Kraków, dzielnice i okolice XI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Krakowski Ratusz cd
Rozwój: XVI – XVIII wiek
W latach 30. i 40. XVI w. ratusz zmodernizowano, zakładając wielkie okna w jego wschodniej elewacji. W 1547 roku od południa zbudowano nowe kabaty. W latach 1561–1563 wzniesiono zwieńczony w XVII wieku attyką Spichlerz. W 1678 roku powstało drugie piętro ratusza od strony wschodniej (mieszczące arsenał), nakryte dachem pogrążonym i zwieńczone attyką. Znajdował się tam balkon wsparty na dwunastu konsolach. Balkon ten zawalił się w 1702 roku, przygniatając szwedzkich żołnierzy. W 1713 roku wzmiankowano, że wieża ratusza grozi bliską ruiną, w związku z tym przemurowano część ścian, a w latach 1779-1780 usunięto gotyckie wykusze. Po 1782 roku wzniesiono klasycystyczny odwach przylegający do wieży ratuszowej. Przed 1782 rokiem zmianie uległo zwieńczenie, które nakryto nowym XVIII-wiecznym hełmem, w miejsce starego gotyckiego podobnego do zwieńczenia Wieży Mariackiej.

[madohora]

Wyburzenie ratusza i odbudowa odwachu: XIX wiek
W dniu 1 marca 1817 roku na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa uchwalono m.in., co następuje: Ponieważ część gmachu starym Ratuszem zwanego od dawna na spichrze obrócona w stanie opustoszałym znajduje się; te więc spichrza mają być zburzonymi kosztem skarbu i materiał na fabrykę skarbową użyty. Gdy trzy lata później przystąpiono do realizacji tej uchwały, tj. do wyburzania spichlerza, mury właściwego ratusza zarysowały się na tyle poważnie, że musiano rozebrać i sam ratusz, zostawiając jedynie wieżę i obszerne piwnice[4]. W 1820 roku ratusz został zburzony mimo pierwotnych zamiarów wyburzenia jedynie spichlerza. Niektóre elementy zabytkowe zostały zdeponowane w innych krakowskich budynkach (np. portal i drzwi z Izby Pańskiej od 1856 roku w Collegium Maius, galeria portretów sztalugowych z Izby Ławniczej w Instytucie Technicznym, następnie w Szkole Sztuk Pięknych, od 1913 roku w Sali Portretowej magistratu przy placu Wszystkich Świętych). Myśl o odbudowie ratusza kilkakrotnie powracała w ostatnich dekadach XIX i na początku XX w. W roku 1829 nastąpiła zagospodarowanie przestrzeni po zburzonych kabatach, wtedy też rozbudowano odwach. W latach 1881–1882 wzniesiono nowy, neogotycki odwach.

[madohora]

Remonty: XX – XXI wiek
7 sierpnia 1937 w ratuszu odsłonięto tablicę ze słowami Józefa Piłsudskiego z 10 października 1919

[madohora]

Po II wojnie światowej, w 1946 zburzono neogotycki odwach utożsamiany z wrogim panowaniem austriackim oraz niemieckim. Obecnie po Krakowskim Ratuszu pozostała jedynie wieża ratuszowa wraz z piwnicami. Pozostałości te są systematycznie odnawiane i remontowane. Prace architektoniczne prowadzone były w następujących latach:

1962–1967 (odrestaurowanie piwnic)
1983–1987 (przebudowanie piwnic dla potrzeb ówczesnego Teatru Maszkaron, dzisiejsza Scena pod Ratuszem Teatru Ludowego)
1997–1998 (remont piwnic)

[madohora]

[madohora]

RATUSZOWY ODWACH www.fortyck.pl

[madohora]

Ratuszowy odwach
W roku 1782 przy krakowskim ratuszu - od strony ulic Wiślnej i Brackiej - dobudowano garnizonową wartownię, zwaną z niemiecka odwachem.
Był to niewielki parterowy budynek z architekturą utrzymaną w duchu klasycyzmu, z łamanym dachem i charakterystycznym dla epoki trójkątnym przyczółkiem nad wejściem.
Obok izby dla skoszarowanego tu oddziału mieścił pokoje przeznaczone dla oficerów i lekarza oraz areszt.
W roku 1822 - już za czasów Rzeczypospolitej Krakowskiej - odwach zamieniony został na skład sprzętu przeciwpożarowego, bowiem strażacy rezydujący w pobliskich Sukiennicach nie mieli jeszcze własnej siedziby.
Wartownię przeniesiono tymczasem do nieistniejącego dziś budynku Wagi Wielkiej, stojącego na płycie Rynku naprzeciw wylotu ul. Brackiej.
Wojsko wróciło na odwach dopiero po inkorporacji Rzeczypospolitej Krakowskiej przez Austrię (1846 r.).
Przy okazji akcji porządkowania Rynku Głównego i restauracji Sukiennic władze austriackie podjęły decyzję o wyburzeniu starego odwachu.
Wkrótce, w latach 1881 - 1882 wzniesiono nowy, tym razem neogotycki w formie odwach, według projektu Macieja Moraczewskiego, ówczesnego dyrektora Budownictwa Miejskiego.
Budynek ten - nieco rozleglejszy od poprzedniego - z narożną, piętrową wieżą i arkadowymi podcieniami, mieścił odtąd obok wartowni, także komendanturę miasta i garnizonu oraz - jak dawniej - areszt.
Odwach przeszedł do historii 31 pażdziernika 1918 roku, kiedy to zajął go bez walki oddział polskiego wojska pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza.
W asyście szybko gęstniejącego tłumu znad bramy strącono austriackiego orła, zastępując go sztandarami w narodowych barwach.
Tak oto Kraków stał się pierwszym wyzwolonym miastem na ziemiach polskich.
Niewątpliwą atrakcją była przeprowadzana przed odwachem codzienna zmiana warty, niekiedy w bardziej uroczystej oprawie, z towarzyszeniem wojskowej orkiestry.
Ostatnia warta wojskowa opuściła budynek w południe 22 pażdziernika 1934 roku, kończąc długą, zapoczątkowaną prawdopodobnie w pierwszych latach XIX stulecia tradycję.
Po wyjściu wojska znalazła tu tymczasową siedzibę Liga Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej - stowarzyszenie powołane w roku 1928, mające swe siedziby we wszystkich większych miastach kraju.
Na karcie widokowej nieznanego bliżej wydawnictwa ''Photobrom'', z pierwszej połowy lat trzydziestych podziwiać można nowy odwach niemal w całej okazałości.
Pod środkową arkadą widać nawet postać stojącego na baczność żołnierza, a niemały tłumek obserwatorów czeka prawdopodobnie na codzienną zmianę warty.
Fotografia oddaje nieżle rzeczywistą skalę tej oryginalnej budowli i widać również, że zajmowała ona niemałą część Rynku.
Po drugiej wojnie światowej zapadła decyzja o wyburzeniu tego - jak oficjalnie wówczas mówiono - ''przeżytku austriackiego panowania''.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WIEŻA RATUSZOWA W KRAKOWIE - www.muzeumkrakows.pl

[madohora]

Wieża z głową

[madohora]

WIEŻA‎ ‎RATUSZA‎ ‎KRAKOWSKIEGO.
Ta‎ ‎niemała‎ ‎ozdoba‎ ‎miasta,‎ ‎dotąd‎ ‎jeszcze‎ ‎istnaca,‎ ‎w‎ ‎u- pływie‎ ‎czasów‎ ‎nie‎ ‎jeden‎ ‎cios‎ ‎odniesła.‎ ‎—‎ ‎Była‎ ‎ona‎ ‎w‎ ‎da wnych‎ ‎wiekach‎ ‎strażnica‎ ‎miasta,‎ ‎które‎ ‎utrzymywało‎ ‎na niej‎ ‎trębacza‎ ‎tak‎ ‎jak‎ ‎na‎ ‎wieży‎ ‎przy‎ ‎kościele‎ ‎Panny‎ ‎Maryi. Wydatki‎ ‎miejskie‎ ‎często‎ ‎wspominają‎ ‎o‎ ‎tern,‎ ‎jak‎ ‎n.p.‎ ‎r.‎ ‎1613, Tubicini‎ ‎turn's‎ ‎Praetorii‎ ‎solutum‎ ‎est‎ ‎septimanatim‎ ‎per pros.‎ ‎20‎ ‎pro‎ ‎52‎ ‎septimanis‎,‎ ‎Marc.‎ ‎21.‎ ‎pros.‎ ‎32‎.—‎ ‎Roku 1623‎ ‎Surmaczowi‎ ‎wieży‎ ‎ratusznej‎ ‎na‎ ‎kożuch‎ ‎według‎ ‎da wnego‎ ‎zwyczaju,‎ ‎grzyw.‎ ‎2. R.‎ ‎1680‎ ‎uderzył‎ ‎piorun‎ ‎w‎ ‎wieżę‎ ‎ratuszu^‎ ‎i‎ ‎takowy‎ ‎za palił‎ ‎,‎ ‎która‎ ‎wtedy‎ ‎wielkiej‎ ‎podpadła‎ ‎ruinie.‎ ‎Pisma‎ ‎ówcze sne‎ ‎wypadku‎ ‎tego‎ ‎dotykające,‎ ‎tu‎ ‎następują. 2‎. Suplika‎ ‎do‎ ‎Króla‎ ‎Jana‎ ‎HI. Najjaśn.‎ ‎miłościwy‎ ‎Królu,‎ ‎Panien,‎ ‎mił.‎ ‎—‎ ‎Po‎ ‎szczęśli- wem‎ ‎trzechletniej‎ ‎plagi‎ ‎Boskiej‎ ‎w‎ ‎mieście‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎sto- łecznem‎ ‎uspokojeniu‎ ‎(^powietrze}‎ ‎$‎ ‎i‎ ‎uspokojonym‎ ‎z‎ ‎woli Najwyższego‎ ‎paroxyzmie,‎ ‎znowu‎ ‎nastąpiła‎ ‎nowa‎ ‎tegoż miasta‎ ‎calamitas‎,‎ ‎kiedy‎ ‎w‎ ‎Czwartek‎ ‎przeszły‎ ‎około‎ ‎o‎ ‎7‎m6‎i przed‎ ‎samym‎ ‎wieczorem‎ ‎godzinie,‎ ‎piorun‎ ‎uderzywszy‎ ‎w‎ ‎wie żę‎ ‎ratuszn^,‎ ‎w‎ ‎ozdobę‎ ‎miasta‎ ‎stołecznego‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎pod sama‎ ‎gałk^,‎ ‎z‎ ‎wielką‎ ‎trwogą‎ ‎miasta‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎onęż‎ ‎le dwie‎ ‎nie‎ ‎funditus‎ ‎wypalił.‎ ‎—‎ ‎Za‎ ‎to‎ ‎jednak‎ ‎Najwyższemu

[madohora]

dziękujemy‎ ‎Panu,‎ ‎iż‎ ‎to‎ ‎małum‎ ‎w‎ ‎samej‎ ‎tylko‎ ‎ratusznej oparło‎ ‎się‎ ‎wieży,‎ ‎ktdre‎ ‎nie‎ ‎tylko‎ ‎Sukiennicom‎ ‎blisko‎ ‎Katu sza‎ ‎będącym,‎ ‎ale‎ ‎też‎ ‎i‎ ‎świ^tnicom‎ ‎Pańskim‎ ‎i‎ ‎niemal‎ ‎ca łemu‎ ‎miastu,‎ ‎minabatur‎ ‎przez‎ ‎ogień‎ ‎swój‎ ‎ruinam:‎ ‎co‎ ‎nie- pochybnie‎ ‎nastąpiłoby‎ ‎było,‎ ‎gdyby‎ ‎Opatrzność‎ ‎Boska‎ ‎przez spuszczenie‎ ‎dżdża‎ ‎rzęsistego‎ ‎i‎ ‎uspokojenie‎ ‎się‎ ‎wiatru,‎ ‎a‎ ‎przy- tem‎ ‎i‎ ‎pilność‎ ‎nasza‎ ‎w‎ ‎obronie,‎ ‎któr^‎ ‎dotychczas‎ ‎w‎ ‎gaszeniu ognia‎ ‎contimiamus‎,‎ ‎nie‎ ‎nastąpiła‎ ‎była.‎ ‎—‎ ‎uppli‎ ‎ku‎ ‎jemy tedy‎ ‎do‎ ‎nóg‎ ‎najjaśn.‎ ‎Majestatu‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci,‎ ‎pokornie‎ ‎pro sząc‎ ‎abyś‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mość‎ ‎z‎ ‎miłościwej‎ ‎ojcowskiej‎ ‎łaski‎ ‎swej, miasta‎ ‎tego‎ ‎i‎ ‎jego‎ ‎obywatelów‎ ‎pod‎ ‎skrzydłami‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci zostając)cli,‎ ‎wypuszczać‎ ‎nie‎ ‎raczył,—a‎ ‎my‎ ‎za‎ ‎szczęśliwe i‎ ‎długoletnie‎ ‎panowanie‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci,‎ ‎Majestatowi‎ ‎Boskie mu‎ ‎modlić‎ ‎się‎ ‎będziemy.‎ ‎—‎ ‎Kraków‎ ‎cl.‎ ‎26‎ ‎Maja‎ ‎r.‎ ‎i680. W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎P.‎ ‎n.‎ ‎ni‎ ‎ił.‎ ‎<fcc. Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Bada‎ ‎m.‎ ‎Krakowa. 2‎» Do‎ ‎Jana‎ ‎Wielopolskiego‎ ‎Kanclerza‎ ‎W.‎ ‎kor. Jaśnie‎ ‎Wielmożny‎ ‎Panie‎ ‎Sfc.‎ ‎—‎ ‎Jako‎ ‎przeszłych‎ ‎lat‎ ‎po trzykroć‎ ‎Bóg‎ ‎wszechmogący‎ ‎obyw‎r‎atelów‎ ‎m.‎ ‎Krakowa‎ ‎ciężka plagć|‎ ‎morowego‎ ‎powietrza‎ ‎na‎ ‎zdrowiu‎ ‎i‎ ‎życiu‎ ‎karał‎ ‎$‎ ‎tak w‎ ‎tym‎ ‎roku‎ ‎11‎a‎ ‎ozdobach‎ ‎jego‎ ‎ogniem‎ ‎piorunowym‎ ‎nawie dził,‎ ‎który‎ ‎w‎ ‎Czwartek‎ ‎d.‎ ‎23‎ ‎Maja‎ ‎o‎ ‎godz.‎ ‎7‎mó‎i‎ ‎z‎ ‎połu dnia‎ ‎w‎ ‎wierzch‎ ‎wieże‎ ‎ratusznej‎ ‎uderzywszy,‎ ‎i‎ ‎ogień‎ ‎we wnątrz‎ ‎nieznacznie‎ ‎roznieciwszy,‎ ‎za‎ ‎wybuchnieniem‎ ‎jego i‎ ‎nagłem‎ ‎rozszerzeniem,‎ ‎w‎ ‎kilku‎ ‎godzinach‎ ‎wszystkę‎ ‎wieżę prawie‎ ‎funditus‎ ‎zniósł....‎ ‎Zbronić‎ ‎było‎ ‎nie‎ ‎podobna,‎ ‎czę ścią‎ ‎dla‎ ‎trudnego‎ ‎w‎ ‎ścisłości‎ ‎miejsca‎ ‎przystępu,‎ ‎częścią dla‎ ‎topniejącej‎ ‎i‎ ‎spływającej‎ ‎11‎a‎ ‎dół‎ ‎od‎ ‎gwałtownego‎ ‎ognia blachy:‎ ‎a‎ ‎wszakże‎ ‎za‎ ‎pomocy‎ ‎Bosk^‎ ‎niższe‎ ‎Ratusza‎ ‎bu dynki‎ ‎s^‎ ‎wcale‎ ‎zachowane,‎ ‎oprócz‎ ‎nakrycia‎ ‎nad‎ ‎kancella- ri$‎ ‎i‎ ‎wiezieniem‎ ‎miejskiem,‎ ‎dla‎ ‎gwałtownie‎ ‎i‎ ‎często‎ ‎spa dających‎ ‎na‎ ‎nie‎ ‎z‎ ‎wierzchu‎ ‎głowni‎ ‎gorejących.

[madohora]

Padł‎ ‎był‎ ‎wprawdzie‎ ‎strach‎ ‎tego‎ ‎pożaru‎ ‎na‎ ‎wielką‎ ‎część miasta,‎ ‎za‎ ‎nastąpieniem‎ ‎gwałtownego‎ ‎od‎ ‎zachodu‎ ‎wichru, ktćry‎ ‎ciągle‎ ‎skry‎ ‎i‎ ‎głownie‎ ‎po‎ ‎mieście‎ ‎rozrzucał;‎ ‎jednak Majestat‎ ‎Boski‎ ‎przez‎ ‎uśmierzenie‎ ‎jego‎ ‎i‎ ‎spuszczenie‎ ‎gwał townego‎ ‎deszcza,‎ ‎od‎ ‎większego‎ ‎nieszczęścia‎ ‎miasto‎ ‎łaska wie‎ ‎zachował.‎ ‎—‎ ‎Tę-‎ ‎tedy‎ ‎krotką‎ ‎i‎ ‎własna‎ ‎nawiedzenia‎ ‎Bo skiego‎ ‎plagę,‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎mił.‎ ‎Panu‎ ‎z‎ ‎powinności‎ ‎urzędu‎ ‎naszego oznajmiwszy;‎ ‎do‎ ‎Pańskiej‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana‎ ‎mił.‎ ‎w‎ ‎nawiedzeniu naszem‎ ‎udajemy‎ ‎się‎ ‎protekcyi,‎ ‎najniższy‎ ‎pokłon‎ ‎nasz‎ ‎z‎ ‎u- sługami‎ ‎naszemi‎ ‎pilnie‎ ‎zalecając.‎ ‎—‎ ‎Kraków‎ ‎d.‎ ‎25‎ ‎Maja r.‎ ‎1680.‎ ‎Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Bada‎ ‎m.‎ ‎Krakowa. 3‎. Do‎ ‎Kasztelana‎ ‎krakowskiego.‎ ‎(‎ ‎2‎ ‎) Jaśnie‎ ‎Wielm.‎ ‎miłościwy‎ ‎Panie‎ ‎Kasztelanie!‎ ‎—‎ ‎Jako osobliwa‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana,‎ ‎z‎ ‎nawiedzenia‎ ‎Boskiego‎ ‎publicznej szkody‎ ‎zniesionej‎ ‎wieże‎ ‎condolentia‎,‎ ‎tak‎ ‎szczególna‎ ‎do zaczęcia‎ ‎restauraciej‎ ‎munificentia‎ ‎wyświadczona,‎ ‎słusznie nas‎ ‎w‎ ‎tern‎ ‎obliguje,‎ ‎że‎ ‎nie‎ ‎tylko‎ ‎listownie‎ ‎z‎ ‎powinny‎ ‎uni- żonościa‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Panu‎ ‎debitam‎ ‎reddimus‎ ‎renerationem‎,‎ ‎ale wszystkie‎ ‎Pańskie‎ ‎dobroczynności‎ ‎zdawna‎ ‎odebrane‎ ‎z‎ ‎po- kornem‎ ‎dziękczynieniem‎ ‎depraedicando‎,‎ ‎i‎ ‎za‎ ‎te‎ ‎dwa‎ ‎ty siące‎ ‎złotych‎ ‎z‎ ‎miłościwej‎ ‎łaski‎ ‎przesłane,‎ ‎uniżenie‎ ‎dzię kujemy,‎ ‎które‎ ‎według‎ ‎wyraźnej‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana‎ ‎woli,‎ ‎dwaj e‎ ‎medio‎ ‎Magistratus‎ ‎deputowani‎ ‎odliczywszy,‎ ‎nie‎ ‎na‎ ‎inna potrzebę‎ ‎ale‎ ‎na‎ ‎samy‎ ‎reparacyy‎ ‎wieże‎ ‎ratusznej‎ ‎obracać assekurowali. Deklaracyy‎ ‎miłościwej‎ ‎łaski,‎ ‎w‎ ‎dalszem‎ ‎supplementowa- niu‎ ‎pieniędzy‎ ‎i‎ ‎potrzeb‎ ‎do‎ ‎budowania‎ ‎,‎ ‎także‎ ‎żelaza,‎ ‎przez naszych‎ ‎PP.‎ ‎Posłów‎ ‎od‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana‎ ‎opowiedziany,‎ ‎z‎ ‎zu pełnym‎ ‎wdzięczności‎ ‎naszej‎ ‎^pr-zyymujemy‎ ‎aflfektem,‎ ‎i‎ ‎ca łemu‎ ‎światu‎ ‎Pańskie‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana‎ ‎szczodrobliwości‎ ‎wysła wiać‎ ‎nie‎ ‎zaniechamy‎ ‎tfcc.‎ ‎—‎ ‎Kraków‎ ‎d.‎ ‎20‎ ‎Julij‎ ‎r.‎ ‎1680. Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Bada‎ ‎ni.‎ ‎Krak.

[madohora]

4. Mnie‎ ‎wielce‎ ‎Mci‎ ‎Panie‎ ‎Burmistrzu‎ ‎krak.‎ ‎—‎ ‎Cokolwiek nieboszczyk‎ ‎godnej‎ ‎pamięci‎ ‎Rodzic‎ ‎i‎ ‎Dobrodziej‎ ‎moj‎ ‎W.‎ ‎M. Państwu‎ ‎dla‎ ‎restauracyi‎ ‎wieże‎ ‎ratusznej‎ ‎naznaczyły‎ ‎to‎ ‎wszy stko‎ ‎aby‎ ‎doszło‎ ‎starałam‎ ‎sie,‎ ‎i‎ ‎mówiłam‎ ‎Ichmościom‎ ‎współ- sukcessorom‎ ‎moim‎ ‎,‎ ‎aby‎ ‎w‎ ‎niczem‎ ‎nie‎ ‎przeczyli‎ ‎przyobie canej‎ ‎łasce‎ ‎nieboszczyka‎ ‎Dobrodzieja.‎ ‎Według‎ ‎ordynansu jego,‎ ‎odeśle‎ ‎żelazo‎ ‎to‎ ‎jako‎ ‎je‎ ‎wyrobią‎ ‎w‎ ‎kuźnicach.‎ ‎Dzię kuję‎ ‎przytem‎ ‎wielce‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Panom‎ ‎z‎ ‎miejsca‎ ‎mojego,‎ ‎że ście‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Państwo‎ ‎te‎ ‎pobożny‎ ‎uczynność‎ ‎z‎ ‎swojej‎ ‎łaski wyświadczyli‎ ‎duszy‎ ‎godnej‎ ‎pamięci‎ ‎Rodzica‎ ‎mego‎ ‎w‎ ‎ko ściele‎ ‎farnym‎ ‎Panny‎ ‎najświętszej,‎ ‎i‎ ‎przy‎ ‎zgromadzeniu‎ ‎ka płanów‎ ‎i‎ ‎ludu‎ ‎pospolitego‎ ‎exekwie‎ ‎sprawili:‎ ‎Pan‎ ‎Bóg‎ ‎nad- grodzi‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.‎ ‎ten‎ ‎pobożny‎ ‎uczynek,‎ ‎a‎ ‎my‎ ‎pozostali potomkowie,‎ ‎obowiązani‎ ‎zostajemy‎ ‎nasza‎ ‎wypłacać‎ ‎wdzię cznością‎ ‎i‎ ‎usługa.‎ ‎—‎ ‎Zalecam‎ ‎przytem‎ ‎służby‎ ‎moje‎ ‎W.‎ ‎M. Panom,‎ ‎jako‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.‎ ‎życzliwa‎ ‎i‎ ‎sługa.—‎ ‎W‎ ‎Pilicy d.‎ ‎1‎ ‎Aprilis‎ ‎r.‎ ‎1681.‎ ‎J.‎ ‎Firlejowa, 5. Do‎ ‎Króla‎ ‎Jana‎ ‎III‎. Najj.‎ ‎mił.‎ ‎Królu!‎ ‎—‎ ‎Przy‎ ‎oddaniu‎ ‎naszego‎ ‎wiernego‎ ‎W. K.‎ ‎Mci‎ ‎naniższego‎ ‎poddaństwa,‎ ‎unicum‎ ‎et‎ ‎supremum‎ ‎jest nasze‎ ‎studium‎,‎ ‎szczęśliwe‎ ‎i‎ ‎długoletne‎ ‎panowanie‎ ‎W.‎ ‎K. Mci‎ ‎Boskiemu‎ ‎zalecać‎ ‎Majestatowi,‎ ‎a‎ ‎nieśmiertelne‎ ‎imie‎ ‎i dobrodziejstwa‎ ‎od‎ ‎wieku‎ ‎wieków‎ ‎pożądane,‎ ‎i‎ ‎przez‎ ‎W.‎ ‎K. Mość‎ ‎dobrotliwie‎ ‎miastu‎ ‎temu‎ ‎wyświadczone,‎ ‎non‎ ‎interitu sacrare‎ ‎immortalitati. *)‎ ‎Roku‎ ‎1681‎ ‎Jan‎ ‎Gaud.‎ ‎Zacherla‎ ‎zdał‎ ‎Rajcom‎ ‎sprawę,‎ ‎iż‎ ‎zawarł‎ ‎umowę z‎ ‎Piotrem‎ ‎Beberem‎ ‎majstrem‎ ‎ciesielskim,‎ ‎obudowę‎ ‎spalonej‎ ‎wieży,‎ ‎za‎ ‎zapłaty złotych‎ ‎2,500.—‎ ‎Pismo‎ ‎tegoż‎ ‎Zacherli‎ ‎tej‎ ‎budowy‎ ‎dotyczące,‎ ‎znajduje‎ ‎sig‎ ‎w‎ ‎dzieł ku‎ ‎mojem‎ ‎Groby‎ ‎Królóic‎ ‎polskich‎ ‎fyc.‎ ‎p.‎ ‎75. W‎ ‎r.‎ ‎1682‎ ‎Rajcy‎ ‎krak.‎ ‎wnieśli‎ ‎prośbę‎ ‎do‎ ‎Króla‎ ‎Jana‎ ‎III,‎ ‎aby‎ ‎dozwolił‎ ‎na wydanie‎ ‎z‎ ‎puszczy‎ ‎Niepołomickiej‎ ‎drzewa‎ ‎potrzebnego‎ ‎do‎ ‎odbudowania‎ ‎tej‎ ‎wieży: Król‎ ‎przychylił‎ ‎sic‎ ‎do‎ ‎icli‎ ‎prośby,‎ ‎i‎ ‎Rajcy‎ ‎uchwalili‎ ‎mu‎ ‎za‎ ‎te‎ ‎łaskę‎ ‎dar‎ ‎czerw.

