OPOLE

[madohora]

W Brzegu jest 51 pomników przyrody: lipa srebrzysta, 17 dębów szypułkowych, dąb burgundzki, dąb czerwony, 24 platany klonolistne, jesion wyniosły, cis pospolity, tulipanowiec amerykański, buk pospolity, dwa miłorzęby chińskie, cypryśnik błotny

[madohora]

renesansowy Zamek Piastów Śląskich z XIII-XVI wieku, zwany Śląskim Wawelem, zespół zamkowy (z kaplicą) jest wpisany na listę zabytków klasy międzynarodowej (według dawnej klasyfikacji – klasy „0”).
Układ urbanistyczny Starego Miasta, z połowy XIII w., zmieniony po 1945.

[madohora]

Barokowe figury śś. Jana Nepomucena i Tadeusza Judy z 1722, postawione przed fasadą kościoła Podwyższenia Św. Krzyża w 1755.
Pomnik Św. Trójcy na pl. Zamkowym, barokowy, wzniesiony w 1731.
Budynek ratusza, z XIV wieku, przebudowany w latach 1569–1571.
Gimnazjum Piastowskie założone w 1569.

[madohora]

Brama Odrzańska z lat 1595–1596.
Stare Koszary fryderycjańskie, z lat 1781–1782.

[madohora]

Zespół ulic o zabudowie modernistycznej i eklektycznej, które zostały zabudowane w XIX wieku, po likwidacji twierdzy.
Willa Löbbeckego z XIX wieku przy ul. Króla B. Chrobrego, z fontanną z Trytonem (fontanna przeniesiona na zamek).
Budynek sądu na rogu ul. Chrobrego i Armii Krajowej. Zbudowany w latach 1898–1903.
Willa Neugebauera (właściciela cukrowni „Concordia”; dzisiejsze Nadodrzańskie Zakłady Przemysłu Tłuszczowego) przy ul. Jana Pawła II. Wzniesiona w 1898 w stylu eklektycznym, obiekt otoczony ogrodem, w którym zachowały się liczne krzewy rododendronu i innych roślin.
Chłopiec z łabędziem – fontanna w Parku Centralnym.

[madohora]

Synagoga z 1799.
Cmentarz żydowski

[madohora]

Po obu stronach alei lipowej zachowały się XIX-wieczne kanały wodne, zbudowane w stylu holenderskim i francuskim oraz malownicze stawy.

[madohora]

Stadnina koni w Mosznej (SK Moszna) – ośrodek hodowli koni sportowych oraz ośrodek sportowy i turystyczny, mieszczący się w zabytkowym kompleksie pałacowo-parkowym nieopodal pałacu w Mosznej. Stadnina jest członkiem Polskiego Związku Hodowców Koni oraz Polskiego Związku Hodowców Koni Pełnej Krwi Angielskiej.

[madohora]

Pałac Biskupi

[madohora]

Muzeum Powiatowe w Nysie – muzeum położone w Nysie. Placówka jest jednostką organizacyjną powiatu nyskiego, mieści się w gmachu nyskiego Pałacu Biskupiego

[madohora]

Zrekonstruowana Waga Miejska znajduje się podcieniu Domu Wagi Miejskiej, w którym obecnie jest biblioteka miejska. Jest to wierna rekonstrukcja wagi, która znajdowała się w tym miejscu do do lat 30 ubiegłego wieku i została uszkodzona w czasie obchodów święta miasta. Nowa waga została wykonana z drewna dębowego i waży ok 800 kg.

[madohora]

Przez dłuższy czas działała jako Państwowe Gospodarstwo Rolne pn. Stadnina Koni Moszna. W 1994 po przekształceniu jako Stadnina Koni Skarbu Państwa Moszna. W pierwszej połowie lat 90. XX wieku została przekształcona w spółkę z o.o. z jednoosobowym udziałem Skarbu Państwa (w osobie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa), a następnie w lutym 2001 Spółka została sprywatyzowana zachowując nazwę Stadnina Koni Moszna sp. z o.o.

[madohora]

Stadnina przeprowadza egzaminy na brązową, srebrną i złotą odznakę jeździecką.
Zawody jeździeckie
Uzupełnieniem działalności na rzecz sportu jeździeckiego są organizowane przez Stadninę ogólnopolskie i regionalne zawody w skokach przez przeszkody.
Turystyka i rekreacja
Stadnina jest otwarta dla zwiedzających, umożliwiając zapoznanie się ze szczegółami hodowli koni. Na terenie Stadniny znajduje się też mały ogród zoologiczny. Stadnina dysponuje infrastrukturą dla turystyki, rekreacji konnej i hipoterapii. Organizowane są także obozy jeździeckie

[madohora]

MIEJSCOWOŚCI PARAFII ŁĄCZNIK PO ŚLĄSKU - www.geudka.eu

[madohora]

ZAMEK W MOSZNEJ ŚWIECI PUSTKAMI - Nowa Trybuna Opolska

[madohora]

ŚWIĘTO KWITNĄCYCH AZALII W MOSZNEJ - Radio Opole

[madohora]

Nazwa miejscowości wywodzi się od przepływającej przez miasto rzeki Nysy Kłodzkiej. Nazwa rzeki istniała jeszcze przed założeniem osady w tym miejscu. Kosmas z Pragi w swojej Kronice Czechów w 991 wymienia nazwę Niżą. Zapis fluminis Niżą pojawia się również w dokumencie cesarza rzymskiego Ottona III z 1000 roku. Na przełomie X i XI wieku niemiecki kronikarz Thietmar z Merseburga wymienił provinciam Nice

[madohora]

Nysa jest jednym z najstarszych miast śląskich. Prawdopodobnie już w X wieku istniała tu osada. Według Jana Długosza Nysę jako gród miał założyć Bolesław Krzywousty. Jednak nie odgrywał on wówczas większej roli, gdyż nadgraniczna kasztelania znajdowała się w pobliskim Otmuchowie. Sytuacja zmieniła się, gdy książę Bolesław I Wysoki ofiarował swemu synowi Jarosławowi kasztelanię otmuchowską wraz z przylegającymi do niej dobrami. Jarosław, który w latach 1198–1201 był biskupem wrocławskim, przekazał w testamencie swoim następcom na stolicy biskupiej Nysę i kilkanaście wsi. Z czasem na tej bazie utworzono biskupie księstwo nysko-otmuchowskie, które sukcesywnie powiększało się, a Nysa stała się jego stolicą.

[madohora]

Po zwycięstwie nad krzyżowcami w 1427 roku, husyci zaatakowali Śląsk. Atak był karą za pomoc udzieloną przez książąt śląskich krzyżowcom, którzy w ramach czwartej krucjaty zaatakowali Czechy. Atak przeprowadzono w czasie olbrzymiej ofensywy na tereny (Austria, Brandenburgia, Saksonia, Śląsk) z których atakowano Czechy w ramach krucjat. Do bitwy doszło 18 marca 1428 roku pod Nysą. Tego dnia pod miastem stanęły wojska husyckie, którym drogę do stolicy biskupiego księstwa nyskiego zagrodziły wojska zebrane przez biskupa Konrada oleśnickiego. Wynik bitwy został rozstrzygnięty już po pierwszym starciu, w czasie którego wojska śląskie uciekły z pola bitwy. Zwycięstwo zadecydowało o dominacji husyckiej nad znacznymi obszarami Śląska.

[madohora]

Nysa, widok od strony rzeki

[madohora]

Twierdza Nysa (niem. Festung Neiße / Festung Neisse) – jeden z najlepiej zachowanych na Śląsku systemów fortyfikacji (obok twierdzy w Kłodzku i Srebrnej Góry). Pozostałości umocnień można ocenić na 50–60% stanu istniejącego na początku XX wieku. Większość obiektów powstała w XVIII wieku, a w XIX wieku przeprowadzono proces ich modernizacji. Obiekty Twierdzy zajmują łącznie około 80 ha i znajdują się na nieruchomościach o łącznej powierzchni około 230 ha.

[madohora]

Jednym z jawnych dowodów, iż Nysa była znaczącym ośrodkiem, jest wydana w 1493 roku w Norymberdze Kronika Świata, która ustawia miasto wśród znaczących ośrodków miejskich Europy Środkowej. Opis ludności miasta zawarty w tej kronice brzmi: „plebs rustica polonici ydeomatis...”. Drugim z dowodów jest herb Nysy na bramie wjazdowej Mostu Karola w Pradze, który to herb wisi obok herbów najznakomitszych miast czeskich. Jest to także znak historii miasta, gdyż Nysa wraz z nadejściem XIV wieku dostała się pod panowanie czeskich Luksemburgów, a następnie, od 1526 r. – Habsburgów. Nadawane kolejne przywileje gospodarcze i prawne spowodowały, że miasto stało się poważnym importerem soli i wina z Węgier i Nadrenii. W 1497 roku na rynku w Nysie został ścięty przedostatni książę opolski – Mikołaj II.

[madohora]

Nysa była miastem obronnym już od początku jej istnienia, pierwsze nowożytne fortyfikacje w Nysie powstały w 1594 r. i były wielokrotnie rozbudowywane. Okres wojny trzydziestoletniej to czas upadku miasta. Od 1741 roku Nysa była pod panowaniem Prus i stała się miastem-twierdzą, istniejące umocnienia na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej zostały znacznie rozbudowane, jednocześnie twierdza nyska została rozbudowana o umocnienia na pagórkach na lewym (północnym) brzegu rzeki. Obszarowi wewnątrz tych umocnień został nadany status miasta o nazwie Friedrichstadt, obecnie Radoszyn, przewidywano, że w mieście będą mieszkały rodziny oficerów oraz mieszkańcy Nysy, których budynki zajęto pod budowę umocnień[19]. Zmieniło to całkowicie charakter miasta, lecz zdało egzamin podczas obrony miasta przed wojskami Napoleona. Od lipca 1807 roku Nysa oblegana była przez wojska napoleońskie. Po miesięcznym oblężeniu, generał francuski Dominique Vandamme zajął Nysę (skapitulowała z powodu kończących się zapasów żywności i amunicji). Miasto pozostawało pod okupacją francuską do 1808 roku.

[madohora]

W okresie I wojny światowej w Nysie mieściły się obozy jenieckie – przetrzymywano tutaj m.in. Charles’a de Gaulle’a, późniejszego generała i prezydenta Francji.
Od 1919 Nysa należała do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

[madohora]

Niemieckie dowództwo przywiązywało wyjątkowo dużą wagę do utrzymania Nysy. Stanowiła ona bowiem jeden z kluczowych węzłów oporu na Śląsku Opolskim. Przez Nysę biegły linie komunikacyjne łączące Grupę Armii „Środek” z walczącą na Bałkanach Grupą Armii Południe. Dowództwo twierdzy „Nysa”, szczególnie obawiało się uderzenia Armii Czerwonej z kierunku Prudnika. W celu wzmocnienia broniących się tam związków taktycznych 17 Armii, w tym 20 Estońskiej Dywizji Grenadierów SS, do walk na północ od podnóża Sudetów aż poza linię Białej Głuchołaskiej, wprowadzono oddział zaporowy pod dowództwem płk Capellego. Jego kościec tworzył głównie batalion rozpoznawczy 1 Dywizji Pancerno-Spadochronowej Hermann Göring. Zgromadzonymi dodatkowo siłami obsadzono rubież wzdłuż drogi: Nysa – Hajduki Nyskie – Stary Las – Charbielin – Czapka – wzgórze na wschód od Głuchołaz. W trakcie późniejszych walk udało im się między innymi rozbić 12 radzieckich czołgów w rejonie Wierzbca.

[madohora]

[madohora]

Po pierwszych wyborach do samorządu terytorialnego w Polsce po jego przywróceniu w 1990 roku burmistrzem miasta został Jacek Suski
W ramach reformy administracyjnej w Polsce w 1999 Nysa ponownie stała się siedzibą powiatu nyskiego.

[madohora]

mury obronne, z XIV–XVI w., wypisane z księgi rejestru: baszta; Wieża Bramy Wrocławskiej z XIV w., XVI/XVII w., ul. Wrocławska, z bogato zdobionym portalem z 1603 roku, wypisana z księgi rejestru; Wieża Ziębicka z 1350 roku, XVI w., ul. Bolesława Krzywoustego, wieża jest udostępniona dla zwiedzających i stanowi punkt widokowy
zespół – system nowożytnych pruskich fortyfikacji Twierdzy Nysa: Bastion św. Jadwigi z 1643 r., l. 1742–76, ul. Piastowska; Reduta Kapucyńska z l. 1741–1758, ul. Szlak Chrobrego 8; fort II „Regulicki” z l. 1865–1873; fort „Prusy” z 1743 r., 1771 r., XIX w.; fort Wodny (Blokhauz) z 1741 r., l. 1878–1880, ul. Powstańców Śląskich, w parku miejskim, jeden z największych w Europie systemów fortów i twierdz
dom Wagi Miejskiej, z 1604 roku, XIX w., l. 1947–1948, z fragmentami oryginalnych, fasadowych malowideł, ul. Sukiennicza 2
domy, ul. Armii Krajowej 19, 21, z 1905 r. – pocz. XX w.
d. pałac Biskupów Wrocławskich, ul. Biskupa Jarosława, z lat 1608–1627, 1729 r., 1962 r., na dziedzińcu znajdują się dwa zegary słoneczne – obecnie Muzeum Powiatowe w Nysie ze zbiorami dot. historii miasta oraz sztuki europejskiej
domy, ul. Bracka 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, z XVI/XVII w., XVIII w., 1956 r.
kanonia, ul. Kądziołki 9, z XVI w., XVIII w./XIX w.
domy, ul. Celna 2, 4, 6, 16, 17, 18, 19, 20, z XVIII w., XIX w., 1956 r.
dom, ul. Górna 10
dom Komendanta, ul. Grodzka, z XVII w., po 1970 r., dawna komendantura, obecnie Państwowe Ognisko Plastyczne
domy, ul. Grodzka 3, 5, z XVIII w., XIX w., 1965 r.
dom sierot, ob. klasztor felicjanek, pl. Katedralny 8, z 1513 r., XVII w., XIX w.
dom, ul. Kilińskiego 1a
domy, ul. Kramarska 12 (d. 22), 14 (d. 24), z XVI w., XVIII w., po 1963 r.
zespół d. dworu biskupiego, ul. Lompy, z XVII-XIX w., po 1950 r.: dwór biskupi – budynek główny z „Salą Przyjęć” z 1615 r., k. XVII w., XIX w.; budynek gospodarczy z XIX w.; dom mieszkalny, ob. administracyjny z XIX w.; ruina młyna z XIV w./XV w., XIX w., pozostałość dawnej rezydencji biskupów wrocławskich
dom, ul. Marcinkowskiego 1, z poł. XIX w.
domy, Rynek, zabytkowe kamieniczki: 22, 23, 24, 25, 26; 56, 57, 58, 59, 60, z XVI/XVII w., XVIII w., XIX w., XX w.
kolegium św. Anny, pl. Solny, z 1614 r., XIX w., po 1945 r.
willa, ul. Szlak Chrobrego 33, z XIX w./XX w.
dom, ul. Wałowa 3/5 z poł. XIX w., 1958 r.
dom, ul. Wojska Polskiego 62, z pocz. XX w.
słodownia z suszarniami, ul. Słowiańska 18, z 1898 r.

[madohora]

Obiekt powstał w 1815 niedaleko nekropolii katolickiej i ewangelickiej (przy obecnej Alei Wojska Polskiego). W 1871 nyscy Żydzi podjęli decyzje o powiększeniu obszaru kirkutu. Ostatnia wzmianka o pochówku pochodzi z roku 1928.

[madohora]

Mokre Łany – część miasta Strzelce Opolskie, położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Strzelce Opolskie. Mokre Łany, będące wcześniej osobną wsią, włączono do obszaru miejskiego Strzelec Opolskich w latach 1926-29.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa opolskiego.
W 1910 roku 986 mieszkańców mówiło w języku polskim, 1 w językach polskim i niemieckim, natomiast 37 osób posługiwało się jedynie językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku 132 głosy oddano na kandydatów z list polskich, którzy zdobyli łącznie 3 z 9 mandatów. Podczas plebiscytu we wsi uprawnionych do głosowania było 668 mieszkańców (w tym 68 emigrantów). Za Polską głosowało 390 osób, za Niemcami 257 osoby. Od 1919 roku działała tu komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Podczas III powstania śląskiego Włosi aresztowali tu kpt. Krzysztofa Konwerskiego, dowódcę podgrupy "Harden"

[madohora]

[madohora]

Dokumenty z roku 1488 potwierdzają, że Gmina Żydowska została zwolniona z płacenia podatku za cmentarz, co może świadczyć o tym, że został on zlikwidowany

[madohora]

Synagoga w Nysie – nieistniejąca synagoga, która znajdowała się w Nysie przy obecnej ulicy Karola Miarki, za czasów niemieckich zwanej Josephstrasse. Ponadto przy synagodze funkcjonowała kiedyś żydowska szkoła.

[madohora]

Piękna Studnia w Nysie – jedna z najdawniejszych studni miejskich, nazywana tak ze względu na bogatą dekorację. Stoi w pobliżu rynku, na początku ulicy Wrocławskiej. Jest obiektem unikatowym w skali kraju, uznawanym za arcydzieło barokowej sztuki kowalskiej. Stanowi zarazem jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych zabytków Nysy.

[madohora]

Cembrowina studni również posiada bogatą dekorację. Zdobią ją główki aniołków, postaci smoków i innych tworów.
Wewnątrz widoczna jest pompa wodna, jedno z pierwszych urządzeń tego typu na Śląsku.

[madohora]

Studnie miejskie pełniły w dawnych czasach niezwykle ważną rolę. Tylko one zapewniały mieszkańcom wodę pitną. Zawsze więc otaczano je troskliwą opieką, zwłaszcza w okresach najazdów i wojen. Podobnie rzecz się miała i w przypadku Pięknej Studni, znajdującej się obok nieistniejącego już dziś budynku, należącego do parafii św. Jakuba.

[madohora]

Przez następne dwa wieki brak jakichkolwiek informacji w źródłach historycznych o tym obiekcie. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku pojawiają się o niej wzmianki w literaturze naukowej.
Z Pięknej Studni mieszkańcy Nysy pili wodę aż do 1880 roku. Wówczas przestała być potrzebna, gdyż rozpoczęły pracę nyskie wodociągi. Pozostała jednak wspaniałą ozdobą miasta.

[madohora]

Z powodu licznych modernizacji kościół wydaje się być obecnie budowlą jednolitą, jednak część zachodnia różni się od wschodniej kształtem obramowań okien oraz inną budową wsporników sklepień. Kaplice boczne w części wschodniej zostały wstawione wtórnie między skarpy, natomiast w części zachodniej kaplice były wznoszone równolegle z murami kościoła.
Część zachodnią tradycyjnie uznawano za starszą, pochodzącą sprzed pożaru w 1401 roku.

[madohora]

W pustym i wypalonym wnętrzu w 2005 otwarto Skarbiec św. Jakuba – wystawę cennych sprzętów liturgicznych i innych dzieł sztuki złotniczej, wykonanych w większości przez nyskich złotników.

[madohora]

Zachowały się także gotyckie portale z połowy XV wieku, z bogatą ornamentacją (głównie florystyczną) w Starej Zakrystii i w niektórych kaplicach.

[madohora]

Późnogotycka figura św. Anny Samotrzeciej, pochodząca z około 1500 roku, przedstawia tę świętą, trzymającą na rękach Maryję i Jezusa. W pierwszej połowie XVIII wieku rzeźba otrzymała srebrną oprawę.

[madohora]

Wyjątkowej wartości dziełami kowalstwa artystycznego są bogato dekorowane późnogotyckie, renesansowe, manierystyczne i barokowe, kute z żelaza kraty w bocznych kaplicach.

[madohora]

Gotycka płyta nagrobna biskupa Wacława II legnickiego została przeniesiona w 1491 roku z Otmuchowa do nyskiego kościoła św. Jana Chrzciciela. W latach 1663–1682 znajdowała się w kościele św. Mikołaja, skąd dotarła do kościoła św. Jakuba. Podczas tych przeprowadzek pomnika, związanych ze zmianami siedziby kapituły kolegiackiej, dokonano w nim wielu zmian – obecnie epitafium ma formę marmurowej płyty i przedstawia biskupa w stroju pontyfikalnym, z pastorałem i mitrą, a także odlane z brązu figury świętych Piotra i Pawła, wizerunki psów (symbol wierności), orłów (symbol cnót) oraz dziewięcioramienną gwiazdę. Te zachowane elementy sugerują, że pierwotne epitafium stanowiło unikat, będąc w całości odlane z brązu.

[madohora]

Przyścienne epitafium Marcina Gertsmanna, opatrzone kolumienkami i zwieńczone gzymsem z figurami świętych Jana Chrzciciela i Jakuba Starszego, jest zapewne również autorstwa Michała Kramera. Realistyczne popiersie zmarłego biskupa wyrzeźbił jednak w czerwonym marmurze inny, nieznany artysta. W skład kaplicy-mauzoleum tego biskupa oprócz epitafium wchodzi także ołtarz, w kierunku którego zwrócone są oczy hierarchy na rzeźbie nagrobkowej. Ma to w sposób symboliczny przypominać o wieczystej adoracji, duchowej obecności zmarłego i zbawieniu. Sam zaś renesansowy ołtarz zawiera przedstawienia Ostatniej Wieczerzy, Ukrzyżowania, Zmartwychwstania, cztery sceny pasyjne (Modlitwa na Górze Oliwnej, Biczowanie, Ecce Homo i Chrystus niosący krzyż) oraz figury Apostołów Piotra, Pawła i Jana.

[madohora]

Niezwykłym dziełem sztuki jest pomnik nagrobny Wincentego Hortensiusa, prepozyta katedry wrocławskiej, (zm. 1555). Przedstawia on młodego boga greckiego Chronosa jako dziecko z klepsydrą i czaszką, leżące w bramie zwieńczonej muszlą. Symbolika tego dzieła koncentruje się na motywach przemijania czasu i przejścia do innej rzeczywistości.

[madohora]

[madohora]

Święty Jakub
Największy spośród nich to odlany w Nysie w 1494 roku przez ludwisarza Bartłomieja Lindenradta Święty Jakub o masie 8200 kg, średnicy 225 cm, wydający dźwięki w tonacji B. To jeden z najstarszych zachowanych dzwonów Śląska, swymi rozmiarami niewiele ustępował największym dzwonom ówczesnej Europy. Dokonane przez rząd III Rzeszy rekwizycje w latach 1941–1942 sprawiły, że pozostał on w dzwonnicy jako jedyny do końca wojny. Uległ zniszczeniu w 1945 roku podczas pożaru (upadł z wysokości ponad 30 metrów, roztrzaskując się i topiąc). Z jego resztek w latach pięćdziesiątych XX wieku odlano dwa nowe dzwony.

[madohora]

W średniowieczu plac Wolności był położony poza murami miasta. Potem ściany murów zostały zrównane z ziemią, ludność miasta Opola wzrosła. Jednym z pierwszych budynków był stary budynek rejencji opolskiej budowany w latach 1830-1833, skąd pochodziła pierwsza nazwa miejsca Regierungsplatz (Plac Rejencji). W 1930 roku rejencja przeniosła swoją siedzibę na Wyspę Pasieka. W 1891 roku na placu odsłonięto pomnik cesarza Wilhelma I.

[madohora]

Plac Wolności w ostatnich latach został całkowicie odnowiony i przebudowany. W pobliskim parku znajduje się fontanna zaprojektowana przez Floriana Jesionowskiego.

[madohora]

[madohora]

Według podpisu autora, Edmunda Gomansky’ego, fontanna i rzeźby zostały ukończone już w 1907 roku, jeszcze przed wzniesieniem obecnego gmachu sądu i szkoły. Ścieżki wijące się wśród rabat i strzyżonych głogów, lip i kasztanowców, oraz znajdująca się w centrum placu okazała fontanna uczyniły to miejsce szczególnym. Aż do 1945 roku park nosił nazwę Friedriechsplatz. Po wojnie patronem tego miejsca został Ernst Thälmann, na początku lat 90. XX wieku ustąpił on miejsca Ignacemu Daszyńskiemu.

[madohora]

Rzeźby dolne przedstawiają dwóch rybaków z siecią, górnika z kilofem i kobietę ze snopami zboża i kobietę z koszem owoców, symbolizujących opolskie rybactwo, przemysł wapienniczy oraz rolnictwo. Ponad nimi, na kielichowatym postumencie góruje postać Ceres, bogini urodzaju, z dzieckiem na ręku oraz z wrzecionem. Do II wojny światowej wznosił się nad nią ażurowy miedziany baldachim. Fontanna otoczona została cembrowiną, z wyrytą sentencją „DES BÜRGERS TREU MIT FLEISS GEPAART EIN JUNGBORN GUTER DEUTSCHER ART” (Obywatelska wierność z pilnością w parze odmładzającym źródłem dobrej niemieckiej duszy), jednak w latach 70. napis ten został przykryty warstwą tynku. W wyniku konserwacji zabytku przeprowadzonej w 2009 roku odsłonięto ową inskrypcję.

[madohora]

Początkowo ulica nosiła nazwę Bytomska, od Bramy Bytomskiej, znajdującej się w obrębie murów miejskich. W XIX wieku nadano jej współczesną nazwę - Krakowska/Krakauerstrasse. Po dojściu do władzy nazistów w 1933 przemianowano ją na Helmut-Brücknerstrasse, na cześć nadprezydenta prowincji Górny Śląsk z ramienia NSDAP Helmuta Brücknera. Już rok później popadł on w niełaskę u Adolfa Hitlera i nazwę zmieniono na Hindenburgstrasse.

[madohora]

HOTEL MERCURE

[madohora]

Władze Opola w latach 50. XX w. podjęły decyzję o wybudowaniu obiektu handlowego w miejscu budynków zburzonych podczas II wojny światowej. W latach 1956–1964 r. zbudowano obiekt o powierzchni użytkowej 4 400 m². Na jego terenie powstało 40 punktów sprzedażowych, oferujących szeroką gamę produktów. W momencie oddania do użytku był to największy domem handlowym w Opolu. W 2017 r. obiekt zmienił właściciela, który przeprowadził jego rewitalizację

[madohora]

Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Opolskiej założona została w 1952 roku jako Opolska Orkiestra Symfoniczna. Już po pięciu latach działalności zespół przemianowano na Państwową Orkiestrę Symfoniczną w Opolu, od 1969 roku noszącą imię Józefa Elsnera – kompozytora nierozerwalnie związanego z ziemią opolską. Swą obecną nazwę orkiestra przyjęła w 1972 roku, kiedy to decyzją Ministra Kultury i Sztuki powołana została Państwowa Filharmonia im. Józefa Elsnera w Opolu. W ciągu blisko siedemdziesięciu lat swojej działalności Orkiestra gościła wielu światowej sławy dyrygentów, kompozytorów oraz solistów.

[madohora]

Działalność koncertowo-artystyczna Orkiestry obejmuje również tournée poza granicami Europy: zespół wystąpił m.in. w Chinach, Argentynie, Brazylii czy USA.

[madohora]

FILHARMONIA OPOLE

[madohora]

gmach Poczty Polskiej

[madohora]

Powstanie budynku dworca datuje się na 1899 rok. Hol główny utrzymany jest w architekturze łączącej elementy neogotyku, neorenesansu, secesji i neoklasycyzmu z dekorowaną elewacją. Wyróżniającymi cechami opolskiego dworca są zarówno układ peronów (które nie leżą w linii prostej, lecz przebiegają po łuku)[

[madohora]

Na stacji Opole Główne zatrzymują się pociągi Express InterCity Premium, Express InterCity, InterCity i Twoje Linie Kolejowe spółki PKP Intercity oraz pociągi Regio spółki Polregio.

[madohora]

[madohora]

W narożnej kamienicy, w której obecnie działa księgarnia, w XVIII wieku działał Rząd Krajowy, a później Instytut Położnictwa. W XIX wieku kupił ją Erdmann Raabe, właściciel znanej w Europie firmy wydawniczej, i otworzył drukarnię, a pod koniec XIX wieku sklep papierniczy.

[madohora]

Pod numerem 1 przetrwała wojenną pożogę średniowieczna kamienica, zwana "książęcą" lub "Pod Lwem" (od rzeźby umieszczonej w murze). Podobnie jak kamienica nr 32 posiada cylindryczny donżon. Do 1532 należała do opolskich Piastów, a po pożarze z XVII nabył ją ród Oppersdorfów. Podczas potopu szwedzkiego zatrzymał się w niej król Jan Kazimierz Waza, tu też miał powstać uniwersał nawołujący poddanych monarchy do walki ze Szwedami. Do 1927 kamienicę zdobił barokowy portal, obecnie znajdujący się w pierzei północnej. Dwie sąsiadujące z nią kamienice odbudowano na wzór przedwojennych, natomiast numer 4 i 5 mają kształt zupełnie inny. Pod numerem 5, 6 i 7 znajdowały się m.in. gospody i restauracje, natomiast w ostatnich kamienicach tej pierzei mieściły się sklepy oraz zakład rymarski i szewski.

[madohora]

W związku z rozwojem miasta w kierunku wschodnim dostrzeżono konieczność budowy nowej świątyni, dotychczasowy kościół parafialny św. Krzyża okazywał się niewystarczający. W styczniu 1897 roku, po zgodzie władz miejskich zaoferowano 2 działki: między ul. Krakowską i Reymonta oraz nieopodal obecnego Placu Daszyńskiego. Wybrano drugą lokalizację, jednak zmiany personalne w parafii, zbyt małe fundusze oraz brak zgody władz państwowych na budowę, wstrzymały inwestycję. W 1913 roku przedstawiono nowy projekt świątyni, już w obecnej lokalizacji, jednak rozpoczęcie budowy pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Po wojnie i licznych perturbacjach związanych zarówno z uzyskaniem funduszy i pozwoleń, ostatecznie budowę rozpoczęto 23 kwietnia 1923 roku, niestety po kilku miesiącach wstrzymane zostały dotacje państwowe, konieczne okazały się ofiary parafian i ludzi związanych z parafią. Budowie pomógł m.in. papież Papież Pius XI, który latem 1920 roku, jako komisarz apostolski gościł w Opolu. 19 czerwca 1924 roku położono kamień węgielny, w grudniu budowa została podprowadzona już pod dach. Cztery żeliwne dzwony zostały odlane w latach 20 XX wieku w odlewni Schilling&Lattermann w Morgenröthe-Rautenkranz. Wielki dzwon ufundował katolicki związek kupców, drugi dzwon cech rzeźników, trzeci cech piekarzy, a czwarty ufundował piekarz Lopatta[1]. 1 maja 1925 roku, z części parafii św. Krzyża utworzono nową - świętych Piotra i Pawła, we wschodnim Opolu. 26 października tego samego roku świątynia została konsekrowana przez kardynała Adolfa Bertrama, w ołtarzu znajdują się relikwie św. Klementyny i Diodory. W późniejszych latach z parafii wyłączono Gosławice i Kolonię Gosławicką

[madohora]

Kościół św. Aleksego – rzymskokatolicki kościół filialny, znajdujący się przy ulicy Katedralnej w Opolu. Świątynia należy do Parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, w dekanacie Opole, diecezji opolskiej.

[madohora]

Kościół jest jednonawowy i posiada wyposażenie barokowe. Jest to budowla sakralna trójprzęsłowa, przekryta sklepieniem żebrowym. Chór składa się z pięciu boków i tworzy nieregularny ośmiokąt. Dach dwuspadowy z neogotycką wieżyczką dachową.

