Zamek Tęczyn

[madohora]

W faunie rezerwatu należy wyróżnić zwłaszcza ok. 30 gatunków ptaków; w przeważającej większości są to gatunki leśne. Najliczniej występują: zięba, pokrzewka czarnołbista, pokrzewka ogrodowa, rudzik, pierwiosnek, świstunka leśna, sikora bogatka i sikora modra, muchołówka szara i żałobna i dzięcioł duży. Wśród gatunków rzadziej spotykanych należy wymienić muchołówkę małą, gołębia siniaka oraz dzięcioły: czarnego i średniego

[madohora]

Administracyjnie obszar rezerwatu znajduje się w południowo-wschodniej części Zabierzowa w gminie Zabierzów w powiecie krakowskim, województwie małopolskim, w odległości 11 km od Krakowa. Znajduje się na pięknym widokowo i ciekawym pod względem budowy geologicznej obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Jest widoczna z drogi 774 (1100 m od drogi 79).

[madohora]

Jak podały media, w otulinie rezerwatu powstała zabudowa turystyczna, która mimo nakazu rozbiórki wydanego przez Powiatowego Inspektora Budowlanego oraz negatywnej opinii Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska nadal istnieje

[madohora]

Jest to fragment wiersza Adama Gorczyńskiego. Na skale istnieje jeszcze inny napis: Rytmem tym zwierza tutaj świezaie Bolesne serce samotnej skale Stanisław Kmita, rycerz oręzny W boju z tatary, szablą potęzny Ku Bonerównie serce obrócił I z tej tu skały w przepaść się rzucił 1515.

[madohora]

Istnieje wersja, wg której Stanisław Boner, będąc zażartym zwolennikiem protestantyzmu (kalwinizmu), nie chciał wyrazić zgody na ślub z katolikiem Kmitą. Listy Kmity do Olimpii przejmował Boner, który polecił pokojówce napisać odpowiedź rzekomo od córki, iż widząc beznadziejność ich miłości i upór ojca, oddaje rękę komu innemu. Gdy Kmita otrzymał ten list, z rozpaczy rzucił się w przepaść. Boner wywiózł córkę do Zamku Ogrodzieniec i tam, dowiedziawszy o intrydze, wyskoczyła z okna wieży

[madohora]

Zamek Tenczyn – ruiny zamku leżącego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, włączony w XIV wieku do kazimierzowskiego systemu tzw. Orlich Gniazd, we wsi Rudno w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w odległości 24 km na zachód od Krakowa, 5 km na południowy zachód od Krzeszowic, 1 km na północ od autostrady A4.

[madohora]

ZAMEK TENCZYN

[madohora]

W krótkim czasie ród Tęczyńskich doszedł do wielkiego znaczenia. W posiadaniu Tęczyńskich było 45 miejscowości, w tym 15 w pobliżu zamku. W 1461 r. przez blisko rok na zamku w Rudnie mieszkał Jan Długosz. Około połowy XVI w. często na zamku bywali: Mikołaj Rej z Nagłowic, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski oraz inne ważne postaci polskiego odrodzenia. Do połowy XVI w. wygląd zamku nie ulegał większym zmianom. W tym okresie znajdowały się przy nim: folwark, łaźnia, browar ze słodownią i dom praczek. W 1570 r. kasztelan wojnicki, podkomorzy wielki koronny Jan Tęczyński „wielkim kosztem zmurował prawie znowa zamek na Tenczynie” – pisał Bartosz Paprocki w Herbach rycerstwa polskiego. Zamek posiadał trzy skrzydła, otwarte ku zachodowi, ozdobione renesansowymi attykami, gzymsami i krużgankami. Rozbudowa ciągnęła się do początku XVII w. Zamek wraz z podgrodziem został otoczony murem kurtynowym, od północy wzmocniono go basteją wjazdową (barbakanem), a od południa dwiema pięciokątnymi bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody (od północy) i winnice (od zachodu i południa). Ostatnią dużą inwestycją na zamku była gruntowna przebudowa kaplicy zamkowej, dokonana w początkach XVII w. przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową, późniejszą fundatorkę klasztoru o. karmelitów bosych w Czernej. W 1637 r. zmarł wojewoda krakowski Jan Magnus Tęczyński, ostatni przedstawiciel rodu. Jego jedyna córka Izabela wyszła za mąż za Łukasza Opalińskiego. W 1655 r. marszałek wielki koronny Jerzy Lubomirski, ustępując przed Szwedami, ukrył skarbiec koronny w Starej Lubowli na Spiszu, ale rozpuścił fałszywą wieść, że skarbiec znajduje się na Tenczynie. Oddział szwedzki pod dowództwem Kurta Christopha von Königsmarck obległ zamek w 1655 roku, i po obronie załogi pod dowództwem kapitana piechoty Jana Dziuli, przyjął jego kapitulację. Szwedzi jednak nie dotrzymali warunków układu i wymordowali całą załogę. Po tym, gdy nie znaleźli skarbu koronnego, w lipcu 1656 r. opuścili zamek i spalili.