[madohora]

Zamyśliliśmy‎ ‎zniesiony‎ ‎iniqao‎ ‎fuhninis‎ ‎fato‎ ‎ozdobę‎ ‎mia sta,‎ ‎wieżę‎ ‎ratusznq,‎ ‎victoriosissimo‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎dicare‎ ‎no~ mini‎,‎ ‎aby‎ ‎aeternam‎ ‎gratitudinis‎ ‎nostrae‎ ‎ku‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎tak dobrotliwemu‎ ‎Panu‎ ‎naszemu‎ ‎mił.,‎ ‎sen's‎ ‎senilis‎ ‎loquatur‎ ‎me- moriam‎,‎ ‎—‎ ‎której‎ ‎ab‎ ‎rys‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎posyłamy,‎ ‎maj^c dobra‎ ‎nadzieje,‎ ‎że‎ ‎praemeditatum‎ ‎tanto‎ ‎felicius‎ ‎perfici- emur‎ ‎opus‎,‎ ‎gdy‎ ‎je‎ ‎najwyższe‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎dignabitur‎ ‎appro- bare‎ ‎arbitrium,‎ ‎w‎ ‎czem‎ ‎do‎ ‎woli‎ ‎i‎ ‎Pańskiego‎ ‎rozkazania W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎stosować‎ ‎się‎ ‎gotowiśmy,‎ ‎Pana‎ ‎Boga‎ ‎prosząc‎ ‎cfc. Daty‎ ‎nie‎ ‎położono.‎—‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎wierni‎ ‎słudzy‎ ‎i‎ ‎poddani Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Rada‎ ‎m.‎ ‎Kr. ^ D.‎ ‎20.‎ ‎Marca‎ ‎r.‎ ‎1702‎ ‎Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Rajcy‎ ‎następne‎ ‎do Rady‎ ‎gminnej‎ ‎wnieśli‎ ‎żadanie:‎ ‎„Wieży‎ ‎ratusznej‎ ‎przez PP.‎ ‎Deputatów‎ ‎e‎ ‎medio‎ ‎spect.‎ ‎Magistratus‎ ‎et‎ ‎ordinibus eivitatis‎ ‎była‎ ‎rewizya.‎ ‎Ta‎ ‎znajduje‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎wielkiej‎ ‎ruinie i‎ ‎niebespieczeństwie:‎ ‎aby‎ ‎z‎ ‎wierzchu‎ ‎nie‎ ‎spadła‎ ‎potrzebuje prędkiej‎ ‎reparacyi.‎ ‎Przeto‎ ‎abyście‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎koszt‎ ‎na‎ ‎to symplami‎ ‎obmyślili,‎ ‎jest‎ ‎potrzeba,‎ ‎gdyż‎ ‎to‎ ‎jest‎ ‎ozdoba‎ ‎ca łego‎ ‎miasta. Na‎ ‎to‎ ‎Rada‎ ‎gminna‎ ‎odpowiedziała‎ ‎pod‎ ‎d.‎ ‎27.‎ ‎Marca‎ ‎r.‎ ‎t. „Względem‎ ‎reparowania‎ ‎ratusznej‎ ‎wieży,‎ ‎która‎ ‎dla‎ ‎złego opatrzenia‎ ‎i‎ ‎niepobicia‎ ‎blacha‎ ‎rynien,‎ ‎jako‎ ‎teraźniejsza‎ ‎re wizya‎ ‎pokazuje,‎ ‎znaczny‎ ‎od‎ ‎wierzchu,‎ ‎że‎ ‎pogniły‎ ‎wiąza nia,‎ ‎ponosi‎ ‎ruinę‎ ‎5‎ ‎w‎ ‎tej‎ ‎materiej‎ ‎do‎ ‎dawnych‎ ‎poprzednich konkluzyj‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.,‎ ‎i‎ ‎swoich‎ ‎w‎ ‎Colloquiarzach‎ ‎notowanych sposobów,‎ ‎także‎ ‎do‎ ‎regestrów‎ ‎Lonherowskich‎ ‎referując‎ ‎się hon.‎ ‎Comm‎.,‎ ‎prosi‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.‎ ‎o‎ ‎dalszy‎ ‎animadwersi^, zkqd‎ ‎de‎ ‎justo‎ ‎et‎ ‎aequo‎ ‎być‎ ‎powinna‎ ‎reparacya,‎ ‎gdyż‎ ‎przez symple‎ ‎na‎ ‎to‎ ‎nie‎ ‎może‎ ‎podatkować‎ ‎hon.‎ ‎Comm.‎y‎ ‎a‎ ‎z‎ ‎tej okaziej‎ ‎prosi‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.‎ ‎o‎ ‎nowa‎ ‎konskrypcy‎t‎y‎ ‎dla‎ ‎sym- pel,‎ ‎in‎ ‎omnem‎ ‎alium‎ ‎casum‎,‎ ‎także‎ ‎o‎ ‎taxę‎ ‎approbowanq.

[madohora]

X‎ ‎propozycji‎ ‎Magistratu‎ ‎Radzie‎ ‎pospólstwa d.‎ ‎7.‎ ‎Julii‎ ‎1704. „Wiadomo‎ ‎dobrze‎ ‎W.‎ ‎Mciom.‎ ‎,‎ ‎jako‎ ‎wieża‎ ‎ratuszna‎ ‎pod czas‎ ‎przeszłej‎ ‎zimy‎ ‎wiatrem‎ ‎gwałtownym‎ ‎naruszona‎ ‎i‎ ‎zna cznie‎ ‎nachylony‎ ‎była‎ ‎5‎ ‎alec‎ ‎i‎ ‎dotąd‎ ‎wichrami‎ ‎coraz‎ ‎poru szana‎ ‎bywa,‎ ‎ile‎ ‎że‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎murach‎ ‎samych‎ ‎przedtym‎ ‎przepa lonych,‎ ‎ciężarem‎ ‎materiej‎ ‎drzewianej‎ ‎rozpierającym‎ ‎nadruj- nowana,‎ ‎o‎ ‎czem‎ ‎świeżo‎ ‎odprawiona‎ ‎onejże‎ ‎rewizya‎ ‎na‎ ‎pi śmie‎ ‎wyrażona,‎ ‎informuje....‎ ‎Zgoła‎ ‎codzień‎ ‎większa‎ ‎po kazuje‎ ‎się‎ ‎ruina,‎ ‎a‎ ‎zatym‎ ‎i‎ ‎niebespieczeństwo‎ ‎jako‎ ‎budyn kom,‎ ‎kamienicom,‎ ‎tak‎ ‎strzeż‎ ‎Boże!‎ ‎i‎ ‎przechodzącym‎ ‎lu dziom.‎ ‎Zaczyni‎ ‎zaraz‎ ‎po‎ ‎tamtem‎ ‎pierwszem‎ ‎poruszeniu‎ ‎zi- mowem,‎ ‎nobilis‎ ‎May.‎ ‎rożnych‎ ‎zasięgał‎ ‎rad‎ ‎i‎ ‎sposobdw‎ ‎po ratowania‎ ‎tej‎ ‎wieże:‎ ‎jednak‎ ‎uważając‎ ‎dalszy‎ ‎trwałość‎ ‎i‎ ‎grun towne‎ ‎opatrzenie,‎ ‎aby‎ ‎tak‎ ‎często‎ ‎doczesnemi‎ ‎poprawkami miasto‎ ‎daremnych‎ ‎kosztów‎ ‎nie‎ ‎ponosiło,‎ ‎raczej‎ ‎przez‎ ‎ro zebranie‎ ‎i‎ ‎zdięcie‎ ‎wierzchu‎ ‎tamtej‎ ‎nadpsowanej‎ ‎materiej, porządne‎ ‎opatrzenie‎ ‎razem‎ ‎postanowić‎ ‎życzy.‎a Na‎ ‎to‎ ‎Rada‎ ‎posp.‎ ‎taką‎ ‎dała‎ ‎odpowiedź:‎ ‎„Uznając‎ ‎z‎ ‎dawna hon.‎ ‎Comm.‎ ‎dla‎ ‎nieobmyślonego‎ ‎warownego‎ ‎nakrycia‎ ‎blachą, krótką‎ ‎konserwacyę‎ ‎wieże‎ ‎ratusznej,‎ ‎znacznym‎ ‎kosztem‎ ‎wy stawionej‎ ‎,‎ ‎która‎ ‎że‎ ‎już‎ ‎dłużej‎ ‎dla‎ ‎ruin‎ ‎tak‎ ‎'w‎ ‎murach‎ ‎jako i‎ ‎pogniłych‎ ‎wiązaniach,‎ ‎za‎ ‎dowodną‎ ‎rewizyą‎ ‎świeżo‎ ‎uczy nioną‎ ‎utrzymać‎ ‎się‎ ‎nie‎ ‎może‎ ‎5‎ ‎—‎ ‎tedy‎ ‎chętnie‎ ‎zezwala‎ ‎hon. Comm‎.,‎ ‎żeby‎ ‎za‎ ‎poprzedzonem‎ ‎naradzeniem‎ ‎się‎ ‎wiadomych, jakowi‎ ‎się‎ ‎mogą‎ ‎znaleźć‎ ‎pod‎ ‎ten‎ ‎czas‎ ‎cudzoziemskich‎ ‎Ar chitektów,‎ ‎także‎ ‎i‎ ‎samego‎ ‎P.‎ ‎budowniczego‎ ‎zamkowego‎ ‎który ją‎ ‎stawiał,‎ ‎według‎ ‎najlepszego‎ ‎ich‎ ‎zdania‎ ‎lub‎ ‎wieżę‎ ‎w‎ ‎drze wie‎ ‎zniżyć,‎ ‎lub‎ ‎cale‎ ‎rozebrać‎ ‎dalszej‎ ‎zabiegając‎ ‎ruinie,‎ ‎ex mente‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎PP.‎ ‎sprawili‎ ‎się‎ ‎i‎ ‎sporządzili‎ ‎kosztem‎ ‎ex proventibus‎ ‎miasta‎ ‎wyłożonym‎.‎u z'‎y/ V Supplilia‎ ‎do‎ ‎Króla‎ ‎Augusta‎ ‎II. Najj.‎ ‎Królu,‎ ‎Panie‎ ‎n.‎ ‎mił..!..‎ ‎—‎ ‎Zna‎ ‎cały‎ ‎świat‎ ‎szczo- 2‎*

[madohora]

drobliwość‎ ‎królewską‎ ‎Twoję,‎ ‎oraz‎ ‎wiadomo‎ ‎wszystkim‎ ‎i‎ ‎to, że‎ ‎żaden‎ ‎z‎ ‎żebrzących‎ ‎nie‎ ‎odszedł‎ ‎od‎ ‎oblicza‎ ‎Twego,‎ ‎któ- regoby‎ ‎dobrotliwa‎ ‎hojność‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎nie‎ ‎poratowała‎ ‎w‎ ‎jego potrzebie.‎ ‎—‎ ‎Na‎ ‎tym‎ ‎fundamencie‎ ‎Regiae‎ ‎liberalitatis‎ ‎et munificentiae‎,‎ ‎ufundowawszy‎ ‎sio‎ ‎stolica‎ ‎koronna‎ ‎Kraków, jako‎ ‎też‎ ‎poddani‎ ‎Twoi‎ ‎obywatele‎ ‎tego‎ ‎upadłego‎ ‎miasta,‎ ‎z‎ ‎po winności‎ ‎urzędu‎ ‎naszego‎ ‎minąwszy‎ ‎inne‎ ‎aedificia‎ ‎i‎ ‎ozdoby miejskie,‎ ‎chcielibyśmy‎ ‎zabieżec‎ ‎bliskiej‎ ‎i‎ ‎szkodliwej‎ ‎ruinie wieży‎ ‎ratusznej...‎ ‎Virtuti‎ ‎nostrae‎ ‎non‎ ‎obstat‎ ‎augusta‎ ‎pau per‎ ‎tas‎ ‎nostra.‎ ‎Żądny‎ ‎miary‎ ‎nie‎ ‎możemy‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎to‎ ‎zdobyć i‎ ‎nie‎ ‎możemy‎ ‎do‎ ‎tego‎ ‎przyjść,‎ ‎wiec‎ ‎Majestatowi‎ ‎W.‎ ‎K. Mci‎ ‎pokornie‎ ‎suplikujemy,‎ ‎raczysz‎ ‎wspomodz‎ ‎tak‎ ‎gwałto wny‎ ‎potrzebę‎ ‎nasze,‎ ‎za‎ ‎co‎ ‎i‎ ‎my‎ ‎i‎ ‎potomność‎ ‎nasza‎ ‎wielbić będziemy‎ ‎Majestat‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci‎ ‎i‎ ‎dom‎ ‎prześwietny‎ ‎Jego.— Całujemy‎ ‎już‎ ‎nie‎ ‎waleczny‎ ‎rękę,‎ ‎ale‎ ‎stopy‎ ‎W.‎ ‎K.‎ ‎Mci cum‎ ‎eo‎ ‎rolo‎,‎ ‎ul‎ ‎calcar‎ ‎es‎ ‎et‎ ‎confer‎ ‎as‎ ‎hostes‎ ‎Tuos‎,‎ ‎riras et‎ ‎regnas‎ ‎incolumis‎ ‎cfe.‎ ‎—‎ ‎Kraków‎ ‎d.‎ ‎21.‎ ‎Maja‎ ‎r.‎ ‎1713. Do‎ ‎Jana‎ ‎Szembeka‎ ‎Kanclerza‎ ‎w.‎ ‎kor., przy‎ ‎suplice‎ ‎do‎ ‎J.‎ ‎li.‎ ‎Mci. R.‎ ‎1680‎ ‎d.‎ ‎23.‎ ‎Maja‎ ‎wieżę‎ ‎ratuszny‎ ‎krak.,‎ ‎ozdobny starożytność‎ ‎piorun‎ ‎spalił,‎ ‎magno‎ ‎cum‎ ‎damno‎ ‎ciritatis‎ ‎ab incendio‎ ‎Do‎ ‎dzisiejszego‎ ‎dnia‎ ‎przez‎ ‎lat‎ ‎33.‎ ‎kilka‎ ‎razy structuras‎ ‎ligneas‎ ‎conserrando,‎ ‎nie‎ ‎mogyc‎ ‎ob‎ ‎inopiam intra‎ ‎hue‎ ‎cursum‎ ‎pokryć‎ ‎onych‎ ‎blachy,‎ ‎znaczne‎ ‎łożyliśmy etiam‎ ‎et‎ ‎antecedanei‎ ‎nostri‎ ‎spezyj‎ ‎—‎ ‎teraz‎ ‎po‎ ‎odprawio nej‎ ‎dla‎ ‎wielce‎ ‎nachylenia‎ ‎się‎ ‎jej‎ ‎rewizyi‎^‎ ‎proreniendo‎ ‎rui- nam‎ ‎et‎ ‎periculo‎ ‎lapsu‎,‎ ‎ażeby‎ ‎ludzi‎ ‎i‎ ‎nas‎ ‎samych‎ ‎wieża nie‎ ‎pozabijała,‎ ‎a‎ ‎upadnieniem‎ ‎bliskich‎ ‎kamienic,‎ ‎sukiennic, adjacentia‎ ‎et‎ ‎ricina‎ ‎aedificia‎ ‎aby‎ ‎nie‎ ‎porujnowała,‎ ‎dzwon zegarowy‎ ‎na‎ ‎wieży‎ ‎wiszycy‎ ‎nie‎ ‎spadł,‎ ‎zwaleniem‎ ‎swojem tanta‎ ‎moles‎ ‎frag‎ ‎or‎ ‎em,‎ ‎timorem,‎ ‎danina‎ ‎ne‎ ‎adaugeat,‎ ‎za- bieżeeby‎ ‎temu‎ ‎należało,‎ ‎czego‎ ‎procida‎ ‎oeconomia‎ ‎uczy, a‎ ‎co‎ ‎żądny‎ ‎miary‎ ‎kilka‎ ‎miesięcy‎ ‎propter‎ ‎putrefactionem

[madohora]

in‎ ‎fimdamentis‎ ‎et‎ ‎Jateribus‎ ‎nie‎ ‎dotrwa,‎ ‎a‎ ‎zaradzić‎ ‎temu obstat‎ ‎nobis‎ ‎angustia‎ ‎omnibus‎ ‎nota‎ ‎et‎ ‎manifesta‎. Pi‎ ‎•zez‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Pana‎ ‎Dobr.,‎ ‎którego‎ ‎post‎ ‎Deum‎ ‎za‎ ‎naj osobliwszego‎ ‎patrona,‎ ‎największego‎ ‎protektora‎ ‎colimus‎ ‎et adoramus‎;‎ ‎supplicem‎ ‎libeUum‎ ‎do‎ ‎nóg‎ ‎Majestatu‎ ‎J.‎ ‎K.‎ ‎Mci Pana‎ ‎n.‎ ‎raił.‎ ‎upadłszy‎ ‎podajemy,‎ ‎żebrząc‎ ‎ażebyśmy‎ ‎tej‎ ‎ru inie‎ ‎tnunificentia‎ ‎Regia‎ ‎zabiegli,‎ ‎i‎ ‎drewniana‎ ‎fabrykę‎ ‎zdiąw- szy,‎ ‎proporcyonalny‎ ‎ozdobę‎ ‎juxta‎ ‎praesentem‎ ‎Arcliitectu- ram,‎ ‎pro‎ ‎modo‎ ‎gratiarum‎ ‎Regiarum‎ ‎indilate‎ ‎zbudować mogli.‎ ‎—‎ ‎Assekurujemy‎ ‎się,‎ ‎zapisujemy‎ ‎sie‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎Panu Dobr.‎ ‎et‎ ‎perpetuo‎ ‎roto‎ ‎obowiązujemy,‎ ‎iż‎ ‎Majestat‎ ‎is‎ ‎Jibe- ralitas‎ ‎aurei‎ ‎oris‎ ‎et‎ ‎calami‎,‎ ‎sprawiedliwego‎ ‎Kanclerza‎ ‎zaw sze‎ ‎wysławiać‎ ‎będziemy‎ ‎—‎ ‎Kraków‎ ‎d.21.Majar.‎ ‎1713. Burmistrz‎ ‎i‎ ‎Rada‎ ‎m.‎ ‎Krakowa. *♦£‎ ‎**‎ ‎& 'e‎ ‎V D.‎ ‎17.‎ ‎Maja‎ ‎r.1713.‎ ‎Magistrat‎ ‎Radzie‎ ‎gminnej‎ ‎nastę pna‎ ‎uczynił‎ ‎propozycy^,:‎ ‎„Wieża‎ ‎Ratuszna‎ ‎grozi‎ ‎bliska ruin^,‎ ‎przedto‎ ‎radźcie‎ ‎W.‎ ‎M.‎ ‎abyście‎ ‎temu‎ ‎zabiegli,‎ ‎także i‎ ‎opustoszałym‎ ‎dachom‎ ‎Ratusza,‎ ‎przez‎ ‎które‎ ‎się‎ ‎tak‎ ‎do‎ ‎izby Pańskiej,‎ ‎wójtowskiej‎ ‎jako‎ ‎i‎ ‎na‎ ‎spichrze‎ ‎leje,‎ ‎a‎ ‎aerarium i‎ ‎skarb‎ ‎miejski‎ ‎nie‎ ‎może‎ ‎ullo‎ ‎tenus‎ ‎wystarczyć‎ ‎wyrażonym‎ ‎na kładom,‎ ‎minąwszy‎ ‎inne‎ ‎aedificia‎ ‎desolata‎ ‎ruinosa‎;‎ ‎więc donosi‎ ‎to‎ ‎Magistrat‎ ‎W.‎ ‎Mciom‎ ‎abyście‎ ‎temu‎ ‎zaradzili.‎ ‎“ Rada‎ ‎gminna‎ ‎wskazała,‎ ‎aby‎ ‎na‎ ‎reparacy^‎ ‎tej‎ ‎wieży‎ ‎koszt z‎ ‎składowego‎ ‎oraz‎ ‎z‎ ‎retentów‎ ‎Lonherowskich‎ ‎był‎ ‎wzięty. R.‎ ‎1714‎ ‎d.‎ ‎16‎ ‎Imtego,‎ ‎Rada‎ ‎gminna‎ ‎uchwaliła:‎ ‎“In‎ ‎tam urgenti‎ ‎necessitate‎,‎ ‎nie‎ ‎majac‎ ‎żadnego‎ ‎sposobu‎ ‎do‎ ‎pła cenia‎ ‎lenungu‎ ‎(wojsku‎ ‎Rzpltej)‎ ‎w‎ ‎zastępstwie‎ ‎Wojewódz twa,‎ ‎z‎ ‎wielką‎ ‎nasza‎ ‎mortyfikacya‎ ‎do‎ ‎ostatniego‎ ‎sposobu wziaśc‎ ‎się‎ ‎hon.‎ ‎Comm.‎ ‎musiała,‎ ‎aby‎ ‎miedź‎ ‎ta‎ ‎która‎ ‎z‎ ‎ra- tusznej‎ ‎wieży‎ ‎jest‎ ‎in‎ ‎secjuestro‎,‎ ‎była‎ ‎sprzedana,‎ ‎cum‎ ‎hac declaratione‎,‎ ‎że‎ ‎to‎ ‎hon.‎ ‎Comm.‎ ‎gotowa‎ ‎rekompensować,‎ ‎za odebraniem‎ ‎pieniędzy‎ ‎od‎ ‎Województwa‎ ‎wydanych‎ ‎na‎ ‎le

[madohora]

W zależności od miejsca, przyrząd ten montowano na różnych wysokościach, tak, aby skazany np. musiał stać, klęczeć lub nawet leżeć. Kuna przy Kościele Mariackim w Krakowie była pierwotnie zamontowana na takiej wysokości, aby odbywający karę nie mógł ani swobodnie wyprostować się, ani uklęknąć. Jednakże z upływem lat poziom placu podniósł się i z tego powodu obecnie kuna znajduje się dużo niżej.

[madohora]

Legenda głosi, że na terenie dzisiejszych Skałek Twardowskiego znajdowała się pracownia czarnoksiężnika. Są to tereny krakowskich Krzemionek Zakrzowskich (Zakrzówka). To tam w XVI wieku szlachcic posiadał swoje laboratorium i prowadził szkołę magii. Pewnego dnia podczas przeprowadzania jednego z kolejnych eksperymentów doszło do eksplozji, w wyniku której powstały skałki, które do dziś noszą jego imię i są miejscem chętnie odwiedzanym przez mieszkańców Krakowa i okolic. Obecnie Skałki Twardowskiego przyciągają miłośników wspinaczek oraz są bardzo popularnym miejscem wypoczynkowym dla krakowian.

[madohora]

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W latach 1775–1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Ignacy Sołtyk[2]. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W latach 1856–1861 na parterze mieściła się drukarnia „Czasu”, a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie „interes śniadaniowy”

[madohora]

Kościół i klasztor zostały zbudowane w latach 1869–1871 według projektu Filipa Pokutyńskiego w stylu neoromańskim na miejscu zburzonego w 1871 roku kościoła śś. Szymona i Judy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W Podziemiach znajduje się zarówno stała, jak i czasowa ekspozycja. Stałą ekspozycję, zatytułowaną Śladem europejskiej tożsamości Krakowa, udostępniono 3 dni po otwarciu muzeum, tj. 27 września 2010. Jest to multimedialne widowisko – podróż w czasie, w której można poczuć atmosferę panującą na średniowiecznym rynku. W czasie zwiedzania turystom towarzyszą odgłosy gwaru targu albo też płonących zabudowań. Wykorzystano liczne nowoczesne techniki multimedialne, np. urządzenia holograficzne do prezentacji rekonstrukcji budynków, mające stworzyć w muzeum atmosferę pozwalającą wczuć się w Kraków sprzed siedmiuset lat. Poza zwykłymi eksponatami, około sześciuset modeli można zobaczyć w trójwymiarze na jednym z 37 ekranów dotykowych. Na terenie muzeum znajduje się też ekran z pary wodnej oraz kilkadziesiąt wyświetlaczy i projektorów

[madohora]

Jest to opowieść o kobiecie nietuzinkowej – ambitnej, nieprzeciętnej, dążącej do wyznaczonego sobie celu za pomocą wszelkich dostępnych środków. Zdecydowanie wyprzedzała swoją epokę. Mowa o Nawojce.

[madohora]

Ulica Floriańska w Krakowie wytyczona została w XIII wieku i od tego czasu nie zmieniła ani nazwy, ani biegu. Zmieniały się natomiast kamienice przy niej stojące, ale zawsze wyróżniały się bogactwem detali – wszak Floriańska wyznacza początek drogi królewskiej. I oto wśród starych domów, latem 2017 roku pod nr 28 pojawił się czarny klocek – włoska restauracja Trattoria Degusti. Przeszklona witryna jest dziełem studia architektonicznego B2 Studio, a za projekt wnętrz odpowiadają architekci z krakowskich pracowni Iliard oraz Grycaj Design.

[madohora]

Wolne Miasto Kraków (1815–1846)
1816 – powołanie Komisji ds. Upiękniania Rynku
1817–1820 – wyburzenie ratusza wraz ze spichlerzem i kabatami
1832–1836 – wyburzenie części kramów drewnianych

[madohora]

Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w 2. połowie XIII w. Przyrynkową partię obecnego pałacu Pod Krzysztofory tworzy średniowieczny dom, zajmujący lokacyjną działkę narożną[1]. Najstarszym murowanym obiektem działki była wieża na rzucie kwadratu o boku 10 m, wzniesiona w połowie długości działki, przy granicy z południowym sąsiadem. Oprócz kamiennych murów, z budynku zachowało się ceglane obramienie otworu od strony wschodniej. Przed połową XIV w. wieżę wcielono do wzmiankowanego obszernego domu, złożonego z części frontowej i skrzydła wzdłuż ulicy Szczepańskiej[1]. Prawdopodobnie w tym samym czasie lub niewiele później zbudowano przedproże[1]. Około roku 1380 powstała kamienna figura św. Krzysztofa, usytuowana zapewne na fasadzie i stylowo związana z praską plastyką parlerowską[1]. Pierwszymi znanymi właścicielami budynku byli w XIV wieku Spycymirowie, oraz Czirlowie w pierwszej ćwierci XV w.[1] W 1423 r. dom wzmiankowany był jako „wielki” i od tego czasu do połowy XVI w. pozostawał w rękach patrycjuszowskiego rodu Morsztynów (stąd nazwana była też kamienicą Morsztynowską)[1]. W 1557 roku współwłaścicielami kamienicy zostali członkowie rodziny Koźlów i Bonerów. W XVI wieku pełniła funkcję domu czynszowego. W latach 1590–1609 jej właścicielem był olkuski rajca Marcin Iwan, a potem do 1644 roku rodzina Ronenbergów[3][4]. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek. Jednym z aptekarzy wynajmujących pomieszczenia na parterze był Stanisław Haller, który odkupił prawa własności do 4/6 kamienicy. W 1644 r. kamienicę i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski[4], który uczynił je rezydencją i planował przerobić na rezydencję królewską. Przebudowy w stylu barokowym dokonano według projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic.