[madohora]

[madohora]

W niedziele odprawiana jest Msza w języku niemieckim. W 1932 roku rozbudowano prezbiterium oraz dobudowano kruchtę. Wewnątrz kościoła znajdują się m.in. organy z pierwszego, nieistniejącego już kościoła jezuitów

[madohora]

Kościół pochodzi z X wieku, który według legendy wybudowano w miejscu żarliwych kazań św. Wojciecha. W latach 1254–1295 pełnił funkcję kościoła parafialnego, a od 1304 do 1810 roku należał do dominikanów. Od 1923 roku ponownie pełni funkcję kościoła parafialnego. Początkowo znajdował się w jego miejscu kościół drewniany dominikanów, sprowadzonych do Opola w XIII wieku. W 1399 roku zbudowali oni kościół z cegły, w stylu gotyckim, który poświęcono w 1430 roku – nosił wówczas wezwanie Matki Boskiej i świętych Wojciecha, Jerzego, Dominika i Anny. W 1530 roku został przejęty przez ewangelików, następnie na rozkaz cesarza został zamknięty. Dominikanie odzyskali go w 1604 roku. W XVII wieku świątynia została zniszczona przez pożar, a następnie przez wojska szwedzkie podczas wojny trzydziestoletniej. W 1739 kościół przebudowano w stylu barokowym, pozostawiając północną nawę gotycką. W 1810 roku dobra zakonne zostały sekularyzowane, kościół stał się magazynem i częścią szpitala. Od 1820 roku ponownie zaczęto odprawiać nabożeństwa, a kościół został filią parafii św. Krzyża w Opolu. W 1875 roku dobudowano wieżę, wymieniono też dach. W latach 30. XX wieku przebudowano schody od strony rynku, ścianę frontową i wejście, jednocześnie podnosząc poziom posadzki o 1 metr. Wówczas także zbudowano główny ołtarz oraz stacje drogi krzyżowej, powiększono okna. Po II wojnie światowej dawna zakrystia została wyłączona z terenu szpitala i powróciła do kościoła, stając się kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej

[madohora]

Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha jest najstarszą świątynią w Opolu pochodzącą z X w. Legenda głosi, że budowla powstała w miejscu żarliwych kazań św. Wojciecha. Kościół wybudowano w stylu gotyckim z barokowym wnętrzem i fasadą neoromańską. W XIII w. pełnił funkcję świątyni parafialnej, a od XIV do XIX w. należał do zakonu dominikanów. Na przestrzeni wieków wielokrotnie niszczony i rozbudowywany. W 1875 r. dobudowano wieżę oraz wymieniono dach, przed II wojną światową przebudowano schody, wejście i ścianę frontową oraz wzniesiono ołtarz główny wraz ze stacjami drogi krzyżowej. Po wojnie, dawną zakrystię (była częścią szpitala od 1810 r.) wyłączono z terenu szpitala i przywrócono kościołowi, stając się kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej. Świątynia znajduje się w najwyższym punkcie Starego Miasta, w jej wnętrzu można podziwiać tryptyk z XIV w., obrazy z XVII w., barokową kaplicę częstochowską z XVII w. oraz kopię obrazu Matki Boskiej Piekarskiej z XIX w. Parafia co roku 23 kwietnia obchodzi swoje święto ku czci św. Wojciecha.

[madohora]

[madohora]

Inne większe dzwony po roku 1945
Ave Maria
Święta Agnieszka
Najświętsza Maryja Panna
Anioł Stróż
Święty Stanisław Kostka
Święta Barbara
Święty Franciszek Ksawery
Święty Andrzej Bobola
Święta Monika
Święty Jacek
Święty Józef
Święty Stanisław Biskup

[madohora]

Zgromadzone już materiały na piątą i szóstą kondygnację przeznaczono w połowie XVI wieku na budowę kamiennego mostu niedaleko Bramy Wrocławskiej. Ruiny filarów tego mostu można oglądać do dziś na rzece Nysie Kłodzkiej, pomiędzy mostem kolejowym a progiem wodnym przy kościele św. Elżbiety.
Dzwonnica od pięciu stuleci niemal nieprzerwanie pełni swą podstawową funkcję. Ponadto w XIX wieku istniało w niej obserwatorium astronomiczne.

[madohora]

Na pierwszych trzech kondygnacjach urządzono galerię z ekspozycją tzw. Skarbu św. Jakuba. W nowocześnie urządzonym wnętrzu stoją gabloty z cennymi zabytkowymi dziełami sztuki złotniczej. Zgromadzono tutaj unikatowe, odnalezione pod prezbiterium kościoła św. Jakuba i w piwnicy plebanii wyroby nyskich złotników, przede wszystkim wyroby artystyczne miejscowej sztuki sakralnej, a także ornaty, meble i inne eksponaty.

[madohora]

Do najcenniejszych eksponatów należą: krzyż relikwiarzowy z 1652 r. wykonany przez Christophera Waltenbergera, pacyfikały z roku ok. 1490, pozłacana ampuła z sercem biskupa wrocławskiego Karola Habsburga, gotycki kielich mszalny z pierwszej połowy XV wieku, barokowa monstrancja z 1740 r. wysadzana ponad dwustoma diamentami, barokowy, XVIII wieczny kielich mszalny z Wiednia.

[madohora]

Najnowsze skrzydło frontowe jest prawie dwa razy szersze od pozostałych. W nim, wzdłuż sal, zarówno na pierwszym, jak i na drugim piętrze przebiega szeroki korytarz połączony z reprezentacyjną klatką schodową. Większość pomieszczeń wewnętrznych ma formę amfilady. Przez skrzydło frontowe w partii przyziemia przebiega sień przejazdowa prowadząca na przestronny dziedziniec.

[madohora]

historyczne:
„Kultura materialna ziemi nyskiej”, prezentująca eksponaty pochodzące z okresu od XIII do XVI wieku,
„Sztuka i rzemiosło artystyczne od XVI do XIX wieku”, na którą składają się meble oraz rzemiosło artystyczne z tego okresu,
„Nyskie rzemiosło artystyczne i pamiątki miejskie”, prezentująca miejscowe wyroby rzemieślnicze oraz dokumentująca działalność nyskich cechów,
„Militaria” – kolekcja broni białej, palnej i uzbrojenia z okresu od końca XV do początków XX wieku oraz prezentacja dziejów nyskich fortyfikacji,
„Procesy czarownic na pograniczu nysko-jesenickim”, ukazująca historię tego procederu począwszy od XV po XVII wiek,
„Za progiem mieszczańskiego domu w Nysie 1860–1960”, prezentująca życie codzienne mieszkańców miasta w XIX i XX wieku,

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W wyniku sekularyzacji dokonanej przez rząd pruski, kościół został w 1812 roku przekazany nyskim ewangelikom. Od tamtej pory nazywany kościołem Jezusa Chrystusa. Przy kościele utworzono w 1818 roku odrębną parafię ewangelicką z pastorem mianowanym przez króla pruskiego. Członkami parafii byli głównie żołnierze pełniący służbę w twierdzy nyskiej oraz ich rodziny.

[madohora]

[madohora]

Rynek

[madohora]

Rynek dzielił się na:
Plac Parad (niem. Parade Platz) – zachodnia część Rynku
Rynek Maślany (Targ Maślany, niem. Buttermarkt) – południowo-wschodnia część Rynku
Rynek Zbożowy (Targ Zbożowy, niem. Getreidemarkt) – północno-zachodnia część Rynku
Rynek Rybny (Targ Rybny, niem. Fischmarkt) – znajdował się on w okolicach nieistniejącego już pomnika Fryderyka III
Naschmarkt – istniał przed kamienicami nieistniejącej wschodniej pierzei Rynku.
Obecnie podział ten nie funkcjonuje, m.in. z powodu utracenia przez Rynek swojej targowej funkcji oraz wyburzenia części zabudowy.

[madohora]

Stopniowo prowadzone są zabiegi przywracające głównemu placu miasta wygląd sprzed lat. W 2008 roku do użytku oddano budzący sporo kontrowersji, niższy oraz nowocześniejszy od swojego poprzednika nowy ratusz oraz dwie nowe kamienice zbudowane na wzór stojących w tym samym miejscu przed zniszczeniem. Dużo wzburzeń powoduje też odbudowana wschodnia część śródrynkowej zabudowy organizowane było w tej sprawie referendum.

[madohora]

Opisanie‎ ‎fabryki‎ ‎prochu‎ ‎w‎ ‎Nissie.
1.‎ ‎JL‎ ‎rusy‎ ‎dwie‎ ‎tylko‎ ‎maią‎ ‎fabryki‎ ‎prochu,‎ ‎iednę W‎ ‎Berlinie,‎ ‎a‎ ‎drugą‎ ‎wNissie‎ ‎(Neisse).‎ ‎Powszechne'm zdaniem‎ ‎ta‎ ‎ostatnia‎ ‎lepszy‎ ‎daie‎ ‎proch‎ ‎niż‎ ‎pierwsza;‎ ‎a urządzenie‎ ‎ie'y‎ ‎pod‎ ‎każdym‎ ‎względem‎ ‎na‎ ‎uwagę‎ ‎za- sługuie.‎ ‎Zakłady‎ ‎zaś‎ ‎P.‎ ‎de‎ ‎Ciiampy‎ ‎w‎ ‎Berlinie‎ ‎do‎ ‎za- mierzoney‎ ‎ieszcze‎ ‎nie‎ ‎doszły‎ ‎doskonałości‎ ‎i‎ ‎są‎ ‎dotąd nieczynne. 2.‎ ‎Fabryka‎ ‎prochu‎ ‎w‎ ‎Nissie‎ ‎znayduie‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎o- brębie‎ ‎dzieł‎ ‎zewnętrznych‎ ‎tey‎ ‎twierdzy,‎ ‎między ulicą‎ ‎drzew‎ ‎wzdłuż‎ ‎Nissy‎ ‎sadzoną‎ ‎i‎ ‎strumieniem Bieława,‎ ‎który‎ ‎przez‎ ‎dwa‎ ‎zaporniki‎ ‎(batardeau)‎ ‎do miasta‎ ‎płynie.‎ ‎Ilość‎ ‎ie'y‎ ‎rzemieślników‎ ‎wynosi‎ ‎50 i‎ ‎kilka.‎ ‎Liczono‎ ‎ich‎ ‎180‎ ‎dawnie'y,‎ ‎kiedy‎ ‎fabrykacya odbywała‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎kazematach‎ ‎za‎ ‎pomocą‎ ‎machin‎ ‎si łą‎ ‎koni‎ ‎poruszanych, 3.‎ ‎Podczas‎ ‎pokoiu‎ ‎wyrabia‎ ‎się‎ ‎co‎ ‎dzień‎ ‎12‎ ‎ce- tnarów‎ ‎prochu.‎ ‎Koszta‎ ‎średnie‎ ‎roboty‎ ‎iednego‎ ‎ce- tnara‎ ‎czynią‎ ‎20‎ ‎talarów'.‎ ‎Ilocznie‎ ‎więc‎ ‎wsame'y‎ ‎Nis sie‎ ‎summa‎ ‎87,600‎ ‎talarów‎ ‎iest‎ ‎obrócona‎ ‎na‎ ‎4380‎ ‎ce- tnarów‎ ‎prochu;‎ ‎mogłaby‎ ‎iednalc‎ ‎ta‎ ‎fabryka‎ ‎ieszcze więcey‎ ‎dostarczać. 4.‎ ‎Dyrekcya‎ ‎Artylleryi‎ ‎na‎ ‎końcu‎ ‎każdego‎ ‎tygo dnia‎ ‎odbiera‎ ‎proch‎ ‎po‎ ‎przepisanych‎ ‎próbach.‎ ‎Do‎ ‎tych służy‎ ‎moździerzyk‎ ‎(*)‎ ‎rzucający‎ ‎kulę‎ ‎spiżową‎ ‎ważącą 59—60‎ ‎funtów,‎ ‎średnia‎ ‎z‎ ‎pięciu‎ ‎wystrzałów‎ ‎bierze się‎ ‎za‎ ‎doniosłość‎ ‎próbowanego‎ ‎prochu.‎ ‎Doniosłość zwana‎ ‎normalną‎ ‎wynosi‎ ‎70‎ ‎prętów‎ ‎(Ruthen)‎ ‎(**);ale proch‎ ‎z‎ ‎Nissy‎ ‎zwykle‎ ‎daie‎ ‎74—75‎ ‎prętów,‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎te'm lepszy‎ ‎iest‎ ‎ocl‎ ‎Berlińskiego.‎ ‎Stopa‎ ‎zaś‎ ‎sześcienna prochu‎ ‎powinna‎ ‎ważyć‎ ‎60funtów‎ ‎Berlińskich‎ ‎(***). Budynki‎ ‎fabryczne, 5.‎ ‎Rozkład‎ ‎zabudowań‎ ‎fabryki‎ ‎żadnego‎ ‎nie przedstawia‎ ‎regularnego‎ ‎planu.‎ ‎Obszerność‎ ‎mieysca pozwoliła‎ ‎znaczne‎ ‎między‎ ‎niemi‎ ‎odległości‎ ‎zostawić. Tu‎ ‎podobnie‎ ‎iak‎ ‎w‎ ‎le‎ ‎Bouchet‎ ‎(****)‎ ‎ogrody‎ ‎drzewa mi‎ ‎sadzone‎ ‎zapełniaiąc‎ ‎te‎ ‎przestwory‎ ‎dostarczaią drzewa‎ ‎potrzebnego‎ ‎do‎ ‎palenia‎ ‎węgla‎ ‎i‎ ‎tworzą‎ ‎iako ściany‎ ‎zielone,‎ ‎któreby‎ ‎w‎ ‎przypadku‎ ‎ognia‎ ‎iskry‎ ‎wia trem‎ ‎niesione‎ ‎zatrzymywały. 6.‎ ‎Tylko‎ ‎pomieszkania‎ ‎inspektora‎ ‎i‎ ‎rzemieślników w‎ ‎dosyć‎ ‎wielkiem‎ ‎oddaleniu‎ ‎od‎ ‎zagrodzenia‎ ‎fabryki‎ ‎f są‎ ‎murowane.‎ ‎Wszelkie‎ ‎inne‎ ‎budowle‎ ‎są‎ ‎zupełnie drewniane,‎ ‎lekko‎ ‎ale‎ ‎starannie‎ ‎wystawione,‎ ‎albo‎ ‎ma- ią‎ ‎słupy‎ ‎murowane‎ ‎nie‎ ‎wielkich‎ ‎wymiarów,‎ ‎trzy‎ ‎ma‎ ‎ią- ce‎ ‎ściany‎ ‎drewniane.‎ ‎Albowiem‎ ‎skutki‎ ‎wybuchaią- cego‎ ‎prochu‎ ‎tern‎ ‎mniey‎ ‎są‎ ‎straszne,‎ ‎im‎ ‎mnie'y‎ ‎siła C‎r‎)‎ ‎Opisanie‎ ‎tego‎ ‎moździerzyka‎

[madohora]

ka,‎ ‎więce'y‎ ‎wodorodu‎ ‎wchodzi,‎ ‎powinnyby‎ ‎lepićy odpowiadać‎ ‎wspomnionemu‎ ‎celowi.‎ ‎Czy‎ ‎wierzba‎ ‎tey przyczynie‎ ‎winna‎ ‎iest‎ ‎swoie‎ ‎zalety,‎ ‎trudno‎ ‎z‎ ‎pewno ścią‎ ‎powiedzieć;‎ ‎ale‎ ‎że‎ ‎ilość‎ ‎wodorodu‎ ‎większa‎ ‎iest w‎ ‎tern‎ ‎drzewie,‎ ‎niż‎ ‎w‎ ‎wielu‎ ‎innych,‎ ‎domyślić‎ ‎się‎ ‎mo żna‎ ‎z‎ ‎rozmaitych‎ ‎przyczyn,‎ ‎a‎ ‎mianowicie‎ ‎zastanawia jąc‎ ‎się‎ ‎nad‎ ‎tabellą‎ ‎Panów‎ ‎Peeys‎ ‎i‎ ‎Allen. 28.‎ ‎Ciekawe‎ ‎doświadczenie‎ ‎r.‎ ‎1827‎ ‎w‎ ‎Nissie‎ ‎ro bione,‎ ‎nowym‎ ‎będzie‎ ‎dowodem,‎ ‎iż‎ ‎węgiel‎ ‎nayczyst- szy‎ ‎nie‎ ‎iest‎ ‎na‎ ‎proch‎ ‎naylepszy.‎ ‎Chciano‎ ‎użyć‎ ‎ga zów,‎ ‎wydobywających‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎drzewa‎ ‎podczas‎ ‎zwęgle nia‎ ‎się‎ ‎iego,‎ ‎do‎ ‎utrzymywania‎ ‎ognia.‎ ‎Gazy‎ ‎prze szedłszy‎ ‎przez‎ ‎beczki‎ ‎napełnione‎ ‎wodą,‎ ‎wchodziły do‎ ‎ognisk.‎ ‎Byłoto‎ ‎urządzenie‎ ‎to‎ ‎samo,‎ ‎które‎ ‎przed kilkadziesiąt‎ ‎laty‎ ‎P.‎ ‎Mollerat‎ ‎podobno‎ ‎pierwszy‎ ‎był zaprowadził‎ ‎w‎ ‎fabryce‎ ‎swoie'y‎ ‎w‎ ‎Nuits‎,‎ ‎a‎ ‎co‎ ‎pó źni‎ ‎ćy‎ ‎w‎ ‎Choisy‎ ‎pod‎ ‎Paryżem‎ ‎można‎ ‎było‎ ‎oglą dać.‎ ‎Tak‎ ‎piece‎ ‎stały‎ ‎się‎ ‎dymożerczemi‎ ‎(fumivo- re)‎ ‎i‎ ‎same‎ ‎siebie‎ ‎regulowały.‎ ‎Z‎ ‎początku‎ ‎bowiem gazy,‎ ‎wydobywaiąc‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎znaczne'y‎ ‎ilości,‎ ‎utrzy mywały‎ ‎żywy‎ ‎ogień;‎ ‎ale‎ ‎z‎ ‎postępem‎ ‎zwęglenia, mnie'y‎ ‎rozwiiało‎ ‎się‎ ‎gazów‎ ‎i‎ ‎działanie‎ ‎ognia wolnieyszem‎ ‎się‎ ‎stawało.‎ ‎Odbywała‎ ‎się‎ ‎tym‎ ‎spo sobem‎ ‎robota‎ ‎w‎ ‎prędszym‎ ‎czasie‎ ‎i‎ ‎ze‎ ‎znaczną‎ ‎o- szczędnością‎ ‎paliwa‎ ‎(*).‎ ‎Węgiel‎ ‎okazywał‎ ‎szczegól- nieyszą‎ ‎lekkość‎ ‎i‎ ‎czystość,‎ ‎uderzony‎ ‎wydawał‎ ‎dźwięk srebrzysty;‎ ‎ale‎ ‎proch,‎ ‎do‎ ‎którego‎ ‎użyty‎ ‎został,‎ ‎był
słabszy‎ ‎od‎ ‎dawnego.‎ ‎Po‎ ‎próbach‎ ‎kilkomiesięcznych zatem‎ ‎wrócono‎ ‎do‎ ‎powyżey‎ ‎opisanóy‎ ‎metody, Skład‎ ‎prochu. 29.‎ ‎W‎ ‎budynku‎ ‎przeznaczonym‎ ‎do‎ ‎robienia mieszaniny‎ ‎prochu,‎ ‎zńayduią‎ ‎się‎ ‎wielkie‎ ‎skrzynie‎ ‎z‎ ‎sa letrą,‎ ‎siarką‎ ‎i‎ ‎węglem,‎ ‎grubo‎ ‎potłuczonemi.‎ ‎Ważenie robi‎ ‎się‎ ‎za‎ ‎pomocą‎ ‎trzech‎ ‎wag‎ ‎Miedzianych,‎ ‎z‎ ‎których każda‎ ‎iia‎ ‎inne‎ ‎z‎ ‎owych‎ ‎trzecłi‎ ‎ciał‎ ‎iest‎ ‎przezna czona.‎ ‎NAiedenraz‎ ‎(einSatz)‎ ‎bierze‎ ‎się‎ ‎28‎ ‎funt.‎ ‎saletry siarki 61‎ ‎węgla
Ta‎ ‎mieszanina‎ ‎wsypuie‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎otwarley‎ ‎beczułki‎ ‎i odnosi‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎młyna.‎ ‎Wspomnie'c‎ ‎tu‎ ‎wypada,‎ ‎iż‎ ‎we Francyi‎ ‎osobno‎ ‎węgiel‎ ‎do‎ ‎młynów‎ ‎odsyłaią. Proch‎ ‎z‎ ‎fabryki‎ ‎JNiskiey‎ ‎składa‎ ‎się‎ ‎więc‎ ‎na‎ ‎100 częściach:‎ ‎z saletry‎ ‎-‎ ‎.‎ ‎71,79 siarki‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎11,54 węgla‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎16,67 Ale‎ ‎małe‎ ‎zmiany‎ ‎w‎ ‎tych‎ ‎liczbach‎ ‎(*)‎ ‎stosownie‎ ‎do temperatury‎ ‎i‎ ‎do‎ ‎stanu‎ ‎hygrometrycznego‎ ‎powietrza, są‎ ‎dozwolone. Byłoby‎ ‎tu‎ ‎mieysce‎ ‎porównać‎ ‎proch‎ ‎Nis- Ski‎ ‎z‎ ‎innemi‎ ‎(**);‎ ‎w‎ ‎niedostatku‎ ‎środków,‎ ‎iesteśmy (*)‎ ‎Decker‎ ‎czy‎ ‎umyślnie,‎ ‎czy‎ ‎z‎ ‎omyłki,‎ ‎podaie‎ ‎saletry‎ ‎75,‎ ‎siar ki‎ ‎11,5,‎ ‎węgla‎ ‎13,5. (*‎ł‎)‎ ‎Mało‎ ‎iest‎ ‎mieszanin,‎ ‎do‎ ‎którychby‎ ‎większa‎ ‎ilość'‎ ‎saletry nie‎ ‎wchodziła;‎ ‎zbliżań;‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎tey:

[madohora]

Szukaiąc‎ ‎proporcyą‎ ‎ile‎ ‎gazów‎ ‎każdego‎ ‎z‎ ‎tych ciał‎ ‎znayduie‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎100,‎ ‎wypada: Istoty‎ ‎lotne:‎ ‎Gaz‎ ‎kwas.‎ ‎Wfgl.‎ ‎*-30,98 Gaz‎ ‎niedokw.‎ ‎węgl.‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎19,72 Gaz‎ ‎saletroród‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎9,86 Summa‎ ‎.....‎ ‎60,56 Istota‎ ‎stała:‎ ‎siarczyk‎ ‎potassu‎ ‎....‎ ‎39,44 100,00 35.‎ ‎Chcąc‎ ‎teraz‎ ‎wiedzieć‎ ‎iaką‎ ‎obiętość‎ ‎owe‎ ‎60,56 gram‎ ‎gazów‎ ‎zaymuią,‎ ‎należy‎ ‎sobie‎ ‎przypomnieć,‎ ‎iż tli w‎ ‎temperaturze‎ ‎0°‎ ‎i‎ ‎pod‎ ‎cis'nieniem‎ ‎0,76‎ ‎wynosi ciężar‎ ‎iednego‎ ‎litru Gazu‎ ‎kw.‎ ‎węgl.‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎1,974‎ ‎gram.‎ ‎(BiotiArago) Gazu‎ ‎nied.‎ ‎węgl.‎ ‎-‎ ‎1,243‎ ‎(Cruisbanks) Gazu‎ ‎saletrorodu‎ ‎-‎ ‎1,259‎ ‎(BiotiArago) Więc‎ ‎w‎ ‎przypadku,‎ ‎którym‎ ‎się‎ ‎trudnimy,‎ ‎iest Gazu‎ ‎kwasu‎ ‎wę^lęfwego‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎15,69‎ ‎litrów; Gazu‎ ‎niedokw.‎ ‎węglowego‎ ‎-‎ ‎15,86 Gazu‎ ‎saletrorodu‎ ‎....‎ ‎7,82 Ogółem‎ ‎gazów‎ ‎39,37‎ ‎litrów które‎ ‎ze‎ ‎100‎ ‎gram‎ ‎prochu‎ ‎spłonionego‎ ‎pochodzą.‎ ‎Ale‎ ‎l litr‎ ‎prochu‎ ‎Nisskiego‎ ‎waży‎ ‎840‎ ‎gram,‎ ‎więc‎ ‎wydaie‎ ‎331 litrów‎ ‎gazów;‎ ‎to‎ ‎iest‎ ‎proch‎ ‎Nisski‎ ‎zaymuie‎ ‎po‎ ‎spło nieniu‎ ‎przestrzeń‎ ‎331‎ ‎razy‎ ‎większą‎ ‎(*)‎ ‎niż‎ ‎przedte'm, {*)‎ ‎Z‎ ‎doświadczenia‎ ‎znaleźli‎ ‎Hauksbee‎ ‎232 Hobins‎ ‎244 Saluces‎ ‎266 HIunke‎ ‎224 Teoretycznie‎ ‎dla‎ ‎prochu‎ ‎francuzkiego‎ ‎mieszaniny‎ ‎N.‎ ‎1. tabelli‎ ‎naszey,‎ ‎znalazł‎ ‎Brianchon‎ ‎288 Inną‎ ‎metodą‎ ‎teoretyczną‎ ‎Meineks‎ ‎35
alo‎ ‎to‎ ‎w‎ ‎przypuszczeniu‎ ‎iż‎ ‎temperatura‎ ‎iest‎ ‎0°‎ ‎a‎ ‎ci- m śnienie‎ ‎0,76. 36.‎ ‎Oczywistą‎ ‎zaś‎ ‎iest‎ ‎rzeczą,‎ ‎iż‎ ‎istotnie‎ ‎stosunek między‎ ‎objętością‎ ‎prochu‎ ‎i‎ ‎gazów‎ ‎z‎ ‎niego‎ ‎powstałych‎ ‎da leko‎ ‎iest‎ ‎większy,‎ ‎a‎ ‎to‎ ‎z‎ ‎powodu‎ ‎wysokiey‎ ‎temperatu ry,‎ ‎z‎ ‎przyszley‎ ‎w‎ ‎stan‎ ‎lotny‎ ‎części‎ ‎siarczyku‎ ‎potassu, i‎ ‎t.‎ ‎d.‎ ‎Ale‎ ‎nie‎ ‎Jesteśmy‎ ‎jeszcze‎ ‎w‎ ‎stanie‎ ‎podciągnąć pod‎ ‎rachunek‎ ‎zachodzących‎ ‎w‎ ‎spłonieniu‎ ‎okoliczno ści;‎ ‎póki‎ ‎doświadczenia‎ ‎nie‎ ‎zgodzą‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎oznaczeniu temperatury‎ ‎spłonienia‎ ‎(*),‎ ‎trzeba‎ ‎będzie‎ ‎przestawać na‎ ‎sposobie‎ ‎wyrachowania‎ ‎tu‎ ‎podanym.‎ ‎Ta‎ ‎metoda zdaie‎ ‎się‎ ‎tymczasem‎ ‎dostateczną‎ ‎do‎ ‎porównywania teoretycznego‎ ‎mieszanin‎ ‎prochu‎ ‎między‎ ‎sobą,‎ ‎gdyż daie‎ ‎poznawać‎ ‎wypadki‎ ‎wybuchu‎ ‎wiednemitem‎ ‎sa mem,‎ ‎choć‎ ‎idealne'm,‎ ‎założeniu‎ ‎fizycznem. Młyny‎ ‎prochowe. 37.‎ ‎Młyny‎ ‎prochowe‎ ‎fabryki‎ ‎Nisskiey‎ ‎w‎ ‎liczbie dziewięciu‎ ‎są‎ ‎rodzaiu‎ ‎zwanego‎ ‎biegunowym.‎ ‎W‎ ‎ka żdym,‎ ‎czte'ry‎ ‎koła‎ ‎toczą‎ ‎się‎ ‎razem‎ ‎po‎ ‎kamieniu‎ ‎pozio-
(“j‎ ‎Temperatura‎ ‎spłonienia‎ ‎podług: Robins‎ ‎-‎ ‎640® ,‎ ‎Lavoiser‎ ‎430 Meinecke‎ ‎1278 Munke‎ ‎-‎ ‎1500 Równa‎ ‎panuie‎ ‎wątpliwość‎ ‎w‎ ‎ocenieniu‎ ‎sity‎ ‎bezwzględne}’‎ ‎prochu wyrazoney‎ ‎w‎ ‎atmosferach.‎ ‎Zob.‎ ‎Gassendi‎ ‎II.‎ ‎poiidre‎ ‎i‎ ‎Markie wicz‎ ‎Iiukoioodswo‎ ‎k‎ ‎artillerijskomu‎ ‎iekuitwu.‎ ‎Petersburg‎ ‎1820, tom‎ ‎1‎.‎ ‎rozd.‎ ‎2.