[madohora]

ZAMEK TENCZYN RUINY NA STAREJ FOTOGRAFII

[madohora]

Na początku XXI w. zamek popadał w coraz większą ruinę w związku ze sporami kompetencyjnymi między różnymi szczeblami administracji publicznej. W 2008 r. powstało obywatelskie Stowarzyszenie „Ratuj Tenczyn”, mające na celu nagłośnienie sytuacji ruin zamku oraz zmuszenie władz lokalnych i centralnych do wywiązywania się z obowiązku ochrony zabytku.

[madohora]

WIDOK NA ZAMEK

[madohora]

Klon jawor – pomnik przyrody rosnący na dziedzińcu zamku – drzewo ustanowiono pomnikiem: 15 kwietnia 1936 r.

[madohora]

TENCZYN W DESZCZU

[madohora]

Ostatni z rodu Tęczyńskich miał zostać śmiertelnie poturbowany przez potężnego dzika, podczas łowów w położonej niedaleko od zamku Puszczy Dulowskiej

[madohora]

WIDOK NA ZAMEK SZKODA ŻE W DESZCZU

[madohora]

Podobno w trzeciej – najgłębszej kondygnacji lochów zamkowych pod dawną kaplicą znajdują się wielkie skarby. Bogactw tych strzegą diabły pod postaciami wielkich psów. Można je wykraść przez 2 dni w roku: nocą w Boże Narodzenie i na Wielkanoc. Należy się jednak wystrzegać cienia tajemniczego rycerza, który nocą krąży po zamku bo kto go ujrzy już nigdy nie wraca.

[madohora]

ZAMEK W TENCZYNIE SKLEPIENIE

[madohora]

Przepraszam za błąd w tytule ale - w starym opisie zamku użyto właśnie takiej formy nie TENCZYN a TĘCZYN

[madohora]

RATUJEMY TENCZYN

[madohora]

Na terenie zagłębia tenczyńskiego zachowały się pozostałości dawnego górnictwa. M.in. rozległe hałdy poeksploatacyjne, leje po szybach, byłe budynki kopalń, resztki fundamentów oraz wiele płytkich szybików znajdujących się w Lesie Zwierzynieckim. Ten w sumie 16 km szlak (pieszy lub rowerowy), łączy także kilka stanowisk geologicznych o podstawowym znaczeniu dla poznania budowy geologicznej obszaru krzeszowickiego, jednego z najciekawszych pod względem geologii i morfologii w Polsce.