[madohora]

Podczas najazdu („potopu”) szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji stał się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w latach 1682–1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Stiuki (przedstawiające m.in. strącenie Faetona) powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada na dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile)[3]. Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

[madohora]

W pewnym momencie nad budynkiem zawisło bardzo poważne niebezpieczeństwo. W 1912 r. pałac stał się własnością spółki budowlanej, która postanowiła stary dom rozebrać, aby na jego miejscu wznieść dochodową kamienicę czynszową. Przeciwko temu projektowi ostro zaprotestowała krakowska opinia publiczna z Towarzystwem Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury na czele. Protest okazał się skuteczny i do rozbiórki na szczęście nie doszło. W 1916 r. Krzysztofory zostały odrestaurowane według projektu Wacława Krzyżanowskiego. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 pałac przejął Skarb Państwa. W 1919 w gmachu siedzibę miała Polska Komisja Rządząca[5]. Po odnowieniu mieściła się w nim Dyrekcja Robót Publicznych
W 1929 w budynku została założona kawiarnia „Europejska”

[madohora]

Kawiarnia Europejska – restauracja i kawiarnia znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, przy Rynku Głównym 35, w Pałacu „Pod Krzysztofory”, na Starym Mieście.

[madohora]

Kawiarnia została założona w 1929 przez cukiernika K. Danka na terenie dawnego Salonu Lamp i Porcelany G.G. Bazesa w Pałacu „Pod Krzysztofory” przy Rynku Głównym 35. Początkowo działała jako cukiernia. Posiadała elegancki wystrój, w którego skład wchodziły stiuki, lustra oraz ozdoby wykonane z porcelanowego mosiądzu

[madohora]

W 1949 restauracja została upaństwowiona i prowadzona przez Krakowskie Zakłady Gastronomiczne, a od 1976 przez Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni Spożywców „Społem”. W 1993 kawiarnia została przejęta przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, które następnie oddało lokal w najem osobie prywatnej. Najemca przeprowadził remont lokalu, który nadał wnętrzu stylistykę typowej klubowej kawiarni wiedeńskiej z lat 20. XX wieku

[madohora]

Rezydencja powstała z połączenia i przebudowy dwóch kamienic, z których jedna była własnością Maciejowskich, a druga Schedlów – drukarzy krakowskich, a potem do Łodzińskich (do 1735 roku). Po 1735 roku, zawalona w 1726 roku kamienica Łodzińskich, została połączona z Pałacem Spiskim (po północnej stronie) przez wojewodę krakowskiego Teodora Konstantego Lubomirskiego, dziedzicznego starosty spiskiego, który nadał gmachowi jednolity, rezydencjonalny kształt w stylu barokowym. W związku z posiadanym przez Lubomirskich tytułem starostów spiskich, pozostający w rękach tej rodziny od XVII wieku budynek, był określany jako „Pałac Spiski”. To z jego okien w 1676 r. król Jan III Sobieski, po odebraniu hołdu od mieszczan krakowskich, przyglądał się pokazom ogni sztucznych.

[madohora]

W XVIII w. pałac zmieniał właścicieli. Od 1764 roku właścicielami pałacu byli Massalscy. W 1799 r. zakupił go Jacek Kluszewski, starosta brzegowski, który już wcześniej w sali na drugim piętrze urządzał spektakle teatralne – pierwsze w Krakowie przedstawienia w teatrze stałym. Po zajęciu miasta przez Austriaków w 1796 r., w pałacu zamieszkał gubernator terenów przyłączonych do monarchii Habsburgów. Pierwszym gubernatorem był Wacław Margelik, który na wieść o szykującej się polskiej demonstracji uciekł konno z pałacu, krzycząc, że jest ścigany durch das polnische Regiment Ruchawka (przez polski pułk Ruchawka). W dniu 9 sierpnia 1796 r. zamieszkał w pałacu ks. Karol von Auersperg, delegat rządu austriackiego do odebrania hołdu od obywateli krakowskich. Jego uroczysty przejazd przez Rynek Główny uwiecznił malarz Michał Stachowicz. Na obrazie przedstawiony jest także ówczesny wygląd rezydencji. Przed 1808 rokiem przebudowano barokową fasadę, zlikwidowano balkony i kartusze, zmieniono formy otworów w związku ze zamianą niskiego trzeciego piętra (mezzanina) na pełną kondygnację[2]. W następnych latach Pałac Spiski był siedzibą administracyjnych władz austriackich, a parter zajmowały eleganckie sklepy (m.in. sklep jubilera Modesa). W 1828 r. w budynku znaleziono renesansowy nagrobek z czerwonego marmuru przeznaczony dla Sebastiana Lubomirskiego (zm. 1613 r.), który został następnie umieszczony przez Potockich w kaplicy kościoła w Krzeszowicach. Po 1847 roku zmieniono dach na dwuspadowy. W latach trzydziestych XIX w. rezydencja należała do hr. Jana Mieroszewskiego, ordynata mysłowickiego. Pałac Spiski w tym okresie usiłował rywalizować z pałacem „Pod Baranami” Potockich, gdyż Mieroszewski zgromadził w nim cenną kolekcję obrazów pochodzących z galerii królewicza Jakuba Sobieskiego oraz ze zbiorów biskupa krakowskiego Jana Pawła Woronicza. W pałacu znalazły się również antyczne meble, stara broń oraz zabytki egipskie i etruskie. Wydatki związane z teatralnymi zainteresowaniami Mieroszewskiego doprowadziły jednak do utraty przez niego pałacu już w połowie XIX w. W 1877 r. budynek stał się ponownie własnością książąt Lubomirskich.

[madohora]

Tuż przed wybuchem I wojny światowej do pałacu przeniesiono z Krzysztoforów sklep towarów kolonialnych i lokal „śniadankowy” firmy Antoniego Hawełki. Na pierwszym piętrze zachowała się z tego czasu sala tzw. Tetmajerowska, stanowiąca część pomieszczeń restauracyjnych. Sala ta została ozdobiona przez Włodzimierza Tetmajera fryzem przedstawiającym legendę o mistrzu Twardowskim.

[madohora]

Po przeniesieniu biur starostwa, w 1902 r. górne piętra gmachu zajęło gimnazjum żeńskie, które działało tam do 1939 r., kiedy to zostało usunięte przez niemieckie władze okupacyjne.
W 1945 r. cały pałac przejęły na swoją siedzibę związki zawodowe. Wielokrotne przebudowy i częste zmiany właścicieli doprowadziły do tego, że Pałac Spiski utracił wiele ze swojego dawnego reprezentacyjnego wyglądu.
4 kwietnia 1933 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

W krypcie Wazów spoczywają:
król Zygmunt III Waza, zm. 30 kwietnia 1632. Sarkofag króla wykonany z cyny w Gdańsku zdobią figurki bohaterów i królów biblijnych; w 2021 poddano go renowacji

[madohora]

kardynał Jan Albert Waza, zm. w Padwie 29 grudnia 1634, pochowany na Wawelu 26 kwietnia 1635.

[madohora]

król Jan Kazimierz Waza, zm. w Nevers we Francji 16 grudnia 1672. Jego ciało sprowadził do Krakowa biskup Andrzej Trzebicki. Króla pochowano w katedrze 31 stycznia 1676.

[madohora]

Opuszczając kryptę Wazów mija się umieszczoną w ścianie urnę z ziemią z Katynia oraz pamiątkową tablicę wmurowaną w 1990 z okazji 50. rocznicy zbrodni katyńskiej.

[madohora]

W przedsionku tej krypty, w sarkofagu po lewej stronie pochowany jest prezydent Lech Kaczyński z żoną Marią, którzy zginęli w katastrofie lotniczej w Smoleńsku 10 kwietnia 2010. 10 września 2010 w przedsionku krypty odsłonięto tablicę pamiątkową z jasnego piaskowca o wymiarach 184,3 × 127,5 cm, z nazwiskami wszystkich ofiar katastrofy i łacińską sentencją: Corpora dormiunt, vigilant animae („ciała śpią, dusze czuwają”).

[madohora]

Baldachim nad wyjściem z grobów królewskich z łacińskim napisem Corpora dormiunt vigilant animae (Ciała śpią, dusze czuwają) zaprojektował Adolf Szyszko-Bohusz. Granitowy cokół, na którym spoczywa baldachim, pochodzi z pomnika Ottona von Bismarcka w Poznaniu. Kolumny pochodzą z soboru św. Aleksandra Newskiego, który znajdował się na placu Saskim w Warszawie[9], a kapitele i bazy kolumn odlano z austriackich dział.

[madohora]

Krypta Wieszczów Narodowych – krypta w podziemiach archikatedry krakowskiej na Wawelu, miejsce pochówku Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego, dwóch wybitnych poetów doby romantyzmu, których twórczość stała się ważną częścią polskiej kultury. Obaj zostali uznani za przywódców duchowych narodu w okresie niewoli, godnych spoczywania w nekropolii dawnych władców Polski, katedrze na Wawelu. W krypcie upamiętniono także dwóch innych Polaków, cenionych artystów XIX stulecia – poetę Cypriana Kamila Norwida oraz kompozytora i pianistę Fryderyka Chopina.

[madohora]

Krypta została urządzona w 1890 roku według projektu Sławomira Odrzywolskiego, w ramach przygotowań do złożenia szczątków Adama Mickiewicza w katedrze na Wawelu[3]. Pomysł pochowania poety w tej świątyni pojawił się tuż po jego śmierci w 1855 roku, zaś powrócono do niego na początku okresu autonomicznego w zaborze austriackim (1869), gdy powołano specjalny komitet. Nie udało się jednak wówczas zrealizować tego zamiaru, starania ponowiono w 1879 roku, a uwieńczone zostały pomyślnie dopiero po upływie jedenastu lat

[madohora]

Sprowadzenie szczątków Mickiewicza, a później Juliusza Słowackiego, uczyniło z katedry Panteon narodowy, przeznaczony nie tylko dla monarchów i bohaterów walk o niepodległość, ale i „królów ducha” – najwybitniejszych poetów doby romantyzmu, zmarłych na emigracji, których twórczość przyczyniła się do zachowania polskiej tożsamości narodowej w okresie zaborów. Ich pogrzeby stały się zarazem wielkimi manifestacjami patriotycznymi

[madohora]

20 czerwca 1890 roku specjalna delegacja wyruszyła po szczątki Adama Mickiewicza, złożone na cmentarzu w Montmorency. Uroczysty pogrzeb poety w katedrze krakowskiej odbył się 4 lipca tego samego roku. Po zakończeniu ceremonii trumnę zniesiono do przygotowanej krypty, gdzie umieszczono ją w sarkofagu, zaprojektowanym przez Odrzywolskiego, wykonanym z częstochowskiego marmuru[a], a ozdobionym medalionem z podobizną wieszcza, wykonanym przez Stanisława Romana Lewandowskiego. Na wieku natomiast wyrzeźbiono główki aniołów według modelu Michała Korpala. Lampę nad nim zawieszoną zwieńczono umbrą w kształcie orła.

[madohora]

Uroczysty pogrzeb odbył się 28 czerwca tego roku. Trumnę ze szczątkami poety złożono w modernistycznym sarkofagu, wykonanym z czarnego marmuru krzesławickiego, projektu Szyszko-Bohusza, ustawionym na dwóch stopniach, na wierzchu którego wykuto prosty krzyż, zaś krótsze boki ozdobiono wieńcami kutymi w blasze srebrnej, wykonanymi przez grawera Henryka Waldyna. Nad nim, w niszy w ścianie na końcu krypty, ustawiono urnę z ziemią z grobu Salomei Bécu, matki Słowackiego, z cmentarza Tunickiego w Krzemieńcu. Ponadto na sklepieniu umieszczono alabastrową lampę na srebrnych łańcuchach. Sarkofag wykonała firma „Bracia Trembeccy”

[madohora]

Po upływie kilku lat, w 2001 roku, odbył się w krypcie symboliczny pochówek Norwida. Jako że nie było możliwe odnalezienie i zidentyfikowanie jego szczątków, z inicjatywy Leszka Talko, prezesa Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, pobrano ziemię ze zbiorowej mogiły w Montmorency, gdzie poetę pochowano. Uczyniono to w sposób uroczysty 24 czerwca, w obecności przedstawicieli Ambasady RP, Towarzystwa Historyczno-Literackiego, Towarzystwa Opieki nad Grobami Polskimi we Francji oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Urnę z ziemią przewieziono do Rzymu, gdzie 1 lipca pobłogosławił ją papież Jan Paweł II, podczas mszy świętej, którą odprawił w intencji poety

[madohora]

[madohora]

Pomysłodawcami uhonorowania w ten sposób „poety fortepianu” byli kompozytor Stanisław Radwan i radna Małgorzata Radwan-Ballada, natomiast medalion, umieszczony naprzeciw płyty Norwida, ufundowały władze Krakowa. Odsłonięcia dokonali Bogdan Zdrojewski, minister kultury i dziedzictwa narodowego, kardynał Stanisław Dziwisz, metropolita krakowski oraz Jacek Majchrowski, prezydent miasta

[madohora]

Sztuka Wschodu – jedna z ekspozycji znajdujących się w zamku królewskim na Wawelu w Krakowie.

[madohora]

Dzisiejsza kolekcja wawelskich orientaliów powstawała w okresie międzywojennym. Dzieła wschodnie odzyskano na mocy traktatu ryskiego z 1921, z ZSRR w latach 1922–1928 powróciły między innymi chorągwie tureckie (5 sztuk) zdobyte przez Jana III Sobieskiego i jego dowódców pod Wiedniem.

[madohora]

Uroczystego aktu otwarcia Muzeum dokonał 28 września 1978 roku kardynał Karol Wojtyła. Przekazał wówczas do jego zbiorów wykonany ze skorupy orzecha kokosowego i srebra pucharek, według legendy należący do królowej Jadwigi. Pucharek ten do dziś oglądać można w stałej ekspozycji Muzeum.

[madohora]

Zbiory muzeum mieszczą się w salach dwóch kondygnacji Domu Katedralnego i stanowią jedną z najcenniejszych pod względem historycznym i artystycznym kolekcji w Polsce. Ekspozycja stała obejmuje przedmioty z różnych epok, prezentowane nie w sposób chronologiczny, lecz w zależności od pochodzenia i wykorzystania w jednej z czterech sal:

[madohora]

sala Skarbca Katedralnego XI–XVI w. – przedmioty pochodzące z darów biskupich, królewskich i magnackich dla katedry – m.in. przedmioty z grobu biskupa Maurusa, skrzyneczka tzw. sycylijsko-saraceńska, gotycka skrzyneczka z kości słoniowej, kielich zw. św. Jadwigi Śląskiej, ornat fundacji wojewody Piotra Kmity, a także fragmenty architektoniczne budowli sakralnej z XI wieku, znalezione podczas renowacji katedry.

[madohora]

sala papieska – pamiątki związane z papieżem Janem Pawłem II: rzeczy osobiste – sutanna, biret, piuska, buty, fotel, używany podczas wizyt papieży w katedrze, infuła podarowana przez papieża podczas jego wizyty w ojczyźnie, pamiątkowe medale papieskie, księgi z mszy celebrowanych przez papieża Jana Pawła II i Benedykta XVI.

[madohora]

Dzwon Zygmunt – najsłynniejszy polski dzwon, potocznie nazywany Dzwonem Zygmunta. Znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej w północnej części katedry wawelskiej w Krakowie. Ufundowany przez Zygmunta I Starego, nazwany jego imieniem.
Dzwon Zygmunt był największym polskim dzwonem do roku 1999, kiedy to przewyższył go masą i rozmiarem licheński dzwon Maryja Bogurodzica.

[madohora]

Dzwon był ukończony w 2. połowie 1520, jednakże z umieszczeniem go na wieży czekano do powrotu króla z wojny pruskiej. Transport dzwonu z ludwisarni królewskiej w okolicy przedmieścia Biskupie na wzgórze Wawelskie rozpoczął się w czerwcu 1521. Dzwon postawiony na dwóch kłodach przeciągany był po drewnianych belkach przez ulicę Sławkowską, Rynek, a następnie ulicą Grodzką[8]. 9 lipca 1521 dzwon umieszczono w wieży. Wciągnięcie dzwonu odbyło się bardzo szybko (trwało około godziny), wykorzystano przy tym konstrukcję składającą się z lin, wielokrążków i przeciwwagi, którą była skrzynia lub skrzynie napełnione kamieniami. Umieszczaniu dzwonu na wieży przyglądał się król, królowa i dwór. Przedtem prawdopodobnie odbyła się konsekracja i tzw. chrzest dzwonu. Prace związane z zawieszeniem dzwonu zakończyły się 13 lipca, tegoż dnia Kraków po raz pierwszy usłyszał jego głos.

[madohora]

Dzwon Zygmunt miał przywilej pierwszeństwa. W czasie świąt religijno-państwowych, czy wielkich wydarzeń (koronacje, uroczyste wjazdy, tryumfy, uroczystości kanonizacyjne, pogrzeby i in.) dzwon Zygmunt odzywał się jako pierwszy i dopiero po nim rozbrzmiewały kolejne dzwony krakowskie

[madohora]

Regulacja obsługi dzwonu Zygmunt funkcjonowała do 1795 roku. Po III rozbiorze Polski kapituła katedralna musiała na nowo określić zasady opłacania dzwonników oraz obsługi dzwonu. Po długiej korespondencji z władzami austriackimi obwodu krakowskiego postanowiono ostatecznie wypłacać kapitule określoną kwotę na dzwonienie Zygmunta. Zygmunt odzywał się w trakcie świąt kościelnych i procesji, w ciągu roku 130 razy. Brzmienie dzwonu towarzyszyło wydarzeniom w rodzie Habsburgów, ale też tym związanym z monarchami Rosji i Prus, także wydarzeniom państwowym, takim jak np. zawarcie przez Rosję w Adrianopolu pokoju z Turkami (14 września 1829)

[madohora]

Według tradycji niegdyś w tym miejscu znajdowała się gospoda, przy której trzymano barany przeznaczone do sprzedaży dla mieszkańców Krakowa. I właśnie od nich wywodzi się godło i nazwa kamienicy. Pierwotna nazwa brzmiała: „Gdzie Barany”, a jej godłem były dwa barany złączone wspólną głową. Godło to znajdowało się na narożnej, gotyckiej kamienicy. Po roku 1346 pałac stanowił część majątku Włocha Paulina Cavallo, żupnika bocheńskiego, w latach 1464–1486 był własnością Jana Langa z Karniowa (Karniowskiego), od roku 1486 należał w 3/4 do Jana Gawrona i zapewne do Jana Kislinga, sołtysa bronowickiego. Pozostałością pałacu późnośredniowiecznego jest dziewięciopolowe sklepienie żebrowe w pomieszczeniu parterowym na prawo od sieni. W XV i XVI wieku w kamienicy, która później stała się częścią pałacu, mieściła się najbardziej znana w Krakowie gospoda, odwiedzana często przez poetów i pisarzy. Bywali tu m.in. Jan Kochanowski, Mikołaj Rej i Łukasz Górnicki.

[madohora]

Tortura polegała na zakładaniu narzędzia na szyję, dłonie i miejsce tuż nad stopami ofiary, co miało na celu całkowite skrępowanie ciała. Urządzenie opracowane zostało w taki sposób, by powodowało wystąpienie u osoby torturowanej już po paru minutach silnych i bolesnych skurczów mięśni brzucha i odbytnicy, a następnie klatki piersiowej, szyi oraz kończyn. Prowadziło to do długiej i bardzo bolesnej agonii. Z upływem czasu dolegliwości doprowadzały osobę umieszczoną w bocianie do szaleństwa.

[madohora]

[madohora]

Garota (hiszp. garrote) – broń wykorzystywana od czasów starożytności przez zabójców do szybkiego duszenia ofiar. Jest to kawałek dość cienkiego, lecz wytrzymałego materiału, do uchwycenia oburącz i zaciskania na szyi ofiary.
Garota może być użyta do samoobrony, mimo iż w założeniu służy do nagłego ataku od tyłu. Jest bardzo łatwa do ukrycia.
Jako garota może posłużyć wiele przedmiotów domowego użytku, takich jak szalik lub przewód telefoniczny.
Broń współcześnie rzadko używana, jednak w XIX wieku budziła grozę, czego dowodem jest fakt, iż policja w wielu krajach wówczas nosiła specjalne kołnierze uniemożliwiające uduszenie.

[madohora]

Zbudowana została w pierwszej połowie XIV wieku. W XV wieku dobudowano drugie piętro, a na początku XVI wieku – trzecie.
W XVI wieku kamienica należała do bogatych rodzin kupieckich: do 1545 roku jej właścicielami byli Morsztynowie, do 1587 Wanzamowie, a do 1595 Gutteterowie. Pod koniec XVI wieku przeprowadzono dużą modernizację nowożytną.

[madohora]

Według legendy w 1560 roku zawitał do Bydgoszczy, gdzie odmłodził burmistrza...n
W roku pańskim 1560, w piękny majowy dzień na Starym Rynku zgromadził się ogromny tłum, wszyscy byli podnieceni, ale nie bardzo wiedzieli co się ma wydarzyć. Nawet pan burmistrz, ze złotym łańcuchem na szyi, się zjawił – widać dostojnego gościa powitać przybył. Nagle powstała ogromna wrzawa – Jedzie! Jedzie! – krzyczano. Patrzą ludziska, a tu ulicą Mostową na pięknym kogucie, w złote pióra strojnym, jedzie Pan Twardowski. Wjechał na Rynek, koguta zatrzymał, aż złote iskry się posypały. Zsiadłszy z pięknego ptaka, pokłon oddał burmistrzowi, który z kolei czarnoksiężnika dukatami obdarzył i szczęśliwego pobytu w mieście życzył.
Tymczasem wierny sługa Twardowskiego – Maciek i bydgoski diabełek Węgliszek smutki ludzkie zbierali i obiecali mistrzowi je przedłożyć. Długi czas mistrz w Bydgoszczy ludzi leczył, zwierzęta uzdrawiał oraz wiele czarów wykonał, biorąc za to sowitą zapłatę.
Nawet pan burmistrz do Twardowskiego się zwrócił z prośbą o pomoc w nieszczęściu. Mistrz wysłuchawszy skarg siwego już pana, dowiedział się, że w jego mieszkaniu kusi, a w nocy to i trzaski bywają, okropny rumor się czyni i śpiew w komnatach słychać. Twardowski, aby się o tym przekonać, u burmistrza w domu zamieszkał przez trzy tygodnie, ale nic nie kusiło. Twardowski przyrzekł burmistrzowi, że po jego odjeździe z Bydgoszczy już kusić nie będzie. Po wielu zabiegach Twardowski odmłodził burmistrza, tak, że jego młoda żona dopiero po dłuższej rozmowie męża poznała. I odtąd w domu pana burmistrza panował spokój – kusidła i duchy się wyniosły

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie w dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły. Do roku 1954 Wzgórze stanowiło odrębną dzielnicę miasta, była to dzielnica II Zamek.

[madohora]

Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na ośmiu kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:

[madohora]

Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
budynek przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

[madohora]

W latach 1904–1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. siedziby Sejmu i Senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i kurii biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.

[madohora]

W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (1902) i symboliczny Władysława Warneńczyka (1906), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902–1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900–1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański.

[madohora]

[madohora]

Najszerzej problemem genezy zajęła się Żurowska. W pierwszej monografii z 1968 roku potwierdziła, że najbliższą analogię stanowią kościół św. Wita (za Cibulką), oraz kaplica z Avolsheim w Alzacji (za Kępińskim). Źródeł inspiracji upatrywała na terenach dolnego Renu i Mozy. Najistotniejszym dla ustalenia skąd przejęto wzór dla budowli wawelskiej były dla niej przesłanki ideowe. Podstawą założeń była rekonstrukcja z cylindryczną wieżyczką – jak w tego typu rozwiązaniach w budowlach karolińskich i ottońskich, oraz ze zredukowanym masywem zachodnim nasuwających porównanie do kaplicy akwizgrańskiej. Uznając rotundę za kaplicę pałacową o wezwaniu maryjnym, szukała związków z podobnymi obiektami w typie Sancta Maria Rotunda, w szczególności tych pełniących rolę capella palatina – kaplic przy siedzibie władcy, przechowujących najcenniejsze dlań relikwie. Przeanalizowała również kwestię ideologii wczesnopiastowskich kaplic grodowych.

[madohora]

Po śmierci królowej Barbary Zapolyi, pierwszej żony Zygmunta I Starego, wstrząśnięty król postanowił zbudować jej i swojej rodzinie mauzoleum. Do realizacji zamierzeń króla sprowadzono florenckiego artystę Bartolommea Berecciego, który w 1517 r. zaprezentował pierwsze plany kaplicy. Fundamenty założono w 1519 r. po zburzeniu XIV-wiecznej kaplicy Kazimierza Wielkiego. Właściwą budowę zaczęto w 1524 (kiedy powstały mury), a skończono w 1531 r. Miedzianą kopułę (wraz z krzyżem i dźwigającym go aniołkiem) zbudowano w 1526 r. Konsekracja odbyła się w 1533 r. Z Berreccim współpracowali inni włoscy artyści: Antoni z Fiesole, Mikołaj Castiglione, Filip z Fiesole, Bernardinus de Gianottis, Jan Soli, Jan Cini ze Sieny oraz Jan Maria Padovano. Mauzoleum (w którym do 1872 r. brzmiały chóry rorantystów) było później wielokrotnie konserwowane: w 1776 r., w latach 1891–1894 (Sławomir Odrzywolski) oraz 1954 – 1963 (Rudolf Kozłowski przy współudziale rzeźbiarza Wiesława Łabędzkiego) i w 2004 kiedy zastosowano pierwszy raz laserowe, nieinwazyjne czyszczenie wielowiekowych zabrudzeń (profesorowie Jan Marczak i Andrzej Koss).

[madohora]

Jest to pierwsza w pełni renesansowa budowla w Polsce o bogatym programie ideowym. Kaplica na planie centralnym jest zamknięta kopułą wspartą na bębnie z latarnią. Prosta kompozycja z zewnątrz kaplicy określona została jako zespół czterech brył geometrycznych, spiętrzonych w trzech kondygnacjach: (1) przyziemia w formie sześcianu stanowiącego korpus, (2) części złożonej z ośmiobocznego, regularnego graniastosłupu bębna, przeprutego kolistymi oknami oraz wydłużonej kopuły, (3) ostatniej części – walcowatej latarni z dekoracyjnym zwieńczeniem. W kondygnacjach tych występują pilastry w tzw. porządku spiętrzonym, który jest typowym antycznym motywem rzymskim (występuje np. w Koloseum).