[madohora]

Uwagi‎ ‎nad‎ ‎kształtem‎ ‎ziarn.‎ ‎] 50.‎ ‎Poznaliśmy‎ ‎teoretycznie‎ ‎potrzebę,‎ ‎aby‎ ‎proch Nisski‎ ‎był‎ ‎graniasty,‎ ‎gdyż‎ ‎powinien‎ ‎być‎ ‎gęsty‎ ‎i twardy.‎ ‎Równie‎ ‎iest‎ ‎łatwo‎ ‎doyść‎ ‎do‎ ‎tego‎ ‎samego wypadku‎ ‎rozbierane‎ ‎sposoby‎ ‎robienia‎ ‎prochu‎ ‎okrą głego;‎ ‎te‎ ‎do‎ ‎trzech‎ ‎głównych‎ ‎odnieść‎ ‎się‎ ‎daią: 1)‎ ‎Przepuszczać‎ ‎mieszaninę‎ ‎z‎ ‎młynów‎ ‎przycho dzącą‎ ‎przez‎ ‎okrągłe‎ ‎dziurki‎ ‎przetaka;‎ ‎iest‎ ‎to‎ ‎sposób daiący‎ ‎ziarnom‎ ‎naymniey‎ ‎gęstości. 2)‎ ‎Metoda‎ ‎P.‎ ‎de‎ ‎Ciiampy‎ ‎młodszego,‎ ‎gdzie‎ ‎iak Cottx‎ ‎(*)‎ ‎słusznie‎ ‎uważa,‎ ‎mogą‎ ‎się‎ ‎łatwo‎ ‎tworzyć ziarna‎ ‎bez‎ ‎spoyności‎ ‎nalezne'y‎ ‎ieśli‎ ‎iądra‎ ‎(noyau)‎ ‎nie maią‎ ‎(**). 3)‎ ‎Metoda‎ ‎zwana‎ ‎Bernska‎ ‎(***)‎ ‎gdzie‎ ‎się‎ ‎ziarna toczeniem‎ ‎zaokrąglaią. Z‎ ‎tych‎ ‎trzech‎ ‎sposobów‎ ‎pierwsze‎ ‎dwa‎ ‎nie‎ ‎daią‎ ‎dosta- teczne'y‎ ‎gęstości,‎ ‎trzeci‎ ‎zaś‎ ‎dawałby‎ ‎ziarna‎ ‎za‎ ‎drobne, gdyby‎ ‎chciano‎ ‎proch‎ ‎Nisski‎ ‎tak‎ ‎długo‎ ‎toczyć‎ ‎póki- by‎ ‎okrągłości‎ ‎nie‎ ‎nabrał.‎ ‎Jednak‎ ‎ponieważ‎ ‎proch okrągły‎ ‎ma‎ ‎ważną‎ ‎zaletę,‎ ‎iż‎ ‎mnie'y‎ ‎mączki‎ ‎w‎ ‎przewo żeniu‎ ‎tworzy‎ ‎od‎ ‎graniastego,‎ ‎starano‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎części‎ ‎na dać‎ ‎tę‎ ‎własność‎ ‎prochu‎ ‎Nisskiemu,‎ ‎przez‎ ‎polerowa nie,‎ ‎stosuiąc‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎tem‎ ‎do‎ ‎metody‎ ‎Bernskie'y.
-‎ ‎.‎ ‎V Polerowanie‎ ‎prochu.
51.‎ ‎Po‎ ‎ziarnowaniu‎ ‎i‎ ‎przesianiu‎ ‎przechodzi jproch‎ ‎db‎ ‎póleroWalni.‎ ‎Tam‎ ‎Wsypuie‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎worków ż‎ ‎materyi‎ ‎grubóy‎ ‎i‎ ‎gęste'y,‎ ‎za‎ ‎pomocą‎ ‎długiego‎ ‎ręka wa‎ ‎przyszytego‎ ‎do‎ ‎każdego‎ ‎worka.‎ ‎Gdy‎ ‎worek‎ ‎iest pełny,‎ ‎mieści‎ ‎w‎ ‎sobie‎ ‎60‎ ‎funtów,‎ ‎ma‎ ‎twardość‎ ‎naboiti działowego,‎ ‎postać‎ ‎stożka‎ ‎ściętego‎ ‎z‎ ‎wydrążeniem prćżnem‎ ‎walcowe'm‎ ‎w‎ ‎kieriinku‎ ‎osi;‎ ‎rękaw‎ ‎koło‎ ‎nie* gó‎ ‎okręca’‎ ‎się‎ ‎i‎ ‎cały‎ ‎Worek‎ ‎w‎ ‎drugi‎ ‎się‎ ‎wkłada. 52,‎ ‎Wydrążenie‎ ‎walcowe‎ ‎pozwala‎ ‎worek‎ ‎osa dzić‎ ‎na‎ ‎drążku‎ ‎około‎ ‎10‎ ‎stóp‎ ‎długim,‎ ‎zakończonym ziedne'y‎ ‎strony‎ ‎gałką‎ ‎spiżową,‎ ‎a‎ ‎z‎ ‎drugiey‎ ‎przytwier dzonym‎ ‎do‎ ‎pionowego‎ ‎wału.‎ ‎Obrót‎ ‎wału,‎ ‎przymusza ■worki‎ ‎w‎ ‎liczbie‎ ‎czte'rech,‎ ‎tyle‎ ‎bowiem‎ ‎iest‎ ‎drążków> biedź‎ ‎po‎ ‎pasie‎ ‎kołowym‎ ‎na‎ ‎którym‎ ‎są‎ ‎przybite‎ ‎li stwy‎ ‎drewniane‎ ‎w‎ ‎kierunku‎ ‎promieni.‎ ‎Worki‎ ‎przez to,‎ ‎obracarą‎ ‎się‎ ‎także‎ ‎około‎ ‎osi‎ ‎drążków;‎ ‎tym‎ ‎sposo bem‎ ‎poleruie‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎ieden‎ ‎raz‎ ‎210‎ ‎fdntÓw‎ ‎prochu. Oczywistą‎ ‎iest‎ ‎rzeczą‎ ‎iż‎ ‎w‎ ‎osadzeniu‎ ‎worków‎ ‎na‎ ‎drą żki,‎ ‎uWaża'‎ ‎się‎ ‎aby‎ ‎mnieysza‎ ‎podstawa‎ ‎worka‎ ‎do‎ ‎s'rod- ka‎ ‎machiny‎ ‎była‎ ‎zwróconą,‎ ‎i‎ ‎że‎ ‎drążki‎ ‎do‎ ‎tegoż środka‎ ‎muszą‎ ‎bydź‎ ‎pochylone. G‎ ‎a‎ ‎t‎ ‎un‎ ‎k‎ ‎o‎ ‎w‎ ‎an‎ ‎i‎ ‎e. f»o‎ ‎kilktigodzinnem‎ ‎polerowaniu‎ ‎oddaie‎ ‎się‎ ‎proch 'dd‎ ‎gatunkoWalni.‎ ‎Ta‎ ‎składa‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎długiey‎ ‎skrzyni na‎ ‎czte'ry‎ ‎stopy‎ ‎szćrokićy,‎ ‎W‎ ‎które'y‎ ‎osadzone‎ ‎są‎ ‎nad sobą‎ ‎dwa‎ ‎przetaki.‎ ‎Drąg‎ ‎poziomy,‎ ‎na‎ ‎którym‎ ‎spo- CzyWaią‎ ‎przetaki,‎ ‎posuwa‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎kilka‎ ‎stopni‎ ‎w‎ ‎tył‎ ‎i ftaprzód‎ ‎za‎ ‎pośrednictwem‎ ‎korby.‎ ‎Za‎ ‎pomocą‎ ‎po

[madohora]

Obszar średniowiecznego tzw. Starego Miasta (dzisiejsza dzielnica Średnia Wieś), o luźniejszej zabudowie i nieregularnym układzie przestrzennym, był wówczas otoczony odrębnymi fortyfikacjami, zapewne w formie wału ziemnego z częstokołem.

[madohora]

Pod kościołem znajdują się krypty grobowe:
księcia Maksymiliana Emanuela Wirtemberskiego (1689–1709), który zmarł w drodze powrotnej z niewoli rosyjskiej po bitwie pod Połtawą),
rodziny Frankenbergów,
Opolliusa – byczyńskiego pastora,
Jana Kośnego – rektora Miejskiej Szkoły w Byczynie

[madohora]

Kaplica cmentarna św. Jadwigi – kaplica cmentarna położona na cmentarzu komunalnym przy ulicy Dworcowej w Byczynie.
Do wojewódzkiego rejestru zabytków zapisane jest
kaplica cmentarna rzym.-kat. pw. św. Jadwigi , XIV, XVI-XVII, nr rej.:807/64 z 16.04.1964

[madohora]

Byczyna to małe miasto (4 tys. mieszkańców) położone w powiecie kluczborskim, na pograniczu Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej, Równiny Oleśnickiej i Wysoczyzny Wieruszowskiej, siedziba gminy o powierzchni 182,89 km², liczącej 10 tys. mieszkańców. Miasto leży przy ważnym szlaku komunikacyjnym, Poznań – Katowice, którym prowadzą droga krajowa nr 11 i linia kolejowa. Droga wojewódzka nr 487 prowadzi do Gorzowa Śląskiego. Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego wyrazu „byczyna” – miejsca hodowli i wypasu byków. Według zapisków Jana Długosza, w latach 1041-52 Byczyna była siedzibą sufraganii biskupiej, która potem została przeniesiona do Wrocławia. Przed 1268 r. miasto zostało lokowane na prawie niemieckim. Rządzili tu książęta wrocławscy, głogowscy, oleśniccy, brzescy, opolscy i świdniccy, w latach 1341-48 była we władaniu króla Kazimierza Wielkiego. Wiek XV był okresem zamętu. W 1532 r. większość mieszkańców przeszła na luteranizm, wyznanie obowiązujące w księstwie brzeskim, do którego miasto należało w latach 1536-1675. 24 stycznia 1588 r. na wzgórzu nad miastem hetman Jan Zamojski rozbił wojska pretendenta do polskiego tronu, arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, w miejscu tym wzniesiono upamiętniający to wydarzenie pomnik. W 1622 r. byczyński pastor, K. Süssenbach, przełożył na język polski i wydał katechizm Lutra. W czasie wojny 30-letniej miasto znalazło się pod okupacją Sasów i Szwedów (1646). W XVI-XVII w. rozkwitało miejscowe szkolnictwo, przez wiele działała pierwsza kobieta astronom Maria Cunitia (1604-1664), autorka traktatu astronomicznego „Urania propitia”. W 1742 r. miasto przeszło we władanie Prus, w 1757 r. całą drewnianą zabudowę strawił wielki pożar, po którym odbudowano domy jako murowane. Wiek XIX przyniósł z jednej strony rozwój miasta związany z doprowadzeniem linii kolejowej Poznań – Kluczbork w 1875 r., z drugiej szykany wobec licznie tu zamieszkującej ludności polskiej. Po plebiscycie w 1921 r. Byczyna pozostała w granicach Niemiec. W styczniu 1945 r. miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone.

[madohora]

Zabytkowe domy i kamienice, powstałe w czasie odbudowy miasta po pożarze w 1757 r. oraz w 1. poł. XIX w.

[madohora]

[madohora]

Mury obronne w Byczynie. Mury wzniesione z cegły w XIII wieku. Mury w formie pierścieni kamiennego muru oraz poprzedzającym go przekopem, nie napełnianym wodą. Dodatkowo po północnej stronie miasta rozciągały się moczary. Długość murów wynosiła około 912 metrów. Obiegały one miasto owalnie, linią zbliżoną do elipsy. W połowie XIV wieku mury zostały podwyższone partią ceglaną. Ich przeciętna wysokość od strony zewnętrznej miasta wynosiła wówczas około 5,5 – 7 metrów, a grubość 1,3 – 1,7 metra.

[madohora]

Dokładna data powstania samej Byczyny nie jest znana. Przyjmuje się, że miejscowość ta jest rówieśniczką państwa polskiego. W zapiskach Jana Długosza znaleźć można informację, że w czasie chrystianizacji Śląska założono pierwszą sufraganię biskupią w Smogorzewie koło Namysłowa, która w 1041 roku przeniesiona została do Byczyny, a stąd dopiero w 1052 roku do Wrocławia.

[madohora]

W XIV wieku miasto było żywym ośrodkiem kultury, a wielu byczynian zajmowało poczesne urzędy i sprawowało godne funkcje. Henryk z Byczyny był w roku 1314 Burmistrzem w Brzegu, a w następnym roku funkcję konsula w tym mieście pełnił Heymannus także z Byczyny. Z Byczyny również pochodził Piotr, kanonik na dworze Ludwika I brzeskiego, autor "Kroniki książąt polskich" - co zostało odnotowane w 1374 r.

[madohora]

W słynnym gimnazjum byczyńskim kształcił się Jan Kapusta-Herbinius, autor licznych dzieł napisanych w języku polskim i łacińskim. Na początku XV wieku Mikołaj z Byczyny był studentem, a następnie profesorem na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Zresztą w latach 1400-1433 na tej uczelni studiowało 21 studentów pochodzących z tego terenu. Nieco później, byczyński pastor Süssenbacha (1622) dokonał przekładu i wydał pierwszy, polski katechizm Lutra.

[madohora]

Byczyna zapisała się w historii jako miejsce triumfu oręża polskiego. Pod jej murami 24 stycznia 1588 r. hetman Jan Zamojski (1542-1605) rozbił wojska pretendenta do tronu polskiego, arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, choć geneza tych wydarzeń leżała daleko poza Byczyną, walka odbyła się właśnie tutaj.
Po nieudanych próbach zdobycia Krakowa Maksymilian wycofał swe wojska na Śląsk, w celu ich reorganizacji i uzupełnienia oraz przygotowania nowego ataku. Tutaj, na polach między Roszkowicami, a Byczyną wojska arcyksięcia, liczące około 6 tys. ludzi, zostały zmuszone przez zbliżającą się od strony Sierosławic, równą im liczebnie armię polską do przyjęcia bitwy. Usytuowanie terenu sprzyjało Maksymilianowi, który ulokował swój sztab na pod byczyńskim Wzgórzu Krzyżowym, dominującym nad otoczeniem. Atakujące oddziały polskie zmuszone były kierować się pod górę. Z nastaniem krótkiego, zimowego dnia w niedzielę oddziały obu szykujących się do bitwy stron stanęły naprzeciw siebie: Polacy od wschodu, Austriacy od zachodu, mając za plecami warowne mury Byczyny. Rozpoczął się atak. Przemyślana ze wszystkimi szczegółami przez Zamojskiego taktyka walki oddziałów pod dowództwem Aleksandra Koniecpolskiego i jazdy pod dowództwem Mikołaja Urowieckiego doprowadziła do zdziesiątkowania szeregów austriackich i powstania w nich paniki, która w krótkim czasie przerodziła się w ucieczkę. Widząc przegraną, Maksymilian wraz ze sztabem pośpiesznie opuścił pole bitwy, chroniąc się w obwarowaniach Byczyny. Polacy otoczyli miasto uniemożliwiając opuszczenie go przez Maksymiliana. Ten, osaczony, poddał się 25 stycznia wieczorem, wywieszając białą flagę na znak kapitulacji.
Zamojski bawił w Byczynie jeszcze kilka dni, kiedy opuszczał miasto jako triumfator, za nim w powozie zaprzężonym w dwa białe konie jechał w żałosnym nastroju Maksymilian, a dalej ciągnęli inni jeńcy. Maksymilian spędził w honorowej niewoli niecały rok, po czym został wypuszczony na wolność. Przedtem jednak musiał się wyrzec pretensji do tronu polskiego, co też uczynił.
Choć w bitwie pod Byczyną brała udział przede wszystkim jazda i trwała ona bardzo krótko (ok. 1-2 godz.), to zginęło w niej ponad 3000 ludzi, a szkody jakie ponieśli mieszkańcy w jej wyniku i wznieconych pożarów oszacowano na 168 392 talary. Miejsce walki do dziś nazywane jest przez okoliczną ludność - piekłem.
W ten sposób Zamojski zrealizował swój plan i osadził na tronie polskim Zygmunta Wazę, którego koronacji dokonano w Krakowie 27 grudnia 1587 r.

[madohora]

18 stycznia nadeszło wyzwolenie. W wyniku działań wojennych miasto zostało poważnie zniszczone. Powstała tymczasowa administracja radziecka. Pierwszymi Polakami, którzy przybyli do Byczyny w celu organizowania polskich instytucji byli kolejarze. To właśnie kolej i poczta były pierwszymi po zakończeniu działań wojennych instytucjami użyteczności publicznej w Byczynie. Utworzenie posterunku MO oznaczało wprowadzenie polskiej władzy cywilnej. Zaczęli przybywać coraz bardziej masowo przesiedleńcy i repatrianci. Zaczął się nowy okres w dziejach Byczyny.
Dziś jest powszechnie uznawana za jedno z najciekawszych miast Opolszczyzny. Zachowane prawie w całości mury obronne z XV i XVI wieku otoczone fragmentem fosy, dwie wieże bramne (Polska i Niemiecka) zlokalizowane na wschodnim i zachodnim krańcu miasta, baszta Piaskowa (XVI w.), ratusz - obecna siedziba władz lokalnych - z przełomu XV i XVI czy też kościoły: gotycki, ewangelicki z końca XIV w. i barokowy, parafialny z 1767 r. oraz jeszcze wiele innych zabytków nadają miastu niepowtarzalny urok.

[madohora]

Omice – przystanek kolejowy w Omicach, w kraju południowomorawskim, w Czechach. Znajduje się na wysokości 290 m n.p.m.
Jest zarządzany przez Správę železnic. Na przystanku nie ma możliwości zakupu biletów, a obsługa podróżnych odbywa się w pociągu.

[madohora]

[madohora]

W 1910 r. w Szymiszowie mieszkało 1537 osób, 1280 mówiących językiem polskim, 28 językiem polskim i niemieckim, 227 niemieckim

[madohora]

W III powstaniu śląskim 7 maja 1921 r. Szymiszów został zdobyty przez baon tarnogórski Romana Koźlika z Podgrupy „Bogdan”. Przejściowo w tej miejscowości mieściło się dowództwo tego baonu. 31 maja na ten teren wkroczył 3 baon Siebringhausa z bawarskiego Freikorps Oberland, który kierował się na Strzelce Opolskie. W odwecie za wymordowanie przez Selbstschutz Oberschlesien jeńców polskich pod Kalinowem, wycofujący się z Szymiszowa Polacy wysadzili w powietrze tamtejsze wapienniki. W zaciętych walkach o dworzec kolejowy brały udział 4 baony powstańcze (Jana Faski, Romana Koźlika, Seweryna Jędrysika i Wincentego Mięsoka), przy wsparciu pociągów pancernych „Mściciel II” i „Nowak”. Niemcy po dużych stratach wycofali się z Szymiszowa. 4 czerwca wieś została ostrzelana przez niemiecką artylerię. W czasie III powstania śląskiego zamordowany został przez SSOS Franciszek Waloszek. Po podziale Górnego Śląska z powodu niemieckiego terroru popowstaniowego wyemigrowało z Szymiszowa 29 mieszkańców.

[madohora]

[madohora]

W Błotnicy Strzeleckiej mieścił się do końca lat osiemdziesiątych Uniwersytet Ludowy, który wykształcił wielu animatorów kultury. Otwarty 26 stycznia 1946 r. znajdował się on w pałacu

[madohora]

W latach 1945–1954 wieś należała i była siedzibą gminy Błotnica Strzelecka. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Błotnica Strzelecka.

[madohora]

Błotnica Strzelecka – dawna gromada, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972

[madohora]

Według stanu z 1 lipca 1952 gmina składała się z 7 gromad: Balcarzowice, Błotnica Strzelecka, Centawa, Dziewkowice, Płużnica Wielka, Sieroniowice i Warmątowice. Gmina została zniesiona 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 wraz z kolejną reformą reaktywującą gminy

[madohora]

Pałac należał przed wojną do rodziny von Possadowsky-Wehner, mieścił się w nim uniwersytet ludowy. Dziś w budynku tym znajduje się siedziba Mniejszości Niemieckiej.
Park został poważnie zniszczony w czasie nawałnicy w 2008 roku.

[madohora]

Holenderski inżynier Cornelius von Walrawe, pod nadzorem samego króla, przebudował fortyfikacje otaczające miasto – tzw. Obwałowania Dolne. Jednocześnie wybudowano obwarowanie górne (Forty Górne) na drugim brzegu rzeki – powstał w ten sposób nowy obóz wojskowy pod nazwą Friedrichsstadt (określany długo jako samodzielne miasto; dzisiaj dzielnica Radoszyn). Przy obu brzegach rzeki wzniesiono reduty – Kardynalską i Kapucyńską.

[madohora]

W latach 1865–1888 rozbudowano na przedpolu forty (I-III, A-C) oraz zmodernizowano Obwałowania Wysokie. Powstał też nowy zespół kolejowy (Obwałowania Kolejowe). Przebudowano także Fort Prusy – zyskał postać czworobocznej lunety, otoczonej wałami ziemnymi, zamkniętej wałem szyjowym.

[madohora]

W okresie I wojny światowej w byłej już twierdzy mieściły się obozy jenieckie – przetrzymywano tutaj m.in. Charles’a de Gaulle’a. Podobną funkcję pełniła twierdza w okresie powstań śląskich – w 1921 w Forcie Ziemnym przetrzymywano powstańców.

[madohora]

Mimo wieloletnich powojennych zaniedbań i zniszczeń ocalały zespół twierdzy zachował się w dość dobrym stanie. Jest czytelny w terenie i jest pomnikiem linii unikatowych lub nowatorskich dzieł i rozwiązań w dziedzinie sztuki fortecznej. Od kilku lat w Nysie działa oddział Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji, którego celem jest opieka nad twierdzą. Obiekty forteczne poddaje się rewitalizacji i ochronie. Sytuację utrudnia fakt, że niektóre budowle forteczne pełnią obecnie różne funkcje gospodarcze i należą do różnych właścicieli.

[madohora]

Wzniesiona w XIV wieku, przylega do niej zachowany fragment kamiennego muru miejskiego. Obecne zwieńczenie wieży ma charakter zarówno dekoracyjny, jak i obronny; nad strzelnicami artyleryjskimi wybudowana została manierystyczna attyka z licznymi elementami ozdobnymi.

[madohora]

Tarnów Opolski ma bardzo dobre położenie infrastrukturalne. We wsi znajduje się stacja kolejowa leżąca na trasie relacji Opole–Gliwice. Dodatkowo korzystnie sprzyja bliskość położenia drogi krajowej nr 94 o dł. 686 km pomiędzy Jędrzychowicami (województwo dolnośląskie) i Korczową (województwo podkarpackie), która jest bezpłatną trasą alternatywną dla autostrady A4. W sąsiedztwie Tarnowa Opolskiego znajduje się lotnisko w Kamieniu Śląskim.

[madohora]

PARAFIA MARCINA BISKUPA

[madohora]

W przeszłości był określany również jako Fort Blockhauzschanze lub Fort Blockhaus. Wybudowali go Austriacy w 1741, krótko przed oblężeniem Nysy przez wojska pruskie. Początkowo służył jako prosty szaniec palisadowy, otoczony wodą i wysunięty przed umocnienia twierdzy. W 1745 Prusacy przebudowali go na fort wodny w formie lunety. W 1807 został zdobyty przez wojska Wirtembergii, walczące u boku Napoleona I., i zniszczony. Odbudowano go w 1809, pod kierownictwem kapitana inżynierii Schultza. W latach 1878–1880 miała miejsce ostatnia przebudowa na jednowałowy fort piechoty i artylerii. Od 1910 był magazynem amunicji.
Fort wspomagany był przez Fleszę Nową i prowizoryczne Dzieło „B” (nieistniejące obecnie). Bronił obniżony teren między nim a wschodnim skrajem obwarowań, na którym znajdowały się młyny zbożowe, magazyny prochowe i zakłady zbrojeniowe garnizonu twierdzy.
Zlokalizowany jest w parku miejskim; w maju 2008 zakończyła się jego gruntowna renowacja i rekonstrukcja. Obecnie z fortu korzystają harcerze z nyskiego hufca. Kompleks należy do Nyskiego Domu Kultury.

[madohora]

Fort I

Wybudowany jako prowizoryczny w latach 1865–1866 i dopiero na początku lat 70. XIX wieku przebudowany na fot stały. Zadaniem fortu była ochrona linii kolejowej. Konstrukcyjnie podobny do Fortu II; ma nasyp w postaci czworobocznej lunety z wklęsła ścianą szyjową. Suchą fosę osłaniają cztery kaponiery. Pod wałami znajdują się kazamaty koszarowo-gospodarcze; nie posiadał chodników przeciwminowych. W przeszłości do bramy wjazdowej można się było dostać przez most nad fosą, a dzisiaj przez nasyp[9].
Od 1934 służył jako zaplecze socjalne nyskiego garnizonu. Jeszcze do niedawna użytkowany był przez wojsko. Znajduje się na ulicy Orląt Lwowskich.

[madohora]

Obwałowania Jerozolimskie zewnętrzne

Biegną od zachodniej przeciwstraży Fortu Prusy, wzdłuż ulicy Otmuchowskiej. Jest to linia silnych umocnień zbudowanych przy pomocy korekcji terenu (głównie nasypów). Wybudowano je w latach 1767–1774 według projektu Lefevra i von Castillona – powstała wówczas m.in. Reduta Królicza (Kaninchen). Przebudowano je w latach 70. i 80. XIX wieku. Miały na celu wzmocnienie lewej flanki fortyfikacji górnych[13].
Najważniejsze obiekty i punkty:
Reduta Królicza – samodzielna, wieloboczna reduta, otoczona wałem ze stanowiskami piechoty i artylerii. Pod wałami znajdują się kazamaty wartownicze i koszarowe, magazyny amunicji, galerie strzelnicze i studnia.
Trawers Parkowy – sztucznie przedłużone i podwyższone wzgórze do 32. metrów
Wysoki Trawers – sztuczny nasyp wybudowany dla osłony Wysokiej Baterii.
Wysoka Bateria (Hohe Batterie) – sztucznie podwyższone wzgórze z otwartymi na wałach kazamatowych stanowiskami dla piechoty (w niższej części) i artylerii (w wyższej). Posiada dwa dziedzińce z dwukondygnacyjnymi kazamatami koszarowymi, mniejszymi kazamatami na schrony i magazyny oraz pomieszczenie ze studnią.
Niska Bateria – prosty wał ze stanowiskami artyleryjskimi, skierowanymi w kierunku terenów zalewowych. Zachował się jeden z dwóch osłoniętych ziemią magazynów amunicji.
Brama Jerozolimska zewnętrzna (nieistniejąca).

[madohora]

Przeciwstraże kleszczowe

Są jednymi z najstarszych konstrukcji pruskich – powstały w latach 1742–1745 od obecnej ulicy Jagiellońskiej, pomiędzy ulicą Mickiewicza i Żwirki i Wigury do Parku Miejskiego. Ich celem było wzmocnienie obrony austriackiego pasma obwarowań Nysy. Do czasów obecnych zachowały się pojedyncze relikty.
Składały się z trzech pierścieni: – pierwszy, zbudowany w miejscu dawnej drogi ukrytej, w którego skład wchodziły raweliny osłaniające kurtyny i przeciwstraże przed bastionami. Całość osłonięta była fosą środkową. – drugi, złożony z przeciwstraży kleszczowych, wzmocnionych redanami i lunetami osłonięty fosą zewnętrzną. Do dzisiaj przetrwały zdeformowane fragmenty kleszczów zewnętrznych i resztki fleszy Prudnickiej i Bialskiej. – trzeci pierścień był drogą ukrytą z placami broni i samodzielnymi fleszami. Szczególnie była rozbudowa od strony wschodniej i południowej.

[madohora]

Park Miejski w Nysie – zabytkowy park o powierzchni 42 ha, położony w prawobrzeżnej części Nysy, pomiędzy Śródmieściem a dzielnicą Zamłynie. Od południa otoczony zabudową jednorodzinną ulicy Słowackiego, a od zachodu – ogrodami działkowymi przy alejce Bazaltowej. Granicę północną wyznacza rzeka Nysa Kłodzka i kanał wodny, wschodnią natomiast - dawna fosa i Staw Łabędzi. Walory parku to przepiękne położenie, wiele ciekawych zakątków, bogata fauna i flora. Zaprojektowany został na wzór angielskiego ogrodu krajobrazowego. Park rozdziela na dwie części o odmiennym charakterze ulica Powstańców Śląskich.

[madohora]

W pierwszej połowie XX wieku powzięto zamiar powiększenia terenu parku o podmokłe łąki nadrzeczne po stronie zachodniej. Próbowano osuszyć teren poprzez budowę rowów wodnych, jednak udało się to tylko częściowo. Sadzono tutaj głównie olchy, gdyż inne gatunki drzew masowo usychały z powodu trudnych warunków glebowych.

[madohora]

Staw Łabędzi, który powstał w miejscu dawnej fosy, ma linię brzegową odpowiadającą przebiegowi dawnych umocnień, a w jego części środkowej znajduje się niewielka wysepka.

[madohora]

Park połączony jest także z nyskimi plantami poprzez wejście główne - prowadzi stąd alejka na plac Paderewskiego (po drugiej stronie ulicy Bohaterów Warszawy).

[madohora]

W parku znajdują się aleje ponadstuletnich lip, klonów i jesionów oraz wiele pojedynczych okazałych, pomnikowych drzew, których obwody pni dochodzą do 200 cm, a wysokość przekracza 30 metrów. Za najstarsze drzewo w parku uważany jest dąb szypułkowy przy Stawie Łabędzim – pomnik przyrody. Jego wiek wynosi 170 lat, obwód pnia 406 cm, a wysokość 30 m. Z gatunków aklimatyzowanych rośnie tu skrzydłorzech kaukaski, miłorząb dwuklapowy, cyprysik groszkowy, daglezja zielona, dąb błotny, dąb czerwony i choina kanadyjska. Nowe, kilkunastoletnie nasadzenia krzewów forsycji pośredniej, derenia białego i rozłogowego, cyprysików i żywotników zlokalizowane są nad brzegami Stawu Łabędziego. Z roślin runa leśnego zakwita tu wczesną wiosną chroniona śnieżyczka przebiśnieg. W najbardziej podmokłych miejscach występuje roślinność bagienna. Stawy są obecnie siedliskiem wielu rzadkich gatunków roślin wodnych i szuwarowych, m.in. rdestnicy grzebieniastej i drobnej oraz łączenia baldaszkowego.

[madohora]

O ZABYTKOWYM PARKU W NYSIE - Gazeta (archiwum)

[madohora]

Podstawowym elementem układu wodnego jest Kanał Bielawski, zasilający cały układ wodny. Kanał ten posiada system zastawek regulujących poziom wód w kanałach i stawach parkowych. Kanał Młynówka, będący zachodnią granicą parku, nie jest powiązany z układem kanałów parkowych. Staw Łabędzi, który powstał w miejscu dawnej fosy, posiada linię brzegową odpowiadającą przebiegowi dawnych umocnień, a w jej części środkowej zlokalizowana jest niewielka wysepka.

[madohora]

Na planie tym nie zaznaczono istnienia dawnych fortyfikacji bastionowych, które zaczęto likwidować dopiero w 1877 roku, ale które w tym czasie w znacznej mierze zachowały się w postaci pozostałości wałów, a przede wszystkim w postaci pozostałości fosy, którą następnie przetworzono na staw nazwany później "Stawem Młyna Prochowego". Fosa nie została jednak zaznaczona na mapie w przewodniku i planie Mückego. Obecnie staw ten nazywa się Stawem Łabędzim i jest naniesiony na mapie parku miejskiego.

[madohora]

Obecnie obszar parku decyzją Nr PSOZ-I-5347/4/95 z dnia 03.01.1995 r. został wpisany do rejestru zabytków województwa opolskiego pod numerem ewidencyjnym 298/95. Wśród drzew najstarszych najliczniej występującym gatunkiem jest dąb szypułkowy, lipa drobnolistna i jesion wyniosły. Są to gatunki rodzime i długowieczne. Drzewa te mają powyżej 150 lat. Na uwagę zasługują również topole czarne. Największe osiągają obwody pni dochodzące do 200 cm.

[madohora]

1) Trasa wycieczki rozpoczyna się od wejścia do parku, które zlokalizowane jest przy ulicy Partyzantów. Idziemy ścieżką wzdłuż Stawu Łabędziego do miejsca, w którym zlokalizowany jest pomnik przyrody - dąb szypułkowy. Jego wiek wynosi 170 lat, obwód pnia 406 cm, a wysokość 30 m. Cechą tego gatunku drzewa jest szeroka korona, która
u młodych drzew jest kulista, a z czasem staje się kopułkowata. Dąb szypułkowy występuje na nizinach, a w obszarach górskich rośnie w dolinach. Jest drzewem światłolubnym.
W parku w Nysie jest on usytuowany od strony południowo-wschodniej Stawu Łabędziego. W pobliżu znajduje się budynek dawnego kasyna oficerskiego, obecnie wykorzystywany na pomieszczenia mieszkalne.

[madohora]

6) Idąc ścieżką od strony wschodniej fortu, dochodzimy do miejsca, w którym kanał tworzy rozlewisko, na środku którego znajduje się wysepka. Co roku stanowi ona miejsce lęgowe dla łabędzi niemych. Są to duże, wędrowne ptaki wodne z rodziny kaczkowatych. Ponadto miejsce to ma duże walory krajobrazowe.

[madohora]

NYSA www.nysa.eu

[madohora]

Nasze miasto to również piękny Rynek z niezwykłym klimatem i najcenniejszym nyskim zabytkiem – monumentalną Bazyliką powstałą w XII w. którą wyróżnia jeden z najbardziej spadzistych dachów w Europie o ogromnej powierzchni, 4 tysięcy metrów kwadratowych. Bazylika została w 2011 r. uznana za Pomnik historii. A jeśli już przy pomnikach jesteśmy to nie można nie wspomnieć o konnym monumencie Józefa Piłsudskiego, który stanął niedawno naprzeciwko naszej świątyni. Marszałek z góry dumnie spogląda na Śląski Rzym, który kwitnie i rozwija się na naszych oczach. Zapraszamy, by osobiście podziwiać jego zakątki i uroki. A jak mówią turyści, którzy już odwiedzili nasze miasto – nie można się w nim nie zakochać. Do zobaczenia w Nysie!

[madohora]

Wieża Ciśnień
Powstała w najwyższym wzniesieniu miasta w 1907 roku. Ta potężna żelbetonowa konstrukcja została nazwana „Bismarkturm”, na cześć Ottona von Bismarcka. Wieża posiadała wiele funkcji. Była elementem systemu wodociągów, wieżą widokową, znajdowała się tu Sala Pamięci Poległych, a dziedziniec służył jako miejsce różnych uroczystości.

