Kraków, dzielnice i okolice IX

[madohora]

Z pochówku w Bazylice Mariackiej wyłączono 13 szkieletów - m.in. mężczyzny ze śladami po trepanacji czaszki, 3 osób podejrzanych o wampiryzm oraz pochodzące z zupełnie innego okresu szczątki 6 Szwedów ściętych w Krakowie podczas najazdu szwedzkiego. Szkielety te zostaną poddane dalszym badaniom naukowym. Ponadto 3 inne szkielety - kobiety, mężczyzny i dziecka zostały przeznaczone na wystawę stałą, która jesienią zostanie otwarta w podziemiach Rynku.

[madohora]

Między innymi za sprawą dużej śmiertelności dzieci, przeciętna wieku osób pochowanych na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Krakowie była z dzisiejszej perspektywy szokująco niska - wynosiła 25 lat. W grupie 216 osobników archeolodzy natrafili na szczątki tylko kilku osób powyżej 60 roku życia.

[madohora]

W pobliżu rynku, na miejscu obecnego Placu Mariackiego, istniało także inne cmentarzysko – Cmentarz Mariacki, również założone w czasach przedlokacyjnych, bo w 1222, lecz przetrwało do końca XVIII wieku.

[madohora]

Jest to reprezentacyjne miejsce z fontanną "Studzienka gołębi", restauracjami i innymi lokalami.

[madohora]

Znajdujemy się na niewielkiej przestrzeni, która, turystycznie, stanowi integralna część krakowskiego rynku, jednakże administracyjnie jest samodzielna. Na tę samodzielność wpłynęła historia tegoż miejsca. Niewielki ten plac, nazwany od początku XIX wieku Mariackim był świadkiem burzliwych dziejów miasta stołecznego. A wszystko zaczęło się w średniowieczu.

[madohora]

I tak współistniał cmentarz otoczony życiem.

[madohora]

W taki oto sposób cmentarz dotrwał do roku 1796, kiedy to władze austriackie ustanowiły nowe przepisy sanitarne zakazujące pochówki w obrębie miasta. Całkowite zamkniecie cmentarza nastąpiło w 1803 roku kiedy to uruchomiono nekropolię przy ulicy Racławickiej.

[madohora]

Kolejnym domem za opisaną Czyncielówką, kierując się w stronę kościoła świętej Barbary, jest jedyna kamienica pochodząca z okresu pamiętającego istniejący tu cmentarz. Na jej fasadzie widzimy kopię płaskorzeźby, której oryginał znajduję się w Muzeum Narodowym. Jest to wizerunek Chrystusa modlącego się w ogrójcu wykonany ręką Wita Stwosza. Przed samym kościołem kamieniczka postawiona tu w 1912 roku według projektu Wita Stwosza.

[madohora]

To tutaj 10 marca 1599 roku doszło do tragicznej w skutkach zwady między dwoma szlachcicami, braćmi: Janem i Michałem Gawrońskimi, a krawcem miejskim- Janem Jarząbkiem. Tajemnicą osnuty jest powód zatargu, jak również to, co ostatecznie stało się z krawcem. Wiadomo, że proces szlachciców był głośny. Otóż tego dnia w wyniku kłótni tych trzech doszło walki na szable na terenie ówczesnego cmentarza Mariackiego. Raniony ostrzem Jarząbek musiał uciekać do mariackiej fary. Kościół w tym czasie był miejscem azylu i nikomu nie można było zrobić krzywdy, a przede wszystkim pozbawić życia w jego wnętrzu. Jednak bracia dopadli przeciwnika i najprawdopodobniej zadali mu śmiertelne rany. Sam krawiec krakowski mimo opatrzenia, odszedł z tego świata kilka dni później, choć jest to jedynie kwestią domysłów. Bracia zostali osądzeni, w sprawę zamieszano nie tylko rajców i ławę sądowniczą ale również samego króla, a w celu odkupienia ufundowali obraz do miejskiej świątyni.

[madohora]

Ostatnią kamienicą jest Prałatówka kościoła Mariackiego. Budynek powstał na przełomie lat 1618 i 1619 dzięki dokonaniom Marcina Litwinkowicza. Kamienica zastąpiła dwa wcześniejsze gotyckie domy. Wieńczy ją attyka, w duchu krakowskiego renesansu, powstała w 1652 roku. Portal wejściowy jest opatrzony łacińską sentencją, która w tłumaczeniu brzmi: „Niech dom będzie otwarty dla przyjaciół i ubogich”.

[madohora]

Fontanna, zaprojektowana przez Jana Budziłło i uroczyście odsłonięta w 1958 roku, stanowi wyjątkowy dar oraz hołd złożony przez krakowskich rzemieślników dla Wita Stwosza. Umieszczona na niej figura Żaka nawiązuje do jednej z postaci z ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim. Strumienie wody tryskające z fontanny przywodzą na myśl łzy spływające po smutnej twarzy Żaka, nadając całej kompozycji wyjątkowy, refleksyjny charakter. Według miejscowej legendy, wrzucenie monety do fontanny zapewnia w przyszłości szczęśliwy powrót do Krakowa.

[madohora]

Kamienica została wzniesiona w XIV wieku. Początkowo była własnością świecką. W 1637 Bazyli i Zuzanna Ryniewiczowie sprzedali budynek parafii mariackiej, która zakwaterowała w nim księży penitencjarzy. W II połowie XVIII wieku przebudowano go w stylu barokowym. W połowie XIX wieku kamienica została przebudowana w stylu klasycystycznym i nadbudowana o trzecie piętro.