[madohora]

Elewacja południowa korpusu, w przyziemiu łamany cokół z trzema prostokątnymi polami, w drugim polu znajduje się tablica z inskrypcją. Cokół łamie się odpowiednio w miejscach znajdujących się nad nim pilastrów. Powyżej są trzy osie dzielone kanelowanymi toskańskimi pilastrami. Przestrzeń między nimi wypełniają trzy geometryczne pola, ustawione wertykalnie i oddzielone od siebie horyzontalnymi pasami. Pola są kolejno w kształcie rombu, prostokątu ze zdobieniem uszatym oraz ponownie rombu. W środkowej osi (tak jak w cokole) wspomniany prostokąt posiada inskrypcję, a nad nim zamiast rombu widoczny sześciokątny kartusz herbowy wpisany w koło. Pole tarczy wypełnia ukoronowany orzeł ze wstęgą (orzeł Zygmunta Starego). Na pilastrach wspiera się belkowanie. Fryz ciągły wypełniony maksymą, cytatem pierwszego wersetu Psalmu 115, „NON NOBIS DOMINE NON NOBIS SED NOMINI TUO” („Nie nam Panie, nie nam, ale imieniu Twemu”). Całość od tamburu oddzielają jajownik, pas kroksztynu oraz gzyms koronujący ze szczytu, z którego zwisa ciąg niewielkich złotych koniczyn.

[madohora]

Nad cokołem podziały ścian kopiują motyw trójprzelotowego łuku triumfalnego, z dwoma bocznymi przęsłami węższymi i środkowym przęsłem szerszym. Węższe stanowią aedicule nakryte konchą z rzeźbami św. Piotra, Pawła, Wacława, Floriana, Jana Chrzciciela oraz uważaną za najlepszą w Polsce wolnostojącą renesansową rzeźbą św. Zygmunta. Nad niszami znajdują się tonda z przedstawieniami czterech ewangelistów (Mateusza, Marka, Łukasza, Jana) oraz królów Dawida i Salomona. Salomonowi nadano rysy twarzy Zygmunta I, Dawid otrzymał twarz Seweryna Bonera, zarządcy dóbr królewskich sprawującego pieczę nad budową kaplicy.

[madohora]

Nagrobki ZygmuntówPierwotnie w arkadowej wnęce znajdował się jedynie nagrobek Zygmunta I Starego, jeszcze za jego życia (zm. 1548). Po śmierci Zygmunta II Augusta sarkofag ten podniesiono, umieszczając pod nim rzeźbioną trumnę z posągiem ostatniego z Jagiellonów, fundacji siostry, Anny. Posąg Zygmunta Starego w pozycji budzącego się ze snu wykonał (a niewątpliwie zaprojektował) sam Berrecci. Posąg Zygmunta Augusta rzeźbił Santi Gucci. Nagrobny pomnik stał się wzorem dla wielu nagrobków magnackich i szlacheckich w Polsce, jego wpływy znaleźć można również na innych nagrobkach w katedrze.

[madohora]

Mieszkańcy Krakowa byli zrozpaczeni, ale jednocześnie pełni wdzięczności dla swojej odważnej księżniczki. Na jej cześć wznieśli kopiec – mogiłę, w którym pogrzebali ciało Wandy.

[madohora]

Narożnik należy do dawnego pałacu Morsztynów. Pałac powstał z połączenia czterech domów, trzech stojących przy Floriańskiej i jednego od strony ul. Św. Marka. Od XVI wieku pracowali i mieszkali w nich rzemieślnicy: kołodzieje, jubilerzy, ślusarze, rusznikarze, browarnicy, piekarze. Działała tam gorzelnia, karczma, a w budynku przy św. Marka hodowano świnie. W XVIII wieku część kamienic przejęły rodziny szlacheckie. Domy zostały przebudowane i połączone w jeden pałac. W 1750 roku stał się on własnością rodziny Morsztynów – stąd jego nazwa. W 1900 r. przejął go krakowski kupiec. W latach 20.XX wieku w pałacu był skład amerykańskich urządzeń biurowych i stolarnia, no i salon Baty.
O nowym pawilonie można powiedzieć jedno – na pewno się wyróżnia.

[madohora]

Pomnik Matejki jest bardzo ciekawy. O każdej porze roku będzie dobrze wyglądać. W puste brązowe ramy wpisuje się bowiem krajobraz Plant. Te zaś, jak wiadomo, zawsze są piękne. Postać artysty na pomniku nawiązuje do malowanego autoportretu Matejki na krześle z 1892 roku. Monument odsłonięto w listopadzie 2013 roku. Stoi na Plantach pomiędzy Bramą Floriańską a Akademią Sztuk Pięknych, czyli na trasie którą Matejko niemal codzienne pokonywał z domu przy Floriańskiej na uczelnię, dziś noszącą jego imię. Do 1997 roku znajdował się tam pomnik żołnierzy Armii Radzieckiej. Autorem „Matejki” jest prof. Jan Tutaj z krakowskiej ASP.

[madohora]

Jan Matejko był nie tylko malarzem, w 1878 roku wręczono mu poświęcone na Wawelu berło – symbol panowania w sztuce, ale też wielkim miłośnikiem Krakowa. Brał m.in. udział w pracach nad restauracją Sukiennic. Do historii przeszedł jego protest przeciwko zburzeniu kościoła św. Ducha (na jego miejscu i zabudowań klasztornych planowano zbudować teatr). Matejko proponował nawet odrestaurowanie kościoła na własny koszt, jednak miasto odrzuciło tę propozycję. W efekcie oburzony malarz w maju 1892 r. zwrócił dyplom honorowego obywatela Krakowa i ogłosił, że więcej swoich obrazów wystawiać w Krakowie nie będzie. Podobno nawet przeklął to miejsce. Niedługo później zmarł, a teatr i tak wybudowano. To oczywiście Teatr Słowackiego, który, jak się Matejko dobrze z fotela wychyli, to go zobaczy ze swego pomnika…

[madohora]

Planty powstały na miejscu fortyfikacji otaczających miasto: murów obronnych (wyburzonych na początku XIX wieku) oraz położonej na ich przedpolu fosy i wałów ziemnych. Był to grząski i zaniedbany teren, pełniący funkcję śmietniska i ujścia ścieków. W 1820 podjęto decyzję o utworzeniu na tym obszarze „ogrodów miejskich”, czyli plant – stąd nazwa Planty (od splantowania, czyli wyrównania rumowisk). Bardzo długo jednak krakowianie używali nazwy Plantacye lub Plantacje[3]; park zwano również „miejskimi przechadzkami”. Głównym inicjatorem tej idei oraz twórcą pomiarów i planów był Feliks Radwański. Po jego śmierci w 1826 kierownictwo robót objął Florian Straszewski, który w 1830 założył fundację z przeznaczeniem na utrzymanie Plant.

[madohora]

Planty

[madohora]

Od 1827 Planty objęły pierścieniem także wawelskie wzgórze, na którego południowych stokach posadzono drzewa brzoskwiniowe i urządzono winnice, zlikwidowane w latach 50. XIX wieku w związku z podjęciem przez armię austriacką prac mających przekształcić wzgórze w cytadelę i koszary. Austriacy zbudowali na tym stoku drogę dojazdową na Wzgórze, dzisiejszą ulicę Droga do Zamku.

[madohora]

Planty stały się miejscem spacerów, spotkań towarzyskich, a nawet uroczystości narodowych. W 1871 utworzono Komisję Plantacyjną, która zajęła się uporządkowaniem Plant i stałą nad nimi opieką. Z jej inicjatywy rozpoczęto ozdabiać park pomnikami. W 1919 przed Collegium Novum posadzono Dąb Wolności. U wylotu ul. Lubicz stał natomiast przed II wojną światową pamiątkowy wiąz posadzony ponoć przez samego Tadeusza Kościuszkę

[madohora]

Budowla została wzniesiona w latach 1898–1901. Secesyjny gmach zaprojektował architekt Franciszek Mączyński, wzorując się na słynnym Pawilonie Secesji w Wiedniu. W dekoracji Pałacu Sztuki brali udział najwybitniejsi artyści krakowscy. Efektowny fryz, ukazujący zmienność losów artysty, zaprojektował Jacek Malczewski. Antoni Madeyski, Konstanty Laszczka i Teodor Rygier wykonali popiersia mistrzów szczególnie zasłużonych dla sztuki polskiej.

[madohora]

Ława królewskaŁawa pochodzi z lat 1527 – 1529, wieńczy ją korona podtrzymywana przez dwa aniołki odlane w brązie przez Berrecciego. Pierwotne przedpiersie ławy zostało przeniesione do kaplicy Batorego, a w jego miejsce ustawiono marmurową płytę nagrobną królowej Anny Jagiellonki (zm. 1596) dłuta Santi Gucciego, jeszcze za jej życia, zapewne ok. roku 1583.

[madohora]

Gmach pełni funkcję galerii sztuki. Z inicjatywy członków Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i reprezentantów Rotary Club, odbywają się tam prezentacje polskiej sztuki współczesnej, jak i wystawy artystów zagranicznych. W gmachu organizowane są również aukcje dzieł sztuki.

[madohora]

Pierwsze resztki romańskiej budowli odkryto w 1914 roku. Odnaleziono je pod dziedzińcem Batorego, znajdującym się pomiędzy katedrą wawelską i zamkiem. Kontynuujący badania po I wojnie światowej Adolf Szyszko-Bohusz uznał je za relikty pierwszej katedry, tzw. „chrobrowskiej”. Pogląd ten obaliły dopiero badania prowadzone w latach 80. XX wieku. W tym samym rejonie odkryto też fragmenty wcześniejszych murów, o charakterze przedromańskim.

[madohora]

Najstarsza budowla na tym miejscu, przedromańska (prawdopodobnie kościół), istniała krótko. Badany przez Szyszko-Bohusza kościół romański, któremu przypisano znane z przekazu Jana Długosza wezwanie św. Gereona, był trójnawową bazyliką z transeptem oraz trzema apsydami od wschodu. W ramionach transeptu znajdowały się empory. Pod prezbiterium mieściła się krypta wsparta na 8 kolumnach. Od zachodu korpus nawowy miały zamykać dwie wieże. Data powstania kościoła nie jest pewna, prawdopodobnie wzniesiono go w pierwszej połowie (ale raczej w drugiej jej części) XI w. Mógł być reprezentacyjną kaplicą pałacową – jednak funkcja jest przedmiotem dyskusji, wiązano kościół m.in. z benedyktynami.

[madohora]

Komnaty Królewskie na Wawelu – ekspozycja muzealna Zamku Królewskiego na Wawelu – Państwowych Zbiorów Sztuki, powstała z połączenia 3 sal parteru, tworzących mieszkanie wielkorządcy wawelskiego z komnatami 2 piętra zamku wawelskiego, które od czasów królewskich przeznaczone były do celów reprezentacyjnych.

[madohora]

Pierwsza ekspozycja muzealna została stworzona w latach 30. XX wieku po odzyskaniu zamku z rąk austriackich w 1905 i koniecznych zabiegach konserwatorskich. Dzisiejszy wygląd wnętrz jest bliski pierwotnemu, dzięki udanej rekonstrukcji przeprowadzonej w okresie międzywojennym pod kierunkiem Adolfa Szyszko-Bohusza. W tym okresie zrekonstruowano stropy i część malowanych fryzów. Obecny układ zwiedzania wnętrz to koncepcja z 1995.

[madohora]

Składa się ono z 3 komnat, w których prezentowane są meble niemieckie i niemieckie malarstwo dla podkreślenia faktu, iż najznakomitsi wielkorządcy z czasów króla Zygmunta I Starego – Jan Boner i Seweryn Boner – pochodzili właśnie z Niemiec. W jednej z sal podziwiać można masywne skrzynie kasowe do przechowywania i przewożenia pieniędzy.

[madohora]

II piętro Zamku Królewskiego na Wawelu to kondygnacja reprezentacyjna – piano nobile. Była miejscem uroczystych wydarzeń państwowych i dworskich. W tym miejscu odbywały się audiencje oficjalnych gości, przyjęcia i bale. W Sali Turniejowej zbierała się Rada królewska.

[madohora]

Skrzydło północne zamku królewskiego uległo pożarowi w 1595 i w następnych latach zostało odnowione przez Jana Trevano na zlecenie króla Zygmunta III Wazy. Przebudowa zupełnie zmieniła wnętrza, które utrzymano w monumentalnym i poważnym stylu baroku ówczesnego, zwanego niekiedy stylem Wazów.

[madohora]

Do powyższych elementów nawiązał Adolf Szyszko-Bohusz kierujący pracami renowacyjnymi w okresie międzywojennym. Ściany pokryto kurdybanem z początku XVIII zakupionymi w Zamku Moritzburg w Saksonii.

[madohora]

W każdej sali znajdował się piec z dekoracyjnymi kaflami pokrytymi brązową polewą. Niestety nie zachowała się większość wspaniałej dekoracji w salach II piętra. Stropy nie są oryginalne, z pieców odnaleziono jedynie pojedyncze kafle. Natomiast pierwotne fryzy znajdują się tylko w trzech salach południowej części skrzydła wschodniego.

[madohora]

Wyposażenie sal stanowią meble gdańskie z XVII wieku i holenderskie. Na ścianach zawieszono gobeliny m.in. według projektów Piotra Pawła Rubensa oraz portrety polskich władców. Na szczególną uwagę zasługuje portret królewicza Władysława IV Wazy pędzla Rubensa z 1624, stanowiący depozyt Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

[madohora]

Ramowe stropy o konstrukcji zupełnie odmiennej od renesansowych zrekonstruowano na podstawie zamku w Podhorcach koło Lwowa. W ich pola wprawiono obrazy wykonane specjalnie w tym celu przez najwybitniejszych ówczesnych malarzy polskich. Wprowadzenie dzieł najnowszej sztuki do historycznych wnętrz było odważnym eksperymentem konserwatorskim, który zakończył się pozytywnym wynikiem.

[madohora]

Mieszkanie królewskie prezentuje też wnętrza „Kurzej Stopki”, będącej częścią dawnego pawilonu gotyckiego z początków XV wieku, obecnie w stylu barokowym z plafonami i kurdybanami na ścianach, a w wieży króla Zygmunta III Wazy zachowany najstarszy stiuk w Polsce, pochodzący z 1600, którego nie imały się żadne zniszczenia wojenne i pożarowe. Unikatem jest również sala obecnie zwana „Alchemią” ze sklepieniem, który wspiera się na pozostałościach kolumny z czasów króla Władysława Łokietka. W kolejnej z sal oglądać można prasę do serwet – mebel gdański z XVII wieku (takich mebli w Polsce zachowanych jest zaledwie kilka).

[madohora]

Kolejne sale w czasach królewskich zajmowały dzieci, ale w XVIII wieku ich przeznaczenie zmieniało się zgodnie z wolą królewską. Tutaj w styczniu 1734 odbyła się ostatnia uczta koronacyjna króla Augusta III, a o tym wydarzeniu przypomina kolekcja porcelany miśnieńskiej, podarowana na Wawel w 1966 przez Tadeusza Wierzejskiego. Ozdobą i unikatem tej kolekcji jest rzeźba "Golgota", autorstwa Joachima Kändlera, pochodząca prawdopodobnie z pałacu Brühlów. Jej ekspozycja jest możliwa dzięki 5-letniej wspólnej pracy konserwatorskiej konserwatorów polskich z Wawelu i konserwatorów niemieckich z Miśni i Drezna. W salach tych jest także zbiór polskich XVIII-wiecznych sreber staropolskich oraz portrety królów z dynastii Wettynów.

[madohora]

W ostatnim okresie swojego istnienia – pod koniec XVIII w. – Skarbiec Koronny mieścił się w trzech sklepionych pomieszczeniach na parterze, w skrzydle dziedzińca arkadowego na Wawelu. Dostępu do jego zawartości broniły żelazne drzwi zamykane na wiele zamków. Żeby otworzyć zamki, trzeba było użyć ośmiu kluczy, które po jednym mieli podskarbi wielki koronny, kasztelan krakowski i po dwóch wojewodów z Wielkopolski, Małopolski i Litwy. Ostatniej lustracji skarbca dokonano z polecenia Sejmu 18 kwietnia 1792 roku. Lustratorami byli Tadeusz Czacki i Jan Nepomucen Horain, wojewodzic brzeskolitewski, a ochronę stanowił regiment gen. Wodzickiego. Przegląd odbył się przy obecności przedstawicieli stanu duchownego, szlachty i mieszczaństwa. Zgromadzone w skarbcu pamiątki historyczne zostały wystawione na widok publiczny na okres czterech dni. Następnie 21 kwietnia umieszczono je ponownie w pomieszczeniach skarbca, a drzwi komisyjnie zapieczętowano.

[madohora]

W 1795 roku, tuż po upadku Pierwszej Rzeczypospolitej, skarbiec został ograbiony przez Prusaków. W przygotowaniu grabieży brał udział król pruski Fryderyk Wilhelm II. Skradziono 19 najcenniejszych polskich insygniów, w tym koronę Bolesława Chrobrego, koronę królowych, koronę homagialną – insygnium królewskie do odbierania hołdów, koronę węgierską, wykonaną na wzór korony świętego Stefana, którą koronował się Stefan Batory, koronę szwedzką – prywatną koronę dynastii Wazów, cztery berła królewskie, pięć jabłek królewskich, dwa miecze i dwa relikwiarze. Wszystkie przedmioty przetopiono na rozkaz króla Fryderyka Wilhelma II. Uzyskane złoto wykorzystano w roku 1811 na wybicie monet a klejnoty sprzedano. Nieliczne drobne przedmioty pozostawione przez Prusaków trafiły do rąk kolekcjonera polskich pamiątek Tadeusza Czackiego, od którego odkupiła je Izabela Czartoryska do muzeum stworzonego przez siebie w Puławach.

[madohora]

W 1927 bicie Zygmunta na rezurekcję transmitowało Polskie Radio

[madohora]

Dzwon

[madohora]

[madohora]

Po obu stronach prezbiterium, pomiędzy filarami, znajdują się kolejne sarkofagi:
Nagrobek Władysława Łokietka (zm. 1333) ufundowany przez jego syna Kazimierza Wielkiego, jest pierwszym nagrobkiem tumbowym w katedrze. Wykonany z piaskowca przez kamieniarzy heskich. Neogotycki baldachim projektu Odrzywolskiego, pochodzący z lat 1900–1903, stoi na miejscu pierwotnego (usuniętego w XVII w.).
Nagrobek Kazimierza Wielkiego (zm. 1370) pochodzący z fundacji jego siostrzeńca Ludwika (króla Polski i Węgier), wykonany jest z czerwonego marmuru (tumba i kolumny) i piaskowca (baldachim). Jest jednym z niewielu nagrobków tumbowo-baldachimowych znajdujących się w Europie.

[madohora]

Po lewej stronie kaplicy Czartoryskich ustawiono renesansowy pomnik lekarza królewskiego, dra Bartłomieja Sabinka (zm. 1556). Obok wejścia do sieni kapitularza znajduje się nagrobek bpa Andrzeja Trzebickiego (zm. 1673), barokowy, z czarnego marmuru i złoconego brązu. Niedaleko umieszczono klasycystyczny nagrobek – Stanisława Ankwicza (zm. 1840), wykonany z białego marmuru kararyjskiego przez Franciszka Pozziego we Florencji. Powyżej owalna płyta poświęcona twórcy Legionów Polskich, gen. Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu.

[madohora]

Obok wejścia nagrobek Piotra Kmity st., wojewody krakowskiego (zm. 1553), stanowiący renesansowy posąg marmurowy z nieistniejącego już mauzoleum Kmitów, obecnie w XIX-wiecznej niszy. Na ścianie obok kaplicy umieszczono płytę nagrobną Piotra Kmity mł., wojewody krakowskiego (zm. 1505), wykonanej w norymberskiej pracowni Petera Vischera. Obok znajduje się nagrobek Piotra Boratyńskiego, kasztelana bełskiego (zm. 1558), sprawiony w 1559 przez żonę Barbarę z Dzieduszyckich, wykonany z piaskowca, zapewne przez któregoś z włoskich współpracowników Berrecciego. Na tablicy nagrobkowej widnieje napis:
Petro Boratinsky castellano Belsin et capitaneo Sambor un nobili ac bellica lande insigni Familia imprimis Patre clarissima procreato, prudentia, eloquentia, animima quitudine ac caeteris omnibus animi ingenisae vertntibus Domi et militiae Publicis et privatis rebus, ac abenadis adexteras nationes legationibus proestanti. Barbara Dzieduszycka marita bene macrenti moeraus – posuit. Vixit annos 49. Obijt anno 1558.

[madohora]

Kaplica Świętokrzyska, zw. także Nosalitów, pw. św. Krzyża i św. Ducha. Zbudowana w latach 1447–1492 na mauzoleum króla Kazimierza Jagiellończyka i jego żony. Nagrobek władcy dłuta Wita Stwosza (1492), a nagrobek bpa Kajetana Sołtyka – Piotra Aignera (1788).

Kaplica Potockich, zw. także Różyców oraz bpa Padniewskiego, pw. Oczyszczenia NMP. Ufundowana przez bpa Zawiszę z Kurozwęk w 1381. W latach 1572–1575 przebudowana na mauzoleum bpa Filipa Padniewskiego, a w latach 1832–1840 przebudowana w duchu klasycyzmu przez wiedeńskiego architekta Piotra Nobile. Znajduje się tutaj posąg Chrystusa oraz popiersia Artura Potockiego i jego matki Julii z Lubomirskich dłuta Bertela Thorvaldsena.
Kaplica Szafrańców, zw. także Doktorów oraz Radziwiłła, pw. Ofiarowania NMP i św. Szczepana. Mieści się w przyziemu romańskiej wieży Srebrnych Dzwonów. Od 1420 mauzoleum Szafrańców, od XVII w. własność Kolegium Prawników Uniwersytetu Krakowskiego, zaś od 1902 pod opieką rodziny Rodziwiłłów. Polichromię oraz witraż wykonał Józef Mehoffer w 1908.
Kaplica Wazów, zw. także Psałterzystów oraz Pradocińska, pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Wzniesiona w latach 1664–1666 z przeznaczeniem na mauzoleum dynastii Wazów. Zachowana w stylu baroku. Znajdują się w niej epitafia owej dynastii. Ściany wyłożone są czarnym marmurem dębnickim. Od reszty katedry oddzielona jest kratą.

[madohora]

Światowid pod Wawelem w Krakowie – kamienna rzeźba będąca kopią idola ze Zbrucza, stojąca u podnóża Wawelu w Krakowie, na skwerku u zbiegu ulic św. Idziego, Grodzkiej i Drogi do Zamku.
Rzeźba powstała w latach 1963–1968, a jej twórcami są Józef i Waldemar Wesołowscy. Stanowi kopię idola wyłowionego w 1848 z rzeki Zbrucz, tzw. Światowida, który przedstawia pięcioro bóstw z religii Słowian wraz z podziałem kosmosu na piętra i którego oryginał znajduje się w krakowskim Muzeum Archeologicznym. W 1968 została umieszczona na skwerze u stóp Wawelu w Krakowie jako jedna z wielu kopii Światowida stawianych przez władze z okazji obchodów 1000-lecia państwa polskiego. Rzeźba została poddana renowacji w 2008[2]. Obok niej rośnie kasztanowiec będący pomnikiem przyrody, uszkodzony w lipcu 2021 przez nawałnicę.

[madohora]

Światowid pod Wawelem

[madohora]

Budynek przy Smoczej Jamie – resztki budowli na Wawelu, którą w starszej literaturze określa się jako kościół przy Smoczej Jamie. Odkryte zostały w latach 50. XX w. w Krakowie, w zachodniej części wzgórza wawelskiego – w bezpośrednim sąsiedztwie Baszty Złodziejskiej. Uznano te pozostałości za relikty nawet dwóch kościołów – nieznanego wezwania (mimo różnych teorii pojawiających się w literaturze), starszego z przełomu X i XI w., oraz późniejszego, być może z końca XI w. Młodszą świątynię uznawano za jednonawową zbudowaną najprawdopodobniej na planie prostokąta z apsydą od wschodu.

[madohora]

WAWEL

[madohora]

Pierwsze badania naukowe Smoczej Jamy prowadzono w drugiej połowie XIX w. (prof. Alojzy Alth w 1874). Od 1966 trwały kompleksowe badania, m.in. w celu zabezpieczenia jaskini przed zawaleniem. W 1974 przebito czterometrowy tunel do nieznanych korytarzy zlokalizowanych metodami geofizycznymi. W wyniku badań speleologicznych, m.in. w 1983, 1995 i 1996, odkryto dalsze partie jaskini. W 2005[5] opublikowano wyniki badań wód jaskiniowych, zarówno z jeziorek, jak i pobranych ze stropu jaskini (przesączających się). Ustalono, że wody te są zmineralizowane (do 1013 mg/litr w jeziorkach i do 2841 w wodzie kapiącej) i mają inny skład niż typowe wody w jaskiniach, są też silnie zanieczyszczone. Pochodzenie wody w tej jaskini nie jest do końca jasne, ale ma ona co najmniej dwa źródła pochodzenia, być może z Wisły i z migracji wód podziemnych ze strefy śródmieścia Krakowa.

[madohora]

W dalszej części opowiadania Długosz oparł się na wersji zapisanej w Kronice książąt polskich. Smok został więc zabity przez samego Kraka, któremu wdzięczni mieszkańcy nadali tytuł „oswobodziciela ojczyzny”: lecz, gdy to stało się bardziej uciążliwe dla księcia niż dla mieszkańców, który obawiając się, by po jego śmierci całkiem nie opustoszało miasto, rozkazał ścierwa rzucane smokowi wypełniać siarką, próchnem, woskiem, żywicą i smołą, zażec ogniem i tak rzucić bestii, która ze zwykłą jej żarłocznością pochłonąwszy je, od żaru i płomieni trawiących jej wnętrze od razu padła i zginęła. Po zabiciu potwora i okropnego zwierza, który u pewnych pisarzy występuje pod mianem smoka, miasto Kraków, wybawione wbrew nadziei od ogromnego niebezpieczeństwa, zaczęło coraz bardziej rozwijać się i łatwo osiągnęło pierwszeństwo. Sam zaś książę Krak, który swą sztuką zgładził olbrzymiego potwora, nazwany ojcem i oswobodzicielem ojczyzny.