[madohora]

Carolinum
Szkoła powstaje w Nysie w XVII wieku, w czasach kiedy osiedlili się tu jezuici. Inicjatorem jej powstania był Biskup Wrocławski Karol Habsburg, który wymarzył sobie w tym miejscu uniwersytet. Przedwczesna śmierć pomysłodawcy spowodowała, że do realizacji tego pomysłu nigdy nie doszło. Ten jezuicki kompleks kształcił znakomite postaci m.in. Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jakuba Sobieskiego, Konrada Blocha czy Alfonsa Nossola. Ta wspaniała barokowa budowla została częściowo zniszczona podczas oblężenia francuskiego w 1807 roku. Kolegium jezuickie było jedną z najważniejszych uczelni Śląska. Do dziś pełni funkcje edukacyjne.

[madohora]

Dwór Biskupi
Znajduje się w miejscu, w którym w XIII w. wybudowano zamek biskupi stanowiący pierwszą rezydencję biskupów wrocławskich w Nysie. Zamek nie zachował się do dnia dzisiejszego, został rozebrany w 1824 r. Na jego pozostałościach utworzono w czasach pruskich warsztaty artyleryjskie. Pozostały tylko zabudowania gospodarcze. Obecny wygląd dworu to przebudowa z XVII - XIX wieku. W pobliżu dworu znajdują się fragmenty średniowiecznych murów obronnych z zachowanymi dwoma basztami. Kiedyś dwór z pałacem połączony był gankiem przebiegającym nad fosą i ulicą.

[madohora]

Bastion św. Jadwigi
Pierwsze fortyfikacje nyskie powstały w XVI w. według projektu Johanesa Shneidera z Lindau. W roku 1643 umocnienia przebudowano wedle szkoły staroholenderskiej. Pracami kierowali inżynierowie: do 1654 J. Altenberger, a w latach 1698-1772 J. von Rottenberg. W XVIII w. bastion przebudowany został przez Prusaków. W 1771 r. powstały kamienno-ceglane kazamaty w części przykryte zewnętrznym nasypem. Na początku XIX w. bastion służył jako miejsce przygotowania amunicji w czasie oblężenia przez wojska napoleońskie, a w 1870 r. był więzieniem dla francuskich jeńców, później pełnił funkcję koszar. Obecnie, po całkowitej renowacji, stał się atrakcją turystyczną i miejscem wydarzeń kulturalnych. W Bastionie mieście się również Punkt Informacji Turystycznej, obowiązkowi punkt dla każdego zwiedzającego Nysę. Oprócz pamiątek związanych z miastem, dowiemy się o atrakcjach pogranicza.

[madohora]

PKS NYSA POŁĄCZENIA OPOLE - NYSA

[madohora]

W XIX w. wieś posiadała pieczęć gminną, na której wizerunku przedstawiono cep w słup, za nim skrzyżowane kosa i grabie oraz pieczęć napisową z napisem GEME: | SIEGEL | BITTENDOR | GROTTKAU | CREIS

[madohora]

Strzelce Opolski (daw. Wielkie Strzelce niem. Groß Strehlitz, śl. Wielge Strzelce) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, siedziba powiatu strzeleckiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Opolskie. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na zachodnim skraju Wyżyny Śląskiej, na północno-wschodnim stoku Góry Świętej Anny, w pobliżu granicy z województwem śląskim.

[madohora]

Pewna panna w Suchych Łanach
Była bardzo zakochana
Nic nie jadła i nie piła
Do księżyca nocą wyła
Ale ciągle była sama

[madohora]

[madohora]

Pewien pan z Adamowic
Kobiety miał za nic
Ciągle je dręczył
I nieźle kręcił
Potem nie zostało mu nic

[madohora]

Strzelce Opolskie położone są na obszarze Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, makroregionu Wyżyna Śląska, mezoregionu Chełm (341.11) i mikroregionu Dział Strzelecki (341.11.1). Wysokości w tym mikroregionie wynoszą od 200 do 240 m n.p.m.[7]. Punkt niwelacyjny przy studni przed ratuszem ma wysokość 233,7 m n.p.m. Na północ od miasta występuje obszar równinny o średniej wysokości 220 m n.p.m.[8]. Dalej na północ znajduje się Nizina Śląska, mezoregion Równina Opolska (318.57)[. Poziomica 240 m, przechodząca przez park miejski, uznawana bywa za granicę między równiną a stokiem Chełm.

[madohora]

Tereny Strzelec Opolskich cechuje silne przekształcenie środowiska przyrodniczego i wysoka antropopresja. W przyszłości przewiduje się dalszy wzrost urbanizacji i antropopresji. Pewien lokalny system ekologiczny tworzą przede wszystkim „doliny” rowu melioracyjnego zaczynającego się na Mokrych Łanach (gdzie zlokalizowane jest źródło krasowe). przebiegającego w kierunku Rybaczówki, oraz rowu przebiegającego przez park miejski i za szpitalem.

[madohora]

ruiny zamku – zamek wzniesiony został w XIV w., był siedzibą władcy w czasie istnienia księstwa strzeleckiego. Do roku 1532 właścicielami zamku byli książęta piastowcy. Później często zmieniał właścicieli, należał m.in. do rodziny von Redern, von Promnitz, Colonna, do Andrzeja Renarda i rodziny Castell-Castell. Na początku XVI w. był w ruinie, został odbudowany w latach 1562–1596 za Georga von Rederna, rozbudowany[84] i przebudowany na rezydencji. Gruntownie przebudowany był także w XIX w. za czasów Andrzeja Renarda, w wyniku czego zanikły poprzednie cechy stylowe. Właściciel ten doprowadził zamek do rozkwitu, rozbudował go i dobudował wieżę. W 1945 roku oddziały radzieckie, paląc miasto, zrujnowały także zamek. Odremontowana do tej pory została jedynie wieża zamkowa.

[madohora]

W 1933 roku przystąpiono do rozbiórki szpecących rynek przybudówek ratusza, niestety niedostatecznie zabezpieczono wieżę, która rankiem 15 lipca 1934 r. runęła. Na szczęście nikt nie zginął, nie doznały uszczerbku sąsiadujące kamienice. Szybko podjęto się odbudowy: w 1936 r. była już wzniesiona niewiele różniąca się od poprzedniej 65-metrowa wieża, dobudowano południowe skrzydło ratusza wraz z arkadami oraz odrestaurowano pozostałą część kompleksu. Ratusz przetrwał bombardowania Opola w czasie II wojny światowej i służy do dzisiaj jako siedziba władz miejskich. W 1994 roku wyremontowano elewację, natomiast 2 lata później otworzono w piwnicy pub, nawiązując do tradycji Piwnicy Świdnickiej, która niegdyś tam funkcjonowała.

[madohora]

neogotycka wieża ciśnień – wybudowana w 1896 roku, przy obecnej ul. Oleskiej

[madohora]

Była czynna do 2009 roku, kiedy wyłączono ją z eksploatacji. Została odrestaurowana i uhonorowana nagrodą „Zabytek Zadbany”

[madohora]

Synagoga została zbudowana w 1842 roku z inicjatywy lokalnych rodzin żydowskich. Fundusze na budowę zostały pozyskane z datków, zbiórek, kredytów inwestycyjnych oraz wykupów miejsc do modlitw. Uroczystego otwarcia synagogi dokonał rabin wrocławski Abraham Geiger.

[madohora]

Nowa Synagoga w Opolu (niem. Neue Synagoge) – największa synagoga opolskiej gminy żydowskiej, znajdująca się przy dawnej Hafenstrasse (obecnie ul. Piastowska).

[madohora]

Jednym z najbardziej uroczystych wydarzeń w historii synagogi było 25 lecie jej istnienia. Wtedy to spotkali się wszyscy żyjący dawni rabini i obecny rabbi opolskiej gminy żydowskiej. Wtedy to również rabin Felix Goldmann odsłonił tablicę pamiątkową poświęconą 18 poległym Żydom podczas I wojny światowej.

[madohora]

Murowany gmach synagogi wybudowano w stylu neomauretańskim. Główna sala modlitewna posiadała 600 miejsc siedzących, po 300 dla kobiet i mężczyzn. Obok znajdowały się również biura zarządu gminy, mała sala modlitewna, biblioteka i archiwum kongregacji. Charakterystycznym elementem synagogi była kopuła widoczna z każdego rejonu miasta.

[madohora]

W okresie międzywojennym cmentarz znowu się zapełnił i gmina żydowska kupiła od miasta działkę na cmentarzu komunalnym na Półwsi, jednak trzy lata później musiała odsprzedać jej połowę pod kwatery wojskowe, a w 1939 również resztę.

[madohora]

[madohora]

Później działała tutaj restauracja Piramida, natomiast na wyremontowanym Stawku umieszczono grające fontanny

[madohora]

Obiekt położony jest na terenie miejskiego parku w centrum miasta nad Stawem Zamkowym, powstałym po likwidacji fosy zamkowej. Drewniany domek wybudowany został w stylu łużyckim w 1909 r. z inicjatywy opolskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego i nazwany potocznie „Domkiem Lodowym”. Mieściła się w nim siedziba towarzystwa oraz kawiarnia. Lokalizacja budynku oprócz malowniczego położenia sprzyjała popularyzacji łyżwiarstwa. W latach 30-tych Towarzystwo Łyżwiarskie zrobiło ze Stawu Zamkowego profesjonalne lodowisko, ze sztucznym oświetleniem, urządzeniem do nawadniania tafli i szatnią.

[madohora]

ZAMEK PIASTOWSKI W OPOLU - Nowa Trybuna Opolska

[madohora]

W XIX w. obiekt stracił charakter obronny – w latach 1838–1855 rozebrano mury zamkowe, zasypano fosę oraz rozebrano budynek, w którym w XVIII w. mieścił się sąd. W 1860 r. zaadaptowano zamek na potrzeby siedziby rejencji opolskiej, poddając go modernizacji. W 1880 r. poddano remontowi wieżę – otynkowano ją i przykryto stożkowatym hełmem. Obszar wokółzamkowy został przekształcony w park zamkowy, który udostępniono mieszkańcom miasta. W latach 1885–1886 przedłużono skrzydło północne do wieży głodowej

[madohora]

Najstarszą częścią murowanego zamku pochodzącą z początków XIII w. była czworoboczna wieża mieszkalno-obronna tzw. donżon o wymiarach 12,5 x 13,5 m oraz obwodowy mur obronny w części południowej założenia, wzniesione z cegły w wątku wedyjskim. Zakończenie tej fazy umacniania murów zamku, wraz z prostokątną basztą zwaną głodową w części północno-wschodniej, nastąpiło za panowania Bolka I. Wzniesiono wówczas palatium na planie zbliżonym do prostokata o wymiarach 18 x 14 m z cegły w wątku gotyckim, dostawione od północy do donżonu z czasów Kazimierza I. Prawdopodobnie na jego piętrze znajdowała się kaplica zamkowa, poświęcona w 1307

[madohora]

[madohora]

Władysława stać było, aby nie dzielić rezydencji ze swoimi bratankami i wybudować sobie zamek odpowiadający jego pozycji majątkowej i politycznej. Poza tym drugi zamek mógł umocnić system obronny we wschodniej części miasta[9]. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1387 r. W 1396 r. Opole zostało oblężone przez wojska polskie króla Władysława Jagiełły. Zamek Górny uległ wówczas znacznym zniszczeniom w wyniku ostrzału. W konsekwencji książęta Bolko IV i Bernard podpisali traktat pokojowy. Pokonany Władysław Opolczyk, z przerwą w latach 1397–1398, spędził na zamku resztę życia. Książę z dwóch małżeństw miał tylko córki, dlatego jego spadkobiercami zostali po jego śmierci w 1401 r. bratankowie, synowie Bolka III – Jan Kropidło, Bolko IV i Bernard. Jan Kropidło wprowadził się najprawdopodobniej do Zamku Górnego w 1418 r. po śmierci księżnej Ofki, wdowy po Władysławie

[madohora]

W 2006 r. przeprowadzone zostały badania architektoniczne murów i wieży. W roku 2017 zrewitalizowano wieżę, a od 2018 r. jest ona dostępna do zwiedzania

[madohora]

W 1965 r. na przedpolu wieży pośród zieleni postawiono pomnik Józefa Lompy autorstwa Joanny Domaszewskiej w oprawie przestrzenno-plastycznej architekta Jerzego Gurawskiego. W 2007 r. pomnik przeniesiono przed fronton szkoły po stronie ulicy Osmańczyka.

[madohora]

Most Groszowy na Młynówce przeznaczony dla pieszych powstał w 1894 roku. Dwuprzęsłowy most został zbudowany w 1903 roku. Nazwa mostu pochodzi stąd, iż kiedyś za przejście przez most były pobierane opłaty w wysokości jednego grosza. Most został w całości wykonany ręcznie, metalowe elementy mostu są kute ręcznie.
Od 2010 roku Most Groszowy jest podświetlany nocą.

[madohora]

Zielony mostek (Most groszowy)

Od z górą stu lat kształtowało się urbanistyczne i estetyczne oblicze wyspy Pasieka. Do połowy XIX wieku cała przynależała do zamku, były tam ogrody, plantacje owocowe i zamkowa pasieka.

[madohora]

Zielony mostek Zielony Mostek - charakterystyczny dla lat fin de siecle'u stalowy w konstrukcji i secesyjny w kształcie, nazywano "Mostem Groszowym" (Pfennigbrücke), jako że za przejście pobierane było groszowe myto. Obok mostku "od zawsze" stoi Grabówka, domek szwajcarski; takie "domki szwajcarskie" - niewielkie pawilony drewniane w góralskim stylu szwajcarskim - budowano dawniej w romantycznych parkach.

[madohora]

Prace nad pomnikiem trwały od lat 60. XX wieku; jego projektantem był Jan Borowczak, a współpracownikami byli, między innymi, architekt Florian Jesionowski, odpowiedzialny za projekt otoczenia pomnika, i konstruktor Tadeusz Gruchała. Zgodnie z początkowym konceptem pomnik miał przedstawiać strzelającą z łuku w niebo kobietę, Nike – symbolizującą chwałę i zwycięstwo, na żubrze, symbolizującym siłę polskości, walkę, wytrwanie i upór.

[madohora]

[madohora]

kładka dla pieszych i rowerzystów
żelbetowy most katedralny, stoi w miejscu przeprawy wspomnianej w 1421 r.
Most Zamkowy (tzw. żółty) – zbudowany w I poł. XIX wieku; zabytek
Most Groszowy (tzw. zielony, Zielony mostek) – obecny, secesyjny most wybudowano w 1903 (od co najmniej 1894 był w tym miejscu most dla pieszych), jego nazwa pochodzi od pobieranej niegdyś opłaty za przejście (1 grosz); zabytek
żelbetowy most w ciągu ul. Korfantego – zbudowany w na przełomie lat 50. i 60. XX wieku
stalowy most kolejowy
kładka przy śluzie zamykającej od południa nurt Młynówki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Aż do zniszczenia w czasie II wojny światowej, dom "Die Goldene Eins" (Złoty) stał przed kościołem, bezpośrednio przy kanale młyńskim . Pozostałości domu, zbudowanego w 1895 roku, zostały zburzone w 1946 roku i wykorzystane do odbudowy klasztoru franciszkanów. Sam kościół nie został zniszczony podczas wojny. Od 1945 roku franciszkanie powrócili na teren klasztoru, ponieważ kościół był protestancki od czasów reformacji w mieście. W 1986 roku podczas silnej burzy oderwała się górna część wieży wraz z krzyżem. Podczas odbudowy wymieniono również drewnianą konstrukcję. Od tego czasu cała iglica została pokryta miedzią. W 2007 roku kościół przeszedł gruntowny remont zewnętrzny i dziś lśni w swojej dawnej okazałości.

[madohora]

Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu – rzymskokatolicki kościół parafialny, a także katedralny, zlokalizowany przy ulicy Katedralnej 2 w Opolu. Kościół należy do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu w dekanacie Opole, diecezji opolskiej. Dnia 3 kwietnia 1964 roku, pod numerem 763/64, świątynia została wpisana do rejestru zabytków województwa opolskiego
Obecny kościół powstał w XV wieku w miejscu wcześniejszych z XI i XIII w. i był wielokrotnie przebudowywany. Dzięki wieżom o wysokości 73 metrów jest najwyższą budowlą w mieście. W świątyni znajduje się obraz Matki Boskiej Opolskiej, sprowadzony tu na stałe w 1702 r. z Piekar Śląskich.

[madohora]

15 sierpnia 1945 r. prymas Polski August Hlond ustanowił pierwszego administratora apostolskiego Śląska Opolskiego (został nim protonotariusz apostolski Bolesław Kominek), co było równoznaczne z erygowaniem diecezji i wiązało się z podniesieniem rangi kościoła do prokatedry. W 1952 r. obchodzono 250-lecie sprowadzenia obrazu Matki Boskiej Opolskiej do Opola; w uroczystościach tych wziął udział m.in. prymas Polski Stefan Wyszyński. W latach 1963–1966, w wyniku starań prałata Antoniego Jokiela i z polecenia bpa Franciszka Jopa, odnowiono kościół; w zakresie prac znalazły się m.in.: odmurowanie dolnych partii otworów okiennych w zamknięciach naw od wschodu, wykonanie nowych portali od południa i północy (przy 1. przęśle od wschodu), rekonstrukcja bocznych, kamiennych wejść, obniżenie posadzki we wszystkich 3 nawach, częściowe odsłonięcie gotyckich wątków ceglanych wewnątrz oraz wykonanie polichromii, sgraffita i witraży przez Stanisława Szmuca z Krakowa oraz usunięcie większości wystroju neogotyckiego (w tym wszystkich bocznych ołtarzy z nawy głównej, poza dwoma, które przeniesiono do bocznych kaplic) i wprowadzenie w jego miejsce sprzętów i dzieł sztuki z obszaru województwa opolskiego (m.in. gotycki tryptyk w kaplicy Piastowskiej i barokowa ambona, stojąca przy filarze w nawie głównej). W trakcie prac odsłonięto przejściowo wątki murów i elementów, wskazujące na pierwotny, bazylikowy układ kościoła. Na uroczystości milenijne, w czasie których dokonano ponownego poświęcenia kościoła, przybyli m.in. Stefan Wyszyński i abp Karol Wojtyła. W 1978 r. kościół został wyremontowany od zewnątrz. W 1995 r. obchodzono 700-lecie kościoła; z tej okazji z inicjatywy proboszcza prałata Stefana Baldego rozbudowano i odrestaurowano organy, natomiast w głównym wejściu do kościoła umieszczono spiżowe drzwi, przedstawiające dzieje zbawienia i wydarzenia z historii ziemi opolskiej. W 1998 r. dokonano ekshumacji grobu spoczywającego w nawie głównej księcia Jana II Dobrego, a rok później uroczyście przeniesiono jego szczątki do nagrobka w Kaplicy Piastowskiej

[madohora]

W połowie sierpnia 2022 roku katedra została zamknięta dla wiernych w związku z pracami remontowymi związanymi z wymianą posadzki. Duszpasterstwo zostało przeniesione do pobliskiego kościoła św. Sebastiana

[madohora]

[madohora]

Naprzeciw nagrobka Jana Dobrego zlokalizowano późnogotycki tryptyk z 1519 r., sprowadzony do katedry z Kostowa w 1965 r. W 2008 r. poddany został konserwacji. W centralnej części tryptyku znajdują się figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz św. Barbary i św. Katarzyny. Na awersie skrzydeł widnieją obrazy św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, natomiast rewers stanowią wizerunki św. Piotra i św. Pawła. Po lewej od strony tryptyku umieszczono epitafium ks. dz. Jerzego Stefecjusza, pochowanego w podziemiach świątyni. Innym obiektem w Kaplicy Piastowskiej jest popiersie Jana Pawła II, wykonane przez Holendra Gustina Kesera.

[madohora]

W świątyni charakterystyczne są także dwie ambony. Starsza z nich, wykonana w stylu renesansowym, znajduje się bliżej ołtarza. Sprowadzono ją z Głuchołaz. Druga z nich, położona bliżej centrum kościoła, została wykonana w stylu klasycystycznym przez Jana Echtera w 1805 r. W czasie prac remontowych, na nowo nałożonych tynkach St. Szmuc stworzył techniką sgraffitową sceny religijne: odnalezienie Krzyża Świętego, problem z ustaleniem jego autentyczności oraz przywrócenie do zdrowia chorego, poprzez dotknięcie go Krzyżem

[madohora]

Obraz pochodzi z Piekar Śląskich. W 1680 r. wywieziono go do Pragi, gdzie wybuchła zaraza. Niedługo po powrocie do Piekar Śląskich, obraz został przewieziony przez jezuitów do Opola, z powodu obaw przed najazdem tureckim. W Piekarach Śląskich pozostała kopia obrazu. Po zażegnaniu niebezpieczeństwa Madonna powróciła do piekarskiej świątyni, jednak w 1702 r. ponownie znalazła się w Opolu, ze względu na III wojnę północną. W 1813 r. wizerunek Maryi trafił do opolskiego kościoła p.w. Świętego Krzyża, gdzie jest do dziś. W następnych latach kult obrazu rozwijał się dalej. 21 czerwca 1983 r. na Górze Świętej Anny, kilkadziesiąt kilometrów na południowy wschód od Opola, papież Jan Paweł II ozdobił dzieło srebrno-złotą koroną

[madohora]

Historia opolskiego wizerunku Matki Bożej jest niezwykle bogata. Obraz pochodzi z Piekar, gdzie już w średniowieczu słynął łaskami. W okresie reformacji kościół przeszedł w ręce protestantów i dopiero w 1659 r. Został zwrócony katolikom. Ówczesny proboszcz, ksiądz Jakub Roczkowski, przeniósł obraz do głównego ołtarza. Wizerunek zaczął nabierać coraz większego rozgłosu, tak że w roku 1680, gdy w Pradze szalała zaraza dziesiątkując ludność miasta, cesarz Leopold I sprowadził obraz Piekarskiej Madonny do Pragi, aby jej mieszkańcy mogli sobie uprosić u Matki Bożej uwolnienie od choroby. Wizerunek został przewieziony i w uroczystej procesji obnoszono go po całym mieście. Po dwóch tygodniach, gdy zaraza zaczęła wygasać, łaskami słynący obraz, obdarowany licznymi wotami, powrócił do Piekar. W roku 1683 jezuici przewieźli wizerunek do Opola, ponieważ obawiali się zbliżającej się nawały tureckiej. W Piekarach pozostała kopia obrazu, przed którą modlił się spieszący pod Wiedeń z odsieczą Jan III Sobieski. Po zażegnaniu tureckiego niebezpieczeństwa przez "Lwa Lechistanu", jak nazywali Turcy Króla Jana III, jezuici zwrócili obraz do Piekar, ale w 1702 r. ponownie go przewieźli do Opola z lęku przed kolejnym "potopem" szwedzkim Karola XII. Od tego czasu wizerunek Matki Bożej Piekarskiej pozostał już na stałe w Opolu. W Piekarach zaś zaczęła słynąć łaskami pozostawiona tam uprzednio kopia. W kilka lat później, w roku 1696, modlił się przed Panią Opola, spieszący na koronację do Warszawy, król August II Sas i tam zaprzysiągł Pacta conventa. Cześć Matki Bożej ściągała coraz to liczniej pielgrzymów, nie tylko ze Śląska, ale również z Czech oraz później zza kordonów polskich zaborów. W 1813 r. obraz został przeniesiony z kościoła Jezuitów do katedry. Po II wojnie światowej nastąpiło nowe ożywienie kultu Matki Bożej Opolskiej. Przed Jej wizerunkiem kończą się wszystkie ważniejsze uroczystości odprawiane w katedrze, jak np. Ingresy kolejnych biskupów, obchody narodowe i ogólnokościelne. O kulcie świadczą liczne wota, między innymi srebrna sukienka ofiarowana przez Jana III Sobieskiego, złoty medal - dar papieża Jana XXIII, nowoczesny kielich mszalny i złoty różaniec z prawdziwych pereł - dar papieża Pawła VI.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO KRZYŻA W OPOLU

[madohora]

O ORGANACH - Nowa Trybuna Opolska

[madohora]

Imprezy cykliczne
Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej – KFPP Opole
Międzynarodowy Festiwal Perkusyjny
Ulica Kultury
Nokta Festival
Opole Songwriters Festival
Opolskie Konfrontacje Teatralne „Klasyka Polska”
Opolski Festiwal Teatru Lalek
Czas Europy, czas teatru – festiwal młodych teatrów ulicznych
Opolska Jesień Literacka
Ogólnopolski Festiwal Filmowy Opolskie Lamy
Międzynarodowe Dni Młodej Dramaturgii Odrama (w Teatrze im. J. Kochanowskiego od 2005 roku)
Opolska Noc Kabaretowa
Dni Opola
Międzynarodowa Wystawa Psów
Międzynarodowa Wystawa Kotów
Opolskie Targi Budownictwa „Mój Dom”
Opolskie Targi Książek Naukowych
Międzynarodowe Targi Motoryzacyjne
Wyścigi 1/4 mili w Porcie Lotniczym Opole-Kamień Śląski
Jarmark Franciszkański
Jarmark Świętego Wojciecha (odbywa się w Święta Wielkanocne)
Jarmark Bożonarodzeniowy, organizowany przez młodzieżówkę Mniejszości Niemieckiej
Jazz Rock Meeting
Międzynarodowy Plener Rzeźbiarski (we współpracy z włoskim miastem Carrara)
Silesia Superior Attack
Konwent Opolcon
Opolskie Dni Tybetu

[madohora]

OPOLE - www.opole.pl

[madohora]

który‎ ‎f.‎ ‎906‎ ‎Górny‎ ‎Śląsk,‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎i‎ ‎Opole‎ ‎zdobył‎ ‎i przy‎ ‎swem‎ ‎panowaniu‎ ‎polskiem‎ ‎utrzymał. Takim‎ ‎sposobem‎ ‎nietylko‎ ‎panował‎ ‎nad‎ ‎nad- odrzańską‎ ‎ziemią‎ ‎król‎ ‎polski‎ ‎Mieczysław‎ ‎I,‎ ‎ale‎ ‎po przednik‎ ‎jego‎ ‎książę‎ ‎polski‎ ‎Ziemowit.‎ ‎To‎ ‎też‎ ‎pew- nem‎ ‎jest,‎ ‎że‎ ‎gdy‎ ‎967‎ ‎roku‎ ‎biskupstwo‎ ‎pragskie‎ ‎za łożono,‎ ‎do‎ ‎niego‎ ‎i‎ ‎Górny‎ ‎Śląsk‎ ‎wcielono,‎ ‎a‎ ‎św. Wojciech‎ ‎pierwszym‎ ‎tu‎ ‎był‎ ‎biskupem.‎ ‎A‎ ‎gdy‎ ‎mąż ten‎ ‎gorliwy,‎ ‎apostolskim‎ ‎napełnion‎ ‎duchem‎ ‎i‎ ‎po święceniem,‎ ‎porzucił‎ ‎niesfornych‎ ‎swych‎ ‎rodaków, by‎ ‎nieść‎ ‎wiarę‎ ‎św.‎ ‎pogańskim‎ ‎Prusakom,‎ ‎głosił‎ ‎w Opolu,‎ ‎w‎ ‎drodze‎ ‎do‎ ‎Polski‎ ‎będąc,‎ ‎słowo‎ ‎Boże‎ ‎z góry,‎ ‎na‎ ‎której‎ ‎aż‎ ‎do‎ ‎początku‎ ‎XIV‎ ‎stulecia‎ ‎stał stary‎ ‎książęcy‎ ‎zamek,‎ ‎a‎ ‎gdzie‎ ‎dziś‎ ‎dawniejszy‎ ‎koś ciół‎ ‎i‎ ‎klasztor‎ ‎podominikański‎ ‎się‎ ‎wznosi.‎ ‎Na‎ ‎gó rze‎ ‎tej‎ ‎chrzcił‎ ‎Górnoślązaków,‎ ‎tu‎ ‎wyprowadził‎ ‎— jak‎ ‎podanie‎ ‎niesie‎ ‎—‎ ‎cudownym‎ ‎sposobem‎ ‎ze‎ ‎skały wodę‎ ‎i‎ ‎tu‎ ‎spowodował‎ ‎czynem‎ ‎tym‎ ‎wzniesienie kaplicy,‎ ‎dziś‎ ‎kaplicą‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎zwanej.‎ ‎W kaplicy‎ ‎tej‎ ‎czczą‎ ‎Opolanie‎ ‎i‎ ‎lud‎ ‎okoliczny‎ ‎każdego 23‎ ‎kwietnia‎ ‎wdzięcznie‎ ‎pamięć‎ ‎świętego‎ ‎męża‎ ‎tego, a‎ ‎wielkiego‎ ‎swego‎ ‎dobroczyńcy,‎ ‎po‎ ‎którego‎ ‎mę czeńskiej‎ ‎śmierci‎ ‎na‎ ‎tej‎ ‎górze‎ ‎świątynię‎ ‎wzniesiono, i‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎za‎ ‎patrona‎ ‎jej‎ ‎dano. Tak‎ ‎miasto‎ ‎jak‎ ‎i‎ ‎wioski*‎ ‎okoliczne‎ ‎miały‎ ‎wy łącznie‎ ‎polskich‎ ‎mieszkańców.‎ ‎Już‎ ‎sama‎ ‎nazwa miasta,‎ ‎o‎ ‎której‎ ‎w‎ ‎następnym‎ ‎rozdziale‎ ‎rozwodzić się‎ ‎będę,‎ ‎jakoteż‎ ‎nazwy‎ ‎„Pasieka‎44‎ ‎i‎ ‎„Ostrówek‎44 świadczą‎ ‎o‎ ‎polskim‎ ‎charakterze‎ ‎miasta‎ ‎i‎ ‎okolicy. Zresztą‎ ‎czyżby‎ ‎inaczej‎ ‎być‎ ‎mogło‎ ‎?‎ ‎Wiemy‎ ‎z‎ ‎hi- storyi,‎ ‎że‎ ‎Słowianie,‎ ‎do‎ ‎których‎ ‎i‎ ‎nasz‎ ‎naród‎ ‎polski się'zalicza,‎ ‎zajmowali‎ ‎przestrzeń‎ ‎aż‎ ‎do‎ ‎Łaby‎ ‎(Elbe) i‎ ‎dopiero‎ ‎później‎ ‎zostali‎ ‎przez‎ ‎szczepy‎ ‎obce‎ ‎z‎ ‎sie dzib‎ ‎swych‎ ‎wyparci.‎ ‎Nie‎ ‎wszystkich‎ ‎Słowian‎ ‎zdo łały‎ ‎narody‎ ‎zachodnie‎ ‎z‎ ‎ich‎ ‎krajów‎ ‎wyprzeć.‎ ‎Po został‎ ‎z‎ ‎Opatrzności‎ ‎Boskiej‎ ‎na‎ ‎Śląsku‎ ‎a‎ ‎przede- wszystkiem‎ ‎na‎ ‎Górnym‎ ‎Śląsku‎ ‎naród‎ ‎polski‎ ‎od‎ ‎wie ków‎ ‎tu‎ ‎osiadły.‎ ‎Nie‎ ‎wskórały‎ ‎nic‎ ‎wysiłki‎ ‎i‎ ‎zabiegi