[madohora]

Najwcześniejsza wzmianka o występowaniu węgla w okolicy Tenczynka pochodzi z 1627. Wówczas wspominał o niej Szymon Starowolski. W roku 1659 wspomniano o nim w dziele Cellariusa. Pierwsze kopalnie z regularnym i planowym wydobyciem węgla powstały pod koniec XVIII w. były to kopalnie Adam i Rieda. W 1821 powstały w Tenczynku dwie huty cynku. Węgiel tenczyński stał bardzo ceniony po uruchomieniu w 1847 linii kolejowej z Krakowa do Mysłowic przez Krzeszowice. W latach 1864-1869 powstały nowe kopalnie m.in. Katarzyna, Kmita, Barbara i Andrzej, a także mała kopalnia pod wzgórzem zamkowym w pobliskim Rudnie (szyb Bolesław i sztolnia Franciszek). W 1891 założono kopalnię Franciszek, a w 1895 największą - Krystynę, która jednak została zatopiona w 1929.

[madohora]

Ogółem w okolicy od XVIII w. do 1955 istniało aż 17 kopalń, które wydobywały od kilku tysięcy ton do 1,8 mln ton – najwięcej w kopalni Krystyna.
W roku 1950 w wyniku nacjonalizacji byłe kopalnie (pola górnicze) przejęto na własność Państwa.

[madohora]

Pętla Rudniańska

Długość: ok. 4 km
Liczba przystanków: 3
obszar dawnej kopalni Rudno,
dawny kamieniołom melafiru,
Zamek Tenczyn

[madohora]

Wieś założona prawdopodobnie na pocz. XIV w. przez Nawoja z Morawicy – wzmiankowana w 1319, wtedy to rozpoczęto karczowanie lasu w miejscu obecnego Tenczynka. Od początku odgrywała rolę służebną wobec zamku Tenczyn (położonego ok. 4 km na zachód od wsi). Wojewoda krakowski, herbu Topór, otrzymał od króla Jagiełły dobra tenczyńskie w zamian za pomoc w otrzymaniu korony polskiej.

[madohora]

Od początku XVI w. coraz bardziej popularna była przestronna, piaszczysta droga z Krakowa w kierunku Śląska przez Tenczynek, a pod pobliskim zamkiem prosperowały trzy dworskie taberny. Z 1627 pochodzi najwcześniejsza wzmianka o występowaniu węgla w okolicy Tenczynka. W 1656 wieś została zrujnowana przez Szwedów. W 1659 rozpoczęto wydobycie węgla. W 1710 wieś została zdziesiątkowana przez morowe powietrze, a 3 maja 1720 ponownie uległa spaleniu. Znaczne modyfikacje kościoła rozpoczęto w 1728, w ciągu kolejnych lat wykonano posadzkę z cegły, dobudowano stalle i drewniany chór, pojawiły się również nowe konfesjonały i ambona. Na koniec prac w 1748 w powierzchnia kościoła zwiększyła się o kaplicę z kryptą, zakrystię, a dach został pokryty gontem. Obok powstała dzwonnica, z dwoma dzwonami, a całość otoczono murem. Kościół konsekrował 6 sierpnia 1748 sufragan krakowski, bp Michał Ignacy Kunicki. W XIX w. w stokach Buczyny dla potrzeb miejscowego browaru wykuto w skale liczne piwnice, których wyloty znajdowały się także po przeciwnej północnej stronie góry. W połowie XVIII w. w miejsce opustoszałej szabelni powstał młyn, wybudowano też cegielnię z wapiennikiem. W 1788 liczba zagrodników i chałupników wynosiła 48. Rok później wieś zamieszkiwało 467 osób, w tym jedna rodzina żydowska.
Do 1795 wieś wchodziła w skład powiatu krakowskiego i województwa krakowskiego, a od lipca 1796 do 15 lipca 1809 w skład cyrkułu krakowskiego Galicji Zachodniej.