[madohora]

Wewnątrz »furtki« Mikołajskiej byt wchód do ogrodu między murami, gdzie była urządzona strzelnica (zwana Celestat), w której mieszczanie strzelali do kurka. Był tam mianowicie domek, z niewielką salą na piętrze i galeryą, w której odbywało się strzelanie.
Od Mikołajskiej »furtki« do Nowej bramy był także wał, otaczający fosę, niski a szeroki. Fosa była zaniedbana. Mury klasztoru
na Gródku, (str. 10) baszty i mur miejski broniły z tej strony miasta. Od Nowej do Grodzkiej bramy fortyfikacye przedstawiały obraz upadku. Okolica tu była pusta, błotna i w nieładzie, rowy napełnione kałużami. Za kościołami Św. Józefa i św. Piotra baszty się rozsypały przeważnie, i był tylko sam mur. Okolica ta była mało uczęszczana i wazka drożyna tędy wiodła okolą łąki św. Sebastyana, którą jeżdżono do bramy Grodzkiej.
Choć piękne są obecne planty, to jednak zniesienie tych baszt i murów fortecznych jest dla Krakowa niepowetowaną szkodą. Zachowawszy te pamiątki, byłby Kraków jedynym w Europie grodem o jednolitym charakterze. Ten błąd musi być nauką na przyszłość, aby z niszczeniem starych budowli być ostrożnym
Założenie plantacyi krakowskich łączy się ze sprawą zburzenia dawnycli fortyfikacyi miasta. Po upadku Polski i przyłączeniu Galicyi wraz z Krakowem do Austryi, wyłania się zaraz ta sprawa w pierwszym dziesiątku lat ubiegłego stulecia. Mianowicie w r. 1806 Kancelarya nadworna zawiadamia Rząd Gubernialny, że cesarz nakazał ze względów zdrowotnych zburzyć stare mury fortyfikacyjne m. Krakowa, i donosi o środkach przedsięwziętych, by to stać się mogło bez przeszkody. Wykonanie jednak podobnego rozporządzenia nie

[madohora]

było tak łatwem. Burzenie murów i baszt ciągnęło się latami, talt, że Itiedy w r. 1815 utworzono Rzeczpospolitą Krałiowslią czyli >wolne, niepodległe i ściśle neutralne miasto wraz z okręgiem« — jak brzmiał jego tytuł urzędowy — Senat Rządzący nowej republiki musiał si
nieraz jeszcze zajmować sprawami, dotyczącemi burzenia dawnych fortyfikacyi krakowskich.
Szczególniej sprawa ta nabrała znaczenia, kiedy miasto stanęło wobec pytania, jak postąpić dalej po zburzeniu murów. Bo z tem łączyło się nierozdzielnie zasypanie fos i zniesienie wałów obronnych, usunięcie szeregu domków drewnianych i murowanych, przybudo-
wanych do murów miejskich, po obu ich stronach. Była to zatem olbrzymia praca, wymagająca wielkiej energii i znacznych bardzo kosztów. Ale wtedy dopiero nabrała ona swego pełnego uzasadnienia, gdy wytknięto jasno cel, do jakiego miała zdążać. Mianowicie w r. 1820 prezes Senatu Rządzącego, Stanisław hr, Wodzieki (str. 11) postawił wniosek o »urządzenie ogrodów naokoło miasta na miejscu dawnych fortyfikacyi <. Kierunek robót powierzono Komitetowi Ekonomicznemu. W roku następnym plan przyszłych ogrodów był już gotowy, narysowany i obliczony na podstawie pomiarów i niwelacyi miasta. Obejmował on mniej więcej cały obszar dzisiejszy. Roboty zaczęto od niwelacyi czyli plantacyi wałów i fos, a także usuwania resztek murów. One wypełniają głównie pierwszych dziesięć lat pracy. Od nich też utarła się nazwa »plantacyi krakowskich* albo krótko »plant«, dla wielu dziś zagadkowegopochodzenia, mająca w rzeczywistości nie wiele wspólnego z terminologią ogrodownictwa.
Roboty rozpoczęto równocześnie w dwóch miejscach : na przestrzeni pomiędzy Wawelem a ulicą Floryańską, i pomiędzy klasztorem 00. Reformatów a ul.
Sławkowską. Następnie z roku na rok posuwają się stopniowo prace plantacyjne w pewnych odstępach, od bramy Sławkowskiej do Floryańskiej i dalej jeszcze do Mikołajskiej i Nowej Bramy. Kiedy zasypywano fosę pomiędzy bramą Floryańską i »furtką Mikołajską*, potrzebowano tćik wielkiej ilości ziemi, że musiano jej tysiące fur sprowadzić skądinąd. I tak wożono piasek ze Starej Wisły i zbierano wszelkie nierówności w pobliżu, przyczem obniżono znacznie poziom Kleparza. Gdy zebrano ogromne warstwy błota, pokazały się dwa lub trzy stare bruki, jeden pod drugim. W r. 1826 pracują już pod jatkami poddominikariskiemi i »w tyle gmachu św. Józefa*. Tu przerywa się chwilowo plantacya, gdyż

[madohora]

Senat uchwalił jeszcze w r. 1820 wydzierżawić »plac za św. Piotrem* panu Gołembiowskiemu, ekonomowi miejskiemu, z obowiązkiem obsadzenia go drzewami.
W miarę rozszerzania się plantacyi, postępowało także burzenie starycłi domków, podoczepianych zwykle do murów miejskich, lub stojących wolno na terenie objętym przez niwelacyę. Były to przeważnie domostwa uboższej ludności, stawiane na gruncie dzierżawnym od miasta. Dzierżawy te sięgały nieraz bardzo odległych czasów, a właściciele zabudowań powoływali się aż na dokumenty
z epoki Kazimierza Wielkiego, chcąc utrzymać się w ich posiadaniu. Ale daremne były zabiegi. Domki te przeszkadzały w przeprowadzeniu zamierzonych plantacyi i dlatego nie mogły się ostać. Zwolna, mimo przeszkód i przewlekłej obrony na drodze sądowej, postępowało ich burzenie. Najczęściej Senat Rządź, wypłacał sumę szacunkową, n. p. » Antoniemu Raczyńskiemu za sprzedany dom pod szkołami Nowodworskiemi, niegdyś między murami miejskiemi położony, któren z powodu plantacyi i upięknienia miasta rozebranym zostal«. (Arch. m. 1824 r.). Domki takie były rozrzucone na całej przestrzeni dokoła dawnych fortyfikacyi, i w ciągu dziesięciu lat tworzenia się plant, zawikłane i niełatwe ich sprawy zaprzątały ustawicznie Senat Rządzący, czyto gdy chodziło o zniesienie domku drewnianego cieśli Grządzielskiego u wylotu ul. Gołębiej, czy domków koło murów ulicy św. Anny, i innych koło bramy Floryańskiej i Sławkowskiej.
Trzeba przyznać, że roboty zaraz w pierwszych latach energicznie podjęte, prowadzone są niebawem na całej przestrzeni. Widzimy, jak rozpoczęte pod Wawelem posuwają się w stronę półno
cną, okrążają miasto od wschodu, i dochodzą do Nowej Bramy (koniec ul. Siennej, naprzeciw głównej poczty), rozciągając się w ten sposób potem na całej linii południowej. I wtedy właśnie postanowiono wciągnąć w ten pierścień zieleni także i Wawel. W r. 1827 uchwala Senat wnieść podanie do Kapituły krakowskiej, w sprawie kupienia kawałka ogrodu kapitulnego obok domu ks. Dubieckiego, celem przeprowadzenia plantacyi »od Stradomia popod Zamek nad Wisłę i Rybćtki, aż do bramy niegdyś pobocznej (pod Wawelem od strony Wisły) czemu na zawadzie stoi rzeczony ogród«. Widocznie sprawę pomyślnie załatwiono, bo przez następne trzy lata akta przynoszą zapiski wydatków na plantacye około Wawelu.
Jednak wszystkie te roboty były dopiero wstępem do przyszłych ogrodów. Były one mniej lub więcej dokładnem wyrównaniem zakreślonego terenu, który następnie miano obsadzać drzewami. Najpierw zaczęto — zdaje się — pomiędzy Floryańską bramą a ul. Mikołajską, gdyż z końcem 1822 r. zapisano wydatek, »na zakupno drzewek do wysadzania wyplantowanych placów« na tej przestrzeni. Prawdopodobnie drzewa te pochodziły ze wsi Poremby, bo
stamtąd przed dwoma laty uchwalił Senat, »aby ze względu tego, że jeszcze plantacya około miasta nie wiele naprzód posuniętą została, tudzież, że szkółka rządowa drzewek w czasie dostarczyć może — zakupić 200 sztuk topól wysokich i 290 kasztanów po cenie naznaczonej przez Józefa hrabię Szembeka«. Młode topole sprowadzano także z ogrodu w Bielsku. Temito właśnie topolami włoskiemi obsadzono drogę od Meciszewskiego (realność pod Wawelem położona) do klasztoru 00. Kapucynów, i dzisiejszą ulicę św. Gertrudy, a nadto stopy góry zamkowej. Topole te można spotkać na starszych widokach

[madohora]

Krakowa, zwłaszcza Zamku (str. 12 — 15). Istniały one jeszcze w drugiej połowie minionego stulecia, zastąpione potem obecnemi drzewami. Mimo, że szkółka rządowa »mogła w czasie dostarczać drzewek*, zapisano parę razy jeszcze wydatki na zakupno drzew do płantacyi, n. p. w r. 1824 Senat uchwalił na ten cel 400 zł. p. Roboty te prowadzono widocznie w żywem tempie, co stwierdzają kilkakrotne uchwały Senatu co do wypłacania ludzi, najętych do sadzenia drzew. Przytem musiano podsypywać pod każde drzewo pewną ilość urodzajnej ziemi, obawiano się bowiem sadzić w nasypanej ziemi.
Równocześnie pomyślano także o zakładaniu trawników, czyli »o darniowaniu placów«, a także ogrodzeniu płantacyi. Już pod rokiem 1823 znajduje się notatka o kontrakcie z cieślą »na stawianie i malowanie baryer na planty za 2000 zł, p.'< Zdaje się jednak, że to ogrodzenie kosztowało za drogo, bo w ośm lat później polecił Senat nadleśniczemu rządowemu, »aby w lasach wsi Wyciąże, z dębów krzywych do innego użytku nie przydatnych, przysposobił słupków 1000 do baryer, i ugodził się z chłopami o ich obrobienie". Słupków
tych użyto częściowo na »obsztakietowanie< wałów zamkowych pod murami, obsadzonych drzewkami morelowemi, brzoskwiniami i winną latoroślą. Ogrodzenie plantacyi nie ograniczało się tylko do ustawienia baryer. Te miały służyć do zaznaczenia granicy pomiędzy plantacyami a drogą. Celem zamknięcia zaś ogrodów plantowych od drogi, postanowiono w tym samym czasie urządzić żywopłoty, i na ten cel '-Komitet Ekonomiczny zakupił 200 kóp młodej grabiny za 600 zł. p.'< Grabowe żywopłoty, odpowiednio pielęgnowane i strzyżone, mogły z czasem wytworzyć wysoką ścianę zieleni, zamykającą od ulicy, doskonale i celowo, miejskie ogrody czyli plantacye.
Obok jednak tych sztucznych granic istniały jeszcze jakby naturalne, w postaci dość głębokich rowów, biegnących od strony północno-wschodniej. Dla otwarcia przystępu na plantacye także z tej strony, wyasygnowano w r. 1831 znaczną sumę na ustawienie kamiennych mostków. Ile ich pierwotnie było, nie podobna dziś ściśle oznaczyć. Według planu (1, 2); na przestrzeni ul. Kolejowej było ich sześć. Po zasypaniu tych rowów w latach siedmdziesiątych zeszłego stulecia, mostki te zachowano dla dekoracyi, jako ozdobne wejścia na planty.

[madohora]

Dochód ten wynosił 150 dukatów rocznie, a zatem sumę, jako na owe czasy, dość wysoką, nawet tak wielką, że Komitet Ekonomiczny nie umiał jej często zużytkować, przez co gromadziły się z roku na rok procenty, przekraczając około sześćdziesiątego roku sumę tysiąc kilkuset dukatów. Najważniejszym wypadkiem tego okresu był zamiar, w połowie minionego wieku, założenia wojskowej szkoły jazdy konnej czyli t, z. Rajtschuli, na części plantacyi pomiędzy zamkiem a ul. Franciszkańską. Temu jednak oparł się stanowczo ówczesny kurator Franciszek Wężyk, przez co uratował całość plant (str. 28, 29).
Koło r. 1870 zaczęło się zwolna przeistaczać najbliższe zewnętrzne otoczenie plant. Założone na miejscu starycli fortyfikacyi Krakowa, obejmowały dawne miasto, dzisiejsze śródmieście. Z dawien dawna należąc do tych samych właścicieli, na planie z końca XVin w. ułożyły się w następujący szereg: od przedmieścia Stradomia, po stronie południowowschodniej, ciągnęła się łąka św, Sebastyana, wzdłuż dzisiejszej ulicy Św. Gertrudy, z kościółkiem i szpitalem tegoż świętego, W pobliżu dzi-
iejszych jatek t. zw. poddominikańskich stal mały kościółek św. Gertrudy. Następnie rozciągało się Wielopole, od którego wzięła potem nazwę ułica, dalej grunta Arcybractwa Miłosierdzia, jurydyka Lubicz i grunt należący do szpitala św. Ducha. Stronę południową zajmowała posiadłość Hendlów, ogród Pernusów i przedmieście Kleparz, Od zachodu rozłożyły się grunta Biskupie*, dziś w znacznej części zajęte przez budynki i ogród Tow. Wzaj. Ubezpieczeń, dalej przedmieście »Garbarze«, jurydyka Smoleńsk, dwór Tenczyńskiego i jurydyka » Groble «, sąsiadująca z Wawelem.

Tak się przedstawiało najbliższe otoczenie miasta na schyłku XVIII wieku. W tym stanie przetrwało ono z pewnemi zmianami do połowy minionego stulecia. Po zajęciu miasta przez Austryę w r. 1846, napływa w jego mury duża fala Niemców, protegowanych przez rząd. Oni to, zwiększając liczbę ludności, przyczynili się w niejednym wypadku do podniesienia życia publicznego. Od tego czasu mniej więcej —

gdyż granicy stałej niepodobna tu wiatach przeprowadzić — datują się również pewne zmiany w stanie posiadania i otoczenia zewnętrznego plant. Powstaje bowiem szereg publicznych i prywatnych ogrodów. Do dawniej już założonych należał Ogród Baumana na Wesołej, obok kościoła św. Mikołaja, obecnie własność kliniki rządowej. Tu schodzili się głównie urzędnicy niemieccy na piwo i kręgle a także na fajkę, która wtenczas była bardzo w modzie. Naprzeciw po drugiej stronie był Ogród Szaura

[madohora]

piwiarnią i kręgielnią, odwiedzany przez niższe klasy ludności. W niedalekim sąsiedztwie znajdował się Ogród Krzyżanowskiego, mniej więcej w pobliżu dzisiejszego ogrodu hr. Pusłowskiego, przy ulicy Kolejowej. Do niego właśnie prowadził mostek kamienny naprzeciw ulicy Pańskiej, zachowany jako ozdobne wejście na planty. Ogród Krzyżanowskiego w tych czasach był bardzo modnym. Cała publiczność wyższego świata licznie tam uczęszczała, szczególniej na doskonałe lody lub orszadę , które wtedy już cieszyły się wielkiem uznaniem.

Od strony zachodniej na miejscu dzisiejszej ulicy Studenckiej, wznosił się ładny dwór Wodzickich, otoczony też pięknym ogrodem. Przystęp do niego otwierała baszta Kościuszkowska, nazwana w ten sposób na pamiątkę mieszkania w tym pałacu wielkiego bohatera. Jako narożnik ul. Studenckiej, położona na wprost ul, Św. Anny, była dobrem jej zamknięciem. Niestety przed dwoma laty wandalizm obecnych czasów usunął ten ciekawy i ładny zabytek dawnych lat. W pobliżu dworu Wodzickich znajdował się Ogród Franza przy Kapucynach. Prawdopodobnie była to część ogrodu Wodzickich, którą dzierżawił Franciszek Geresdorfer. Tu — zwłaszcza w pierwszej połowie minionego wieku — gromadzili się Niemcy, racząc się piwem, winem i fajką. Na rogu ul. Wolskiej powstał koło r. 1840 duży dom zajezdny, o typie polskiego dworu. Wybudował go Jacenty Kochanowski i nazwał Kochanowem. Był on
rewnym Floryana Straszewskiego, od którego podobno spodziewał się materyalnego poparcia, tak, że nawet powstał dowcipny wierszyk:
Panie Jacku buduj dworek, Póki jeszcze żyje Florek, Bo jak zamrze Florek, To się zamknie worek.
Nesdaleko Kocłianowa, naprzeciw pałacu biskupiego, w miejscu, gdzie dawniej byty stajnie biskupie, na gruncie zwanym wtedy »Żabikruk«, wybudował w r. 1835 Jan Schwarc, kupiec winny, nowy dom. Obecnie zajmuje go Drukarnia Anczyca (str. 30).

Widzimy zatem, jak około połowy minionego wieku i w następnych latach, na miejscu dawnych domków i lepianek, sąsiadujących z murami fortecznymi Krakowa, wyrósł zwolna szereg ogrodów publicznych i prywatnych, które, łącząc się prawie z plantami, utworzyły jakby jeden wielki park, otaczający dokoła niemal całe miasto.
Były to bowiem czasy, w których życie ludzkie ukazywało coraz to nowe powaby. Rokokowa wykwintność łączyła się z mieszczańską

[madohora]

Drzewem dominującem na plantacych są kasztany. One ujmują niepodzielnie główne alee, a nadto zamykają jeszcze ogród, ciągnąc się brzegiem ul. Straszewskiego na całej jej długości, od Wawelu aż do ul. Św. Anny. Wiek ich dochodzi mniej więcej do dziewięćdziesięciu lat, jeśli za czas ich sadzenia przyjmiemy — według zapisek archiwalnych— lata 1820-1830. One wytwarzają specyficzny charakter ogrodu. Pochodząc z jednego czasu, o grubych potężnych pniach, wielkich rozłożystych konarach i dużych gęstych liściach, nadają plantacyom krakowskim piętno starego, poważnego parku. A przytem cechą ich jest pewna strzelistość. Rosnąc bowiem obok siebie w niewielkich odstępach i naciskając się wzajemnie, nie mogły rozłożyć szerzej swych konarów, ale w skośno pionowym kierunku musiały pędzić je do góry, ku słońcu. I to sprawia, że alee plantacyjne przypominają budową kasztanów, jakby wysokie sklepione nawy gotyckich kościołów (str, 78, 79). Ujemną stroną pięknego — zresztą — drzewa, jakiem jest kasztan, jest to, że nie należą do długotrwałych, tak, że kasztany plantacyjne zwolna zbliżają się do kresu swego żywota, i corocznie zarząd plantacyi zmuszony jest po parę z nich usuwać, gdyż konary ich grożą złamaniem.
Obok kasztanów najczęściej spotykamy klony, lipy i jesiony. Nie rosną one bynajmniej w zwartej masie, ale są rozrzucone po całym obszarze plant, w niektórych miejscach bardziej zgrupowane n. p. dwa koła naprzeciw kościoła 00. Kapucynów i hotelu Krakowskiego, obsadzone są jesionami. Można je także napotkać na przestrzeni pomiędzy Rondlem a ulicą Mikołajską, podobnie jak znowu pomiędzy Rondlem a ulicą Sławkowską — klony. Obejmują one zewnętrzny bok od ulic, otaczających plantacye wokoło. W ten sam sposób rosną od ulicy Mikołajskiej aż po Wawel, ze sobą zmieszane jesiony, klony i lipy. Dalszem
drzewem dość częstem na plantacyach są akacye. I one rosną przeważnie rozrzucone, choć czasami ujmują wyloty kilku ulic n. p. św. Anny. Przyznać trzeba, że te cztery gatunki drzew długotrwałych — jak na niezbyt sprzyjające warunki miejskie, wśród których rosną — rozwinęły się już w wielkie, wspaniałe drzewa (str. 80).
Poza tymi głównymi gatunkami drzew napotykamy jeszcze cały szereg innych, które występują bądźto pojedynczo, bądź po kilka razem. Do nich należą: wiązy, brzozy, dęby, wierzby, topole, orzechy włoskie.

[madohora]

Planty

[madohora]

że do tego koniecznem jest lepsze nawodnienie plant, niż obecne. Nie można powiedzieć, żeby u nas na trawnik nie zważano. Owszem, w części plantacyi wzdłuż ul. Dunajewskiego, Basztowej i koło teatru, trawniki są ładnie i starannie prowadzone. Wadą jest tu, że one są za bardzo przygłuszone przez różne klomby i krzewy, a za mało występuje trawnik, jako wolna przestrzeń. Typowym właśnie przykładem jest trawnik przed sadzawką, na którym zwykle rozrzuconem bywa bezładnie całe mnóstwo
rozmaitych roślin, przez co przypominają plantacye ogród botaniczny (str. 83). Wadą plantacyi jest także brak racyonalnej niwelacyi, co przedewszystkiem odbija się na trawnikach. Trawnik powinien mieć falistość powierzchni wody, t. zn. brzegami lekko podniesiony, w środku nieco zagłębiony.
Ujemną stroną plant jest złe nawodnienie i odwodnianie a przedewszystkiem brak wody. Wobec tego dziwnem rzeczywiście musi się wydać istnienie sadzawki na plantach, pomiędzy ul. Floryańską a Sławkowską. Powstała ona w latach 1904/5, Celem jej miało być upiększenie
ogrodu i odświeżanie powietrza przez wodotrysk. Tymczasem — rzecz prosta — wobec braku wody nie może spełniać swego celu. Nawet przeciwnie. Z tego bowiem powodu zamieniła się szybko na wielki basen cuchnącej wody, która przyczynia się do szerzenia malaryi. O wodotrysku trudno coś dodatniego powiedzieć najpierw dlatego, że jest za nikły, aby mógł wpływać skutecznie na odświeżanie powietrza, powtóre zaś, że bywa otwierany tylko parę razy do roku na krótko.
adzawka nie przyczynia się także do upiększenia plant, ze względu na swą bardzo nieładną formę nieregularnej ósemki, niedostosowaną zupełnie do miejsca, w którem się znajduje. Jest ona typowym przykładem nieszczerości i pretensyonalności. W całem jej urządzeniu widać odrazu dążność do wytworzenia malowniczo - dzikiego ustronia leśnego. Do tego właśnie służy maleńka wysepka, zarośnięta (umyślnie) zbitą masą krzewów i drzewek. Zabawnie także przedstawia się mostek, z dwoma zwieszająceni się latarniami, dla którego sadzawka tak bardzo zwęża swą szerokość, dzięki czemu właśnie powstała jej dziwaczna forma.

[madohora]

[madohora]

HOTEL MALTAŃSKI W KRAKOWIE

[madohora]

[madohora]

Na Plantach w Krakowie

[madohora]

A może na Planty

[madohora]

Pla nty

[madohora]

[madohora]

[madohora]

FILHARMONIA W KRAKOWIE

[madohora]

Ochroną objęto dolną część długiego i głębokiego wąwozu zwanego Wolskim Dołem. Wapienne skały pochodzą z okresu górnej jury i tworzą w Wolskim Dole bramę. Wąwóz ten w górnej części jest lessowy, w dolnej skalisty. Ma strome ściany o wysokości od kilku do kilkunastu metrów

[madohora]

Jego dnem prowadzi ścieżka zwana chodnikiem Grabowskiego – na cześć Ambrożego Grabowskiego, autora pierwszego przewodnika po Krakowie i okolicach. On też spopularyzował w 1822 r. nazwę Panieńskie Skały. Dawniej nazywano je również Wolskimi Skałami lub Przygrzybem

[madohora]

Nazwa skał pochodzi od zakonnic z niedalekiego klasztoru Norbertanek na Salwatorze, które schroniły się w tych okolicach podczas najazdu tatarskiego w 1241 roku. Według popularnej legendy, zakonnice zostały w ostatniej chwili ocalone cudownie od hańby i śmierci, gdyż skałki zamknęły się za nimi, chroniąc je przed napastnikami. W miejscu rzekomego cudu stoi dziś figura Matki Boskiej. Według innej wersji, gdy Tatarzy dopędzali zakonnice, skały zapadły się pod nimi, chroniąc je przed pohańbieniem. Podobno pod skałami jest komnata i stół, przy którym zasiadają do modlitwy, co jeszcze niedawno można było zobaczyć przez szczelinę w skale

[madohora]

Niespodziewanie pożar z przedmieścia przeniósł się do centrum. Bardzo silny wiatr zaczął przerzucać zarzewia ponad okolicznymi ogrodami, jak i Plantami. Poza iskrami niósł płonące gonty i resztki rupieci nagromadzonych na strychach, tlące się ziarno z młyna oraz przepalone orzechy włoskie. Właśnie te ostatnie, wedle jednej z ówczesnych relacji, znacznie przyczyniły się do rozprzestrzenienia się pożaru:

[madohora]

METRO W KRAKOWIE - www.ekologia.pl - 26.09.2025

[madohora]

OGROMNE ZADŁUŻENIA KRAKOWA - Interia - 22.10.20205

[madohora]

KOLEJKA GONDOLOWA W KRAKOWIE - www.ekologia.pl

[madohora]

Kolejka gondolowa w Krakowie? Nowy pomysł na ekologiczny transport miejski

Choć kojarzą się przede wszystkim z górami, kolejki gondolowe kursują już we Wrocławiu i Chorzowie, ułatwiając poruszanie się po mieście. Teraz z pomysłu chce skorzystać także Kraków, aby połączyć odległą dzielnicę Mistrzejowice z centrum. To kolejny po metrze plan na usprawnienie komunikacji z korzyścią dla środowiska.

[madohora]

Krakowska kolejka nie ma być atrakcją turystyczną, ale realnym rozwiązaniem komunikacyjnym, które nie wiąże się z dodatkowymi emisjami ze spalania paliw kopalnych i nie generuje zanieczyszczeń powietrza. Pomysł wymaga oczywiście przeprowadzenia dogłębnych studiów i analiz, a także zabezpieczenia finansowania.

[madohora]

Kolejka gondolowa to pomysł, który wykorzystywany jest w wielu miastach na świecie i stanowi doskonały przykład ekologicznego transportu. Badanie przeprowadzone przez niemiecki Uniwersytet Techniczny w Darmstadcie (TU Darmstadt) dowodzi wręcz, że wyprzedza pod tym względem autobusy elektryczne, ograniczając hałas, emisje CO2 oraz poziom uszczelnienia powierzchni gruntu. Naukowcy przy okazji podkreślili też korzyści społeczne wynikające z komfortu i bezpieczeństwa podróży.