[madohora]

nom,‎ ‎ponownie‎ ‎wraz‎ ‎z‎ ‎Władybojem‎ ‎wpadł‎ ‎do‎ ‎Ślą ska‎ ‎i‎ ‎Polski,‎ ‎zajął‎ ‎Kraków‎ ‎roku‎ ‎993,‎ ‎a‎ ‎Władybojowi oddał‎ ‎część‎ ‎Śląska.‎ ‎Nie‎ ‎długo‎ ‎trwały‎ ‎te‎ ‎zamieszki, gdyż‎ ‎już‎ ‎roku‎ ‎999,‎ ‎po‎ ‎śmierci‎ ‎Bolesława‎ ‎czeskiego, odzyskał‎ ‎Chrobry‎ ‎Kraków‎ ‎i‎ ‎Śląsk‎ ‎i‎ ‎całą‎ ‎załogę czeską‎ ‎zniszczył.‎ ‎Uspokoiwszy‎ ‎kraje‎ ‎swoje‎ ‎a‎ ‎obro niwszy‎ ‎je‎ ‎przed‎ ‎sąsiadami‎ ‎wrogimi,‎ ‎poświęcił‎ ‎wiel ki‎ ‎król‎ ‎siły‎ ‎celom‎ ‎większym‎ ‎i‎ ‎świętszym‎ ‎a‎ ‎mia nowicie‎ ‎wyswobodzenia‎ ‎ludów‎ ‎swoich‎ ‎z‎ ‎dzikiej niewoli‎ ‎pogańskiej. Po‎ ‎kilkunastu‎ ‎wojnach‎ ‎z‎ ‎Czechami‎ ‎objął‎ ‎Bo lesław‎ ‎Chrobry‎ ‎rządy‎ ‎nad‎ ‎Czechami‎ ‎i‎ ‎niedługo‎ ‎po tem‎ ‎też‎ ‎nad‎ ‎Morawią.‎ ‎Przez‎ ‎opanowanie‎ ‎Czech i‎ ‎Morawy‎ ‎zgromadził‎ ‎Bolesław‎ ‎pod‎ ‎berłem‎ ‎swojem wszystkie‎ ‎celniejsze‎ ‎ludy‎ ‎słowiańskie‎ ‎i‎ ‎śmiało‎ ‎mógł stanąć‎ ‎w‎ ‎zawody‎ ‎z‎ ‎cesarzem‎ ‎niemieckim,‎ ‎który niechętnie‎ ‎patrzał‎ ‎na‎ ‎wzrastającą‎ ‎potęgę‎ ‎słowiań ską.‎ ‎W‎ ‎istocie‎ ‎też‎ ‎niedługo‎ ‎przyszło‎ ‎pomiędzy‎ ‎nim i‎ ‎cesarzem‎ ‎do‎ ‎wojny,‎ ‎która‎ ‎skutkiem‎ ‎zamieszania wywołanego‎ ‎ze‎ ‎strony‎ ‎czeskiej,‎ ‎skończyła‎ ‎się‎ ‎nie pomyślnie‎ ‎dla‎ ‎Bolesława.‎ ‎Po‎ ‎utracie‎ ‎Czech‎ ‎cofnął się‎ ‎Chrobry‎ ‎do‎ ‎Śląska.‎ ‎Cesarz‎ ‎udał‎ ‎się‎ ‎za‎ ‎nim, przeprawił‎ ‎wojska‎ ‎swoje‎ ‎przez‎ ‎Odrę‎ ‎na‎ ‎prawą‎ ‎stro nę‎ ‎rzeki‎ ‎i‎ ‎poszedł‎ ‎za‎ ‎nim‎ ‎aż‎ ‎na‎ ‎dwie‎ ‎tylko‎ ‎mile‎ ‎ku Poznaniowi.‎ ‎W‎ ‎tym‎ ‎pościgu‎ ‎poniósł‎ ‎cesarz‎ ‎Hen ryk‎ ‎wielkie‎ ‎szkody‎ ‎i‎ ‎wobec‎ ‎takiego‎ ‎położenia‎ ‎chę tnie‎ ‎się‎ ‎cesarz‎ ‎zgodził‎ ‎na‎ ‎zawarcie‎ ‎pokoju,‎ ‎który stanął‎ ‎w‎ ‎Poznaniu.‎ ‎Bolesław‎ ‎zaś‎ ‎pozostał‎ ‎w‎ ‎po siadaniu‎ ‎tych‎ ‎ziem,‎ ‎które‎ ‎przed‎ ‎niedawnem‎ ‎opano waniem‎ ‎i‎ ‎niemniej‎ ‎rychłą‎ ‎utratą‎ ‎Czech‎ ‎wogóle‎ ‎był posiadał,‎ ‎z‎ ‎wyjątkiem‎ ‎chyba‎ ‎ziem‎ ‎łużyckich‎ ‎i‎ ‎mil- żyńskich.‎ ‎Ale‎ ‎i‎ ‎te‎ ‎niedługo,‎ ‎bo‎ ‎już‎ ‎po‎ ‎kilku‎ ‎latach, gdy‎ ‎mu‎ ‎cesarz‎ ‎powtórnie‎ ‎wypowiedział‎ ‎wojnę, przesyły‎ ‎pod‎ ‎jego'panowanie. Skutkiem‎ ‎tych‎ ‎wojen,‎ ‎kraj‎ ‎między‎ ‎Odrą‎ ‎a‎ ‎Ła bą,‎ ‎przedewszystkiem‎ ‎Śląsk‎ ‎Dolny‎ ‎po‎ ‎lewej‎ ‎stronie Odry‎ ‎i‎ ‎Łużyce,‎ ‎zamieniły‎ ‎się‎ ‎nieomal‎ ‎w‎ ‎pustynię. Temwięcej‎ ‎poczuły‎ ‎nareszcie‎ ‎obie‎ ‎strony,‎ ‎tak‎ ‎ce-

[madohora]

rzony‎ ‎i‎ ‎skruszony,‎ ‎nazwał‎ ‎Kazimierza‎ ‎„Odnowicie- lem“‎ ‎ojczyzny.‎ ‎W‎ ‎r.‎ ‎1041‎ ‎ukoronował‎ ‎go‎ ‎arcybiskup Stefan‎ ‎w‎ ‎stolicy‎ ‎przodków,‎ ‎Gnieźnie. Brzetysław‎ ‎czeski‎ ‎nie‎ ‎uszedł‎ ‎też‎ ‎kary‎ ‎zasłużo nej.‎ ‎Już‎ ‎w‎ ‎rok‎ ‎później‎ ‎zawojował‎ ‎cesarz‎ ‎Czechy i‎ ‎przymusił‎ ‎księcia‎ ‎do‎ ‎pokoju‎ ‎w‎ ‎Pradze,‎ ‎w‎ ‎którym tenże‎ ‎oddać‎ ‎musiał‎ ‎Polsce‎ ‎wszystkie‎ ‎miejsca‎ ‎na Śląsku,‎ ‎jakie‎ ‎jeszcze‎ ‎w‎ ‎mocy‎ ‎miał,‎ ‎pomiędzy‎ ‎niemi Wrocław.‎ ‎Oprócz‎ ‎tego‎ ‎musiał‎ ‎zapłacić‎ ‎cesarzowi zaległą‎ ‎za‎ ‎ostatnie‎ ‎trzy‎ ‎lata‎ ‎daninę,‎ ‎a‎ ‎księstwo morawskie‎ ‎tylko‎ ‎jako‎ ‎lenno‎ ‎mógł‎ ‎zatrzymać.‎ ‎Wiel kiego‎ ‎upokorzenia‎ ‎też‎ ‎doznał‎ ‎Brzetysław,‎ ‎gdyż‎ ‎na kazano‎ ‎mu‎ ‎się‎ ‎stawić‎ ‎w‎ ‎Ratyzbonie‎ ‎i‎ ‎tam‎ ‎boso‎ ‎przed cesarzem‎ ‎stanąć,‎ ‎a‎ ‎potem‎ ‎uklęknąć‎ ‎przed‎ ‎tronem cesarskim.‎ ‎Głoszą‎ ‎wprawdzie‎ ‎niektórzy‎ ‎pisarze czescy‎ ‎i‎ ‎niemieccy,‎ ‎że‎ ‎Brzetysław‎ ‎mimo‎ ‎przegra nej‎ ‎i‎ ‎upokorzenia‎ ‎sromotnego,‎ ‎pozbawiony‎ ‎prawie wszelkiej‎ ‎władzy‎ ‎i‎ ‎bez‎ ‎powagi,‎ ‎zdołał‎ ‎przymusić Polskę‎ ‎do‎ ‎płacenia‎ ‎mu‎ ‎pewnej‎ ‎daniny.‎ ‎Opowiada nia‎ ‎te‎ ‎zdają‎ ‎się‎ ‎być‎ ‎mylne‎ ‎lub‎ ‎kłamliwe‎ ‎i‎ ‎niezawo dnie‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎celu‎ ‎je‎ ‎głoszono,‎ ‎aby‎ ‎historyę‎ ‎hańby i‎ ‎poniżenia‎ ‎drapieżnego‎ ‎Czecha‎ ‎zatrzeć‎ ‎i‎ ‎ukryć‎ ‎na koszt‎ ‎i‎ ‎szkodę‎ ‎sąsiadów,‎ ‎Polaków.‎ ‎Nigdzie‎ ‎się‎ ‎bo wiem‎ ‎doszukać‎ ‎nie‎ ‎można‎ ‎wieści,‎ ‎gdzieby‎ ‎Kazi mierz‎ ‎zobowiązał‎ ‎się‎ ‎był‎ ‎Brzetysławowi‎ ‎do‎ ‎pła cenia‎ ‎owej‎ ‎daniny. Przypisują‎ ‎niektórzy‎ ‎pisarze‎ ‎Kazimierzowi‎ ‎prze niesienie‎ ‎biskupstwa‎ ‎z‎ ‎Byczyny‎ ‎do‎ ‎Wrocławia,‎ ‎ale mylnie.‎ ‎Łatwo‎ ‎to‎ ‎zrozumieć,‎ ‎że‎ ‎po‎ ‎zamięszaniu i‎ ‎nierządzie‎ ‎długoletnim‎ ‎postarał‎ ‎się,‎ ‎ażeby‎ ‎biskup przebywający‎ ‎dotąd‎ ‎w‎ ‎Byczynie,‎ ‎na‎ ‎nowo‎ ‎we‎ ‎Wro cławiu‎ ‎stolicę‎ ‎swą‎ ‎zająć‎ ‎zdołał.‎ ‎Najprawdopodo bniej‎ ‎zaś‎ ‎było‎ ‎tak,‎ ‎że‎ ‎po‎ ‎śmierci‎ ‎biskupa‎ ‎Jana,‎ ‎na stępca‎ ‎jego‎ ‎Hieronim‎ ‎po‎ ‎długiem‎ ‎pewnie‎ ‎osieroce niu‎ ‎we‎ ‎Wrocławniu‎ ‎wybrany‎ ‎i‎ ‎ustanowiony,‎ ‎tamże pozostał.‎ ‎Powoli‎ ‎zagospodarowała‎ ‎się‎ ‎pod‎ ‎mądre- mi‎ ‎rządami‎ ‎króla‎ ‎Kazimierza‎ ‎cała‎ ‎Polska.‎ ‎Kiedy wracał‎ ‎w‎ ‎granice‎ ‎Polski,‎ ‎zastał‎ ‎tylko‎ ‎ruiny‎ ‎i‎ ‎zgliszcza

[madohora]

stawowi,‎ ‎że‎ ‎staną‎ ‎przeciw‎ ‎niemu‎ ‎z‎ ‎bronią‎ ‎w‎ ‎ręku, jeżeli‎ ‎się‎ ‎będzie‎ ‎upierał‎ ‎przy‎ ‎swojem‎ ‎żądaniu. Władysław‎ ‎namyślał‎ ‎się,‎ ‎ale‎ ‎podżegany‎ ‎przez‎ ‎swoją małżonkę,‎ ‎wyruszył‎ ‎przeciw‎ ‎swym‎ ‎braciom. Bracia,‎ ‎prócz‎ ‎Mieszka,‎ ‎schronili‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎obwa rowanego‎ ‎Poznania,‎ ‎w‎ ‎przekonaniu,‎ ‎że‎ ‎Władysław nie‎ ‎odważy‎ ‎się‎ ‎dobywać‎ ‎twierdzy,‎ ‎należącej‎ ‎po dług‎ ‎testamentu‎ ‎ojca‎ ‎do‎ ‎księcia‎ ‎Mieszka.‎ ‎Lecz omylili‎ ‎się,‎ ‎bo‎ ‎Władysław‎ ‎opasał‎ ‎w‎ ‎około‎ ‎wojskiem Poznań‎ ‎i‎ ‎zaczął‎ ‎go‎ ‎dobywać.‎ ‎To‎ ‎pogwałcenie prawa‎ ‎oburzyło‎ ‎wszystkich,‎ ‎a‎ ‎mianowicie‎ ‎ducho-‎ ‎' wieństwo.‎ ‎Arcybiskup‎ ‎gnieźnieński‎ ‎Jakób,‎ ‎starzec już‎ ‎ciałem,‎ ‎lecz‎ ‎rzeźkiego‎ ‎ducha,‎ ‎udał‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎obozu Władysława,‎ ‎aby‎ ‎jako‎ ‎pasterz‎ ‎jeszcze‎ ‎raz‎ ‎go‎ ‎upom nieć,‎ ‎zganić‎ ‎złe‎ ‎zamiary‎ ‎i‎ ‎do‎ ‎zaprzestania‎ ‎wojny‎8 z‎ ‎braćmi‎ ‎skłonić.‎ ‎Zamiast‎ ‎upokorzyć‎ ‎się‎ ‎przed głową‎ ‎Kościoła,‎ ‎hardo‎ ‎przyjął‎ ‎Władysław‎ ‎napom nienia‎ ‎biskupa.‎ ‎Wtedy‎ ‎podniósł‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎wozie‎ ‎sę dziwy‎ ‎arcybiskup‎ ‎i‎ ‎korzystając‎ ‎z‎ ‎prawa‎ ‎kościelne go,‎ ‎wyklął‎ ‎króla‎ ‎z‎ ‎Kościoła‎ ‎i‎ ‎wykluczył‎ ‎z‎ ‎grona wiernych.‎ ‎W‎ ‎tym‎ ‎samym‎ ‎prawie‎ ‎czasie‎ ‎wykluczył papież‎ ‎Eugeniusz‎ ‎III-ci‎ ‎na‎ ‎skargi‎ ‎książąt‎ ‎z‎ ‎Kościoła także‎ ‎i‎ ‎żonę‎ ‎Władysławową,‎ ‎Agnieszkę,‎ ‎właściwą sprawczynię‎ ‎tych‎ ‎niepokojów‎ ‎i‎ ‎wojny‎ ‎z‎ ‎braćmi książęcemi. Oblężeni‎ ‎bracia‎ ‎królewscy‎ ‎bronili‎ ‎się‎ ‎bardzo dzielnie.‎ ‎Tymczasem‎ ‎książę‎ ‎Mieszko,‎ ‎nie‎ ‎zamknię ty‎ ‎w‎ ‎Poznaniu,‎ ‎zbierał‎ ‎po‎ ‎kraju‎ ‎wojska‎ ‎i‎ ‎z‎ ‎niemi ciągle‎ ‎na‎ ‎tyłach‎ ‎wojsk‎ ‎oblegających‎ ‎przebywając, nękał‎ ‎je‎ ‎ciągłemi‎ ‎napaściami.‎ ‎Władysław‎ ‎oblegał miasto,‎ ‎a‎ ‎po‎ ‎prawdzie‎ ‎i‎ ‎on‎ ‎sam‎ ‎był‎ ‎oblężony‎ ‎nrzez Mieszka.‎ ‎Przez‎ ‎szpiegów‎ ‎porozumieli‎ ‎się‎ ‎oblężeni książęta‎ ‎z‎ ‎Mieczysławem‎ ‎i‎ ‎umówili‎ ‎się,‎ ‎że‎ ‎gdy‎ ‎z miasta‎ ‎dadzą‎ ‎umówiony‎ ‎znak,‎ ‎natenczas‎ ‎ma‎ ‎ude rzyć‎ ‎na‎ ‎obóz‎ ‎Władysława‎ ‎od‎ ‎tylu,‎ ‎a‎ ‎z‎ ‎miasta‎ ‎tym czasem‎ ‎zrobią‎ ‎wycieczkę‎ ‎i‎ ‎uderzą‎ ‎na‎ ‎obóz‎ ‎z‎ ‎przodu. Jakoteż‎ ‎niedługo‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎stało‎ ‎i‎ ‎wojska‎ ‎Mieszka uderzyły‎ ‎z‎ ‎całą‎ ‎silą‎ ‎na‎ ‎zbrojne‎ ‎zastępy‎ ‎Władysława.

[madohora]

Około‎ ‎roku‎ ‎1228‎ ‎zbudowano‎ ‎na‎ ‎miejscu‎ ‎dotychcza sowego‎ ‎obwarowania‎ ‎drewnianego‎ ‎mury‎ ‎silne‎ ‎i‎ ‎po tężne,‎ ‎oznajmujące‎ ‎nieprzyjacielowi‎ ‎z‎ ‎daleka,‎ ‎że‎ ‎tru dno‎ ‎dostać‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎wnętrza‎ ‎osady.‎ ‎Ulice‎ ‎miasta‎ ‎nic były‎ ‎jeszcze‎ ‎brukowane,‎ ‎domki‎ ‎małe,‎ ‎zbudowane z‎ ‎drzewa,‎ ‎otoczone‎ ‎były‎ ‎ogrodami‎ ‎i‎ ‎polami.‎ ‎Tar gowisko‎ ‎było‎ ‎tam,‎ ‎gdzie‎ ‎później‎ ‎stanął‎ ‎klasztor 00.‎ ‎Minorytów,‎ ‎dzisiejszy‎ ‎kościół‎ ‎ewangelicki. Tak‎ ‎samo‎ ‎dawniejsza‎ ‎wioska‎ ‎jak‎ ‎i‎ ‎późniejsze miasto‎ ‎Opole‎ ‎rządziło‎ ‎się‎ ‎prawem‎ ‎polakiem,‎ ‎a‎ ‎mia sto‎ ‎różniło‎ ‎się‎ ‎od‎ ‎dawniejszego‎ ‎ustroju‎ ‎wioski‎ ‎wię kszą‎ ‎liczbą‎ ‎mieszkańców,‎ ‎rękodzielników‎ ‎i‎ ‎kupców, targowiskiem‎ ‎i‎ ‎obwarowaniem.‎ ‎Mieszkańcy‎ ‎mia sta‎ ‎płacili‎ ‎księciu‎ ‎podatki‎ ‎różnego‎ ‎rodzaju‎ ‎jak‎ ‎pod- worowe‎ ‎czyli‎ ‎opłata‎ ‎od‎ ‎domów‎ ‎i‎ ‎zabudowań, p‎ ‎o‎ ‎m‎ ‎o‎ ‎t‎ ‎czyli‎ ‎podatek,‎ ‎który‎ ‎płacili‎ ‎rzemieślnicy od‎ ‎sprzedaży‎ ‎swych‎ ‎wyrobów,‎ ‎targowe,‎ ‎które oddawali‎ ‎przekupnie‎ ‎i‎ ‎kupcy‎ ‎na‎ ‎targach‎ ‎od‎ ‎wszel kiego‎ ‎rodzaju‎ ‎towarów,‎ ‎wyrobów‎ ‎przemysłu‎ ‎lub płodów‎ ‎surowych‎ ‎publicznie‎ ‎na‎ ‎sprzedaż‎ ‎wystawio nych,‎ ‎powóz‎ ‎czyli‎ ‎regularne‎ ‎dostarczenie‎ ‎wozów celem‎ ‎przewożenia‎ ‎osób‎ ‎lub‎ ‎zwożenia‎ ‎drzewa,‎ ‎siana itd.,‎ ‎przewód‎ ‎czyli‎ ‎stawianie‎ ‎przewodników‎ ‎i przewożenie‎ ‎przez‎ ‎wodę,‎ ‎stan‎ ‎czyli‎ ‎obowiązek dawania‎ ‎gospody‎ ‎i‎ ‎zaopatrywania‎ ‎księcia‎ ‎i‎ ‎dworu jego‎ ‎w‎ ‎czasie‎ ‎podróży‎ ‎po‎ ‎kraju,‎ ‎p‎ ‎s‎ ‎i‎ ‎ar‎ ‎s‎ ‎k‎ ‎i‎ ‎e‎ ‎czyli obowiązek‎ ‎utrzymywania‎ ‎myśliwców‎ ‎i‎ ‎sokolników książęcych,‎ ‎hodowania‎ ‎psów‎ ‎i‎ ‎sokołów‎ ‎i‎ ‎dostawie nie‎ ‎obławników‎ ‎przez‎ ‎te‎ ‎gminy,‎ ‎w‎ ‎których‎ ‎okolicy przebywał‎ ‎dwór‎ ‎książęcy‎ ‎na‎ ‎łowach,‎ ‎bobro- w‎ ‎i‎ ‎n‎ ‎c‎ ‎i‎ ‎czyli‎ ‎obowiązek‎ ‎czuwania‎ ‎nad‎ ‎utrzyma niem‎ ‎bobrów‎ ‎i‎ ‎stróża‎ ‎czyli‎ ‎straż‎ ‎na‎ ‎zamkach, wreszcie‎ ‎służba‎ ‎wojenna. Niższe‎ ‎sądownictwo‎ ‎sprawowali‎ ‎starostowie, wyższe‎ ‎natomiast‎ ‎sam‎ ‎książę‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎zastępstwie‎ ‎jego palatyn.‎ ‎Podatki‎ ‎odbierał‎ ‎komorzy,‎ ‎dokumenta‎ ‎wy stawiał‎ ‎kanclerz‎ ‎z‎ ‎notaryuszami.‎ ‎Szlachta‎ ‎i‎ ‎wolni ludzie‎ ‎podlegali‎ ‎wyższemu‎ ‎sądowi,‎ ‎zwanemu‎ ‎szow-

[madohora]

Ostatnie‎ ‎wioski‎ ‎złączone‎ ‎były‎ ‎z‎ ‎posadą‎ ‎jedenastego kanonika‎ ‎i‎ ‎z‎ ‎nich‎ ‎też‎ ‎pobierał‎ ‎dziesięciny.‎ ‎Znacze nie‎ ‎kolegiaty‎ ‎w‎ ‎ówczesnych‎ ‎czasach‎ ‎było‎ ‎wielkie, miała‎ ‎własną‎ ‎pieczęć‎ ‎urzędową‎ ‎i‎ ‎oddzielnego‎ ‎Za- rządzcę‎ ‎dóbr‎ ‎kościelnych. Kościół‎ ‎kolegiacki‎ ‎przetrwał‎ ‎w‎ ‎głównych‎ ‎za rysach‎ ‎do‎ ‎czasów‎ ‎dzisiejszych.‎ ‎Liczne‎ ‎Opole‎ ‎na wiedzające‎ ‎pożary‎ ‎nie‎ ‎zdołały‎ ‎potężnych‎ ‎w‎ ‎gruzy zamienić‎ ‎murów,‎ ‎choć‎ ‎je‎ ‎już‎ ‎w‎ ‎srogich‎ ‎swych‎ ‎mia ły‎ ‎objęciach.‎ ‎Tylko‎ ‎wieża‎ ‎od‎ ‎ognia‎ ‎runęła‎ ‎i‎ ‎dopiero w‎ ‎najnowszych‎ ‎czasach‎ ‎została‎ ‎odbudowana.‎ ‎Nad to‎ ‎główne‎ ‎ściany‎ ‎nieco‎ ‎zniżone,‎ ‎co‎ ‎całości‎ ‎czyni ujmę,‎ ‎a‎ ‎znawców‎ ‎bardzo‎ ‎razi.‎ ‎Wzniesiony‎ ‎pier wotnie‎ ‎w‎ ‎stylu‎ ‎gotyckim‎ ‎z‎ ‎dziwną‎ ‎prostotą‎ ‎i‎ ‎maje statyczną‎ ‎powagą,‎ ‎doznał‎ ‎kościół‎ ‎farny‎ ‎opolski‎ ‎z biegiem‎ ‎czasu‎ ‎oszpecenia‎ ‎nietylko‎ ‎przez‎ ‎wspom niane‎ ‎obniżenie‎ ‎ścian,‎ ‎ale‎ ‎i‎ ‎przez‎ ‎przystawianie doń‎ ‎bocznych‎ ‎kaplic.‎ ‎Za‎ ‎to‎ ‎świeci‎ ‎wewnątrz‎ ‎czy stością‎ ‎i‎ ‎zgodnie‎ ‎podobieranemi‎ ‎barwami‎ ‎przyje mnie‎ ‎uderza.‎ ‎Podniebienie‎ ‎zaś‎ ‎jego,‎ ‎to‎ ‎jakby‎ ‎się wyrywało‎ ‎do‎ ‎nieba‎ ‎—‎ ‎takie‎ ‎śmiałe‎ ‎ma‎ ‎Juki,‎ ‎na‎ ‎tak smagłych‎ ‎spoczywa‎ ‎filarach. Cała‎ ‎budowa‎ ‎składa‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎trzech‎ ‎naw:‎ ‎z‎ ‎głów nej‎ ‎i‎ ‎dwóch‎ ‎pobocznych.‎ ‎Do‎ ‎naw‎ ‎bocznych‎ ‎przy tykają‎ ‎kaplice.‎ ‎W‎ ‎stronie‎ ‎północnej‎ ‎niedaleko‎ ‎głó wnego‎ ‎wyjścia‎ ‎znajduje‎ ‎się‎ ‎kaplica‎ ‎św.‎ ‎Anny,‎ ‎obok niej‎ ‎zaś‎ ‎kaplica‎ ‎św.‎ ‎Jadwigi.‎ ‎Z‎ ‎strony‎ ‎południowej znajduje‎ ‎się‎ ‎wchód‎ ‎boczny‎ ‎i‎ ‎zakrystya,‎ ‎do‎ ‎której przytyka‎ ‎kaplica‎ ‎św.‎ ‎Trójcy.‎ ‎Kościół‎ ‎farny‎ ‎jest 202‎ ‎stopy‎ ‎długi,‎ ‎85‎ ‎stóp‎ ‎szeroki,‎ ‎z‎ ‎czego‎ ‎na‎ ‎główną nawę‎ ‎37‎ ‎stóp‎ ‎przypada.‎ ‎10‎ ‎wspaniałych‎ ‎filarów murowanych‎ ‎wspiera‎ ‎85‎ ‎stóp‎ ‎szerokie‎ ‎a‎ ‎rzadkiej piękności‎ ‎sklepienie.‎ ‎Blisko‎ ‎4‎ ‎tysiące‎ ‎wiernych znajdzie‎ ‎w‎ ‎kościele‎ ‎pomieszczenie,‎ ‎co‎ ‎na‎ ‎wielką liczbę‎ ‎parafian‎ ‎jest‎ ‎stosunkowo‎ ‎zbyt‎ ‎mało.‎ ‎To‎ ‎też po‎ ‎sekularyzacyi‎ ‎klasztorów‎ ‎zamieniono‎ ‎kościół 00.‎ ‎Dominikanów‎ ‎na‎ ‎kościół‎ ‎kuracyalny. Na‎ ‎końcu‎ ‎a‎ ‎na‎ ‎naczelnem‎ ‎miejscu‎ ‎każdej‎ ‎z‎ ‎ha'w bocznych‎ ‎umieszćzony‎ ‎jest‎ ‎ołtarz.‎ ‎W‎ ‎poMdnioWejih

[madohora]

członkowie‎ ‎otrzymali‎ ‎albo‎ ‎probostwa,‎ ‎lub‎ ‎też‎ ‎do żywotnie‎ ‎renty- Ks.‎ ‎prób.‎ ‎Paul‎ ‎zmarl‎ ‎w‎ ‎maju‎ ‎1818‎ ‎roku.‎ ‎Dla uwiecznienia‎ ‎pamięci‎ ‎jego‎ ‎wystawił‎ ‎mu‎ ‎magistrat cze‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎samym‎ ‎roku‎ ‎przy‎ ‎udziale‎ ‎niezliczonej opolski‎ ‎wspaniały‎ ‎pomnik‎ ‎na‎ ‎cmentarzu,‎ ‎który‎ ‎jesz- rzeszy‎ ‎wiernych‎ ‎poświęcono.‎ ‎Następcą‎ ‎jego‎ ‎został ks.‎ ‎Antoni‎ ‎Seidel,‎ ‎późniejszy‎ ‎proboszcz‎ ‎i‎ ‎dziekan‎ ‎w Troplowicach.‎ ‎Po‎ ‎nim‎ ‎objął‎ ‎rządy‎ ‎parafii‎ ‎ks.‎ ‎Se- dlag,‎ ‎który‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1834‎ ‎objął‎ ‎zarząd‎ ‎dyecezyi‎ ‎cheł mińskiej,‎ ‎w‎ ‎której‎ ‎zasiadał‎ ‎niegdyś‎ ‎książę‎ ‎Jan‎ ‎opol ski,‎ ‎Kropidłem‎ ‎zwany.‎ ‎Czwartym‎ ‎proboszczem‎ ‎był ks.‎ ‎Garth,‎ ‎piątym‎ ‎ks.‎ ‎Gnosdek,‎ ‎szóstym‎ ‎ks.‎ ‎Gleich. znany‎ ‎wszystkim‎ ‎śp.‎ ‎biskup-sufragan‎ ‎wrocławski. Po‎ ‎nim‎ ‎zajmowali‎ ‎stanowisko,‎ ‎proboszcza‎ ‎opolskiego ks.‎ ‎Wilhelm‎ ‎Porsch,‎ ‎ks.‎ ‎Wrzodek,‎ ‎ks.‎ ‎Myśliwiec, a‎ ‎obecnie‎ ‎łubiany‎ ‎od‎ ‎wszystkich‎ ‎ks.‎ ‎Abramski,‎ ‎daw niejszy‎ ‎poseł‎ ‎do‎ ‎sejmu‎ ‎pruskiego‎ ‎na‎ ‎powiat‎ ‎opolski. O‎ ‎wyżej‎ ‎wspomnianym,‎ ‎na‎ ‎cały‎ ‎Śląsk‎ ‎i‎ ‎dalej sławnym‎ ‎cudownym‎ ‎obrazie‎ ‎Matki‎ ‎Boskiej‎ ‎Piekar skiej,‎ ‎znajdującym‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎jednym‎ ‎z‎ ‎bocznych‎ ‎ołtarzy farnego‎ ‎kościoła‎ ‎opolskiego,‎ ‎zapisać‎ ‎tu‎ ‎wypada‎ ‎kilka ciekawych‎ ‎szczegółów‎ ‎Opola‎ ‎się‎ ‎tyczących.‎ ‎Już w‎ ‎XVII‎ ‎wieku‎ ‎był‎ ‎obraz‎ ‎ten‎ ‎w‎ ‎Piekarach,‎ ‎niemiec- kiemi‎ ‎zwanych,‎ ‎wiejskiej‎ ‎osadzie‎ ‎niedaleko‎ ‎Byto mia,‎ ‎przedmiotem‎ ‎wielkiej‎ ‎czci‎ ‎nabożnych.‎ ‎Zaś‎ ‎w roku‎ ‎1680‎ ‎przeniesiono‎ ‎go‎ ‎na‎ ‎rozkaz‎ ‎cesarza‎ ‎Leo polda‎ ‎I‎ ‎do‎ ‎Pragi‎ ‎uroczyście‎ ‎i‎ ‎okazale.‎ ‎Było‎ ‎to‎ ‎w czasie‎ ‎srożącego‎ ‎się‎ ‎wtenczas‎ ‎w‎ ‎Czechach‎ ‎powie trza‎ ‎morowego.‎ ‎Miała‎ ‎znać‎ ‎Panna‎ ‎Marya‎ ‎skute czną‎ ‎przyczyną‎ ‎swoją‎ ‎nawiedzenie‎ ‎od‎ ‎kraju‎ ‎cze skiego‎ ‎odwrócić.‎ ‎I‎ ‎nie‎ ‎zawiódł‎ ‎się‎ ‎ani‎ ‎pobożny‎ ‎ce sarz,‎ ‎ani‎ ‎z‎ ‎gorącem‎ ‎zaufaniem‎ ‎pod‎ ‎obronę‎ ‎litości wej‎ ‎tej‎ ‎Ucieczki‎ ‎strapionych‎ ‎uciekający‎ ‎się‎ ‎Czesi. Tego‎ ‎samego‎ ‎roku‎ ‎24‎ ‎marca‎ ‎odstawiono‎ ‎z‎ ‎jeszcze większą‎ ‎czcią‎ ‎i‎ ‎z‎ ‎wdzięcznością‎ ‎cudowny‎ ‎obraz‎ ‎z hojnemi‎ ‎dary‎ ‎do‎ ‎Piekar. Następnego‎ ‎roku‎ ‎dali‎ ‎i‎ ‎Opolanie‎ ‎folgę‎ ‎wdzięcz ności‎ ‎ku‎ ‎Najśw.‎ ‎Maryi‎ ‎Pannie,‎ ‎gdyż‎ ‎i‎ ‎Śląsk‎ ‎była