[madohora]

W 1818 została otwarta szkoła świecka, która mieściła się w budynku znajdującym się na dziedzińcu dworskim. W latach 1815–1846 wieś położona była na terenie Wolnego Miasta Krakowa, potem w zaborze austriackim. W 1823 ukończono budowę domu skarbowego w Tenczynku, gdzie oprócz rzemieślników mieszkali także górnicy spoza wsi. W latach 1846–1853 Tenczynek wchodził w skład powiatu krakowskiego. W 1857 Adam Józef Potocki wybudował obszerny nowy browar, gorzelnię, młyn amerykański i piekarnię, które od 1875 były własnością Banku Galicyjskiego dla Przemysłu i Handlu. Około 1879 posiadał je Ksawery Rasiszewski. Naprzeciw browaru znajdowała się wytwórnia klepek drewnianych Franciszka Grubera. Pod koniec XIX w. zakłady te przestały istnieć, z wyjątkiem browaru. Czynny był natomiast warsztat kamieniarski.

[madohora]

W 1945 dom zakonny, kościół, szkoła oraz tenczyńskie domy zostały uszkodzone wskutek detonacji amunicji zgromadzonej w czasie wojny przez Niemców w okolicznych lasach. Po przejściu frontu Armia Czerwona urządziła w szkole szpital wojskowy. W latach 50. XX w. powstała niewielka remiza strażacka. W 2. poł. lat 40. XX w. w Tenczynku powstała grupa Świadków Jehowy, która w latach 1969–1984 należała do zboru Krzeszowice, a od 1 września 1984 jako osobny zbór Tenczynek. W latach 1951–1956 w Tenczynku działała drużyna piłki siatkowej KS Górnik. W 1956 przeniesiono przedszkole ze szkoły do budynku sióstr zakonnych. W 1962 powstało przedszkole nr 1. W 1967 szkole nadano imię króla Władysława Jagiełły.

[madohora]

W 2014 Browary Regionalne Jakubiak za około 3,3 mln zł kupiły od syndyka dawny browar w Tenczynku. Produkcję piwa wznowiono w 2015. W lipcu 2018 Marek Jakubiak sprzedał browar w Tenczynku na rzecz spółki akcyjnej Manufaktura piwa, wódki i wina, której prokurentem w momencie finalizowania transakcji był Janusz Palikot. Spółka zaplanowała szereg inwestycji, mających na celu zwiększenie wielkości produkcji piwa

[madohora]

W czasach II wojny światowej browar zniszczono.
Po wojnie w odbudowanym budynku browaru nie wznowiono produkcji piwa. W okresie PRL w budynku zakładu znajdowały się Zakłady Przetwórstwa Warzywno-Owocowego, które sprywatyzowano w latach 90 XX w. Na przełomie 2010 i 2011 roku ZPOW w Tenczynku nabyła spółka Makarony Polskie, lecz nie była ona zainteresowana wznowieniem produkcji piwa.

[madohora]

Ogółem w okolicy od XVIII w. do 1955 istniało aż 17 kopalń, które wydobywały od kilku tysięcy ton do 1,8 mln ton – najwięcej w kopalni Krystyna.

[madohora]

Byłe kopalnie
Edytuj
Kmita (kopalnia) – nieczynna kopalnia węgla kamiennego w Tenczynku, eksploatowana od lat 60 XIX w., unieruchomiona w 1924. W latach 1939–1945 na wychodniach dawnej kopalni prowadzono kopalnię pod nazwą Tenczynek (nazywaną też Szczęść Boże i Bereza).
Kopalnia Węgla Kamiennego Krystyna w Tenczynku – nieczynna kopalnia węgla kamiennego, zlokalizowana w Lesie Zwierzyniec
Kopalnia Węgla Kamiennego Katarzyna w Tenczynku – nieczynna kopalnia węgla kamiennego
Kopalnia Węgla Kamiennego Tenczynek – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Ludwik – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Glückauf – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Roman – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Adam – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Barbara – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.
Kopalnia Węgla Kamiennego Robert – nieczynna kopalnia węgla kamiennego.