[madohora]

Rozwiązania już stosowane na świecie wykorzystują panele słoneczne do zasilania kolejek linowych, a sama idea podróży w powietrzu pozwala łączyć dzielnice miast bez ograniczania terenów zielonych. Do najsłynniejszych gondoli zintegrowanych z transportem publicznym należą Metrocable w kolumbijskim Medellinie, Mi Teleférico w La Paz w Boliwii czy TransMiCable w Bogocie. Wszystkie okazały się ogromnym sukcesem zarówno w kontekście organizacji transportu publicznego, jak i społecznej inkluzji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Coś nowego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Rynek Kleparski otoczony jest przez zabudowę głównie mieszkalną, z funkcjami handlowymi. Wyróżniają się:
neogotycki kościół św. Wincentego wraz z klasztorem misjonarzy (przy ul. św. Filipa),
gmach „Feniksa” (na rogu z ul. Basztową, zbudowany 1931-1932).
Przy Rynku Kleparskim 8 mieszkał Ludwik Waryński

[madohora]

W 1366 r. król Kazimierz Wielki wydał akt lokacyjny nowego miasta na prawie magdeburskim. Miasto to nosiło nazwę Florencja (od św. Floriana); określenie „Kleparz” pojawia się w źródłach nieco później, od końca XIV w. Rynek nowego miasta, dzisiejszy rejon Starego Kleparza, Placu Matejki i przyległych ulic, miał prawdopodobnie kształt zbliżony do kwadratu i rozmiary porównywalne z Rynkiem Głównym Krakowa. Otrzymał on istotne przywileje targowe, dzięki którym stał się jednym z głównych ośrodków handlu w okolicy. Na przestrzeni wieków Rynek Kleparski był nie tylko placem targowym, ale także ważną sceną wydarzeń politycznych i ceremonialnych. W czasie rozbiorów i przemian ustrojowych Kleparz utracił status odrębnego miasta i został włączony do Krakowa (formalnie w końcu XVIII w.).

[madohora]

W XIX wieku, wraz z nowymi koncepcjami urbanistycznymi, pojawiła się idea podziału historycznego rynku na dwie części:
Zachodnią: targową, zachowującą dotychczasową funkcję handlową (dzisiejszy Stary Kleparz)
Wschodnią: reprezentacyjną, przekształconą później w Plac Matejki.

[madohora]

Chleb spod krakowskich wsi

Chleb prądnicki należał do najbardziej cenionych krakowskich wypieków. Wyróżniał się imponującymi rozmiarami — pojedynczy bochen mógł ważyć nawet dwanaście kilogramów — oraz niezwykłą trwałością. Nie trafiał na stół od razu po wyjęciu z pieca: musiał odpocząć przez całą dobę, aby ustabilizować strukturę i w pełni dojrzeć. Najlepszy był dopiero następnego dnia, kiedy nabierał charakterystycznego smaku i aromatu.

[madohora]

Najstarsze wzmianki o tym chlebie pochodzą z XV wieku i wiążą się z podkrakowskim Prądnikiem, gdzie najprawdopodobniej funkcjonowała osada piekarzy zobowiązanych do wypieku na potrzeby dworu biskupiego. Z czasem chleb prądnicki stał się stałym elementem krakowskiego handlu — sprzedawano go na miejskich targach, a przez stulecia stanowił codzienny pokarm zarówno dla zamożnych, jak i uboższych mieszkańców miasta.

[madohora]

W latach 30. XX wieku zaprzestano jego wypieku i wydawało się, że tradycja bezpowrotnie zanikła. Dopiero pod koniec XX wieku udało się odtworzyć dawną recepturę, a w marcu 2011 roku chleb prądnicki został wpisany na unijną listę produktów o Chronionym Oznaczeniu Geograficznym. Dziś ponownie można go kupić w Krakowie jako jeden z symboli lokalnego dziedzictwa kulinarnego.

[madohora]

Głąbik krakowski to stara, lokalna odmiana sałaty łodygowej, która przez wiele dziesięcioleci była uprawiana w okolicach Krakowa, m.in. na terenach dzisiejszych dzielnic takich jak Czarna Wieś, Łobzów czy Krowodrza. W połowie XIX wieku opisał go krakowski botanik Florian Sawiczewski, nazywając „łoczygą krakowską” i zwracając uwagę na jego smak — lekko kwaskowy, orzeźwiający i wyjątkowo lekkostrawny. W dawnych krakowskich domach wykorzystywano zarówno liście głąbika, jak i jego grube, mięsiste łodygi, które często kiszono, zgodnie z regionalną tradycją przechowywania warzyw. Po II wojnie światowej uprawa tej odmiany zaczęła stopniowo zanikać, ale czasem można go było kupić w formie surowej bądź kiszonej na Starym Kleparzu. Dziś dzięki staraniom miłośników lokalnych tradycji kulinarnych powoli ponownie wraca do uprawy i jest przypominany jako cenny element kulinarnego dziedzictwa Krakowa.

[madohora]

Żurek po krakowsku ma korzenie w dawnej kuchni Małopolski, gdzie zupy na zakwasie z mąki żytniej były podstawą codziennego jadłospisu już od średniowiecza. W odróżnieniu od innych regionalnych odmian żuru, wersja krakowska wyróżniała się łagodniejszym smakiem i dodatkiem warzyw, często także ziemniaków, które wzbogacały ją i czyniły bardziej treściwą. Tradycyjnie podawano ją z białą kiełbasą, jajkiem lub skwarkami, a w okresie postnym — w wersji bezmięsnej, na samym zakwasie. W XIX i na początku XX wieku żurek należał do najbardziej popularnych zup w krakowskich domach i jadłodajniach, stając się jednym z symboli lokalnej kuchni, który przetrwał w niemal niezmienionej formie do dziś. W 2018 r. został wpisany na listę produktów tradycyjnych.

[madohora]

STARY KLEPARZ - www.starykleparz.pl

[madohora]

Stary Kleparz to najstarsze działające nieprzerwanie targowisko Krakowa, założone w połowie XIV wieku. Niegdyś stanowił Rynek osobnego miasta – Kleparza – przylegającego do Krakowa od północy. Obecnie klienci znajdą tu tradycyjne polskie jedzenie, świeże warzywa i owoce, kwiaty, odzież, artykuły gospodarstwa domowego, jak również specjały z różnych stron świata. Oferujemy lokalne wyroby z Krakowa i okolic.

[madohora]

Miejsce przyciąga swoją unikatową atmosferą i cieszącym oko wyborem produktów.
Łącząc tradycją z nowoczesnością plac targowy Stary Kleparz oferuje swoim klientom zakupy w niezmienionej formie od wieków, jak również nowoczesne rozwiązania jak na przykład możliwość korzystania z bezprzewodowego dostępu do internetu na terenie całego placu.
Krakowianie oraz mieszkańcy regionu od wielu lat doceniają nasz plac targowy.
Godziny otwarcia placu: pn. – pt. 6.00 – 18.00, sob. 6.00 – 16.00, niedz. 8.00 – 15.00

[madohora]

Fragmenty artykułu z dodatku do Gazety Wyborczej autorstwa Pani Joanny Targoń:
„Najstarszy plac targowy w Krakowie to Stary Kleparz. Tuż za Plantami, przy Basztowej. Za bramą, przy brukowanych uliczkach, porządne murowane stoiska. Z nabiałem, pieczywem, mięsem, słodyczami i wędlinami.
Niby tak samo jak w sklepie, ale jakoś przyjemniej. Dalej rozciąga się królestwo jarzynowo-owocowo-ziołowe. Starannie ułożone, polewane wodą piramidy i stosy kuszą nieoczekiwanymi zestawieniami kolorystycznymi i zapachami.
W murowanych budkach różne rodzaje sałaty (rukola, radicchio, rukiew, lollo rosso, sałata rzymska), koktajlowe pomidorki, różnokolorowa cykoria, świeże figi, malutkie cukinie, koper włoski, seler naciowy, bakłażany, japońska rzodkiew, suszone grzyby, zioła w doniczkach. No i to wszystko, na co właśnie jest sezon. Szparagi, szpinak, rzodkiewka, papryka. Trochę swojskości, trochę światowości.

[madohora]

Gdy pójdziemy w prawo, kupimy na wagę z jutowych worków różne rodzaje soczewicy, grochu, fasoli, mak, suszone owoce, nawet te najbardziej egzotyczne. W okolicy Bożego Narodzenia - pszenicę na kutię.
W jednej z budek sprzedają najlepszą w okolicy kiełbasę tuchowską, występującą w dwóch odmianach: zwykła i wiejska.
Za budkami rozpościera się ciekawszy teren: mniej komfortowe stoły, przeznaczone dla mniej profesjonalnych kupców. Tu panują produkty miejscowe i sezonowe. Na pierwszych stołach późnym latem i jesienią zatrzęsienie świeżych grzybów - maślaki obrane (droższe) i nieobrane, kurki, prawdziwki, kozaki, kanie.
A w głębi można znaleźć rozmaite rarytasy: prawdziwe, wielkie, bezkształtne, upojnie pachnące pomidory malinówki, pomidory bawole serce o cieniutkiej skórce i grubym, różowym miąższu, pomidory żółte. Cieniutka jak zapałka zielona fasolka, świeży groszek, żurawina.

[madohora]

Pokrzywiona, ale ledwo zebrana zielona i żółta cukinia. Malutkie patisony. Papryka pomidorowa. Kiszone ogórki. Różne rodzaje ziemniaków.
Łażąc po placu, próbując, pogadując i kupując docieramy do malowniczego zakątka nabiałowego, gdzie królują nożowniczki. Gdy zjawi się klient, natychmiast osaczają go wyciągnięte noże z kawałkami sera, bryndzy, bundzu do spróbowania. Praw dziwy wiejski ser, bundz słodki, ostry, biały i zwarty albo delikatny jak galaretka kremowy, świeży albo i wędzony. Owczy, krowi, mieszany.
No bo jak się oprzeć hipnotyzującym namowom, że świeżutki, prosto ze wsi, pyszny. Taki bundz ze świeżym pomidorem, oliwą i bazylia to delicje, nieporównywalne z supermarketową mozzarellą w folii. Z Kleparza zawsze od lat wychodzę z wypełnionym po brzegi koszykiem. Obiady, kolacje i śniadania na parę dni gotowe. Tylko jeść i zapraszać gości.......”

[madohora]

Fragmenty artykułu zamieszczonego w Tygodniku Powszechnym przez Pana Wojciecha Nowickiego, znanego krytyka kulinarnego:
„Wojciech Nowicki: Cud kleparski”
„Niby taki niezmienny, a ciągle się zmienia. Stary Kleparz – jeden ze wspanialszych targów, jakie znam.”
„Uwielbiam tu polować na dobrą pietruszkę, na pomidory, jakich nie sposób uświadczyć w sklepie, na pierwszą kapustę kiszoną, jeszcze zupełnie zieloną. A jednocześnie tu właśnie przychodząc na stoisko ze świetnymi oliwkami, tu kupując przyprawy, tu się wyprawiam po znakomite kozie sery. Ten Stary Kleparz niby taki niezmienny, a ciągle się zmienia, ciągle między ziemniaki-cebulą-buraki coś nowego się wbija. Niby chodzą baby usmolone, kleparskie damy, niby, przekrzykując się nawzajem, wyprawiają się po lody na kreskę do zaprzyjaźnionego kiosku, jak zawsze bywało – a jednak obserwują uważnie, jakie są tendencje nowe. W cenach są obeznane jak nikt. Kiedy je przycisną, powiedzą, czemu ten facet ze stoiska obok pomidorów taki zapłakany chodzi. Dyskutują o politycznym życiu i o wakacjach w Grecji”.

[madohora]

Historia Starego Kleparza jest częścią dziejów Krakowa. Centrum Kleparza to duży rynek, na który składał się plac Matejki i Rynek Kleparski. Osada Kleparska położona na niewielkim wzniesieniu skupiała się w pobliżu zbudowanego pod koniec XII wieku kościoła św. Floriana, stąd druga nazwa osady " Florencja " używana w XIV i XV wieku . Leżał Kleparz przy drogach handlowych przechodzących od Bramy Floriańskiej przez Prądnik, Miechów, na Toruń ( droga toruńska) i od Bramy Sławkowskiej na Sławków i Olkusz , a dalej na Śląsk i Wielkopolskę. Tędy też od wschodu z Mogiły wjeżdżali kupcy z Lublina i Sandomierza. Drogi te warunkowały lokalny handel głównie zbożem i bydłem . Słynny Kleparz z targów końskich. Na kleparzu obok kolegiaty św. Floriana zaczynał się historyczny szlak zwany z czasem Drogą Królewska - ulicami Floriańską , Rynkiem , Grodzką , Senacką , Kanoniczą , jechali na Wawel polscy królowie. W bliskiej nam przeszłości przez całe lata powojenne, a zwłaszcza trudny okres po 1980r. Stary Kleparz był miejscem , gdzie można było kupić niedostępne gdzie indziej produkty. Tu prosperowały świetnie sławne baby z cielęciną , tu kupowano odżywki dla niemowląt, egzotyczne owoce przywożone z zagranicy .

[madohora]

Po każde poważniejsze zakupy należało wybrać się na Kleparz, bo tylko to miejsce gwarantowało zdobycie potrzebnych artykułów. Rynkiem Kleparskim zarządzała Państwowa Agencja Handlowa. W dniu 1 września 1992, Zarząd Spółki podpisał umowę dzierżawy placu targowego z Zarządem Miasta Krakowa. Była to decyzja o historycznym znaczeniu dla placu targowego Stary Kleparz. Od tego właśnie roku roku piecze nad Kleparzem sprawuje Spółka Kupiecka Stary Kleparz. Kupcy przejęli targowisko w dzierżawę, na własny koszt dokonali modernizacji targowiska. Plac został odnowiony, a warunki handlowania i zakupów zmieniły się nie do poznania .

[madohora]

Unowocześnienie targowiska pochłonęło ogromne zasoby środków własnych handlujących na nim rodzin kupieckich. Upatrywano w tym zabezpieczenie miejsc pracy oraz źródło kontynuowania w rodzinie tradycji kupieckich, przekazywania ich z pokolenia na pokolenie. Na Starym Kleparzu aktualnie handluje już czwarte pokolenie kupców. Na targowisku działa ponad 200 podmiotów gospodarczych.

[madohora]

Szanowni Państwo ! Stary Kleparz to najstarsze działające nieprzerwanie targowisko Krakowa. Dla mieszkańców Krakowa, naszych klientów oraz licznych turystów to niewątpliwie miejsce z tradycjami. Staramy się, by nasz plac targowy był miejscem przyjaznym dla klientów i mieszkańców Krakowa. Państwa wyrazy uznania zarówno podczas zakupów oraz na portalach społecznościowych, to dowód na to, że warto podtrzymywać dobre tradycje kupieckie. Za wszystkie dobre słowa oraz za cenne uwagi dotyczące funkcjonowania naszego targowiska serdecznie dziękujemy! Zapraszamy na codzienne zakupy!

[madohora]

Spółka Kupiecka „Nowy Kleparz” Sp. z o.o. jest administratorem placu targowego i prowadzi działalność polegającą na wydzierżawieniu na dłuższy okres lub wynajmowanie doraźne miejsc handlowych i stołów zadaszonych w branżach: przemysłowa, owoce i warzywa, kwiaty i sadzonki, spożywcze, wiklina. Niezależnie od powyższego organizowane są targi okolicznościowe związane ze Świętami Bożo Narodzinowymi oraz Wszystkich Świętych.
Zakres oraz czas trwania handlu okolicznościowego określany jest każdorazowo przed zbliżającymi się Świętami. W sprawach związanych z rezerwacją miejsc handlowych oraz stołów zadaszonych należy się kontaktować z biurem Spółki pod numerem telefonu 12 632 45 41.

[madohora]

[madohora]

Uwielbiany przez wielu symbol Krakowa obchodzi w tym roku wyjątkowy jubileusz. Mija 10 lat od momentu uzyskania wpisu do rejestru Chronionego Oznaczenia Geograficznego dla obwarzanka krakowskiego.
30 października 2010 roku, decyzją Komisji Europejskiej, obwarzanek krakowski trafił do rejestru Chronionego Oznaczenia Geograficznego (ChOG). Pozostałe produkty z listy ChOG to Kiełbasa piaszczańska, Chleb prądnicki, Jabłka łąckie, Kiełbasa lisiecka i Suska sechlońska.

[madohora]

Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność to europejskie znaki z systemu ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych przyznawane przez Komisję Europejską. System trzech znaków ma na celu informowanie konsumentów o tym, że oznaczone produkty nimi mają gwarantowaną wysoką jakość i smak. Chroni również wytwórców przed podrabianiem ich produktów, ponieważ nadanie produktowi oznaczenia gwarantuje mu ochronę prawną przed próbą fałszowania bądź podrabiania.

[madohora]

Tradycyjny obwarzanek krakowski ma dokładnie określony kształt i wagę. Średnica powinna mieć od 12 do 17 cm, natomiast grubość splotu od 2 do 4 centymetrów. Obwarzanek ma być nie lżejszy niż 80 i nie cięższy niż 120 gramów. Do jego produkcji potrzebne są mąka, tłuszcz, cukier, drożdże, sól i woda.

[madohora]

– Pierwsze wzmianki o tym najbardziej znanym krakowskim wypieku pochodzą z końca XIV wieku. Początkowo obwarzanki jadano wyłącznie w czasie Wielkiego Postu. Co istotne, w średniowieczu mogli je wypiekać jedynie piekarze wskazani przez cech. Prawdopodobnie dopiero w 1849 roku wydano zezwolenie na wypiekanie obwarzanków dla wszystkich krakowskich piekarzy – wyjaśnia Magdalena Kasprzyk-Chevriaux, badaczka i dziennikarka kulinarna, autorka książek poświęconych historii kulinariów.

[madohora]

[madohora]

Budynek Feniksa – kamienica czynszowa i biurowo-usługowa wzniesiona dla wiedeńskiego Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Feniks”, znajdująca się w Krakowie w dzielnicy I przy ulicy Basztowej 15 na rogu z Rynkiem Kleparskim, na Kleparzu.
Na przełomie tysiącleci bardziej znany jako budynek PLL LOT.

[madohora]

Budynek został zaprojektowany przez Jerzego Struszkiewicza i Maksymiliana Burstina. Mimo iż starania o budowę nowej kamienicy na tej działce trwały już od 1911, nowy obiekt stanął tu dopiero w 1933, po dwuletniej budowie. Po rozpoczęciu budowy, działkę wraz z powstającym obiektem przejęło Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie „Feniks”, które mogło się już wtedy pochwalić awangardowym i supernowoczesnym budynkiem „Feniksa” wzniesionym przy Rynku w Krakowie.

[madohora]

Na miejscu obecnego kościoła stał niegdyś kościół św. Filipa i św. Jakuba wzmiankowany w dokumentach w 1373. Zniszczył go pożar w 1528, po odbudowie ponownego zniszczenia dokonali Szwedzi w 1655. Odbudowaną ze zniszczeń wojennych świątynię konsekrował w 1667 biskup Mikołaj Oborski. Ten kościół zniszczył kolejny pożar jaki wybuchł w 1755, po raz kolejny został odbudowany, przetrwał do końca XVIII wieku, w 1801 na polecenie władz austriackich został zburzony. Plac po kościele przez kilka lat był używany jako tymczasowy cmentarz komunalny. W 1861 na teren Kleparza sprowadzili się księża Misjonarze. Dwa lata później stali się właścicielami parceli przy ulicy św. Filipa

[madohora]

Obecny kościół zbudowano według projektów Filipa Pokutyńskiego w latach 1875–1877 nawiązując do wzorów włoskiego trecenta. Ołtarz główny został sprowadzony z Wiednia. Uroczystej konsekracji kościoła dokonał 2 września 1877 arcybiskup Lodovico Jacobini nuncjusz apostolski w Wiedniu.

[madohora]

W latach 1911–1912 kościół został rozbudowany według projektu Jana Sas Zubrzyckiego, przedłużono wówczas prezbiterium, wybudowano nową zakrystię łącząc ją z klasztorem oraz kaplicę Matki Bożej z Lourdes. Ponowna konsekracja odbyła się 1 listopada 1912, dokonał jej Kacper Słomiński wizytator zgromadzenia księży Misjonarzy. Po zmianie wystroju kościół powtórnie konsekrował biskup Stanisław Rospond.

[madohora]

[madohora]

Jego lokalizację legenda łączy ze sprowadzeniem relikwii św. Floriana do Polski. Według tradycji w tym miejscu w 1184 stanęły woły wiozące szczątki świętego i nie ruszyły dopóty, dopóki nie zdecydowano się postawić tam świątyni poświęconej temu męczennikowi.

[madohora]

W latach 1902–1914 przeprowadzona została restauracja i modernizacja kościoła według projektu architektów Józefa Kryłowskiego i odpowiedzialnego za wyposażenie wnętrza Franciszka Mączyńskiego.

[madohora]

Jest to jednonawowa świątynia z transeptem i niewielkim prezbiterium zamkniętym absydą. Kościół jest wkomponowany w zabudowę klasztoru i praktycznie niewidoczny od strony ulicy. Wewnątrz znajduje się krypta, w której pochowano fundatora klasztoru biskupa Ludwika Łętowskiego.

[madohora]

Wyrok skazujący został unieważniony przez Sąd Wojewódzki w Warszawie 12 lutego 1993 w związku z jej działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

[madohora]

Kleparz został przyłączony do Krakowa w 1791.

[madohora]

Podział kleparskiego rynku nastąpił w XIX w. Pośrodku kleparskiego rynku zbudowano główny budynek Akademii Sztuk Pięknych, szkołę miejską a następnie na miejscu kleparskiego ratusza wzniesiono gmach Dyrekcji Kolei, to dzisiejsza zachodnia pierzeja placu Matejki. Nosił wtedy nazwę plac Główny. Obecną nazwę otrzymał w 1882 roku, gdy Janowi Matejce ofiarowano honorowe obywatelstwo miasta Krakowa.

[madohora]

Z czasem znikała stara, drewniana zabudowa wzdłuż wschodniej pierzei placu. Powstał na jej miejscu budynek Narodowego Banku Polskiego oraz czynszowe kamienice.

[madohora]

W 1910, w 500. rocznicę zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem wzniesiono pomnik Grunwaldzki, według projektu Antoniego Wiwulskiego. Powstanie pomnika finansował Ignacy Paderewski. Pomnik został zniszczony przez Niemców podczas okupacji. W 1976 pomnik zrekonstruowano. Przed pomnikiem znajduje się marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza.

[madohora]

Przy zbiegu ulic Warszawskiej i Kurniki, w północno-wschodnim narożniku placu Matejki znajduje się kościół św. Floriana z XII w., wielokrotnie przebudowywany. W przeszłości od kościoła św. Floriana zaczynała się tzw. "Droga Królewska" biegnąca na Wawel.

[madohora]

pl. J. Matejki 1–1a – Gmach Narodowego Banku Polskiego, proj. Kazimierz Wyczyński i Teodor Hoffmann, 1921
pl. J. Matejki 2 – Kamienica czynszowa Fabryki Porcelany w Ćmielowie, proj. Fryderyk Tadanier, 1938
pl. J. Matejki 6 – Kamienica czynszowa, proj. Jozue Oberleder, 1918
pl. J. Matejki 7 – Kamienica czynszowa, proj. Tadeusz Prauss, 1910
pl. J. Matejki 8 (ul. Kurniki 1) – Hotel Matejko (poprzednio kamienica czynszowa), proj. Aleksander Biborski, 1909
pl. J. Matejki 11 – Szkoła Miejska, proj. Maciej Moraczewski, 1877
pl. J. Matejki 12 – Gmach Dyrekcji Kolei, projekt przysłany z Wiednia, 1888
pl. J. Matejki 13 (ul. Basztowa 19) – Gmach Główny Akademii Sztuk Pięknych, proj. Maciej Moraczewski, 1877

[madohora]

Gmach Narodowego Banku Polskiego – zabytkowy budynek znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Basztowej 20, pomiędzy placem Jana Matejki a ulicą Zacisze, na Kleparzu. Ma w nim siedzibę oddział Narodowego Banku Polskiego.

[madohora]

W czasach II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej w gmachu mieściła się główna siedziba Banku Emisyjnego Generalnego Gubernatorstwa, którego dyrektorem był Feliks Młynarski, były wiceprezes Banku Polskiego[6]. Mieszkał on w tym budynku od 1940 roku do swojej śmierci (1972)

[madohora]

Po II wojnie światowej w gmachu siedzibę znalazł krakowski oddział Narodowego Banku Polskiego, a obiekt przechodził doraźne remonty, przebudowy i unowocześnienia. W latach 70. XX wieku przeprowadzono remont sali operacyjnej w ramach którego całkowicie usunięto jej oryginalny wystrój, m.in. zmieniono posadzkę, zainstalowano ścianki działowe obłożone zielonym kamieniem. Z kolei w latach 2015–2016 przeprowadzono generalny remont gmachu, w ramach którego m.in. odnowiono elewację, odtworzono pierwotny wystrój sali operacyjnej banku (w tym posadzkę z wzorem szachownicy). Wykonano także nowe wejście do budynku od strony placu Matejki, a dawne mieszkania na piętrach zamieniono na przestrzeń biurową[8][9]. Z oryginalnego wystroju przetrwała dekoracja stiukowa (w tym orzeł zygmuntowski na sali operacyjnej), kominki, dębowe drzwi sali operacyjnej.

[madohora]

W 2017 roku w elewację gmachu na rogu od strony placu Matejki i ulicy Basztowej wmurowano tablicę upamiętniającą fakt zamieszkiwania w tym miejscu Stanisława Wyspiańskiego. Obok znajduje się podobna tablica upamiętniająca Feliksa Młynarskiego.
16 listopada 1965 budynek został wpisany do rejestru zabytków[1]. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Budynek jest przykładem architektury w nurcie klasycyzmu akademickiego, popularnego w latach 20. XX wieku, szczególnie w przypadku siedzib instytucji rządowych – władze odrodzonej Polski przywiązywały dużą wagę do odpowiedniego wizerunku takich gmachów, monumentalnego, by w ten sposób podkreślić siłę państwa i solidność jego podstaw. Dlatego również zlokalizowano bank w prestiżowym miejscu.

[madohora]

onumentalność obiektu, który dzięki temu dostosowano do reprezentacyjnej zabudowy ulicy Basztowej, podkreśla fasada, ozdobiona ryzalitem z czterema kolumnami w wielkim porządku jońskim i belwederem. Cały gmach wieńczy ponadto attyka. Także materiały wykorzystane przy wznoszeniu budynku miały podkreślać jego wyjątkowy, dostojny charakter – wapień (z niego wykonano cokół) oraz płyty sztucznego kamienia (reszta obiektu), o różnych formach i fakturze.