[madohora]

zmu,‎ ‎a‎ ‎tern‎ ‎samem‎ ‎i‎ ‎dla‎ ‎polskości‎ ‎było‎ ‎osiedlenie Jezuitów‎ ‎w‎ ‎Opolu.‎ ‎Zasługą‎ ‎to‎ ‎było‎ ‎rodowitej‎ ‎Pol ki,‎ ‎Felicyi‎ ‎ze‎ ‎Żmigrodu. Dnia‎ ‎16‎ ‎lutego‎ ‎1639‎ ‎r.‎ ‎zapisała‎ ‎owa‎ ‎zacna‎ ‎pani w‎ ‎wystawionym‎ ‎w‎ ‎polskim‎ ‎języku‎ ‎dokumencie‎ ‎z przyzwoleniem‎ ‎cesarza‎ ‎Ferdynanda‎ ‎III‎ ‎położone‎ ‎w powiecie‎ ‎gliwickim‎ ‎dobra‎ ‎swe‎ ‎Ziemięcice‎ ‎Ojcom Towarzystwa‎ ‎Jezusowego‎ ‎pod‎ ‎warunkiem,‎ ‎aby‎ ‎o- siedli‎ ‎w‎ ‎jednym‎ ‎z‎ ‎miast‎ ‎górnośląskich.‎ ‎Gdy‎ ‎fun- dacya‎ ‎ta‎ ‎innemi‎ ‎pobożnemi‎ ‎darami‎ ‎powiększona‎ ‎zo stała,‎ ‎a‎ ‎hrabiowie‎ ‎Jan‎ ‎z‎ ‎Pruszkowa‎ ‎i‎ ‎Ferdynand Gaszyna‎ ‎ofiarowali‎ ‎Ojcom‎ ‎domy‎ ‎swe‎ ‎przy‎ ‎rynku w‎ ‎Opolu,‎ ‎wysłał‎ ‎tam‎ ‎prowincyał‎ ‎czeski‎ ‎1668‎ ‎r. dwóch‎ ‎księży‎ ‎i‎ ‎magistra,‎ ‎którzy‎ ‎z‎ ‎początku‎ ‎odpra wiali‎ ‎nabożeństwa‎ ‎w‎ ‎kaplicy‎ ‎św.‎ ‎Aleksego,‎ ‎dziś jeszcze‎ ‎istniejącej. W‎ ‎roku‎ ‎1673‎ ‎pomnożono‎ ‎liczbę‎ ‎członków‎ ‎kon wentu‎ ‎i‎ ‎do‎ ‎rzędu‎ ‎kolegium‎ ‎go‎ ‎wyniesiono.‎ ‎Wten czas‎ ‎już‎ ‎byli‎ ‎Jezuici‎ ‎w‎ ‎bliskości‎ ‎starego‎ ‎zamku, ogród‎ ‎i‎ ‎ośm‎ ‎domów‎ ‎nabyli,‎ ‎tu‎ ‎budynki‎ ‎szkolne‎ ‎i drewniany‎ ‎kościół‎ ‎pobudowali‎ ‎i‎ ‎tego‎ ‎jeszcze‎ ‎roku nauki‎ ‎wyższe‎ ‎wobec‎ ‎takiego‎ ‎napływu‎ ‎młodzieży rozpoczęli,‎ ‎iż‎ ‎sześć‎ ‎klas,‎ ‎po‎ ‎30‎ ‎uczni‎ ‎ną‎ ‎klasę‎ ‎rfcząc, zapełnili.‎ ‎Za‎ ‎tern‎ ‎szły‎ ‎nowe‎ ‎legata.‎ ‎Z‎ ‎czasem‎ ‎na byli‎ ‎jeszcze‎ ‎folwarki‎ ‎w‎ ‎Opolu,‎ ‎Tarn.‎ ‎Górach,‎ ‎Świę tochłowicach,‎ ‎w‎ ‎Starejwsi‎ ‎pod‎ ‎Strzelcami‎ ‎i‎ ‎folwark Półwieś,‎ ‎w‎ ‎zamian‎ ‎za‎ ‎sprzedane‎ ‎Ziemięcice,‎ ‎a‎ ‎w roku‎ ‎1714‎ ‎zaczęli‎ ‎budować‎ ‎wielki‎ ‎kościół‎ ‎w‎ ‎pobliżu dzisiejszego‎ ‎gimnazyum. Ale‎ ‎przyszły‎ ‎ciężkie‎ ‎krzyże‎ ‎na‎ ‎Opole;‎ ‎owa straszna‎ ‎dżuma‎ ‎r.‎ ‎1670‎ ‎i‎ ‎wielki‎ ‎pożar‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1682. Uczuli‎ ‎i‎ ‎Jezuici‎ ‎ciężkość‎ ‎ręki‎ ‎Pańskiej;‎ ‎zgorzały im‎ ‎wszystkie‎ ‎zabudowania.‎ ‎Zamożność‎ ‎fundacyi pozwoliła‎ ‎jednak‎ ‎w‎ ‎krótkim‎ ‎czasie‎ ‎Ojcom‎ ‎własnemi siłami‎ ‎odbudować‎ ‎się‎ ‎dostatnio.‎ ‎Gdy‎ ‎Fryderyk‎ ‎II zagarnął‎ ‎Śląsk,‎ ‎składało‎ ‎się‎ ‎kolegium‎ ‎jezuickie‎ ‎z rektora,‎ ‎dwóch‎ ‎księży‎ ‎i‎ ‎czterech‎ ‎Ojców,‎ ‎którzy uczyli‎ ‎w‎ ‎gimnazyum.‎ ‎Ale‎ ‎chociaż‎ ‎jeszcze‎ ‎byli‎ ‎w posiadaniu‎ ‎Półwsi‎ ‎i‎ ‎Birkowic‎ ‎pod‎ ‎Opolem‎ ‎oraz

[madohora]

Z‎ ‎ulic‎ ‎dawniejszego‎ ‎miasta‎ ‎Opola‎ ‎wymienić‎ ‎wy pada‎ ‎ulicę‎ ‎Odrzańską,‎ ‎zwaną‎ ‎wówczas‎ ‎ulicą‎ ‎Kruczą a‎ ‎także‎ ‎św.‎ ‎Krzyża;‎ ‎dzisiejsza‎ ‎ulica‎ ‎Mikołajska‎ ‎no siła‎ ‎nazwę‎ ‎Sukienniczej,‎ ‎Kościelnej‎ ‎i‎ ‎Parnej;‎ ‎ulica Karola,‎ ‎Gosławskiej;‎ ‎ulica‎ ‎Długa,‎ ‎Różowa.‎ ‎Dzisiej sza‎ ‎ulica‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎zmieniała‎ ‎nazwę‎ ‎najczę ściej;‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1422‎ ‎nazywano‎ ‎ją‎ ‎ulicą‎ ‎Górną,‎ ‎1451 roku‎ ‎Żydowską,‎ ‎1565‎ ‎r.‎ ‎znowu‎ ‎Górną,‎ ‎później‎ ‎jesz cze‎ ‎Dominikańską,‎ ‎Jezuicką,‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1818‎ ‎Rejencyjną —‎ ‎dziś‎ ‎ulicą‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha.‎ ‎Jednakowoż‎ ‎wiadomo ści,‎ ‎dotyczące‎ ‎ostatniej‎ ‎ulicy,‎ ‎nie‎ ‎są‎ ‎zbyt‎ ‎pewne. Przy‎ ‎ulicy‎ ‎Bytomskiej,‎ ‎dziś‎ ‎Krakowskiej,‎ ‎wznosiło się‎ ‎25‎ ‎domów.‎ ‎Właściciele‎ ‎domów‎ ‎wspomnianych ulic,‎ ‎jakoteż‎ ‎13‎ ‎kramarzy‎ ‎przy‎ ‎ratuszu‎ ‎i‎ ‎38‎ ‎właści cieli‎ ‎domów‎ ‎przy‎ ‎targowisku‎ ‎płacili‎ ‎podatki.‎ ‎W Rynku‎ ‎stało‎ ‎po‎ ‎stronie‎ ‎zachodniej‎ ‎12,‎ ‎północnej‎ ‎5, wschodniej‎ ‎12,‎ ‎południowej‎ ‎10‎ ‎domów,‎ ‎z‎ ‎tych‎ ‎jeden książęcy,‎ ‎wolny‎ ‎od‎ ‎wszelkich‎ ‎ciężarów‎ ‎podatko wych. Oprócz‎ ‎tego‎ ‎istniało‎ ‎w‎ ‎Opolu‎ ‎jeszcze‎ ‎12‎ ‎takich domów‎ ‎wolnych,‎ ‎należących‎ ‎do‎ ‎rodzin‎ ‎szlacheckich jak‎ ‎Pruszkowskich,‎ ‎Gaszynów,‎ ‎Pyklerów,‎ ‎Buchty, Janikowskich,‎ ‎Żyrowskich,‎ ‎Biesia,‎ ‎Welczka,‎ ‎Kodon- ny‎ ‎itd.‎ ‎Gdzie‎ ‎domy‎ ‎te‎ ‎pierwotnie‎ ‎stały,‎ ‎nie‎ ‎wiado mo;‎ ‎dopiero‎ ‎później‎ ‎napotykamy‎ ‎kilka‎ ‎z‎ ‎nich‎ ‎w Rynku,‎ ‎przy‎ ‎ulicy‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎i‎ ‎Zamkowej,‎ ‎i przypuszczać‎ ‎należy,‎ ‎że‎ ‎już‎ ‎przedtem‎ ‎tu‎ ‎się‎ ‎wzno siły.‎ ‎Duchowieństwo‎ ‎posiadało‎ ‎na‎ ‎Przedmieściu‎ ‎13 domów‎ ‎,‎ ‎a‎ ‎ogółem‎ ‎naliczono‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1401‎ ‎w‎ ‎mieście 262,‎ ‎na‎ ‎Przedmieściu‎ ‎22,‎ ‎razem‎ ‎284‎ ‎domy.‎ ‎Później napotykamy‎ ‎w‎ ‎mieście‎ ‎już‎ ‎tylko‎ ‎196,‎ ‎a‎ ‎na‎ ‎Przedmie ściu‎ ‎127‎ ‎domów.‎ ‎Licząc‎ ‎po‎ ‎5‎ ‎głów‎ ‎na‎ ‎domostwo, liczyć‎ ‎mogło‎ ‎Opole‎ ‎wówczas‎ ‎1420‎ ‎mieszkańców. Później,‎ ‎bo‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1475‎ ‎napotykamy‎ ‎na‎ ‎ulicę‎ ‎Po przeczną,‎ ‎dziś‎ ‎Tylną‎ ‎(Hintergasse). W‎ ‎otoczeniu‎ ‎tych‎ ‎małych‎ ‎domków‎ ‎miejskich wznosiły‎ ‎się‎ ‎potężne‎ ‎budynki‎ ‎publiczne,‎ ‎pomiędzy niemi‎ ‎i‎ ‎ratusz.‎ ‎Wprawdzie‎ ‎był‎ ‎to‎ ‎prawdopodobnie jeszcze‎ ‎budynek‎ ‎drewniany,‎ ‎obszerny,‎ ‎boć‎ ‎nietylko

[madohora]

stany‎ ‎Górnego‎ ‎i‎ ‎Dolnego‎ ‎Śląska‎ ‎nie‎ ‎zdołało‎ ‎żad nych‎ ‎nowych‎ ‎dochodów‎ ‎uzyskać.‎ ‎Rząd‎ ‎powoły wał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎odpowiedzi‎ ‎swej‎ ‎na‎ ‎wniosek‎ ‎miasta‎ ‎na przywilej‎ ‎króla‎ ‎Władysława‎ ‎z‎ ‎roku‎ ‎1498,‎ ‎na‎ ‎mocy którego‎ ‎wzbronione‎ ‎było‎ ‎nakładanie‎ ‎ceł‎ ‎na‎ ‎Śląsku całym.‎ ‎Pozatem‎ ‎uzyskało‎ ‎miasto‎ ‎pozwolenie‎ ‎na‎ ‎u- rządzenie‎ ‎apteki.‎ ‎Sprzedaż‎ ‎medykamentów‎ ‎odby wała‎ ‎się‎ ‎pod‎ ‎ścisłym‎ ‎dozorem‎ ‎zarządu‎ ‎miejskiego. 9.‎ ‎Protestanci‎ ‎w‎ ‎Opolu. Bezpośrednio‎ ‎po‎ ‎wystąpieniu‎ ‎Lutra‎ ‎we‎ ‎Witten bergu‎ ‎1517‎ ‎r.,‎ ‎znalazła‎ ‎nauka‎ ‎jego‎ ‎zwolenników‎ ‎i na‎ ‎Śląsku.‎ ‎Rozluźnienie‎ ‎karności‎ ‎pomiędzy‎ ‎ducho wieństwem‎ ‎katolickiem,‎ ‎nadużycia,‎ ‎jakie‎ ‎tu‎ ‎i‎ ‎owdzie zachodziły‎ ‎przy‎ ‎udzielaniu‎ ‎odpustu,‎ ‎ogłoszonego przez‎ ‎Leona‎ ‎X-go‎ ‎celem‎ ‎zebrania‎ ‎funduszy‎ ‎na‎ ‎bu dowę‎ ‎kościoła‎ ‎św.‎ ‎Piotra‎ ‎w‎ ‎Rzymie,‎ ‎niezrozumienie nauki‎ ‎Kościoła,‎ ‎chęć‎ ‎wyłamania‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎pod‎ ‎władzy i‎ ‎powagi‎ ‎Stolicy‎ ‎Apostolskiej,‎ ‎widoki‎ ‎pozbycia‎ ‎się ciężarów‎ ‎kościelnych,‎ ‎a‎ ‎zagrabienia‎ ‎dóbr‎ ‎duchow nych,‎ ‎wreszcie‎ ‎i‎ ‎odmienne‎ ‎przekonania‎ ‎religijne‎ ‎— oto‎ ‎były‎ ‎powody‎ ‎i‎ ‎przyczyny‎ ‎tego‎ ‎zjawiska.‎ ‎Niem cy‎ ‎na‎ ‎Śląsku‎ ‎chwycili‎ ‎się‎ ‎pierwsi‎ ‎„nowinek‎ ‎witten- berskich“.‎ ‎natomiast‎ ‎polski‎ ‎lud‎ ‎pozostał‎ ‎wierny Kościołowi. Już‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1524‎ ‎r.‎ ‎zaprowadził‎ ‎Hohenzollern Jerzy‎ ‎reformacyą‎ ‎w‎ ‎swem‎ ‎księstwie‎ ‎Karniowskiem. podburzał‎ ‎Wrocławian‎ ‎przeciwko‎ ‎władzy‎ ‎kościelnej i‎ ‎powstrzymywał‎ ‎króla‎ ‎Ludwika,‎ ‎który‎ ‎miał‎ ‎do niego‎ ‎słabość,‎ ‎od‎ ‎stanowczego‎ ‎wystąpienia‎ ‎w‎ ‎obro nie‎ ‎starej‎ ‎wiary‎ ‎i‎ ‎jej‎ ‎wyznawców.‎ ‎Trzeba‎ ‎wie- opolskiego,‎ ‎księcia‎ ‎Jana,‎ ‎objął‎ ‎mocą‎ ‎układu‎ ‎z‎ ‎Ja nem‎ ‎księstwa‎ ‎raciborskie‎ ‎i‎ ‎opolskie.‎ ‎Król‎ ‎Ferdy nand,‎ ‎dowiedziawszy‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎tym‎ ‎układzie‎ ‎między książętami,‎ ‎chciał‎ ‎go‎ ‎skasować,‎ ‎żeby‎ ‎znaczniejsze na‎ ‎Śląsku‎ ‎księstwo‎ ‎i‎ ‎wielkie‎ ‎po‎ ‎księciu‎ ‎skarby‎ ‎nie dostały‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎ręce‎ ‎protestanta.‎ ‎Umowa‎ ‎bowiem sprzeciwiała‎ ‎się‎ ‎przepisom‎ ‎o‎ ‎lennach‎ ‎książęcych, opiewającym,‎ ‎że‎ ‎książę‎ ‎nie‎ ‎będący‎ ‎niepodległym

[madohora]

dom‎ ‎modlitwy,‎ ‎a‎ ‎protestanci‎ ‎postanowili‎ ‎własny kościół‎ ‎zbudować.‎ ‎Cesarz‎ ‎dowiedziawszy‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎ich zamiarach,‎ ‎rozkazał‎ ‎staroście‎ ‎krajowemu,‎ ‎aby‎ ‎w‎ ‎za miarze‎ ‎zbudowania‎ ‎zboru‎ ‎protestanckiego‎ ‎przeszko dził.‎ ‎Mimo‎ ‎to‎ ‎obstawali‎ ‎lutrzy‎ ‎przy‎ ‎swym‎ ‎zamia rze‎ ‎a‎ ‎nawet‎ ‎zwrócili‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎stanów‎ ‎o‎ ‎zapomogę na‎ ‎budowę‎ ‎kościoła.‎ ‎Prośbę‎ ‎swą‎ ‎uzasadnili‎ ‎uci skiem,‎ ‎jakiego‎ ‎doznawała‎ ‎ze‎ ‎strony‎ ‎burmistrza‎ ‎i rady‎ ‎miejskiej. Jednakowoż‎ ‎budowa‎ ‎zboru‎ ‎protestanckiego‎ ‎nie przyszła‎ ‎do‎ ‎skutku.‎ ‎Stany‎ ‎śląskie‎ ‎odmówiły‎ ‎zapo mogi‎ ‎oświadczając,‎ ‎że‎ ‎jeżeli‎ ‎protestanci‎ ‎potrzeb nych‎ ‎na‎ ‎budowę‎ ‎zboru‎ ‎pieniędzy‎ ‎nie‎ ‎posiadają,‎ ‎za dowolić‎ ‎się‎ ‎muszą‎ ‎dotychczasowym‎ ‎domem‎ ‎modli twy.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎1618‎ ‎wybuchłych‎ ‎w‎ ‎Pradze‎ ‎wrzeń religijnych‎ ‎mieszczaństwo‎ ‎opolskie‎ ‎powstrzymać‎ ‎nie zdołało.‎ ‎Protestanci‎ ‎w‎ ‎Opolu‎ ‎rozgoryczeni‎ ‎odmową rady‎ ‎miejskiej‎ ‎i‎ ‎stanów‎ ‎śląskich,‎ ‎wszczęli‎ ‎gwałt‎ ‎a nawet‎ ‎poważyli‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎zmarłe‎ ‎dziecko grzebać‎ ‎na‎ ‎cmentarzu‎ ‎katolickim.‎ ‎Przeor‎ ‎klasztoru 00.‎ ‎Dominikanów‎ ‎wzniósł‎ ‎zażalenie‎ ‎w‎ ‎sprawie‎ ‎tej do‎ ‎starosty‎ ‎krajowego,‎ ‎który‎ ‎nakazał‎ ‎opolskiemu staroście,‎ ‎aby‎ ‎w‎ ‎przyszłości‎ ‎przeszkodził‎ ‎podobnym zajściom.‎ ‎Na‎ ‎mocy‎ ‎tego‎ ‎zażalenia‎ ‎udali‎ ‎się‎ ‎prote stanci‎ ‎do‎ ‎stanów,‎ ‎dopominając‎ ‎się‎ ‎odstąpienia‎ ‎im jednego‎ ‎miejscowego‎ ‎kościoła‎ ‎katolickiego.‎ ‎Na wniosek‎ ‎ten‎ ‎nadeszła‎ ‎odpowiedź,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎celu‎ ‎zbadania sprawy‎ ‎ustanowiona‎ ‎zostanie‎ ‎osobna‎ ‎komisya,‎ ‎która jednak‎ ‎nigdy‎ ‎do‎ ‎skutku‎ ‎nie‎ ‎doszła.‎ ‎To‎ ‎rozgory czyło‎ ‎protestantów‎ ‎jeszcze‎ ‎więcej;‎ ‎gwałtem‎ ‎otwo rzyli‎ ‎cmentarz‎ ‎klasztoru‎ ‎00.‎ ‎Dominikanów‎ ‎i‎ ‎tu‎ ‎na dal‎ ‎swych‎ ‎zmarłych‎ ‎grzebali,‎ ‎odprawiając‎ ‎przytem nabożeństwa‎ ‎w‎ ‎kościele‎ ‎dominikańskim.‎ ‎W‎ ‎zapal- czywości‎ ‎swej‎ ‎wobec‎ ‎katolików‎ ‎posunęli‎ ‎się‎ ‎tak daleko,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1612‎ ‎ograbili‎ ‎klasztor‎ ‎z‎ ‎kosz towności. Urząd‎ ‎krajowy‎ ‎wystąpił‎ ‎ponownie‎ ‎przeciw‎ ‎bar barzyńskiemu‎ ‎bezprawiu‎ ‎protestantów.‎ ‎Także‎ ‎i‎ ‎ów czesny‎ ‎zarządzca‎ ‎ziemi‎ ‎opolskiej‎ ‎Betlen‎ ‎Gabor

[madohora]

kała‎ ‎małżonków‎ ‎kara‎ ‎Boża.‎ ‎Niechęć‎ ‎ku‎ ‎nim‎ ‎takie przybrała‎ ‎rozmiary,‎ ‎że‎ ‎jeneralny‎ ‎starosta‎ ‎Śląska wysłał‎ ‎z‎ ‎Wrocławia‎ ‎do‎ ‎Opola‎ ‎komisyą,‎ ‎która‎ ‎dnia 27-go‎ ‎listopada‎ ‎rozpoczęła‎ ‎śledztwo.‎ ‎Magistrat‎ ‎wy stąpił‎ ‎jako‎ ‎oskarżyciel‎ ‎Koblika‎ ‎i‎ ‎żądał‎ ‎obłożenia aresztem‎ ‎całego‎ ‎jego‎ ‎mienia. W‎ ‎obronie‎ ‎swej‎ ‎wykazał‎ ‎Koblik,‎ ‎powołując‎ ‎się na‎ ‎świadków,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎piątki‎ ‎nie‎ ‎jadał‎ ‎mięsa,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎dniu pożaru‎ ‎nie‎ ‎miał‎ ‎u‎ ‎siebie‎ ‎gości‎ ‎na‎ ‎obiedzie‎ ‎i‎ ‎jadł tylko‎ ‎gotowane‎ ‎w‎ ‎czosnku‎ ‎ryby‎ ‎za‎ ‎5‎ ‎srebrników, —‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎dniu‎ ‎żona‎ ‎jego‎ ‎nie‎ ‎robiła‎ ‎zbyt‎ ‎wiel kiego‎ ‎ognia‎ ‎w‎ ‎kuchni,‎ ‎ani‎ ‎też‎ ‎nie‎ ‎prała,‎ ‎—‎ ‎że‎ ‎zre sztą‎ ‎ogień‎ ‎nie‎ ‎wybuchł‎ ‎w‎ ‎kuchni,‎ ‎lecz‎ ‎pod‎ ‎dachem, co‎ ‎tłomaczył‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎owym‎ ‎dniu‎ ‎nieszczęsnym oddalił‎ ‎służącą,‎ ‎która‎ ‎zapewne‎ ‎podczas‎ ‎jego‎ ‎nie obecności‎ ‎poszła‎ ‎na‎ ‎poddasze‎ ‎i‎ ‎tam‎ ‎z‎ ‎zemsty‎ ‎pod łożyła‎ ‎ogień.‎ ‎Znamionująca‎ ‎owe‎ ‎czasy‎ ‎jest‎ ‎dalsza obrona‎ ‎Koblika.‎ ‎Otóż‎ ‎starał‎ ‎się‎ ‎dowieść,‎ ‎że‎ ‎niesz częście‎ ‎przypisać‎ ‎należy‎ ‎nie‎ ‎grzęchom‎ ‎jednego‎ ‎czło wieka,‎ ‎lecz‎ ‎całego‎ ‎miasta,‎ ‎oraz‎ ‎że‎ ‎klęskę‎ ‎zapo wiadały‎ ‎rozmaite‎ ‎zjawiska. Nie‎ ‎wiadomo,‎ ‎czy‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎obrony‎ ‎przeko nał‎ ‎komisyę‎ ‎o‎ ‎niewinności‎ ‎Koblika,‎ ‎to‎ ‎jednak‎ ‎pe wna,‎ ‎że‎ ‎żonę‎ ‎jego,‎ ‎gdziekolwiek‎ ‎się‎ ‎pokazała,‎ ‎roz juszone‎ ‎pospólstwo‎ ‎lżyło‎ ‎i‎ ‎biło,‎ ‎tak,‎ ‎że‎ ‎musiała opuścić‎ ‎Opole‎ ‎i‎ ‎przenieść‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎Wrocławia.‎ ‎Na odbudowanie‎ ‎miasta‎ ‎przeznaczył‎ ‎generalny‎ ‎starosta Śląska‎ ‎potrzebne‎ ‎drzewo‎ ‎z‎ ‎groszowickiego‎ ‎lasu,‎ ‎ale bardzo‎ ‎powoli‎ ‎stawiano‎ ‎domy‎ ‎i‎ ‎restaurowano‎ ‎koś ciół‎ ‎farny,‎ ‎zamek,‎ ‎klasztory‎ ‎00.‎ ‎Dominikanów‎ ‎i OO.‎ ‎Minorytów,‎ ‎jako‎ ‎też‎ ‎inne‎ ‎gmachy. Zaledwie‎ ‎dźwigające‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎gruzów‎ ‎miasto‎ ‎na wiedził‎ ‎1618‎ ‎r.‎ ‎nowy‎ ‎pożar.‎ ‎Około‎ ‎północy‎ ‎dnia 25-go‎ ‎września‎ ‎wybuchł‎ ‎ogień‎ ‎w‎ ‎mieszkaniu‎ ‎nie- jakiegoś‎ ‎Humańskiego,‎ ‎który‎ ‎zniszczył‎ ‎32‎ ‎posiadło ści‎ ‎i‎ ‎część‎ ‎rynku.‎ ‎Mimo‎ ‎wszelkich‎ ‎skarg‎ ‎wznie sionych‎ ‎na‎ ‎niego,‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎można‎ ‎mu‎ ‎winy‎ ‎udowo dnić.‎ ‎Na‎ ‎odbudowanie‎ ‎zniszczonych‎ ‎budynków‎ ‎za żądało‎ ‎miasto‎ ‎4705‎ ‎sztuk‎ ‎drzewa‎ ‎budowlanego‎ ‎i

[madohora]

Bolesławem‎ ‎Wstydliwym,‎ ‎w‎ ‎czasie‎ ‎której‎ ‎doznał w‎ ‎bitwie‎ ‎pod‎ ‎Suchodołem‎ ‎sromotnej‎ ‎klęski.‎ ‎Mie czysław‎ ‎zmarł‎ ‎bez‎ ‎potomstwa‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1246.‎ ‎W testamencie‎ ‎swym‎ ‎zapisał‎ ‎opolskiemu‎ ‎kościołowi św.‎ ‎Krzyża‎ ‎ówczesną‎ ‎wieś‎ ‎Strzelce. 5.‎ ‎Władysław‎ ‎I-szy‎ ‎1246—1283. Następcą‎ ‎jego‎ ‎został‎ ‎brat‎ ‎Władysław,‎ ‎założy ciel‎ ‎i‎ ‎fundator‎ ‎licznych‎ ‎klasztorów‎ ‎i‎ ‎kościołów, których‎ ‎zakonnicy‎ ‎i‎ ‎duchowieństwo‎ ‎świeckie‎ ‎sze rzyło‎ ‎germanizacyę‎ ‎na‎ ‎Górnym‎ ‎Śląsku.‎ ‎I‎ ‎Włady sław‎ ‎wdał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎liczne‎ ‎wojny,‎ ‎bardzo‎ ‎niekorzystne dla‎ ‎niego‎ ‎i‎ ‎kraju.‎ ‎Najpierw‎ ‎wystąpił‎ ‎zbrojnie‎ ‎1249 r.‎ ‎przeciw‎ ‎biskupowi‎ ‎ołomunieckiemu,‎ ‎który‎ ‎mu‎ ‎za brał‎ ‎miasto‎ ‎Racibórz.‎ ‎Nic‎ ‎jednak‎ ‎nie‎ ‎wskórał‎ ‎i‎ ‎do piero‎ ‎później‎ ‎odzyskał‎ ‎je‎ ‎za‎ ‎złożeniem‎ ‎3‎ ‎tysięcy marek‎ ‎okupu.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎1251‎ ‎wmięszał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎wojnę z‎ ‎Przemysławem‎ ‎wielkopolskim‎ ‎i‎ ‎kaliskim,‎ ‎w‎ ‎cza sie‎ ‎której‎ ‎utracił‎ ‎ziemię‎ ‎wieluńską.‎ ‎Niedługo‎ ‎się jednak‎ ‎z‎ ‎Przemysławem‎ ‎pogodził‎ ‎a‎ ‎nawet‎ ‎się‎ ‎z siostrą‎ ‎jego‎ ‎ożenił.‎ ‎Rok‎ ‎później‎ ‎zabrał‎ ‎mu‎ ‎Wacław czeski‎ ‎miasto‎ ‎Opawę.‎ ‎Na‎ ‎zdobycie‎ ‎tego‎ ‎miasta wyruszył‎ ‎z‎ ‎wojskiem,‎ ‎połączywszy‎ ‎się‎ ‎poprzednio z‎ ‎królem‎ ‎polskim‎ ‎Bolesławem‎ ‎Wstydliwym,‎ ‎lecz nic‎ ‎nie‎ ‎wskórał. W‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎nastąpił‎ ‎drugi‎ ‎najazd‎ ‎mongolski, podczas‎ ‎którego‎ ‎zostało‎ ‎miasto‎ ‎Opole‎ ‎i‎ ‎okolica,‎ ‎o ile‎ ‎przypuszczać‎ ‎należy,‎ ‎spustoszona.‎ ‎Niedługo‎ ‎wy buchł‎ ‎spór‎ ‎pomiędzy‎ ‎Węgrami‎ ‎i‎ ‎Czechami‎ ‎o‎ ‎księ stwa‎ ‎austriackie,‎ ‎pozostałe‎ ‎po‎ ‎wygasłym‎ ‎rodzic Babenbergów.‎ ‎Król‎ ‎polski‎ ‎miał‎ ‎z‎ ‎Węgrami‎ ‎sojusz; z‎ ‎powodu‎ ‎sprawy‎ ‎mongolskiej‎ ‎zależeć‎ ‎mu‎ ‎musialo, żeby‎ ‎nie‎ ‎dopuścić‎ ‎do‎ ‎osłabienia‎ ‎Węgier.‎ ‎Wyprawił się‎ ‎tedy‎ ‎na‎ ‎Morawy,‎ ‎żeby‎ ‎pomódz‎ ‎królowi‎ ‎węgier skiemu‎ ‎Beli.‎ ‎Ze‎ ‎wszystkich‎ ‎książąt‎ ‎śląskich‎ ‎jeden tylko‎ ‎Władysław‎ ‎opolski‎ ‎oświadczył‎ ‎się‎ ‎za‎ ‎stroną polską‎ ‎i‎ ‎królowi‎ ‎polskiemu‎ ‎przyprowadził‎ ‎posiłki. Wojna‎ ‎ta‎ ‎skończyła‎ ‎się‎ ‎niepomyślnie‎ ‎dla‎ ‎Węgier‎ ‎i jego‎ ‎sprzymierzeńców.‎ ‎Jeszcze‎ ‎raz‎ ‎powtórzyła‎ ‎się