[madohora]

[madohora]

nr 3 – dom Hipolitów – kamieniczka mieszczańska. Zachowało się w niej wiele starych detali architektonicznych: kamienne portale gotyckie, renesansowe i barokowe, stropy belkowe, bogate stiuki Baltazara Fontany, malowidła z XVIII wieku. Kiedyś fasada zdobiona była dekoracją sgraffitową. Nazwa domu pochodzi od jego dawnych właścicieli – włoskiej rodziny kupieckiej.

[madohora]

Gabinecik to niewielkie pomieszczenie zwane również galerią. Był niegdyś bardzo bogato dekorowany. Obecnie wnętrze urządzone jest głównie barokowymi meblami i sprzętami. Znajduje się tu charakterystyczna dla dawnych mieszkań krakowskich XIX-wieczna almaria (szafka w ścianie).

[madohora]

Pokój kolekcjonera to nagromadzenie rozmaitych dzieł sztuki, bibelotów i drobiazgów artystycznych z różnych epok. Przedmiotów jest tak wiele, że są wręcz upchane w każdym wolnym kącie. Wyposażenie takich pomieszczeń niejednokrotnie trafiało do zbiorów muzealnych. Znajduje się tu jedna z największych w polskich zbiorach kolekcja zegarów. W pokoju są również dzieła znakomitych malarzy modernistycznych i liczne rzeźby.

[madohora]

Salon to pomieszczenie reprezentacyjne, które miało świadczyć jak najlepiej o gospodarzach. Jest urządzony zgodnie z tradycją trochę staroświeckimi meblami. W pokoju znajduje się również fortepian, kilimy i dywan. Ściany są ozdobione najcenniejszymi obrazami i portretami rodziny.

[madohora]

Na co dzień życie rodziny skupia się w jadalni. Znajduje się tu duży stół, krzesła, kredens, szyfoniera i wygodna kanapka. Wszystkie powierzchnie zakrywają serwetki wykonane damskimi rękami. Ciężkie kotary tworzą lekki półmrok. Wieczorami chętnie czytało się na głos domownikom przy świetle lampy naftowej.

[madohora]

[madohora]

nr 4 (na rogu z ulicą Szpitalną) – Prałatówka ozdobiona sgraffitem wzniesiona została w miejscu dwóch starszych domów w latach 1618–1619 przez Macieja Litwinkowicza. Wieńczącą budynek attykę, uważaną za przykład typowej krakowskiej attyki, zbudował architekt Jan Zatorczyk w roku 1625. Na budynku widnieje łacińska sentencja Pateat amicis et miseris (Niech będzie otwarty dla przyjaciół i biednych), a nad bramą herb Sulima archiprezbitera Krzysztofa Trzcińskiego. Wewnątrz domu znajdują się komnaty, drewniane stropy, w sieni zaś zabytkowe stiuki.

[madohora]

Kamienica została wzniesiona w latach 1618–1619 według projektu Macieja Litwinkowicza w miejscu dwóch wcześniejszych gotyckich domów. W 1625 zwieńczono ją attyką projektu Jana Zatorczyka. Elewacja budynku od strony placu Mariackiego ozdobiona jest sgraffitem. Nad portalem umieszczony jest herb Sulima, którym pieczętował się archiprezbiter Krzysztof Trzciński oraz łacińska sentencja "Pateat amicis et miseris" (pl. Niech będzie otwarty dla przyjaciół i biednych)

[madohora]

W PRAŁATÓWCE ODKRYTO NIEZNANE MALOWIDŁA - Gazeta Krakowska

[madohora]

W prałatówce odbyła się właśnie komisja SKOZK. Specjaliści oceniali efekt trwających tu od kilku miesięcy prac budowlanych i konserwatorskich. Mieli wątpliwości co do koloru stolarki okiennej, której biel mocno kontrastuje z kolorystyką budynku.
- Za to elewacja rewelacja - chwaliła Kleszczyńska. - Wyszła bardzo dobrze. Szczegóły trzeba dopracować, ale prace idą w dobrym kierunku.

[madohora]

Prace nie zostały jeszcze zakończone, ale są bardzo zaawansowane. Odnowiona prałatówka powinna być gotowa jeszcze w tym roku.
- Mam nadzieję, że na Wielkanoc uda się nam do niej wprowadzić - mówi ks. Dariusz Raś, proboszcz parafii mariackiej. - Budynek pełni trzy funkcje: mieszkalną, stołówki dla kapłanów i gości bazyliki oraz reprezentacyjną.

[madohora]

Prałatówka

[madohora]

nr 5 – Wikarówka. Dawna, stara, stojąca w tym miejscu Wikarówka została zburzona w roku 1931. Obecną, według projektu Franciszka Mączyńskiego, zbudowano w roku 1932.

[madohora]

.nr 7 – Dom Księży Mansjonarzy wybudowana w 1912 na podstawie projektu Adolfa Szyszko-Bohusza.

[madohora]

Fasada nowej kamienicy została wykonana w duchu powściągliwego modernizmu, z dominującą wysoką attyką o zgeometryzowanych formach, złagodzonych subtelnymi reliefami. W trakcie budowy kamienicy Brzeziński samowolnie zmienił niektóre elementy projektu, m.in. w zakresie okien i elementów attyki, co zostało skrytykowano publicznie przez Jerzego Warchałowskiego, redaktora naczelnego pisma "Architekt", w opublikowanym w sierpniu 1912 tekście pt. „Zeszpecenie pięknej fasady”