[madohora]

Na szczycie fasady umieszczono dwie grupy rzeźb wykonanych w sztucznym kamieniu koloru czerwono-brązowego – alegorie rolnictwa (z lewej strony) i przemysłu (po prawej), które wyszły spod ręki Karola Hukana w latach 1922–1924. Nawiązują do działalności banku poprzez symboliczne przedstawienie dwóch sposobów zarabiania pieniędzy: pracą rąk ludzkich i produkcją przemysłową. Natomiast attykę ozdobiono płaskorzeźbionymi reliefami, autorstwa Stanisława Popławskiego, przedstawiającymi sylwetki nagich mężczyzn z festonami oraz (od strony zachodniej) „Byczki”, kompozycję z walczącymi żubrami[2][3][5]. Jego dłuta są również medaliony przy portalu od strony ulicy Basztowej.

[madohora]

Skrzydło północne gmachu, wzniesione w latach 90. XX wieku, reprezentuje styl postmodernistyczny. Jego elewacja podzielona jest mocnymi pilastrami, zwieńczonymi fryzem górnej kondygnacji z kwadratowymi otworami okiennymi. Pogłębione przestrzenie pomiędzy pilastrami zapełniono oknami, które ozdobiono geometrycznie kształtowanymi frontonami, schodkowymi obramieniami i taflami szkła w podziale okładziny kamiennej. Okładzina, w odcieniu jasnej szarości i beżu, ma kratowy układ.
W Gmachu Głównym ASP znajdują się m.in. biura rektora i kanclerza, dziekanaty wydziałów malarstwa i rzeźby, galerie, archiwum ASP, lecz także pracownie artystyczn

[madohora]

W 1946 na wysokich metalowych prętach umieszczono urnę z ziemią z pól bitewnych II wojny światowej, gdzie walczył polski żołnierz. Tutaj składano wieńce i kwiaty. W związku z odbudową pomnika Grunwaldzkiego konstrukcję rozebrano, urnę zaś złożono w 1976 w piwniczce obecnego pomnika – Grobu Nieznanego Żołnierza wykonanego z czarnego marmuru według projektu prof. Wiktora Zina. Pomnik zdobi metalowy znicz zasilany gazem, który zapalany jest podczas uroczystości organizowanych pod pomnikiem, na nim wyryte zostały miejsca bitew żołnierzy polskich w latach ostatniej wojny: Warszawa, Kutno, Westerplatte, Kock, Tobruk, Monte Cassino, Berlin, Studzianki, Lenino, Kołobrzeg, Odra, Nysa

[madohora]

Podczas odsłonięcia dwie figury były gipsowe: król Jagiełło na koniu i od ulicy Warszawskiej postać wieśniaka zrywającego pęta. Odlewy z brązu zamontowano dopiero w 1913 roku

[madohora]

Do transportu i montażu figury króla Jagiełły wykorzystano śmigłowiec Mi-6. Całą akcję montażu transmitowała telewizja.

[madohora]

W zrekonstruowanym pomniku przez prof. Mariana Koniecznego nieco inaczej postać króla Władysława Jagiełły dosiada konia. W Pomniku Grunwaldzkim Antoniego Wiwulskiego z 1910, król siedział w siodle, mając ugięte nogi w kolanach. W rekonstrukcji pomnika prof. Mariana Koniecznego – nogi wyprostowane, tak, jakby stawał w strzemionach. Zdaniem artysty – rekonstruktora pomnika, takie ujęcie postaci króla lepiej oddaje dynamikę postaci króla operującego mieczem. W schody prowadzące do pomnika wkomponowana jest marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza

[madohora]

[madohora]

Marcin Oracewicz (ur. ok. 1720, zm. w 1790 w Krakowie) – mieszczanin krakowski, bohater obrony Krakowa przed Rosjanami w czasie Konfederacji barskiej w czerwcu 1768 roku.

[madohora]

Na początku XIX wieku planowano zburzyć mury. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: „Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom”. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Zachowano więc części murów, w tym Barbakan i Bramę Floriańską.

[madohora]

W roku 1882 ocalono Bramę przed wyburzeniem po raz drugi. Uczynił to książę Władysław Czartoryski. Postanowił utworzyć w baszcie nad bramą, rodową kaplicę Czartoryskich. Rada miasta wyraziła zgodę pod warunkiem, że brama i baszta będą miały wygląd taki jak w połowie XVIII wieku. W 1889 ukończono kaplicę i konsekrował ją kardynał Albin Dunajewski.

[madohora]

Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono. Tramwaje wąskotorowe w Krakowie, kursujące m.in. przez bramę, zlikwidowano do początku lat 50

[madohora]

[madohora]

W ramach poznawania historii średniowiecznych fortyfikacji Krakowa, które miasto otacza szczególną opieką, zawędrowaliśmy do Bramy Floriańskiej i Barbakanu.

[madohora]

Inny fragment fortyfikacji - Barbakan, zwany Rondlem, należy do najcenniejszych zabytków Krakowa. Jest też jednym z nielicznych zachowanych w Europie dzieł architektury obronnej tego typu. Wzniesiony został w latach 1498-1499 w stylu gotyckim. Połączony był tzw. „szyją” z Bramą Floriańską i otoczony głęboką fosą, z systemem mostów i śluz.

[madohora]

Barbakan został zbudowany na rzucie koła z trzema kondygnacjami strzelnic i zwieńczony galerią, nad którą umieszczono siedem wieżyczek. Ma dwie bramy: od Kleparza i od strony murów miejskich. Ta ostatnia powstała w połowie XIX w. w miejscu gotyckiej wieży. W bramie zachodniej (od Kleparza) znajdował się most zwodzony wsparty na czterech filarach.

[madohora]

Faktyczne wznoszenie kaplicy z kamienia rozpoczęto w 1637 roku, prawdopodobnie według projektu Giovanniego Trevano, nazywanego w notatkach z remontów swojsko brzmiącym nazwiskiem Dziani. Prace trwały do zimy 1641 r.

[madohora]

Powtórne zaciemnienie obrazu miało miejsce 26 lipca 1655 r., według opisu Grodzińskiego na czcigodnem czole wyniknęły były i wypłynęły krople wielkie jak orzech laskowy, które częścią na czole stały, częścią, że upadały i na podesłaną tuwalnię spadały.[5] Wydarzenie złożyło się w czasie z wejściem wojsk Karola Gustawa do Poznania. Po zajęciu Wielkopolski i Mazowsza, Szwedzi kierowali się do Krakowa. Na rozkaz Stefana Czarnieckiego podpalono przedmieścia miasta, chcąc dymem osłonić mury przed ostrzałem wroga. Z pożaru ponownie ocalała jedynie Kaplica Matki Bożej Piaskowej, bo nad całym gmachem kościoła, kaplicy i klasztoru unosi się śliczna jakaś postać kobieca, cała jakby w śnieżnej bieli ubrana, a długim i szerokim płaszczem swoim wszystkę przestrzeń murów na około okrywająca

[madohora]

Legenda o powstaniu obrazu, uwieczniona w licznych dziełach pisanych i malowanych (sufit krużganków klasztornych na Piasku) mówi o pobożnym karmelicie, który powziął myśl namalowania obrazu Panienki nad wejściem do kościoła, zgodnie z karmelitańską tradycją. Pracę musiał przerwać ze względu na sygnaturkę, wzywającą na nieszpory. Po modlitwie bramy klasztorne zamknięto, a pracę rozłożono na dzień następny. Tymczasem w sposób cudowny niewidoma ręka odmalowała zakreślony obraz, co więcej jasność z niego świecąca zwróciła nad rankiem uwagę przechodzących i wywołała podziw i zdumienie. Rychło zebrało się mnóstwo ludzi, poczęli wyrażać swe uczucia w słowach, wołaniach i uniesieniach radosnych. Gwar ten niezwykły przeniknął do klasztoru; przybiegli Karmelici, a upadłszy na twarz, cześć oddawali temu cudownemu zjawieniu obrazu. Wiadomość o tem rozniosła się po całym Krakowie i całe miasto spieszyło przypatrzeć się cudowi. A gdy zaś rozległy się nad jasnością przedziwne melodyje śpiewu [...] uniesienie granic już nie miało i przeszło w zachwycenie. Historia przedstawia trzy istotne kwestie: nadzwyczajny kult obrazu, jaki istniał od samego powstania, nawiązuje do wątku acheiropoietos, popularnego w Bizancjum i ukazuje znane w tamtym okresie protektywne postrzeganie wizerunków nadbramnych – Mikołąj Grodziński uważa Zakon karmelitański za propagatorów tego obyczaju w kulturze łacińskiej

[madohora]

Głowy obu postaci zostały otoczone delikatnymi, kolistymi nimbami.

[madohora]

Obraz w Bramie Floriańskiej

[madohora]

Ulica Floriańska (dawniej też platea Sancti Floriani, czyli ulica Świętego Floriana, także ulica Tworzyjańska) – ulica w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Starym Mieście. Biegnie od północno-wschodniego narożnika Rynku Głównego do Bramy Floriańskiej i ma 335 m długości. Nazwa pochodzi od Bramy Floriańskiej, która zamyka od północy perspektywę ulicy i prowadzi w kierunku kościoła św. Floriana. Ulica ta stanowi część Drogi Królewskiej w Krakowie.

[madohora]

Ulica Floriańska jest pierwszym elementem dawnego traktu na północ. Jej zasadniczym przedłużeniem jest plac Jana Matejki, a za nim ulica Warszawska.

[madohora]

Kamienica Pernusowska – o rodowodzie średniowiecznym, swój obecny wygląd zawdzięcza przebudowie z początku XX wieku.

[madohora]

Kamienica Wanzamowska – miała wielu właścicieli: Włochów, Niemców, Polaków. Wśród nich byli także Gutterowie, którzy po otrzymaniu szlachectwa zmienili nazwisko na Dobrodziejscy. Mimo że kamienica była wielokrotnie przebudowywana przy wejściu zachował się późnogotycki, kamienny portal.

[madohora]

Kamienica „Pod Aniołkiem” – na jej fasadzie znajduje się płaskorzeźba anioła, zdobi ją też attyka. Wewnątrz znajdują się gotyckie i renesansowe kasetonowe stropy, portale, szafy w ścianach, polichromie i wielkie piwnice. W kamienicy tej w 1837 r. urodził się komediopisarz Michał Bałucki.

[madohora]

Kamienica Cyrusowska – pochodzi z XVII wieku. W 2009 roku została odrestaurowana.

[madohora]

Kamienica Westfalewiczów – powstała w latach 30. XIX wieku w wyniku scalenia dwóch średniowiecznych domów. W XIX w. znajdowała się w tej kamienicy redakcja i drukarnia „Gazety Krakowskiej”. Do 2016 roku miała tu siedzibę galeria sztuki współczesnej (Galeria Pauza)

[madohora]

Dom Jana Matejki

[madohora]

Kamienica „Pod Białym Orłem” – obecnie mieści się tu „Hotel Polski”. Kamienica ta należała na początku do Macieja Kossowicza, który wydzierżawił ją w 1825 r. Franciszkowi Staniszewskiemu z przeznaczeniem na oberżę. Staniszewski wkrótce kamienicę zakupił i urządził w niej wzorowy zajazd. W XIX w. zajazd został rozbudowany wzdłuż murów w stronę ulicy św. Jana i zmienił nazwę na „Hotel Polski”. W kamienicy tej 5 lutego 1879 został aresztowany Ludwik Waryński, twórca pierwszej polskiej partii rewolucyjnej „Proletariat”.

[madohora]

Kamienice przy Floriańskiej

[madohora]

[madohora]

Na rynku znajdują się m.in.:
kościół św. Barbary
XIV-wieczna kamienica (nr 7) zamieszkiwana kiedyś przez altarystów, potem penitencjarzy mariackich. Kamienica posiada dziedziniec z drewnianymi krużgankami z XVII wieku i późnobarokową fasadę z XVIII wieku.
kamienica Szoberowska (nr 6) - miejsce w którym w 1661 wydrukowano pierwszą w Polsce gazetę "Merkuriusz Polski"; w domu tym mieszkał w dzieciństwie Bronisław Malinowski
kamienica Lamellich
gotycka kamienica Fritscha (nr 1, przebudowana w stylu barokowym).

[madohora]

Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń.

[madohora]

W 1539 na Małym Rynku za odejście od wiary katolickiej została spalona na stosie 80-letnia Katarzyna Weiglowa

[madohora]

Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

Kramy Bogate zostały wyburzone w latach 1873–79 przy okazji gruntownej przebudowy Sukiennic. Przed zburzeniem władze miasta wykupiły wszystkie kramy od właścicieli. Przestrzeń po ich wyburzeniu została zagospodarowana na późniejsze podcienia. Pozostałości po fundamentach Kramów Bogatych zostały wyeksponowane w podziemiach rynku.

[madohora]

W 1956 w piwnicach pałacu „Pod Baranami” założono kabaret „Piwnica pod Baranami”.

[madohora]

Jako że Twardowski miał pochodzić z Krakowa lub jego okolic, w mieście tym można znaleźć szereg miejsc, o których uważa się, że tu znajdował się dom szlachcica (np. Kamienica Pod św. Janem Kapistranem).

[madohora]

Izba Pańska – jedna z sal reprezentacyjnych dawnego krakowskiego ratusza na Rynku Głównym w Krakowie. Głównie wykorzystywana jako Izba Rady, pełniąca też funkcje sali sądowej.

[madohora]

Izba była doskonale udekorowanym, najważniejszym pomieszczeniem ratusza świadczącym o bogactwie miasta. Na ścianach znajdowała się malatura lub fryz pędzla K. Kurcza przedstawiająca popiersia polskich królów. Sala wystrojona była w gzyms na konsolach oraz obramowania okienne z kolumnami. Do Izby prowadziły wykonane w 1593 roku przez Piotra Kalinę drewniane intarsjowane drzwi oraz kamienny renesansowy portal autorstwa J. Frankstijna. Kasetonowy strop w stylu manierystycznym powstał w latach 1593–1600.

[madohora]

Kongregacya Kupiecka, jedna z najdawniejszych Korporacyji krakowskich
sięgająca założeniem początków XV stulecia, bo r. 1410, dzieląc pomyślną i złą dolę miasta,
przetrwała do dni naszych. Kupiectwo krakowskie zjednoczone w kongregacyi kupieckiej
chlubnie jest zapisane na kartach historyi starego Krakowa, nie tylko z czasów niepodległości Narodu,
ale i później nie wyłączając czasów Wolnego Miasta i doby po zajęciu Krakowa prze Austryę.
Zasiadali oni ongi w przeważnej części na krzesłach radzieckich i ławniczych,
a ślady ich działalności obywatelskiej przetrwały wieki, stanowiąc chlubę mieszczaństwa krakowskiego
jako tegóż żywioł rdzenny i kulturalny (...)

[madohora]

Izba przestała funkcjonować w 1820 wraz z wyburzeniem ratusza. Kupcy krakowscy od 1889 czynili starania o pozyskanie własnej Izby w nowym Krakowskim Magistrackie. Przywilej taki Rada Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa nadała im w 1901, kiedy to jednemu z pomieszczeń magistratu nadano nazwę Izba Kupiecka. Czas II wojny światowej oraz czasy powojenne nie były przychylne kupcom, od 1949 kongregacja kupiecka została rozwiązania zgodnie z decyzjami ówczesnych władz państwowych PRL.
Obecnie tradycja Izby Kupieckiej w Ratuszu jest kontynuowana. W dzisiejszym Magistracie jest to Sala Kupiecka (dawna Izba Kupiecka).

[madohora]

Kaplica ratuszowa – kaplica w krakowskim ratuszu, który zburzony został w 1820 roku.

[madohora]

Odwach Ratuszowy – wartownia zlokalizowana niegdyś na Rynku Głównym w Krakowie przy wieży ratuszowej, wybudowana w 1782, zburzona w 1879, odbudowana latach 1881–1882 i ponownie zburzona w 1946 roku.

[madohora]

Wartownia została wzniesiona w 1782 dla polskiego garnizonu z polecenia gen. Józefa Wodzickiego, który pełnił funkcję wojskowego komendanta miasta. Odwach był parterowym budynkiem w stylu klasycystycznym. Posiadał niewielkie podwórko z arkadowymi wnękami na fasady. Miał otwarty na zewnątrz przedsionek, gdzie dyżurowali pełniący wartę żołnierze. Trójkątny tympanon odwachu zdobiła podobizna Orła Białego, wymalowana na dużej drewnianej tarczy. Wewnątrz strażnicy znajdowało się kilka izb przeznaczonych dla wartowników oraz areszt, w którym przetrzymywano tymczasowo aresztowanych lub zatrzymanych na ulicy podejrzanych osobników. Zlokalizowano go po stronie południowej wieży ratuszowej, czyli od strony ul. Wiślnej oraz ul. Brackiej. Po wyburzeniu zabudowań ratuszowych oraz spichlerza w latach 1817-1820, wartownia pozostała razem z wieżą ratuszową. Przy wartowni znajdował się areszt. Odwach został rozbudowany początkowo w 1829, kiedy to pełnił już cywilne funkcje. Na początku XIX wieku wojskową wartownię przeniesiono do budynku Wielkiej Wagi, ale pierwotny odwach służył jeszcze przez pewien czas celom wojskowym. Było tak w 1809, po zajęciu Krakowa przez armię Księstwa Warszawskiego oraz okresowo w latach 1815-1846, kiedy to obiekt zajmowała milicja Wolnego Miasta. W następnych latach stary odwach pełnił funkcję składnicy sprzętu pożarniczego, mieściły się tam stajnie szwoleżerów austriackich, aż w końcu ulokowano w nim miejską straż pożarną. W 1882 w miejscu dawnego wzniesiono nowy odwach, do którego przeniesiono na powrót wartownię ze zburzonej właśnie Wagi Wielkiej[.

[madohora]

Za czasów austriackich, w 1846 roku wojsko ponownie powróciło do odwachu, który następnie wyburzono w 1879. W latach 1881–1882 wzniesiono nowy neogotycki odwach według projektu Macieja Moraczewskiego. Nowy budynek był rozleglejszy od poprzedniego. Posiadał piętrową wieżę z arkadowymi podcieniami. Mieściła się nie tylko wartownia, ale także komendantura miasta i garnizonu oraz areszt. W 1888 dobudowano taras od północnej strony wieży.

[madohora]

W latach 1943–1944 część piwnic została wyburzona. Część zachowanych pomieszczeń zaadaptowano w latach 1961–1967 na działalność kawiarnianą. W drugiej części utworzono scenę teatralną. Działał tam Teatr Satyry Maszkaron. Na jego potrzeby dokonano adaptacji piwnic podczas remontu w latach 1983–1987. Od 1996 scena została przejęta przez nowohucki Teatr Ludowy, który utworzył tam swoją małą scenę o charakterze komediowo-kabaretowym – tzw. „Scenę Pod Ratuszem

[madohora]

[madohora]

Ludzie próżnujący cały dzień tam leżą, piją

a żywią się z nierządnicami bardzo rozpustnie:
dzieweczek i niewiast uczciwych pod zasłoną tańca
albo jakiej innej gry do siebie proszą, a w ten czas
o ich stateczność pilno starają. A gdzież swarów,
guzów, ran, ochronienia, zabijania, przytrafia się
jako w karczmach

[madohora]

W 1456 roku król Kazimierz Jagiellończyk odebrał rajcom przywilej sprowadzania piwa, jednak już w 1501 roku Jan I Olbracht zniósł ojcowski zakaz i nadał Krakowowi monopol na sprzedaż piwa świdnickiego. Wielu złodziejaszków i ludzi marginesu znajdywało tutaj schronienie toteż w 1540 roku Piwnica Świdnicka została zamknięta ponieważ: niecne białogłowy, wiedząc iż mężczyźni podochoceni z piwnicy wychodzą - sidła na nich nastawiały przy wejściu, które Indianami zwano.

[madohora]

Spichlerz Miejski – budynek zlokalizowany na Rynku Głównym w Krakowie, przylegający do budynku ratusza. Wyburzony w 1820.

[madohora]

Spichlerz był dwa razy większy od ratusza i w przeciwieństwie do niego był koloru jasnego. Miał attykę pokrytą malaturami z wizerunkami królów. W podziemiach spichlerza znajdowała się Piwnica Świdnicka.

[madohora]

udynek, pierwotnie zbudowany w latach 1561–1563 przez Stanisława Flaka i Włocha Antoniego, był kilkakrotnie przebudowywany, między innymi po pożarze w 1555 do spichlerza wcielono XIV-wieczne budynki: Dom Notariusza i Dom Ławników. Budynek został ostatecznie ukształtowany w latach 1632–1636. Spichlerz wyburzono w 1820. W latach 1943–1944 zniszczono część piwnic dawnego spichlerza, budując tam zabezpieczenie przeciwpożarowe Starego Miasta. Niemieccy okupanci opracowali wtedy plany odbudowy spichlerza i połączenia go z Sukiennicami, których nie zrealizowali.

[madohora]

[madohora]

Dom Notariusza – budynek przylegający do krakowskiego ratusza na Rynku Głównym w Krakowie. Wzniesiony w XIV wieku (najprawdopodobniej w latach 1393-1399). Przylegał (razem z dwoma innymi obiektami, tj. Domem Ławników oraz Szmatruzem) do budynku ratusza od północy (linia A-B) na wysokości środkowego wejścia do krakowskich sukiennic. Po pożarze w 1555, wcielony do Spichlerza Miejskiego wybudowanego w latach 1561–1563 jako jedna z jego izb, która została wyburzona wraz z ratuszem w 1820 roku.

[madohora]

Dom Ławników – budynek przylegający do krakowskiego ratusza na Rynku Głównym w Krakowie. Wzniesiony w XIV wieku. Przylegał (razem z dwoma innymi obiektami, tj. Domem Notariusza oraz Szmatruzem) do budynku ratusza od północy (linia A-B) na wysokości środkowego wejścia do krakowskich sukiennic. Po pożarze w 1555, wcielony do Spichlerza Miejskiego wybudowanego w latach 1561–1563 jako jedna z jego izb zwana Izbą Ławniczą, która została wyburzona wraz z ratuszem w 1820 roku.

[madohora]

[madohora]

Krakowski ratusz wzniesiony został na przełomie XIII i XIV wieku, najstarsza informacja źródłowa o ratuszu pochodzi z 1313 lub 1316 roku. W 1384 roku wzmiankowano istnienie w ratuszu więzienia. W latach 1397–1399 wzniesiono Dom Notariusza. W drugiej połowie XIV wieku w wyniku przebudowy ratusz zyskał trzecią kondygnację, a także blendowane szczyty ze sterczynami, ośmioboczne wieżyczki na narożnikach, arkadowy ganek-loggia od wschodu, pełniący rolę trybuny. Na początku XV wieku zbudowano istniejącą do dzisiaj gotycką wieżę ratuszową.

[madohora]

[madohora]

24 maja 1680, w wyniku uderzenia pioruna w wieży wybuchł kolejny pożar, w wyniku którego spłonął hełm wieży, zegar, stopił się dzwon, a sama wieża wypaliła się do połowy[4]. Po pożarze powołano komisję do oszacowania strat, której przewodniczył architekt i jezuita Stanisław Solski. Wtedy wybudowano zachowaną do dziś szkarpę od strony zachodniej. Odbudowę wieży w latach 1683-1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Podwyższył on wieżę, zaprojektował nowy hełm w stylu barokowym[6], ale już bez zegara. Praca królewskiego architekta nie była chyba zbyt solidna skoro w 1702 odnotowano, że hełm wieży „był w ruinie”. Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało jednak do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się, zrujnowany hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, skromniejszą wersją wcześniejszego hełmu. W 1713 roku wzmiankowano, że wieża ratusza grozi bliską ruiną, w związku z tym przemurowano część ścian, a w latach 1779-1780 usunięto gotyckie wykusze[2]. W tym czasie powstał także wybudowany przy wieży odwach ratuszowy, który w różnych formach przetrwał do 1946 roku.

[madohora]

1 marca 1817 na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa podjęto decyzję o zburzeniu części gmachu ratusza, w której znajdował się spichlerz. W końcowej części uchwały czytamy: Wieża jednak ratuszowa, miejsce dla głównej warty, czyli hauptwach i korpus starego ratusza od strony wieży ma pozostać w całości. W roku 1820 przystąpiono do rozbiórki spichlerza, w wyniku której zarysowały się mury właściwego ratusza, co w konsekwencji doprowadziło do zburzenia całego gmachu. Pozostała tylko wieża. Wkrótce i nad nią zawisło poważne niebezpieczeństwo. W roku 1821 na łamach „Pszczółki Krakowskiej” ukazał się artykuł Soczyńskiego, senatora Wolnego Miasta Krakowa, pt. Myśl o upięknieniu Krakowa, w którym postulował on wyburzenie wieży. W artykule czytamy m.in.: ...ten gotyk zegarowy, któren sam przez się jako mało wart pozostać nie może, a chęć użycia go czy to końcem wzniesienia budowli nowej, czy też połączenia z Hallą nabawiłby i niezmiernych kosztów i nieprzyzwoitości, śmiesznością lub niesmakiem mniej wykraczających. Pomysłu tego nie zrealizowano, dzięki czemu wieża pozostała w dalszym ciągu jedyną pamiątką po dawnym ratuszu. Józef Muczkowski po latach napisał o niej następujące słowa: Wiek cały stała opuszczona, jak wieczny wyrzut dla wandalów, którzy ją tak haniebnie osierocili..

[madohora]

W piwnicach pierwotnie działała Piwnica Świdnicka oraz więzienie. Po odgruzowaniu i adaptacji w latach 60. XX wieku kawiarnia, w latach 1983–1995 Teatr Satyry „Maszkaron” tworząc tutaj swoją małą scenę o charakterze komediowo-kabaretowym. a po kolejnym remoncie przeprowadzonym w latach 1997-1998 pomieszczenia oddano „Scenie pod Ratuszem” krakowskiego Teatru Ludowego.

[madohora]

W podziemiach kościoła znajduje się ekspozycja związana z historią Rynku

[madohora]

W tle kościół Świętego Wojciecha

[madohora]

Targowisko „Kwiaciarki Krakowskie” to najmniejsze spośród 15 miejskich placów targowych w Krakowie. Funkcjonuje na podstawie umowy dzierżawy, która obejmuje 10 stoisk kwiatowych po 24 m2 każde. Nadzór i kontrolę nad wszystkimi targowiskami miejskimi w tym nad „Kwiaciarkami Krakowskimi” pełni Wydział Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Krakowa – informuje Tomasz Popiołek, Dyrektor Wydziału.

[madohora]

Każde stoisko posiada podłączenie do instalacji elektrycznej, co bezpośrednio wpływa na możliwość wydłużenia czasu pracy targowiska. Skrzynie kwiatowe na stoiskach zostały wykonane w 2016 r. i zaopatrzone są w koła dzięki czemu w razie konieczności można je przestawić w inne miejsce, jeżeli oczywiście wystąpi taka potrzeba

[madohora]

KRAKOWSKIE KWIACIARKI - www.krknews.pl

[madohora]

Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie, u stóp którego na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: „Adamowi Mickiewiczowi Naród”.