[madohora]

król‎ ‎Ludwik‎ ‎zaczął‎ ‎używać‎ ‎do‎ ‎poselstw‎ ‎do‎ ‎innych monarchów. I‎ ‎w‎ ‎sprawach‎ ‎wojennych‎ ‎nabył‎ ‎Władysław wiedzy.‎ ‎Kiedy‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1362‎ ‎zanosiło‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎wojnę między‎ ‎czeskim‎ ‎królem‎ ‎Karolem‎ ‎IV‎ ‎a‎ ‎Ludwikiem węgierskim,‎ ‎król‎ ‎Ludwik‎ ‎powierzył‎ ‎Władysławowi dowództwo‎ ‎tego‎ ‎oddziału,‎ ‎który‎ ‎z‎ ‎Węgier‎ ‎miał‎ ‎na Morawy‎ ‎wpaść.‎ ‎Podjął‎ ‎się‎ ‎tego‎ ‎Opolczyk,‎ ‎jakkol wiek‎ ‎Karol‎ ‎był‎ ‎zwierzchnim‎ ‎panem‎ ‎ziemi‎ ‎ojca‎ ‎swc- go,‎ ‎bo‎ ‎Śląsk‎ ‎był‎ ‎już‎ ‎pod‎ ‎koroną‎ ‎czeską,‎ ‎a‎ ‎księstwo opolskie‎ ‎czeskiem‎ ‎lennem.‎ ‎A‎ ‎zrobił‎ ‎to‎ ‎nie‎ ‎dlatego, żeby‎ ‎miał‎ ‎być‎ ‎przeciwnikiem‎ ‎czeskiego‎ ‎zwierzchni ctwa‎ ‎nad‎ ‎Śląskiem,‎ ‎bo‎ ‎jemu‎ ‎to‎ ‎było‎ ‎zupełnie‎ ‎wszyst ko‎ ‎jedno,‎ ‎kto‎ ‎nad‎ ‎Śląskiem‎ ‎panuje,‎ ‎tylko‎ ‎dla‎ ‎tego, że‎ ‎tak‎ ‎wymagał‎ ‎chwilowy‎ ‎jego‎ ‎interes,‎ ‎związany z‎ ‎interesem‎ ‎króla‎ ‎węgierskiego.‎ ‎Do‎ ‎wojny‎ ‎wten czas‎ ‎nie‎ ‎doszło,‎ ‎monarchowie‎ ‎pokojowo‎ ‎się‎ ‎ułożyli. Król‎ ‎Karol‎ ‎IV‎ ‎chciał‎ ‎mieć‎ ‎jednak‎ ‎odtąd‎ ‎kogoś zaufanego‎ ‎na‎ ‎węgierskim‎ ‎dworze,‎ ‎a‎ ‎znając‎ ‎Włady sława,‎ ‎że‎ ‎za‎ ‎darmo‎ ‎nic,‎ ‎ale‎ ‎za‎ ‎zysk‎ ‎wszystko‎ ‎zro bi,‎ ‎zapukał‎ ‎do‎ ‎niego.‎ ‎Dał‎ ‎mu‎ ‎przywilej,‎ ‎mocą‎ ‎któ rego‎ ‎wolno‎ ‎mu‎ ‎było‎ ‎swoje‎ ‎śląskie‎ ‎posiadłości‎ ‎za pisać‎ ‎córkom‎ ‎w‎ ‎razie‎ ‎brakiu‎ ‎męskiego‎ ‎potomstwa. Przywilej‎ ‎ten‎ ‎krzywdził‎ ‎brata‎ ‎Władysławowego, Bolesława‎ ‎IV‎ ‎opolskiego,‎ ‎który‎ ‎wiernie‎ ‎służył‎ ‎kró lowi‎ ‎czeskiemu,‎ ‎w‎ ‎nadziei,‎ ‎że‎ ‎dostanie‎ ‎drugą‎ ‎po łowę‎ ‎ojcowizny‎ ‎po‎ ‎Władysławie.‎ ‎Ale‎ ‎Władysław wystarawszy‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎ten‎ ‎przywilej,‎ ‎pokazał,‎ ‎że‎ ‎nie myśli‎ ‎nic‎ ‎darować. Pilnował‎ ‎odtąd‎ ‎dobrze‎ ‎interesów‎ ‎czeskich‎ ‎na Węgrzech.‎ ‎Król‎ ‎Ludwik‎ ‎nie‎ ‎miał‎ ‎synów,‎ ‎tylko‎ ‎sa me‎ ‎córki,‎ ‎które‎ ‎były‎ ‎najbogatszemi‎ ‎w‎ ‎całej‎ ‎Euro pie‎ ‎na‎ ‎te‎ ‎czasy‎ ‎dziedziczkami.‎ ‎Karol‎ ‎IV‎ ‎poprosił tedy‎ ‎o‎ ‎rękę‎ ‎jednej‎ ‎z‎ ‎nich,‎ ‎Maryi,‎ ‎dla‎ ‎swego‎ ‎syna Zygmunta,‎ ‎i‎ ‎wysłał‎ ‎w‎ ‎poselstwie‎ ‎o‎ ‎to‎ ‎do‎ ‎Budy, stołecznego‎ ‎miasta‎ ‎Węgier,‎ ‎jednego‎ ‎ze‎ ‎swych‎ ‎ślą skich‎ ‎lenników,‎ ‎księcia‎ ‎cieszyńskiego‎ ‎Przemysława. Dynastya‎ ‎luksemburska‎ ‎miała‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎po-

[madohora]

*‎ ‎Długosza‎ ‎zdołał‎ ‎Bolesław‎ ‎ujść‎ ‎z‎ ‎pola‎ ‎bitwy,‎ ‎nato miast‎ ‎historycy‎ ‎niemieccy‎ ‎zaprzeczają‎ ‎temu‎ ‎i‎ ‎twier dzą,‎ ‎że‎ ‎książę‎ ‎poległ‎ ‎na‎ ‎polu‎ ‎walki.‎ ‎Twierdzenie ostatnich‎ ‎nie‎ ‎potwierdza‎ ‎się,‎ ‎gdyż‎ ‎jeszcze‎ ‎w‎ ‎póź niejszych‎ ‎latach‎ ‎napotykamy‎ ‎na‎ ‎dokumentu,‎ ‎za opatrzone‎ ‎w‎ ‎pieczęć‎ ‎Bolesławową.‎ ‎Książę‎ ‎ten‎ ‎ro- ;‎ ‎bił‎ ‎znaczne‎ ‎zapisy‎ ‎na‎ ‎biednych,‎ ‎kościoły‎ ‎i‎ ‎klasz tory,‎ ‎o‎ ‎czem‎ ‎świadczą‎ ‎liczne‎ ‎dokumenty‎ ‎z‎ ‎czasów tych‎ ‎pochodzące. Przy‎ ‎tej‎ ‎sposobności‎ ‎wspomnieć‎ ‎wypada‎ ‎o fundacyach‎ ‎już‎ ‎poprzednio‎ ‎wspomnianych,‎ ‎a‎ ‎fundo wanych‎ ‎przez‎ ‎brata‎ ‎Bolesława,‎ ‎Jana‎ ‎zwanego‎ ‎Kro pidłem.‎ ‎Jan,‎ ‎książę‎ ‎opolski,‎ ‎był‎ ‎jednym‎ ‎z‎ ‎najnie- godziwszych‎ ‎Piastów‎ ‎śląskich.‎ ‎Zrodzony‎ ‎1360‎ ‎r. i‎ ‎od‎ ‎dzieciństwa‎ ‎przeznaczony‎ ‎do‎ ‎stanu‎ ‎duchow nego‎ ‎przez‎ ‎ojca‎ ‎swego‎ ‎Bolesława‎ ‎IV,‎ ‎który‎ ‎liczył na‎ ‎to,‎ ‎że‎ ‎ród‎ ‎i‎ ‎powinowactwo‎ ‎z‎ ‎panującemi‎ ‎doma mi‎ ‎świetniejsze‎ ‎zgotuje‎ ‎synowi‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎stanie‎ ‎losy aniżeli‎ ‎udział‎ ‎w‎ ‎małem‎ ‎księstwie‎ ‎opolskiem‎ ‎z‎ ‎trze ma‎ ‎braćmi,‎ ‎z‎ ‎stryjem‎ ‎i‎ ‎jego‎ ‎rodziną.‎ ‎Kropidło‎ ‎od bywał‎ ‎nauki‎ ‎w‎ ‎Bononii,‎ ‎gdy‎ ‎w‎ ‎tern‎ ‎osierocone‎ ‎zo stało‎ ‎biskupstwo‎ ‎poznańskie.‎ ‎Wnetże‎ ‎postarał‎ ‎się książę‎ ‎Władysław‎ ‎opolski‎ ‎u‎ ‎papieża‎ ‎Urbana‎ ‎VI,‎ ‎u którego‎ ‎w‎ ‎wielkich‎ ‎względach‎ ‎zostawał,‎ ‎o‎ ‎zamia nowanie‎ ‎synowca‎ ‎Jana‎ ‎biskupem‎ ‎poznańskim.‎ ‎Za- J‎ ‎czem,‎ ‎zaniechawszy‎ ‎nauk,‎ ‎pospieszył‎ ‎Jan‎ ‎do‎ ‎Polski. Płochy,‎ ‎światowy,‎ ‎rozwiozły,‎ ‎nie‎ ‎mający‎ ‎po- 1‎ ‎wołania‎ ‎do‎ ‎stanu‎ ‎swego‎ ‎ani‎ ‎nawet‎ ‎święceń‎ ‎kapłań skich,‎ ‎które‎ ‎dopiero‎ ‎później‎ ‎uzyskał,‎ ‎dawał‎ ‎młody biskup‎ ‎publiczne‎ ‎zgorszenie,‎ ‎a‎ ‎nadto‎ ‎zastawił‎ ‎do bra‎ ‎biskupie‎ ‎stryjowi‎ ‎Władysławowi.‎ ‎Ku‎ ‎wielkiej radości‎ ‎całej‎ ‎dyecezyi‎ ‎przeniosły‎ ‎go‎ ‎protekcya‎ ‎stry ja‎ ‎i‎ ‎laska‎ ‎papieża‎ ‎Urbana‎ ‎VI‎ ‎po‎ ‎roku‎ ‎1384‎ ‎na‎ ‎donio ślejsze‎ ‎i‎ ‎przedniejsze‎ ‎biskupstwo‎ ‎kujawskie.‎ ‎Tu znowu‎ ‎żył‎ ‎nie‎ ‎jako‎ ‎książę‎ ‎Kościoła,‎ ‎ale‎ ‎jako‎ ‎pan świecki,‎ ‎nie‎ ‎troszcząc‎ ‎się‎ ‎wcale‎ ‎o‎ ‎owczarnię‎ ‎swoją. Będąc‎ ‎ciągle‎ ‎w‎ ‎podróży,‎ ‎bawił‎ ‎się‎ ‎wesoło‎ ‎wśród *‎ ‎uczt‎ ‎wystawnych.‎ ‎Obdarzony‎ ‎z‎ ‎przyrodzenia‎ ‎dow cipem‎ ‎i‎ ‎wesołym‎ ‎humorem,‎ ‎a‎ ‎przytem‎ ‎odznaczając

[madohora]

no‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎tej‎ ‎sprawie‎ ‎do‎ ‎biskupa‎ ‎wrocławskiego‎ ‎Kon rada,‎ ‎jako‎ ‎najstarszego‎ ‎z‎ ‎książąt‎ ‎śląskich.‎ ‎Lecz‎ ‎bis kup,‎ ‎żarliwy‎ ‎Niemiec,‎ ‎odznacza!‎ ‎się‎ ‎nieprzychylno- ścią‎ ‎do‎ ‎wszystkiego‎ ‎co‎ ‎polskie. Ten‎ ‎biskup‎ ‎odmówił‎ ‎tedy‎ ‎oczywiście‎ ‎Kazimie rzowi.‎ ‎We‎ ‎wrześniu‎ ‎1438‎ ‎wyruszyło‎ ‎na‎ ‎Śląsk‎ ‎woj sko‎ ‎polskie;‎ ‎"szło‎ ‎przez‎ ‎Górny‎ ‎Śląsk‎ ‎i‎ ‎oprócz‎ ‎jed nego‎ ‎księcia‎ ‎opawskiego,‎ ‎wszyscy‎ ‎inni‎ ‎przyrzekli uznać‎ ‎Kazimierza‎ ‎swym‎ ‎panem,‎ ‎skoro‎ ‎otrzyma‎ ‎ko ronę‎ ‎czeską.‎ ‎Jednakowoż‎ ‎przyrzeczenia‎ ‎nie‎ ‎dotrzy mali,‎ ‎a‎ ‎gdy‎ ‎zwyciężył‎ ‎Albrecht,‎ ‎stanęli‎ ‎po‎ ‎stronic czeskiej.‎ ‎Szczególnie‎ ‎Bolesław‎ ‎opolski‎ ‎pałał‎ ‎niena wiścią‎ ‎do‎ ‎Polski‎ ‎i‎ ‎kilkakrotnie‎ ‎napadł‎ ‎sąsiednie‎ ‎zie mie‎ ‎polskie.‎ ‎Korzystając‎ ‎z‎ ‎nieobecności‎ ‎króla‎ ‎w kraju,‎ ‎który‎ ‎był‎ ‎na‎ ‎wojnie‎ ‎z‎ ‎Turkami,‎ ‎wpadł‎ ‎do Polski,‎ ‎pustosząc‎ ‎kraj‎ ‎w‎ ‎straszny‎ ‎sposób.‎ ‎Dopiero gdy‎ ‎szlachcie‎ ‎mu‎ ‎poddanej‎ ‎obrzydły‎ ‎ciągle‎ ‎napady, zmuszony‎ ‎był‎ ‎do‎ ‎zawarcia‎ ‎pokoju,‎ ‎tembardziej,‎ ‎że obawiał‎ ‎się‎ ‎wracającego‎ ‎z‎ ‎pola‎ ‎walki‎ ‎króla.‎ ‎Poza- tcm‎ ‎był‎ ‎Bolesław,‎ ‎według‎ ‎Długosza,‎ ‎bezbożnym‎ ‎łu pieżcą‎ ‎kościołów,‎ ‎człowiekiem‎ ‎bezreligijnym.'‎ ‎Ksią żę‎ ‎Bolesław‎ ‎zmarł‎ ‎1460‎ ‎roku. Mikołaj‎ ‎I.‎ ‎1460—1486. Długosz,‎ ‎wspominając‎ ‎o‎ ‎księciu‎ ‎Mikołaju,‎ ‎chwali go‎ ‎jako‎ ‎człowieka‎ ‎prostego,‎ ‎bardzo‎ ‎sprawiedliwego. W‎ ‎roku‎ ‎1460‎ ‎zawikłał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎wojnę‎ ‎z‎ ‎księciem‎ ‎Janem gliwickim‎ ‎i‎ ‎oświęcimskim,‎ ‎który‎ ‎domagał‎ ‎się‎ ‎w spuściźnie‎ ‎po‎ ‎Bolesławie‎ ‎księstwa‎ ‎opolskiego.‎ ‎Kraj został‎ ‎spustoszony,‎ ‎Leśnicę‎ ‎zdobył‎ ‎Jan‎ ‎gliwicki. Jeszcze‎ ‎tego‎ ‎samego‎ ‎roku‎ ‎zawarto‎ ‎pokój,‎ ‎mocą‎ ‎któ rego‎ ‎odzyskał‎ ‎Mikołaj‎ ‎miasto‎ ‎Leśnicę‎ ‎za‎ ‎złożeniem 1700‎ ‎florenów‎ ‎okupu.‎ ‎Niekorzystne‎ ‎położenie‎ ‎księ cia‎ ‎wyzyskał‎ ‎król‎ ‎węgierski‎ ‎Jerzy‎ ‎Podiebrad,‎ ‎który zamierzał‎ ‎znieść‎ ‎prawo‎ ‎lenne*‎ ‎księstwa‎ ‎i‎ ‎tym‎ ‎spo sobem‎ ‎przyłączyć‎ ‎ziemię‎ ‎opolską‎ ‎do‎ ‎swego‎ ‎pań stwa.‎ ‎Ostatecznie‎ ‎jednak‎ ‎odstąpił‎ ‎od‎ ‎zamiaru‎ ‎pier wotnego‎ ‎i‎ ‎zadowolił‎ ‎się‎ ‎jedynie‎ ‎zabraniem‎ ‎Opawy, którą‎ ‎kupił‎ ‎za‎ ‎40‎ ‎tysięcy‎ ‎guldenów‎ ‎poprzednik‎ ‎jego, książę‎ ‎Bolesław‎ ‎VI.

[madohora]

rzono.‎ ‎Zaś‎ ‎miecz,‎ ‎którym‎ ‎księcia‎ ‎Mikołaja‎ ‎ścięto, jakoteż‎ ‎z‎ ‎czarnego‎ ‎aksamitu‎ ‎wykonana‎ ‎poduszka na‎ ‎której‎ ‎klęczał‎ ‎znajdowały‎ ‎się‎ ‎jeszcze‎ ‎r.‎ ‎1685‎ ‎w zbrojowni‎ ‎w‎ ‎Brzegu. lak‎ ‎zginął‎ ‎książę‎ ‎opolski‎ ‎Mikołaj‎ ‎II;‎ ‎zaiste pożałowania‎ ‎godny,‎ ‎bo‎ ‎bez‎ ‎wątpienia‎ ‎nie‎ ‎przy‎ ‎zdro wych‎ ‎zmysłach,‎ ‎lecz‎ ‎w‎ ‎przystępie‎ ‎szaleństwa,‎ ‎nie wiedząc‎ ‎co‎ ‎czyni,‎ ‎dopuścił‎ ‎się‎ ‎zbrodni,‎ ‎której‎ ‎się kajał‎ ‎serdecznie.‎ ‎Późniejsi‎ ‎kronikarze‎ ‎niemieccy jak‎ ‎Schickfuss,‎ ‎Curaeus‎ ‎i‎ ‎Henelius‎ ‎opowiadają,‎ ‎że był‎ ‎wyuzdanym‎ ‎w‎ ‎rozpuście,‎ ‎porywczym‎ ‎i‎ ‎wogóle niedobrym‎ ‎człowiekiem.‎ ‎Nawet‎ ‎jeden‎ ‎z‎ ‎kronikarzy niemieckich,‎ ‎nazwiskiem‎ ‎Pohl,‎ ‎przytacza‎ ‎fakt‎ ‎na stępujący.‎ ‎Z‎ ‎powodu‎ ‎niewielkich‎ ‎kradzieży‎ ‎wtrą cił‎ ‎książę‎ ‎Mikołaj‎ ‎syna‎ ‎szlachcica‎ ‎do‎ ‎więzienia, chcąc‎ ‎go‎ ‎następnie‎ ‎dać‎ ‎powiesić.‎ ‎Matka‎ ‎chłopca prosiła‎ ‎księcia‎ ‎o‎ ‎przebaczenie,‎ ‎które‎ ‎też‎ ‎książę przyrzekł.‎ ‎Wprawdzie‎ ‎książę‎ ‎darował‎ ‎chłopcu‎ ‎ży cie,‎ ‎lecz‎ ‎zanim‎ ‎go‎ ‎z‎ ‎więzienia‎ ‎wypuścił,‎ ‎kazał‎ ‎go zaślepić.‎ ‎Biedny‎ ‎ten‎ ‎człowiek‎ ‎zarabiać‎ ‎musial‎ ‎na swe‎ ‎utrzymanie‎ ‎przez‎ ‎deptanie‎ ‎skóry‎ ‎w‎ ‎stępach i‎ ‎śpiewanie‎ ‎łacińskich‎ ‎responsoryi‎ ‎po‎ ‎gospodach. Na‎ ‎sądy‎ ‎tych‎ ‎pisarzy‎ ‎niemieckich‎ ‎niewiele‎ ‎kłaść można‎ ‎wagi,‎ ‎bo‎ ‎łatwo‎ ‎być‎ ‎może,‎ ‎że‎ ‎je‎ ‎stronnicza podyktowała‎ ‎namiętność. W‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎był‎ ‎królem‎ ‎czeskim‎ ‎Władysław Jagiellończyk.‎ ‎Wprawdzie‎ ‎obawiali‎ ‎się‎-‎ ‎książęta śląscy‎ ‎jego,‎ ‎obawiając‎ ‎się‎ ‎niełaski‎ ‎jego‎ ‎z‎ ‎powoda wypadku‎ ‎co‎ ‎dopiero‎ ‎zaszłym.‎ ‎Obawa‎ ‎ich‎ ‎była tern‎ ‎większa,‎ ‎że‎ ‎postąpili‎ ‎sobie‎ ‎z‎ ‎księciem‎ ‎Mikoła jem‎ ‎wbrew‎ ‎prawnym‎ ‎przepisom.‎ ‎Ale‎ ‎Władysław był‎ ‎najłagodniejszym‎ ‎ze‎ ‎wszystkich‎ ‎dotychczaso wych‎ ‎monarchów‎ ‎czeskich.‎ ‎Nikomu‎ ‎nie‎ ‎umiał‎ ‎od mówić,‎ ‎każdemu‎ ‎chciał‎ ‎dogodzić.‎ ‎Był‎ ‎dobrym‎ ‎nie- tylko‎ ‎dla‎ ‎dobrych,‎ ‎ale‎ ‎też‎ ‎dla‎ ‎złych‎ ‎—‎ ‎i‎ ‎to‎ ‎było wadą,‎ ‎bo‎ ‎monarcha‎ ‎powinien‎ ‎być‎ ‎dobrym‎ ‎dla‎ ‎do brych,‎ ‎ale‎ ‎złym‎ ‎dla‎ ‎złych.‎ ‎To‎ ‎też‎ ‎niezawodnie było‎ ‎powodem,‎ ‎że‎ ‎król‎ ‎Władysław,‎ ‎który‎ ‎rok‎ ‎póź niej‎ ‎bawił‎ ‎w‎ ‎Ołomuńcu,‎ ‎a‎ ‎gdy‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎zajściu‎ ‎w‎ ‎Nysie

[madohora]

ostatni‎ ‎został‎ ‎wybrany,‎ ‎powstała‎ ‎wojna‎ ‎pomiędzy nim‎ ‎i‎ ‎swym‎ ‎przeciwnikiem‎ ‎Maksymilianem.‎ ‎Dnia 24-go‎ ‎stycznia‎ ‎1588‎ ‎r.‎ ‎zostały‎ ‎wojska‎ ‎ostatniego przez‎ ‎wielkiego‎ ‎hetmana‎ ‎koronnego‎ ‎Zamoyskiego pod‎ ‎Byczyną‎ ‎pobite‎ ‎a‎ ‎Maksymilian‎ ‎dostał‎ ‎się‎ ‎do niewoli.‎ ‎Na‎ ‎tern‎ ‎wyprawa‎ ‎wojenna‎ ‎się‎ ‎skończyła a‎ ‎obawa,‎ ‎jaka‎ ‎do‎ ‎serc‎ ‎Opolan‎ ‎wstąpiła,‎ ‎znikła. Z‎ ‎wypadków‎ ‎ówczesnych‎ ‎czasów‎ ‎dotyczących Opola‎ ‎i‎ ‎okolicy‎ ‎wspomnieć‎ ‎wypada‎ ‎wielką‎ ‎droży znę‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1583,‎ ‎kiedy‎ ‎to‎ ‎za‎ ‎szefel‎ ‎żyta‎ ‎aż‎ ‎3‎ ‎talary płacono,‎ ‎zaprowadzenie‎ ‎kalendarza‎ ‎gregoryańskiego oraz‎ ‎postanowienie‎ ‎stanów‎ ‎z‎ ‎roku‎ ‎1589,‎ ‎według którego‎ ‎odtąd‎ ‎zamiast‎ ‎8‎ ‎lub‎ ‎10‎ ‎procent‎ ‎już‎ ‎tylko 6‎ ‎procent‎ ‎od‎ ‎pożyczek‎ ‎pobierać‎ ‎było‎ ‎można.‎ ‎W tym‎ ‎czasie‎ ‎wspomnieć‎ ‎wypada‎ ‎układ‎ ‎z‎ ‎ówczesnym rządzcą‎ ‎Siedmiogrodu‎ ‎Zygmuntem‎ ‎Batorym,‎ ‎we dług‎ ‎którego‎ ‎tenże‎ ‎odstąpił‎ ‎1598‎ ‎r.‎ ‎cesarzowi‎ ‎swe księstwo,‎ ‎otrzymując‎ ‎w‎ ‎miejsce‎ ‎jego‎ ‎księstwa‎ ‎opol skie‎ ‎i‎ ‎raciborskie.‎ ‎Krótkie‎ ‎jednak‎ ‎było‎ ‎panowanie jego,‎ ‎bo‎ ‎od‎ ‎4-go‎ ‎kwietnia‎ ‎1598‎ ‎r.‎ ‎do‎ ‎końca‎ ‎sierpnia tego‎ ‎samego‎ ‎roku.‎ ‎Tak‎ ‎samo‎ ‎jak‎ ‎dawniej‎ ‎przy padły‎ ‎ziemie‎ ‎te‎ ‎cesarzowi‎ ‎z‎ ‎powrotem. W‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎okazała‎ ‎się‎ ‎potrzeba‎ ‎zbudowa nia‎ ‎nowego‎ ‎ratusza.‎ ‎Ponieważ‎ ‎miastu‎ ‎brak‎ ‎było potrzebnych‎ ‎do‎ ‎budowy‎ ‎kpitałów,‎ ‎zwrócono‎ ‎się‎ ‎do cesarza‎ ‎o‎ ‎zapomogę,‎ ‎która‎ ‎została‎ ‎mu‎ ‎kilka‎ ‎lat‎ ‎pó źniej‎ ‎udzielona.‎ ‎Niedługo‎ ‎też‎ ‎stanął‎ ‎okazały‎ ‎budy nek‎ ‎ratuszowy.‎ ‎Ale‎ ‎i‎ ‎inne‎ ‎budynki‎ ‎miejskie‎ ‎wy magały‎ ‎naprawy‎ ‎a‎ ‎przedewszystkiem‎ ‎mury‎ ‎i‎ ‎wie życe‎ ‎otaczające‎ ‎miasto‎ ‎groziły‎ ‎ruiną.‎ ‎I‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎celu zwróciła‎ ‎się‎ ‎rada‎ ‎miejska‎ ‎do‎ ‎cesarza‎ ‎o‎ ‎zapomogę. Cesarz‎ ‎kazał‎ ‎obwarowanie‎ ‎miasta‎ ‎zbadać,‎ ‎otrzy mawszy‎ ‎zaś‎ ‎sprawozdanie,‎ ‎udzielił‎ ‎miastu‎ ‎zapo mogi‎ ‎i‎ ‎było‎ ‎można‎ ‎do‎ ‎naprawy‎ ‎murów‎ ‎miejskich przystąpić.‎ ‎Także‎ ‎i‎ ‎łaźnia‎ ‎jakoteż‎ ‎mosty‎ ‎zostały z‎ ‎pomocą‎ ‎cesarza‎ ‎częścią‎ ‎odbudowane‎ ‎częścią naprawione. W‎ ‎roku‎ ‎1611‎ ‎usunięty‎ ‎został‎ ‎cesarz‎ ‎Rudolf‎ ‎z rządów‎ ‎a‎ ‎następcą‎ ‎jego‎ ‎został‎ ‎Maciej,‎ ‎panujący‎ ‎aż

[madohora]

Kazimierza,‎ ‎królowa‎ ‎Ludwika‎ ‎Marya.‎ ‎Panowała ona‎ ‎do‎ ‎roku‎ ‎1666,‎ ‎w‎ ‎którym‎ ‎to‎ ‎roku‎ ‎ówczesny‎ ‎ce sarz‎ ‎Leopold‎ ‎I,‎ ‎który‎ ‎wstąpił‎ ‎na‎ ‎tron‎ ‎1657‎ ‎r.,‎ ‎wy kupił‎ ‎księstwa‎ ‎opolskie‎ ‎i‎ ‎raciborskie‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób, że‎ ‎posłał‎ ‎Janowi‎ ‎Kazimierzowi‎ ‎mały‎ ‎oddział‎ ‎żoł nierzy‎ ‎na‎ ‎pomoc‎ ‎przeciw‎ ‎Szwedom. Dzieje‎ ‎Opola‎ ‎i‎ ‎okolicy‎ ‎do‎ ‎roku‎ ‎1740. „>■‎ ‎W‎ ‎czasie‎ ‎rządów‎ ‎polskich‎ ‎zdołało‎ ‎się‎ ‎miasto jakoteż‎ ‎cała‎ ‎ziemia‎ ‎opolska‎ ‎podnieść‎ ‎po‎ ‎klęskach, jakich‎ ‎była‎ ‎przedtem‎ ‎doznała.‎ ‎Jakkolwiek‎ ‎w‎ ‎cza sie‎ ‎panowania‎ ‎polskiego‎ ‎toczyły‎ ‎się‎ ‎wojny‎ ‎pomię dzy‎ ‎Szwecyą‎ ‎i‎ ‎Polską,‎ ‎to‎ ‎jednak‎ ‎Opolskie‎ ‎nie‎ ‎do znało‎ ‎nigdy‎ ‎ich‎ ‎skutków.‎ ‎Odetchnął‎ ‎cośkolwiek lud;‎ ‎inne‎ ‎jednak‎ ‎nastały‎ ‎czasy‎ ‎za‎ ‎ówczesnego rządzcy‎ ‎kraju‎ ‎cesarza‎ ‎Leopolda.‎ ‎Ciągłe‎ ‎wojny‎ ‎tu reckie‎ ‎i‎ ‎francuskie‎ ‎spowodowały‎ ‎znaczne‎ ‎wydatki, które‎ ‎po‎ ‎części‎ ‎i‎ ‎ludność‎ ‎ziemi‎ ‎opolskiej‎ ‎płacić‎ ‎mu- siała.‎ ‎Za‎ ‎czasów‎ ‎rządów‎ ‎Leopolda‎ ‎osiedli‎ ‎w‎ ‎Opolu Jezuici,‎ ‎których‎ ‎history‎ę‎ ‎na‎ ‎innem‎ ‎miejscu‎ ‎przy toczyłem. Na‎ ‎miejscu,‎ ‎gdzie‎ ‎obecnie‎ ‎się‎ ‎wznosi‎ ‎kościółek św.‎ ‎Sebastyana,‎ ‎stała‎ ‎w‎ ‎dawniejszych‎ ‎czasach‎ ‎kar czma.‎ ‎W‎ ‎domu‎ ‎tym‎ ‎zmarł‎ ‎dnia‎ ‎31‎ ‎marca‎ ‎1679‎ ‎r. na‎ ‎zarazę‎ ‎pewien‎ ‎przybysz.‎ ‎Z‎ ‎zastraszającą‎ ‎szyb kością‎ ‎rozszerzała‎ ‎się‎ ‎zaraza‎ ‎w‎ ‎mieście‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎krót kim‎ ‎czasie‎ ‎zmarło‎ ‎około‎ ‎900‎ ‎osób,‎ ‎prawie‎ ‎połowa mieszkańców.‎ ‎Dopiero‎ ‎pod‎ ‎koniec‎ ‎grudnia‎ ‎1680‎ ‎r. ustala‎ ‎zaraza‎ ‎zupełnie.‎ ‎Z‎ ‎wdzięczności‎ ‎za‎ ‎odwró cenie‎ ‎choroby‎ ‎postanowiła‎ ‎przy‎ ‎życiu‎ ‎pozostała część‎ ‎mieszczaństwa‎ ‎zbudować‎ ‎na‎ ‎chwałę‎ ‎Bożą kaplicę,‎ ‎która‎ ‎stanęła‎ ‎na‎ ‎miejscu‎ ‎dotychczasowej karczmy.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎1681‎ ‎rozpoczęto‎ ‎jej‎ ‎budowę, która‎ ‎do‎ ‎dnia‎ ‎dzisiejszego‎ ‎pozostała. Coraz‎ ‎więcej‎ ‎nieszczęść‎ ‎nawiedzało‎ ‎mieszczań stwo‎ ‎i‎ ‎miasto.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎1682‎ ‎spaliło‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎czasie wielkiego‎ ‎pożaru‎ ‎105‎ ‎domostw,‎ ‎klasztor‎ ‎OO.‎ ‎Domi nikanów‎ ‎i‎ ‎kościół‎ ‎00.‎ ‎Jezuitów.‎ ‎Dwa‎ ‎lata‎ ‎później wybuchł‎ ‎nowy‎ ‎pożar,‎ ‎który‎ ‎nieomal‎ ‎całe‎ ‎miasto

[madohora]

Był też osobą bardzo szanowaną w parlamencie w Berlinie. Zasłużył się tym, że wybudował
strzeleckie gimnazjum. Część prac przejął od swojego ojca, ale wkrótce bardzo się rozchorował,
często uskarżał się na ból głowy i musiał się poddać operacji. Operowany w Wiedniu 7 marca
1874 roku, operacji nie przeżył z powodu krwotoku i zakażenia. Jan również został pochowany
w mauzoleum w zamkowym parku.
Po śmierci drugiego syna hrabia Andrzej Renard podupadł na zdrowiu. Po przyjęciu sakramentów świętych zmarł w samotności w swoim zamku w Strzelcach Opolskich w dniu
21 listopada 1874 roku, mając prawie 80 lat.
Park
Historia strzeleckiego parku sięga początków XIX w., kiedy to na zamku rezyduje hrabia
Andrzej Maria Renard. Hrabia wysyła swego ogrodnika - Schmidta do Londynu, aby porobił
plany i przeprowadził studia krajobrazowe tamtejszych parków. Zakładanie parku rozpoczęto
w 1832 r. Najpierw założono tzw. „mały park”, na południe od ruin zamku. Ulica Parkowa
odgradza go od obszaru dużo młodszego, zwanego „dużym parkiem”. Obok zamku znajduje
się wzgórze (tzw. góra kasztanowa), powstała przy okazji tworzenia stawów. Ziemia z wybranych na stawy dołów utworzyła wzgórze. Setki robotników taczkami przewoziło ziemię, tworząc górę i stawy. Tzw. góra świątyni (współcześnie wzniesienie „trzech ławek”), powstała także
w sposób sztuczny. Dziesiątki lat temu teren był tu równinny. Drzewa wyciągano z korzeniami
z okolicznych lasów (należących do majątku). Piękniejsze okazy transportowano nawet z lasów lublinieckich. Doskonałe warunki glebowe, ich pielęgnacja po zasadzeniu spowodowały,
że większość tych drzew rośnie po dzień dzisiejszy. Obszar parku wynosi 62 ha. Całość prac,
założenie alejek i zalesienie grup zagajnikowych zajęło ok. 25 - 30 lat.
W małym parku rośnie wiele zabytkowych drzew, np. czerwony buk, srebrny klon, wielkolistna lipa, cisy, tulipanowce, miłorząb, platany; a ponadto: sosny, dęby, klony, graby, biały buk,
biała topola. W dużym parku spotykamy: kasztany, białe buki, wierzby, amerykańskie białe
jodły i inne. Pośrodku stawu jest wyspa, gdzie stada dzikiego ptactwa znajdują swoje schronienie. Nieco dalej widzimy domek myśliwego (tzw. leśniczówka). Na „górze świątyni” przed laty
stał pawilon w stylu greckim. Stąd obserwujemy rozległe łąki i grupy zagajników (tzw. remizy).
Dróżka środkowa - przedziela tę część parku na pół - wyróżnia się grupami drzew iglastych,
które przecinają obszerne tereny łąkowe. Od roku 1887 przeprowadzano każdego roku znaczne
przecinki drzewostanu, aby tworzyć miejsca pod nowe sadzonki drzew. O ogromie prac niech
świadczy fakt, że rokrocznie sadzono od 8 do 10 tysięcy nowych krzaków oraz niezliczoną ilość
drzew iglastych. W ten sposób wzbogacono park przez nowe gatunki w drzewostanie. Ścieżki
i dróżki, co pewien czas były odnawiane. Strzelecki Park i dziś stanowi osobliwość botaniczną,
historyczną i turystyczną. Dzięki swej urodzie stanowi atrakcję miasta i Ziemi Strzeleckiej.
Zamek
Najstarsze wiadomości o zamku pochodzą z 1303 roku. Prawdopodobnie gród ksią-
żęcy był usytuowany w tym miejscu, gdzie obecnie znajdują się ruiny zamku. Osada być
może w połączeniu z zamkiem myśliwskim była miejscem osiedlania się myśliwych ksią-
żąt opolskich. W roku 1323 za panowania księcia Alberta miasto zostało umocnione.
Jest faktem, że książę Albert przebywał w swym grodzie w Strzelcach, ponieważ wszystkie dokumenty wystawione przez księcia w I połowie XIV w. są datowane na zamku
strzeleckim, np. dokument z 20.09.1342 r. nazywa księcia Alberta „panem Strzelec”.
Wszelkie dokumenty wypisywał dworski notariusz lub kapłan. W zależności od epoki

[madohora]

Historia parków miejskich, określanych często mianem parków publicznych, sięga połowy XVII wieku. Wtedy to
w miastach niemieckich i francuskich zaczęto tworzyć promenady dostępne dla szerokiej publiczności. Zjawisko oparte przede wszystkim na udostępnianiu ogrodów prywatnych, będących
dotąd własnością kościoła i arystokracji, nasiliło się zwłaszcza
po wielkiej Rewolucji Francuskiej. Podobne zmiany pojawi-
ły się w Polsce nawet wcześniej, gdy już w roku 1729 udostępniono publiczności Ogród Saski a w 1768 Ogród Krasińskich.
Pierwszym prawdziwym polskim parkiem miejskim był jednak
Stary Park w Kaliszu założony w 1798 r.
W wieku XIX – wieku rozwoju przemysłowego - zauwa-
żono, że zbyt duża koncentracja ludzi w jednym miejscu prowadzi często do różnych patologii i wzrostu agresji, co częś-
ciowo może być tonizowane poprzez dużą ilość zieleni w mie-
ście. Wówczas na dużą skalę zaczęły w Europie rozkwitać parki
i ogrody miejskie, bez których dzisiaj nie wyobrażamy sobie budowania miast ani ich funkcjonowania.
Powszechnie uważa się, że miasto to przede wszystkim
budynki, ulice, place i inne obiekty stworzone przez człowieka. W rzeczywistości o charakterze miasta decydują tzw. tereny zielone, w tym właśnie miejskie parki. Oprócz walorów estetycznych pełnią one funkcje rekreacyjno-kulturowe, mają wpływ
na warunki życia mieszkańców, poprawiają czystość powietrza,
chronią przed wiatrami, umożliwiają kontakt z naturą, dając
wytchnienie i odpoczynek po trudach dnia codziennego. Park
w mieście bywa również wykorzystywany do prowadzenia dzia-
łalności edukacyjnej, zarówno przyrodniczej jak i ekologicznej.
W Strzelcach Opolskich początki parku miejskiego, po-
łożonego obecnie w samym centrum miasta, można datować na
rok 1832. Wtedy to ówczesny właściciel strzeleckiego majoratu,
hrabia Andrzej Maria Renard, rozpoczął osuszanie bagien rozciągających się na południe od jego zamku. Park krajobrazowy
– na wzór parków angielskich – tworzono prawie trzydzieści
lat. Obecny układ kompozycyjny parku tworzą tzw. „mały park”
i „duży park” o łącznej powierzchni 65 ha.
Strzelecki Park Miejski od 1984 r. wpisany jest do rejestru zabytków i jak każdy zabytek wymaga odpowiedniej pielęgnacji, zwłaszcza, że od lat to właśnie park ma wpływ na kształ-
towanie w mieście układów urbanistycznych, wprowadza ład
przestrzenny, ale przede wszystkim nadaje miastu specyficzny
i indywidualny charakter.
Miłośnik lokalnej historii
Piotr Smykała

[madohora]

Źródła historyczne
Zabytkowe ogrody i parki do lat 70 – tych. XX wieku tylko sporadycznie były tematem opracowań w aspekcie konserwatorskim. W literaturze spotykano tylko lakoniczne wzmianki,
najczęściej stwierdzające ich występowanie przy rezydencjach.
Literatura dotycząca parku jest uboga. Również zamek,
sięgający swoją genezą jeszcze średniowiecza, doczekał się niewielu publikacji. Obszerna jest natomiast literatura dotycząca
historii i rozwoju miasta. Są to opracowania historyków niemieckich, którzy na marginesie historii miasta i majoratu strzeleckiego, w kilku słowach poświęcają uwagę także i założeniu parkowemu. W latach 90 – tych XX wieku i w pierwszym dziesię-
cioleciu XXI wieku ukazują się opracowania w formie publikacji książkowych dotyczące Strzelec Opolskich, oparte m. in. na
wspomnieniach i pamiętnikach potomków dawnych właścicieli zamku. Wszyscy zgodnie przyjmują za czas powstania parku
pierwszą połowę XIX wieku, kiedy to - z inicjatywy ówczesnego
właściciela hrabiego Andreasa (Andrzeja) Marii Grafa Richard
Strzelecki Park Miejski – historia odkryta na nowo |
|  19
(1795–1874) − osuszono rozciągające się na południe od zamku
bagna a na ich miejscu założono krajobrazowy park.
Przed powstaniem parku krajobrazowego zamek strzelecki posiadał założenie ogrodowe, o czym nie wspominają historycy niemieccy.
Dowodem istnienia w tym czasie wytwornego ogrodu
jest wzmianka w źródłowej pracy Zimmermanna, autora opisu
Śląska z II poł. XVIII wieku, jak również plan miasta zamieszczony na karcie tytułowej jednego z pięciu atlasów tzw. wojennej mapy Śląska Christiana von Wrede sporządzonej w latach
1747−51.
Potwierdzeniem orientacyjnej daty rozpoczęcia prac zwią-
zanych z założeniem parku krajobrazowego jest pruska mapa topograficzna z roku 1827, do której pomiary wykonywano we
wczesnych latach 20. XIX w., na której nie ma już ogrodów przy
zamku a jedynie aleja łącząca zamek z drogą przez Suche Łany,
natomiast cały teren na południe od miasta to pola i łąki.

[madohora]

Za założyciela strzeleckiego parku uznaje się hrabiego
Andreasa Marię Renarda. Wiemy, iż szereg lat spędził w Anglii, gdzie zapoznał się z ówczesnymi założeniami ogrodowymi. Hrabia Renard inspirowany był zapewne panującą wówczas w Europie modą zakładania ogrodów na wzór angielski. Obdarzony był naturą romantyczną, która przejawiała się
również w działalności poza terenem rezydencji. Wraz z żoną
Eufemią wzniósł on niedaleko Strzelec Opolskich, koło miejscowości Różniątów, na wzgórzu, neogotycką ruinę wraz z kaplicą. W majątkach jego znane były miejsca upamiętnione głazami z napisami a także pomniki.
Park strzelecki świadczy o inspiracji jego twórców rozwiązaniami angielskimi a także ówczesnymi pracami teoretycznymi o zakładaniu ogrodów. Spełniał on zasadnicze wymogi
stawiane przez ówczesnych estetyków sztuce ogrodowej.
Nie bez znaczenia dla kompozycji parku w Strzelcach
Opolskich był też fakt, że główny ogrodnik Schmidt był wychowankiem znanego teoretyka i praktyka sztuki ogrodowej -
księcia Hermana Pückler-Muskau. Kierował się więc jego zasadą komponowania, polegającą na tym aby każdy element kompozycyjny miał swoja oprawę, a kształtowany był zarówno w stosunku do stałych punktów widokowych jak i przebiegu dróg w taki sposób, aby poruszającym się po nich odkrywały się coraz to inne widoki – w ujęciu wręcz malarskim.
Park ten jeszcze do dzisiaj spełnia podstawowy warunek naturalności, malowniczości i różnorodności form roślinnych stawianych parkom krajobrazowym. Bogactwo występujących tu klombów – wolno stojących kolistych ugrupowań drzew i krzewów,
rozmieszczonych w ten sposób, że najwyższe znajdują
się w środku, następnie stopniowo, im bardziej na zewnątrz, usytuowane są coraz niższe – zielone płaszczyzny murawy i umiejętnie prowadzone kręte drogi, dają efekt zmienności widoków, a także wrażenie większej przestrzeni parku. Zmienność widoków

[madohora]

Po okresie pewnego zaniedbania parku, jakie miało miejsce w latach 70-tych XIX wieku, od roku 1887 przystąpiono
do sukcesywnej pielęgnacji założenia parkowego polegającej na
wycinaniu starych uschniętych drzew i nasadzaniu na ich miejscu nowych, dokonano również odnowienia budynków ogrodowych. Wszelkie prace z tym związane prowadzone były pod kierownictwem ogrodnika Schmidta, przy pomocy Ullricha.
W roku 1900, oprócz olbrzymiej lipy przeniesionej do
parku w Strzelcach z Jemielnicy, Schmidt zasadził również wiele zagranicznych drzew, które sprawiły, że miejsce to o każdej
porze roku wyglądało wspaniale. Na dużych polanach, wielkoś-
cią dochodzących do 5 ha, sta-
ły ogromne, potężne, pojedyncze drzewa, które przeplatały się
z małymi laskami. Sprawozdanie
z roku 1901 wspomina o drzewach klonowych z kilkumetrowym obwodem i drzewie tulipanowca o średnicy 60 cm. Drzewa
sadzono w najbardziej reprezentacyjnych miejscach założenia, np. przed południową elewacją zamku i na obrzeżach parku tak, aby goście od razu mogli podziwiać ich naturalne piękno. W strzeleckim parku, wśród
wielu innych gatunków, można
wymienić trzystuletnie cisy, bia-
łą topolę, daglezje, klony, choiny
kanadyjskie, dęby błotne, sosny
wejmutki, miłorzęby, magnolie,
forsycje, lilaki pospolite, platany klonolistne, dęby i kasztanowce, a także tulipanowca amerykańskiego, buki purpurowe, klony Schwedlera, jawory purpurowe, limbę, rokitnika, topolę czną, buki, graby, lipę pospolitą, oraz jesiony. W parku rośnie również, co należy zaznaczyć, najwyższy wiąz w Polsce – 37,5 m
(informacja Pacyniak 1993r. – Literatura).
W parku ważną rolę odgrywał ogród użytkowy, w któ-
rym zasiane były wszelkiego rodzaju warzywa. Rosły tu również w ogromnych ilościach jagody a owoce te przechowywano
na największe uroczystości. Budynek, w którym rosły truskawki był długi na 30 m i już na wiosnę pierwsze rośliny wydawa-
ły owoce. Był również budynek, w którym rosły figowce i drzewa śliwkowe. Obok stał domek, gdzie rosły winorośle, na któ-
rych od listopada do stycznia dojrzewały winne grona o wadze
dochodzącej nawet do 2 kg. Ogród, oprócz tego, zawierał owocowe krzewy i niekończący się ogródek owocowy. Tu także znajdowała się szkółka leśna.
W Dużym Parku największy staw posiadał podwójną
wyspę, która z lądem połączona była dwoma mostkami. W parku występowało wiele różnorakich form ogrodniczych, klombów kwiatowych i grup drzew zasadzonych od najniższych do
najwyższych. Spacerujący zadziwieni byli ilością krętych dróg,

[madohora]

Ukrzyżowanie

[madohora]

Widok na ołtarz głowny

[madohora]

Podchodzimy do prezbiterium. Znajduje się tam drewniany gotycko-renesansowy tryptyk z początku XVI wieku, zwany Ołtarzem Pasyjnym. W jego polu środkowym umieszczona została rzeźbiona grupa ukrzyżowania – Jezus wiszący na krzyżu, klęcząca u jego stóp Maria Magdalena i stojący po bokach Matka Boża oraz św. Jan Ewangelista. Na awersach skrzydeł przedstawiono cztery sceny pasyjne – Modlitwa w Ogrójcu, Biczowanie, Cierniem Ukoronowanie i Ecce homo. Rewersy zawierają kolejne cztery przedstawienia męki Chrystusa – Pojmanie Sąd Piłata, Niesienie Krzyża i Ukrzyżowanie.

[madohora]

Późnogot. kolegiata Św. Jakuba (1424–30) z kaplicami (XV–XVIII w.) i dzwonnicą (1474–1516) oraz bogatym zespołem nagrobków (XV–XVIII w.); ponadto kościoły: got. Św. Barbary (XIV–XV w., przebudowany po 1732), Św. Krzyża (1633–39), barok. Bożogrobców (1720–27, M. Klein), Jezuitów (1688–92, J.B. Quadro) z budynkiem kolegium (1669–73) i gimnazjum (1722–25, K. Tausch i Klein); barok. pałac biskupi (1608–24, pocz. XVIII w.); fragmenty murów miejskich (ok. 1350, 2. poł. XVI w.) z wieżami bramnymi Ziębicką i Wrocławską, nowożytne obwarowania bastionowe (XVII–XVIII w.); dom wagi miejskiej (1604, rekonstruowany 1947–48); kamienice (XVI–XIX w.).

[madohora]

Piegłowski zmarł w 1773 r. Żonie zapisał jako wdowią oprawę 2000 złp. Nad osieroconymi dziećmi opiekę miał sprawować starosta siewierski Jan Zakrzewski. Nie był to najlepszy wybór. Zmieniony po kilku miesiącach nigdy nie rozliczył się z dzierżawy dóbr. Jego miejsce zajęli krewniacy żon Stefana: brat pierwszej i ojciec drugiej. Otrzymali oni na trzy lata dzierżawę dóbr Piegłowskich. Swoję pretensje wniosła wówczas Franciszka.

[madohora]

Pałac w Błotnicy Strzeleckiej murowany jest z cegły i otynkowany. Wzniesiony został na planie prostokąta i podpiwniczony. Składa się z siedmioosiowej, dwukondygnacyjnej części środkowej oraz z dwóch czteroosiowych jednokondygnacyjnych aneksów umieszczonych po bokach. Część środkową przykrywa niski dach czterospadowy, natomiast aneksy wieńczy płaski dach z tarasami otoczonymi tralkową balustradą. Fasadę poprzedza portyk filarowy, z kolejnym tarasem z tralkową balustradą. Filary podobnie jak pilastry umieszczone pod tarasem wykonane są w stylu doryckim. Elewacja o skromnej dekoracji, która sprowadzona jest do prostokątnych opasek wokół okien oraz gzymsów: kordonowego i wieńczącego. Pałac zachował dawny układ wnętrz, z holem i klatką schodową na osi. Wnętrza zostały nieco przekształcone, choć w niektórych pomieszczeniach przetrwały parkiety oraz fasetowe sufity ozdobione sztukateriami, a w sali na piętrze neobarokowy kominek. W okresie działania w pałacu Uniwersytetu Ludowego mieściła się w nim część internatowa na 35 miejsc, stołówka na 50 osób, dwie sale wykładowe, sala widowiskowa, telewizyjna, biblioteka oraz pracownia lalkarska.
Obecnie pałac Posadowsky’ch, siedziba byłego Uniwersytetu Ludowego wystawiona jest na sprzedaż przez Urząd Miasta i Gminy w Strzelcach Opolskich.

[madohora]

Położenie komunikacyjne gminy w regionie jest bardzo korzystne. Większość tras komunikacji lokalnej stanowi zarazem część systemu sieci ponadlokalnej. Przez teren gminy przebiega międzynarodowa trasa nr 94 prowadząca do granic Niemiec i Ukrainy, droga wojewódzka w miejscowości Przywory nr 423 relacji Opole – Kędzierzyn Koźle. Ponadto przez gminę przebiega 35,81 km dróg powiatowych i 78,835 km dróg gminnych. Przez gminę przebiegają dwie linie kolejowe, dwutorowe, zelektryfikowane, relacji: Wrocław – Bytom oraz Opole – Kędzierzyn-Koźle.

[madohora]

Ponadto wyróżnić należy: „Polbau” Opole w Przyworach, Przedsiębiorstwo „Labtar” w Tarnowie Opolskim, Zakład Produkcyjno Usługowy „Gebauer” w Tarnowie Opolskim, „Przedsiębiorstwo Mechanizacji Rolnictwa w Przyworach, Rzeźnictwo” – Krasowski w Walidrogach oraz MROCZEK –Zakład Przetwórstwa Mięsnego Rzeźnictwa-Wędliniarstwo w Tarnowie OpolskimPrzedsiębiorstwo Handlowe – „Tomiczek” – Tarnów Opolski. Na terenie gminy zanotowano 490 prywatnych podmiotów gospodarczych, z tego jedno przedsiębiorstwo zatrudnia powyżej stu pracowników

[madohora]

Środa Żurowa Wielka Środa w śląskiej tradycji to Środa Żurowa Skwer "Wierzbowy Zakątek" w Tarnowie Opolskim oraz w innych miejscowościach

[madohora]

Dzień dziecka
(wydarzenie tylko dla dzieci) Początek czerwca Lokalizacja jest ustalana przed terminem wydarzenia

[madohora]

Octoberfest Końcówka września lub październik Lokalizacja jest ustalana przed terminem wydarzenia

[madohora]

Polską nazwę Tarnów oraz niemiecką Tarnau wymienia w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku. Damrot w swojej książce wymienia również starszą nazwę Tarnov zaczerpniętą z łacińskich dokumentów z roku 1335 i 1369. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje polską nazwę miejscowości Tarnów Polski oraz niemiecką Polnisch Tarnau.

[madohora]

Dużą rolę w historii ziemi tarnowskiej odegrała religia. Istniejąca dawna architektura charakteryzuje się usadowionymi na szczytach budynków krzyżami i figurami świętych. Nieznana jest data powstania pierwszego kościoła. Przypuszcza się, że mógł być on zbudowany na przełomie XIV i XV wieku. Z dokumentów wynika, że Tarnów świątynię posiadał w 1447 r. należącą początkowo do minorytów w Opolu. W kwietniu 1664 r. wybuchł wielki pożar, który pochłonął oprócz zabudowań również kościół. Wkrótce jednak odbudowano go staraniem i z datków mieszkańców. Ołtarz główny zawierał relikwie św. Walentego i św. Urszuli a istniejący od 1687 r. obraz przedstawiał Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Gdy parafian przybywało, postanowiono wybudować większy kościół. Inicjatorem budowy nowego kościoła był szanowany i popularny wśród mieszkańców, miejscowy proboszcz Czesław Klimas. Jego staraniem pozwolenie na budowę otrzymano 1913 r. i już we wrześniu tego roku poświęcono kamień węgielny na budowę nowej świątyni. Ustalono, że patronem nowego kościoła będzie św. Marcin. Aby ocaleć od zapomnienia starą budowlę, po prawej stronie wejścia głównego, wkomponowano fragment dotychczasowego kościoła z jego ołtarzem. Powstała także wysoka 40 metrowa wieża. Do starszych zabytków w Tarnowie Op. należy kaplica z XV w. służąca pierwotnie za dzwonnicę

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Okres świetności Brzegu nierozerwalnie związany był z panowaniem w księstwie legnicko-brzeskiej linii Piastów – pierwszej polskiej dynastii królewskiej. Jako pierwszy książę Bolesław III, syn księcia wrocławskiego Henryka V, połączył księstwo brzeskie z legnickim i tytułował się w 1312 r. -Panem Legnicy i Brzeguli. Oba księstwa wielokrotnie jeszcze łączono i rozdzielano. W 1329 r. Bolesław III stał się lennikiem czeskim, a w 1342 r. uczynił Brzeg swoją stałą rezydencją. W II połowie XIV w. największy mecenat budowlany i kulturalny sprawował książę Ludwik I. Książę rozbudował zamek książęcy, obok którego ufundował, obdarowaną bogatym księgozbiorem kolegiatę św. Jadwigi. Najcenniejszą pozycją księgozbioru była iluminowana Legenda o św. Jadwidze (tzw. Kodeks Lubiński). Ludwik I wspierał finansowo przebudowę kościoła św. Mikołaja. Po pożarze w 1380 r. przebudowano też ratusz miejski. W 1390 r. Ludwik I przeprowadził pierwsze odnotowane na ziemiach polskich ba-dania archeologiczne w dawnym grodzisku kasztelańskim w Ryczynie pod Brzegiem. W latach 1428 – 1432 Brzeg niszczyli husyci. Liczne klęski żywiołowe niejednokrotnie nawiedzały miasto. Dla przykładu w 1443 r. podczas trzęsienia ziemi runęły sklepienia kościoła św. Mikołaja.

[madohora]

W okresie największego rozrostu terytorialnego księstwo brzeskie obejmowało swym zasięgiem Lubin, Chojnów, Oławę, Kluczbork, Byczynę, Wołczyn oraz Niemczę i Strzelin (po 1427 r.). Od połowy XV w. terytorium księstwa zaczyna się stopniowo zmniejszać. W II połowie XV w. miasto przeżywa okres zapaści ekonomicznej.

[madohora]

W 1741 r. Brzeg zostaje dotkliwie zniszczony podczas oblężenia przez wojska króla pruskiego Stare Miasto Fryderyka II Wielkiego. Rok później wraz z całym Śląskiem dostaje się pod panowanie pruskie. Brzeg staje się miastem powiatowym z garnizonem wojskowym. W 1748 r. w Brzegu wybudowano pierwszą na całej długości Odry, śluzę rzeczną. Rozbudowa-no też fortyfikacje. Po zajęciu miasta przez wojska napoleońskie w 1807 r. nakazano zniszczyć istniejące fortyfikacje. W ich miejscu powstały promenady, parki i planty. Już w 1842 r. do miasta dotarła kolej. W połowie XIX w. Brzeg schodzi do roli ośrodka miejskiego o znaczeniu lokalnym. Sytuacja ta trwała do lat 70-tych XIX w. Przełom XIX i XX w. to czas rozbudowy miasta. W roku 1907 Brzeg został wyłączony z powiatu i otrzymał wyższą rangę miasta wydzielonego.

[madohora]

Po reformie administracyjnej w 1975 r. zlikwidowano powiat brzeski. W 1997 r. północna część miasta ucierpiała wskutek powodzi jaka dotknęła południe Polski. Od stycznia 1999 r. Brzeg ponownie jest siedzibą powiatu.

[madohora]

Teren pod cmentarz został zakupiony w 1798 roku, ale pierwszy pochówek nastąpił dopiero w 1801 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1937 roku. Cmentarz zajmuje powierzchnię około 0,5 ha, znajduje się na nim 80 macew, z których najstarsza pochodzi z 1807. 85% macew wykonana jest z sudeckiego piaskowca, resztę wykuto z marmuru ze Sławniowic, a jeden nagrobek z granitu strzelińskiego. Wiele macew jest bogato rzeźbionych. W 2004 cmentarz został uporządkowany i ogrodzony siatką. Na cmentarz wchodzi się przez furtkę ze specjalnie wkomponowaną w nią gwiazdą Dawida.
28.12.1989 r. obiekt został wpisany do rejestru zabytków pod nr 235/89.

[madohora]

Synagoga w Brzegu (niem. Synagoge in Brieg) – budynek dawnej synagogi znajdujący się w Brzegu, na rogu obecnych ulic 3 Maja i Długiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pierwsze informacje o istnieniu zamku pochodzą z 1235 r. Wówczas miał tu swoją siedzibę namiestnik książęcy. Zamek stanowił także miejsce postojowe w czasie podróży dla książąt wrocławskich. Około 1300 roku wzniesiona została kwadratowa, ceglana wieża, nazwana później Wieżą Lwów, gdyż na jej zwieńczeniu znajdowały się kamienne lwy. Dolna część wieży zachowała się do dziś, jako najstarsza część zamku.

[madohora]

W latach 1554–1560 wzniesiono reprezentacyjny budynek bramy wjazdowej. Składa się on z trzech kondygnacji. Dolna ma motyw antycznego łuku triumfalnego. Ponad łukiem fundator umieścił posągi swój i żony w rzeczywistych wymiarach oraz herby rodowe trzymane przez pary giermków. Książę zlecił także umieszczenie nad oknami pierwszego piętra dwóch rzędów popiersi swoich przodków.

[madohora]

Przebudową zamku zajmowali się włoscy architekci Jakub i Franciszek Parr. Ich kontynuatorami byli Bernard i Piotr Niuronowie, którzy pod koniec wieku ufortyfikowali rezydencję. Prace budowlane trwały do 1560 r., a wykończenia do 1582 r.

[madohora]

W 1922 r. usunięto z zamku magazyny i przeprowadzono drobne konserwacje: zabezpieczono Bramę Wjazdową. W 1924 r. założono tu Muzeum Miejskie. W 1945 r. budowla została ponownie uszkodzona. W 1952 r. otwarto tu obecne muzeum. W latach 1966–1990 budowlę odbudowano wg stanu jaki istniał w XVI w. Odnowiono Bramę Wjazdową, krużganki i kilka sal. Autorem koncepcji projektu rekonstrukcji dziedzińca zamkowego był prof. Jerzy Rozpędowski, a autorką projektu rekonstrukcji głowicy kolumny I piętra oraz opracowania projektu całości była Jadwiga Maciejowska. Autorami odbudowy pozostałej części zamku byli Tomasz Kornacki i Wacław Podlewski z PKZ Oddział w Warszawie. Po wojnie kustoszem na zamku był działacz niepodległościowy z okresu konferencji wersalskiej i były minister Leon Janta-Połczyński

[madohora]

Portal umieszczony na głównej bramie wjazdowej zamku zajmuje całą ścianę frontową dwupiętrowego budynku. W górnym rzędzie nad pierwszym piętrem znajdują się dwa rzędy rzeźb władców polskich oraz poniżej piastowskich książąt śląskich. Umieszczono je w trzech segmentach po cztery figury przy każdym dodając kartusz z zapisanym po łacinie imieniem osoby, którą przedstawia. W górnym, pierwszym rzędzie wyrzeźbiono popiersia 12 pierwszych władców państwa polskiego z następującymi podpisami

[madohora]

Drugi segment
5. Mieszka I – „Mieslaus Mo’ Polo. abjecta idolatria gentili per baptismum ecclesiae dei insertus. ann. DCCCCLXV.”
6. Bolesława I Chrobrego – „Boleslaus Chrabri. I Rex Pol. DCCCCXCIX.”
7. Mieszka II Lamberta – „Myeslaus Secundus, Rex Polon. Ann. D. MXXV.”
8. Kazimierza I Odnowiciela – „Casimir Monachus Rex Pol. Anno MXLI.”

[madohora]

W drugim niższym rzędzie umieszczono popiersia książąt śląskich z następującymi łacińskimi napisami umieszczonymi w kartuszach:

[madohora]

Trzeci segment
21. Ludwika II oławskiego – „Ludovicus dei gratia dux Silesiae dominus Lubensis et Caet..”
22. Jana Lubińskiego – „Joanis Lubensis et Hainovi.”
23. Fryderyka I – „Fridericus Ligni. et Bregen.”
24. Fryderyka II – „Fredericus Ligni. et Bregen verae religionis instaurator et patrii ducatus auctor MDXLVII.”

[madohora]

[madohora]

Dawna rezydencja Piastów brzeskich wzniesiona na miejscu gotyckiego zamku warownego. Reliktem zamku gotyckiego jest Wieża Lwów. Obecny kształt zamek uzyskał dzięki renesansowej przebudowie, której inicjatorem był w 1532 r. książę legnicko-brzeski Fryderyk II. Przebudowę kontynuował do 1560 r. syn Fryderyka – Jerzy II. Do prac zaangażowani byli włoscy architekci – Jakub Parr, Franciszek Parr, Bernard Niuron. Zamek ucierpiał w 1741 r. podczas oblężenia Brzegu przez wojska króla Prus Fryderyka II. Odbudowa zamku, po osiemnastowiecznych zniszczeniach, nastąpiła dopiero w latach 1966–1990. Bogato rzeźbiona fasada budynku bramnego, dłuta wrocławskiego rzeźbiarza Andrzeja Waltera I, zaliczana jest do najznakomitszych zabytków renesansu w Europie Środkowej.