[madohora]

17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z granodiorytu kośmińskiego wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika nastąpiło 26 listopada 1955 roku, w setną rocznicę śmierci wieszcza

[madohora]

Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Podczas trwania Euro 2012, pomnik był przystrajany kotylionem w barwach narodowych Polski oraz Holandii, Anglii lub Włoch, w dniach kiedy grały one swoje mecze na mistrzostwach; drużyny narodowe Holandii i Anglii miały bazy w Krakowie, drużyna Włoch w Wieliczce

[madohora]

Wokół pomnika Adama Mickiewicza odbywają się różnego rodzaju uroczystości, manifestacje, happeningi.
W dniu imienin wieszcza w dniu 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, skaczą na jednej nodze wokół pomnika, wierząc, że liczba okrążeń będzie równa ocenom uzyskanym na ich maturze.
Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

Pomnik Mickiewicza

[madohora]

Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także bazyliką Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny[3], bazyliką Mariacką lub kościołem Mariackim – zabytkowy, rzymskokatolicki kościół parafialny, znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Starym Mieście, na placu Mariackim, przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego. Od 1962 roku posiada tytuł bazyliki mniejszej. Świątynia jest gotycką, trójnawową, orientowaną bazyliką.

[madohora]

W 1443 (lub 1442) roku miało miejsce silne trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni.

[madohora]

W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 roku cieśla Matias Heringkan pokrył wieżę hełmem. Na nim w 1666 roku umieszczono złoconą koronę.

[madohora]

W XVIII wieku na polecenie archiprezbitera Jacka Augustyna Łopackiego wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta.

[madohora]

Na początku XIX wieku wskutek wprowadzenia austriackich przepisów sanitarnych i w ramach porządkowania miasta zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki.

[madohora]

Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metry wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieżę nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy 2,4 m i wysokości 1,3 m. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Jesienią 1912 roku przystąpiono do restauracji wieży. Roboty prowadził prof. Zubrzycki, a z ramienia magistratu nadzorował inż. Rzymkowski. Zdjęto wówczas górną część wieży: banie, chorągiew i złoconą koronę. Restauracją ich zajęła się krakowska firma H. Sztorca

[madohora]

Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d’, średnica 165 cm).

[madohora]

W 2013 ze względu na zły stan techniczny wieżę zamknięto dla zwiedzających. Ponowne jej udostępnienie nastąpiło w kwietniu 2015, po zakończeniu prac związanych z montażem nowej instalacji elektrycznej, grzewczej oraz wodno-kanalizacyjnej oraz po zamontowaniu nowej – metalowej – klatki schodowej.

[madohora]

Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek „za konających”, odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

[madohora]

W wysmukłych murach prezbiterium znajdują się wydłużone, ostrołukowe okna, ozdobione są motywami roślinnymi, a klucze rzeźbami figuralnymi o tematyce symbolicznej. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury magistralne budowli. Na ścianie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku.

[madohora]

Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, Łukasza Orłowskiego i innych.

[madohora]

W nawie głównej znajdują się dwie ambony.
przy pierwszym filarze międzynawowym po stronie południowej barokowa ambona z 1676 r. ufundowana przez ks. Stanisława Grodzkiego.
Na parapecie płaskorzeźbione postacie czterech ewangelistów. W zaplecku Chrystus, a na parapecie schodów Ojcowie Kościoła: św. Hieronim, św. Ambroży, św. Augustyn, i św. Grzegorz. Nad bramką wiodącą na schody – barokowy obraz św. Tomasza z Akwinu. Ambona jest zwieńczona baldachimem w kształcie latarni opiętej wolutami, na szczycie figura św. Jana Chrzciciela
przy trzecim filarze międzynawowym po stronie północnej ambona neogotycka wsparta na słupie wykonana w 1898 r. przez Walentego Wisza[9] według własnego projektu, na zlecenie infułata Józefa Krzemińskiego.
Korpus ambony ozdobiony jest figurami Ewangelistów i Ojców Kościoła, pod korpusem, głowy symboli czterech ewangelistów. Na ambonę wiodą kręcone, ażurowe schodki. Pomiędzy tralkami płyciny zdobione są płaskorzeźbionymi wyobrażeniami siedmiu grzechów głównych przedstawionych pod postaciami zwierząt:

[madohora]

żółw – lenistwo;
dwa walczące smoki – gniew;
smok pożerający jaszczurkę – obżarstwo;
smok – chciwość;
dwie małpy – nieczystość;
wąż – zazdrość;
paw – pycha.

[madohora]

Wzniesiona pod koniec XVI wieku z fundacji ks. Pawła z Zatora. Mieści się w niej ołtarz z 2 poł. XVIII wieku wykonany według projektu Franciszka Placidiego z XVI-wiecznym obrazem Madonny z Dzieciątkiem; obraz ubrany jest w srebrną sukienkę z 4 ćwierci XVII wieku. Na ścianach znajdują się epitafia osób z rodu Szembeków.

[madohora]

Ufundowana w 1439 roku przez mieszczanina Jerzego Szwarcza. W kaplicy uwagę zwraca barokowy ołtarz z roku 1747, projektu Franciszka Placidiego. W nim została zastosowana złudzeniowa perspektywa panoramicznie wykonanych skał, do których prowadzą schodki po obu stronach ołtarza. Po prawej stronie epitafium gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego poległego w bitwie pod Ostrołęką. Polichromia jest dziełem Jana Bukowskiego.

[madohora]

Wcześniej pod wezwaniem św. Aleksego. Zbudowana została w XV wieku i z tego też czasu pochodzi rzeźba Chrystusa, umieszczona w ołtarzu bocznym. W ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu jasnogórskiego z 1638 roku, jednak według legendy została ona namalowana na podstawie oryginału, który został poddany konserwacji w Krakowie dwa wieki wcześniej. Obraz ten został ukoronowany papieskimi koronami 15 grudnia 1968 roku przez kard. Stefana Wyszyńskiego. Z prawej strony znajduje się spiżowa płyta Erazma Danigiela.

[madohora]

Zakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczną polichromią barokową, pędzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwycięstwo wiary chrześcijańskiej. Dekoracja malarska ścian pochodzi z XIX wieku. Wypełniają ją symbole siedmiu sakramentów oraz postacie ojców kościoła, świętych i błogosławionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposażenie głównie barokowe.

[madohora]

Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

[madohora]

Kościół Mariacki posiadał organy już pod koniec XIV wieku. Pierwsza wzmianka na temat organów pochodzi z 1399 roku
Obecne organy główne są efektem licznych przebudów instrumentu wykonanego w 1800 przez krakowskiego organmistrza Ignacego Ziernickiego.
W 1908 gruntownej przebudowy instrumentu w duchu romantycznym dokonała firma Aleksandra Żebrowskiego, działająca najpierw we Lwowie, a później również w Krakowie. Nowy instrument, liczący 46 głosów rozdysponowanych pomiędzy 3 manuały i pedał, był z pewnością największym i najnowocześniejszym instrumentem nie tylko w Krakowie, ale w całej ówczesnej Galicji.
W latach 1952–1973 organy główne stopniowo rozbudowywano, modyfikując przy tym trakturę i łącząc je z organami w prezbiterium i nawie południowej (ostatecznie główny kontuar posiadał 4 manuały i 92 głosy, wliczając w to organy w prezbiterium i nawie południowej).
W latach 1987–1989 usunięto większą część organów Żebrowskiego i wybudowano częściowo nowy instrument, przywracając pierwotnie mechaniczną trakturę gry. Pracami kierował prof. Jan Jargoń, a wykonała je firma organmistrzowska Włodzimierza Truszczyńskiego z Warszawy. Od tego momentu instrument posiada 56 głosów, 3 manuały i pedał oraz połączenie z organami w prezbiterium.
Obecne organy główne niewiele przejęły z romantycznego brzmienia, a wykonywanie na nich muzyki barokowej i współczesnej jest dość problematyczne. Dobudowano także nowy pozytyw balustradowy, łamiąc przy tym stylistyczną jedność zachodniego chóru muzycznego. To efekty ostatniej, w dużej mierze nieudanej przebudowy, która do dziś wywołuje liczne kontrowersje.
Oprócz organów głównych w bazylice znajdują się jeszcze dwa interesujące instrumenty o typowo romantycznej stylistyce brzmieniowej:
organy Kazimierza Żebrowskiego w prezbiterium (12 głosów, z 1912),
organy Tomasza Falla w nawie południowej (7 głosów, z 1898).
W maju 2015 roku Archidiecezjalna Komisja Muzyki Kościelnej oceniła stan organów w bazylice. Zdecydowano o przeprowadzeniu gruntownego remontu wszystkich instrumentów. Konkurs wygrała firma Rieger Orgelbau. 15 grudnia 2018 roku zostały oddane do użytku oraz poświęcone przez arcybiskupa Marka Jędraszewskiego wyremontowane organy w prezbiterium. Podczas prac powiększono instrument o 2 głosy, rozdzielono dyspozycję na 2 manuały, odnowiono szafę organową, stół gry, miech, piszczałki oraz wszystkie uszkodzone elementy
Firma Rieger jest również odpowiedzialna za budowę nowych organów w nawie głównej. Według projektu nowy instrument będzie posiadać 62 głosy, rozdzielone na 4 manuały i pedał. 7 zabytkowych głosów ma pochodzić ze starego instrumentu. Budowa ma zakończyć się w 2021 roku. Do głównych organów ma zostać podłączony instrument w prezbiterium

[madohora]

Na kondygnacjach niższej wieży znajduje się pięć dzwonów liturgicznych, które stanowią jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce:
Dzwonią one w następujących porach
Półzygmunt – codziennie o 21:05 oraz w piątki o 15.04,
Tenebrat – niedziele i święta o 9:50,
Misjonał – codziennie o 18:25,
Mieszczański – codziennie o 7:55,
Józef z Nazaretu – codziennie o 12:04.
Od strony rynku zawieszono na murze dzwonnicy na wysokości 14 metrów dzwonek za konających. Odlano go w 1736 roku we wrocławskiej ludwisarni Kacpra Koerbera, fundatorem był ówczesny krakowski ławnik Krystian Jeingling. Dzwonek ma 22 cm średnicy, waży 7,5 kg, posiada ton uderzeniowy ais³. W latarni hełmu wieży zawieszono również gong zegarowy. Odlany został w 1564 roku przez ludwisarza Andrzeja. Ma średnicę 140 cm, waży ok. 1700 kg, jego ton uderzeniowy to cis². Bije on co 15 minut od 6.00 do 22.00. Drugi gong zawieszony jest we wnętrzu dolnej części iglicy hełmu hejnalicy. Pochodzi z 1530 roku, fundatorem był krakowski magistrat. Ma 165 cm średnicy, waży 3500 kg. Jego ton uderzeniowy to d1. Dzwoni co pełną godzinę

[madohora]

22 maja 2020 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu dwie monety: srebrną kolekcjonerską o nominale 50 złotych, oraz okolicznościową pięciozłotówkę z serii „Odkryj Polskę” przedstawiającą kościół Mariacki

[madohora]

Kościół Mariacki

[madohora]

Najwcześniejsza pisemna wzmianka o Hejnale pojawia się w miejskich rejestrach płac z 1392 roku, w których miasto wynagradza strażników oraz trębacza z wieży kościoła Mariackiego, którzy prawdopodobnie obserwowali Kraków ostrzegając przed pożarem lub nadejściem obcych wojsk. Tak jak w wielu ówczesnych europejskich miastach trębacz codziennie rano i wieczorem dawał sygnał do otwarcia i zamknięcia miejskich bram. Nie wiadomo, czy już wtedy była to ta konkretna melodia

[madohora]

Hejnał mariacki, grany początkowo tylko w południe, od 13 lutego 1838 wyznaczał punktualnie godzinę dwunastą. W ten sposób Kraków był pierwszym polskim miastem, w którym podawano dokładny czas. Miasto zawdzięczało to profesorowi Maksymilianowi Weissowi, dyrektorowi Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

[madohora]

Wspominana legenda ma jednocześnie tłumaczyć, dlaczego wieże kościoła Mariackiego tak bardzo różnią się wysokością.
Wabik na złodziei
Dziś, zamiast złodziei odstraszać, nóż ich przyciąga. – Wiemy, że w ciągu ostatnich kilku lat przynajmniej kilkadziesiąt razy został skradziony – mówi Zinkiewicz.
Dlatego to ostrze, które codziennie mijają dziś setki turystów, jest jedynie repliką. Gdzie znajduje się oryginalny zabytek – nie wiadomo.

[madohora]

Karę kuny zlikwidowano w Krakowie w 1779 roku.

[madohora]

I po prawej: „ILLA NON EST CIVITAS CVM LEGES IN EA NIHIL VALENT CVM MOS OCCI DIT PATRIVS” („Nie może istnieć państwo, gdy prawa w nim nic nie znaczą i gdy ginie obyczaj ojczysty” - cytat z „Paradoksów” Cycerona).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 1929 roku imieniem tej wyjątkowej kobiety został nazwany pierwszy żeński akademik Uniwersytetu Jagiellońskiego. Imię Nawojki nosi także jedna z krakowskich ulic. Każdy student i studentka zna „Nawojkę”, jednak czy interesują się znaczeniem tej nazwy? Czy wiedzą, co to za postać?

[madohora]

Pomnik Matejki

[madohora]

Matejko

[madohora]

[madohora]

nungi.‎ ‎i)o‎ ‎którego‎ ‎przedania‎ ‎i‎ ‎odważenia‎ ‎miedzi‎ ‎deputuje lion.‎ ‎Cotnm.‎ ‎Pana‎ ‎starszego‎ ‎z‎ ‎P.‎ ‎Franciszkiem‎ ‎Torianim, ‘Ławnikiem‎ ‎krak.,‎ ‎i‎ ‎P.‎ ‎Szymona‎ ‎Małaszkiewicza.‎ ‎— (‎ ‎Opłakany‎ ‎to‎ ‎wielce‎ ‎był‎ ‎czas,‎ ‎kiedy‎ ‎miasto‎ ‎ciśnione‎ ‎exe- kucy^‎ ‎wojskowy,‎ ‎te‎ ‎kawałki‎ ‎miedzi‎ ‎sprzedać‎ ‎przymuszone było,‎ ‎aby‎ ‎nadzwyczajnem‎ ‎w‎ ‎ów‎ ‎czas‎ ‎wymaganiom‎ ‎zado- syć‎ ‎się‎ ‎stało.}
O‎ ‎najpóźniejszem‎ ‎już‎ ‎prawie‎ ‎jak‎ ‎zupełnem‎ ‎odbudowaniu wieży‎ ‎ratusznej‎ ‎w‎ ‎końcu‎ ‎ubiegłego‎ ‎stulecia,‎ ‎kosztem‎ ‎przez X.‎ ‎Kajetana‎ ‎ign.‎ ‎Sołtyka‎ ‎Biskupa‎ ‎krakow.‎ ‎wyznaczonym, wspomniane‎ ‎już‎ ‎było‎ ‎w‎ ‎innych‎ ‎pismach,‎ ‎przeto‎ ‎potrzeba‎ ‎mó wienia‎ ‎tu‎ ‎o‎ ‎tein‎ ‎ustaje.

[madohora]

[madohora]

Niezachowane obiekty krakowskiego Rynku Głównego – budynki, budowle i inne obiekty, których już nie ma na krakowskim rynku, głównie ze względu na podjęte w XIX wieku decyzje o ich wyburzeniu. Powstawały one i ulegały przeobrażeniom w toku rozwoju Krakowa, przy czym istotne dla ich rozwoju były następujące okresy:

XI – XIII wiek – okres przedlokacyjny
XIII – XIV wiek – wczesnolokacyjny okres drewniany
XIV – XVIII wiek – lokacyjny okres murowany
XIX – XX wiek – przeobrażenia, wyburzenia, współczesna renowacja

[madohora]

Rynek Krakowski, dziś po XIX-wiecznych wyburzeniach prawie pusty, zajmowały pierwotnie liczne budowle służące gospodarce i władzom miejskim, takie jak wagi miejskie, kramy i ławy, jatki i budy, topnie kruszców, postrzygalnie, ratusz ale także zachowane do dzisiaj sukiennice, wieża ratuszowa.

[madohora]

[madohora]

Syndykówka była jedną z dwóch postrzygalni na krakowskim rynku, była to dwupiętrowa i trójosiowa budowla, zwieńczona attyką pełną. druga postrzygalnia znajdowała się w południowo-zachodnim narożniku Sukiennic.

[madohora]

Widok Wawelu od strony Wisły

[madohora]

W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii.
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok

[madohora]

W swojej interpelacji radny Hohenauer wymienia szereg dodatkowych korzyści kolejki gondolowej. Jego zdaniem inwestycję można by zrealizować przy minimalnej interwencji w istniejącą infrastrukturę transportową, a miejska komunikacja zostałaby odciążona. Wielkim plusem gondoli jest również ograniczenie hałasu, który staje się który staje się jednym z największych problemów współczesnych miast.
Nadziemne wagoniki to sposób na lepsze wykorzystanie wolnej przestrzeni i możliwość organizowania transportu mimo trudnego terenu. W przeciwieństwie do dróg i torów, które osadza się ingerując w grunt i usuwając wszystkie przeszkody, gondola wznosi się nad trawnikami, drzewami, naturalnymi wzniesieniami.

[madohora]

Został wzniesiony w latach 1498–1499 za panowania króla Jana Olbrachta w obawie przed najazdem wołosko-tureckim zagrażającym Krakowowi po klęsce bukowińskiej. Inspiracją do tej decyzji były dwa barbakany w Toruniu (Starotoruński z 1429 i Chełmiński z 1449), których możliwości obronne skłoniły króla do budowy „takowej fortalicji” w Krakowie. Jan Olbracht osobiście położył tam kamień węgielny pod budowę i przekazał na ten cel 100 grzywien.

[madohora]

W 1897 na murze Barbakanu umieszczono tablicę pamiątkową ku jego czci z napisem: DNIA 22 CZERWCA 1768 ROKU MARCIN ORACEWICZ MIESZCZANIN I PASAMONIK KRAKOWSKI STRZAŁEM Z MURÓW MIASTA ZABIŁ PUŁKOWNIKA ROSYJSKIEGO, SKUTKIEM CZEGO ROSYANIE DNIA TEGO OD MIASTA ODSTĄPILI. 1897.

[madohora]

Obecna budowla w swojej najstarszej części pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W latach 1565–1566 w pobliżu Bramy Floriańskiej zbudowany został Arsenał Miejski. W XVI w. mieściły się w Bramie stajnie miejskie. W 1694 r. przeprowadzony został jej gruntowny remont.

[madohora]

Postrzygalnia – średniowieczne pomieszczenia urzędu pomiaru sukna zlokalizowane na rynku krakowskim w południowo-zachodnim narożniku Sukiennic od strony ul. Brackiej służące jako postrzygalnia. W 1873 przy okazji gruntownej przebudowy Sukiennic wcielona do ich gmachu

[madohora]

[madohora]

Wytyczony został w 1257 podczas lokacji Krakowa, na północ od Okołu i jego przedpola jako główny rynek miasta. Zbiegało się do niego 11 głównych ulic, był centralnym punktem handlu miejskiego. Znajdował się na nim ratusz. Na wschód od niego wytyczono rynek pomocniczy, obecny Mały Rynek

[madohora]

Jest największym (4 ha powierzchni) placem Krakowa, a także jednym z największych rynków w Europie (w Polsce większe są w Olecku – ponad 5,5 ha i Latowiczu – ok. 4,3 ha

[madohora]

Wspomniany w źródłach po raz pierwszy około 1300, po niemiecku, jako Ringe. Do 1900 nosił tylko nazwę Rynek. Potrzeba wyróżnienia go pojawiła się gdy miasto pochłaniało okoliczne miejscowości mające swoje place targowe - rynki.

[madohora]

Wszystkie kamienice i pałace wokół Rynku to kilkusetletnie obiekty zabytkowe. Mieszczą się w nich m.in.: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Międzynarodowe Centrum Kultury oraz sklepy z ekskluzywnymi towarami. Najbardziej znane restauracje to Wierzynek (nr 15) i Hawełka – Tetmajerowska (nr 34). Inne: Wentzl (nr 19), Redolfi (nr 38) i Pod Słońcem (nr 43). Kawiarnia Vis a Vis pod nr 29 była ulubionym miejscem Piotra Skrzyneckiego, twórcy kabaretu „Piwnica pod Baranami”. Jego figura w charakterystycznym kapeluszu gości nadal w kawiarnianym ogródku lokalu.

[madohora]

Studzienka Badylaka – studzienka imienia Walentego Badylaka, znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

Jego czyn został upamiętniony w 1990 roku tablicą pamiątkową, umieszczoną pod studzienką, którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak. Na tablicy zapisano słowa:

[madohora]

[madohora]

W 2004 roku hydrant został odrestaurowany i zawieszono na nim dodatkowe upamiętnienie Badylaka. Tabliczka zawieszona na studzience głosi:

[madohora]

[madohora]

Walenty Badylak (ur. 1904, zm. 21 marca 1980 w Krakowie) – żołnierz AK, ps. „Szymon”, emerytowany krakowski piekarz, który przykuł się łańcuchem do historycznej studzienki na krakowskim rynku, oblał się benzyną i dokonał aktu samospalenia. Jego czyn był protestem przeciwko przemilczeniu przez władzę zbrodni katyńskiej.

[madohora]

Jest typową kamienicą rynkową, o dobrze zachowanym historycznym układzie wnętrz i z częściowo zachowanym wyposażeniem (gotyckie portale, renesansowe stropy, barokowe sztukaterie)

[madohora]

Do 1736 kamienica należała do Anny Sapieżyny – wojewodziny trockiej. Następnie należała do kupców Nowickich, kupca Jana Ulricha i jego spadkobierców. Na przełomie XVIII i XIX wieku w kamienicy znajdowała się cukiernia. Przed rokiem 1827 dokonano klasycystycznej modernizacji. W 1867 dokonano przebudowy dla kupca korzennego Antoniego Czernego według projektu Teofila Zamojskiego. W 1876 Antoni Hawełka założył w niej sklep "Pod Palmą", prowadzony później przez dysponenta firmy Franciszka Macharskiego. Na parterze za sklepem mieścił się znany w Krakowie lokal gastronomiczny ("handelek"), w którym przy marmurowych pulpitach panowie na stojąco pijali piwo bawarskie, pilzneńskie i inne, podawane w kuflach z grubego szkła. W ścianach zamontowane były palniki gazowe do zapalania cygar. W 1935 oficyny zostały obniżone do wysokości pierwszego piętra.
13 grudnia 1965 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Kamienica Pod Orłem (Kamienica Kromerowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 45, na Starym Mieście.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Powstała przez połączenie dwóch innych kamienic: Bełzowskiej i Betmanowskiej. Połączono je w całość w 1841 roku, dla Wincentego Kirchmayera. Na fasadzie nad wejściem znajduje się gotyckie godło kamienicy Betmanowskiej (patrząc od strony Rynku Głównego to prawa część obecnej kamienicy), głowę św. Jana, dlatego kamienica nosiła nazwę „Pod Ściętą Głową”. W drugiej kamienicy mieszkał żupnik wielicki Seweryn Bethman.

[madohora]

W 1849 kwaterował w kamienicy feldmarszałek Iwan Paskiewicz idący z wojskami na Węgry.
9 grudnia 1965 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Mieściła się tu niegdyś apteka o tej samej nazwie założona przez Jana Szastera.
9 grudnia 1965 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Kamienica Zacherlowska (Bonerowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy Rynku Głównym 42, na rogu z ulicą św. Jana 1, na Starym Mieście.

[madohora]

Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. Przewodniczącym amerykańsko-polskiego komitetu odbudowy zamku i katedry na Wawelu był ks. Franciszek Ksawery Kurkowski.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o wadze pochodzą z 1302 roku. W średniowieczu krakowska Wielka Waga należała ponoć do największych tego typu budynków użyteczności publicznej w Europie. Wspomniana jest w przywileju króla Kazimierza Wielkiego z roku 1358, następne wzmianki (pensa major) pochodzą z roku 1369 i 1390. Później wspomniana w początku wieku XV i XVI. Pod koniec XVI w. budynek Wagi Wielkiej był bardzo zrujnowany, więc w roku 1594 podjęto decyzję o jego gruntownym remoncie. Pracami objęto fundamenty, sklepienia, odrzwia, okna i dach

[madohora]

W kamienicy tej pracownię miał fotograf Ignacy Krieger. Na II piętrze mieszkał i przechowywał swoje zbiory kolekcjoner Feliks Jasieński.
Obecnie (rok 2021) w kamienicy znajduje się hotel.
8 sierpnia 1965 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Kamienica Januszowiczowska

[madohora]

Kamienica „Pod Konikiem” (znana także jako kamienica Markowiczowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 39, na Starym Mieście.

[madohora]

Zabudowa ma charakter dziewiętnastowiecznej kamienicy czynszowej z zachowanym wystrojem, z nielicznymi elementami starszych dekoracji. W fasadzie znajduje się płyta z rytowaną sylwetą konia, stąd nazwa tej kamienicy. W 1861 przez kilka miesięcy w kamienicy tej znajdowała się pracownia malarska Jana Matejki.

[madohora]

W drugiej połowie XVI w. i pierwszej połowie XVII w. w posiadaniu rodzin mieszczańskich o rodowodzie niemieckim, m.in. Schillingów i Schoenbecków.

[madohora]

W XVII w. zbudowano drugie piętro oficyny tylnej i wzniesiono oficynę boczną (w piwnicach cembrowana studnia).

[madohora]

W 1854 r. dokonano jej nadbudowy i przebudowy neoklasycystycznej (zachowana fasada) dla kupca J. Fischera według projektu B. Trennera i prawdopodobnie P. Barańskiego.

[madohora]

W czwartej ćwierci XIX w. scalono budynek frontowy i oficyny w trzyskrzydłowy gmach (zachowane drewniane ganki).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W roku 1823 Lorenzo Paganino Cortesi założył w kamienicy cukiernię słynącą z produkcji likierów i wódek. W roku 1841 przejęta została przez szwajcarskich cukierników Gaudentego Redolfiego i Parysa Maurizio – nowych właścicieli domu. Rodziny zajmujące się cukiernią mieszkały tam aż do lat czterdziestych XX wieku. Na potrzeby zakładu dokonano licznych adaptacji.

[madohora]

[madohora]

W absydzie kamienny ołtarzyk, wykonany według projektu francuskiego architekta Eugène Viollet-le-Duc. Stopień przed ołtarzem pokryty posadzką z XIII wieku. Na środku krypty grób biskupa Maurusa (zm. 1118), odkryty w czasie prac archeologicznych w 1938 roku. Lampy w krypcie mają kształt koron królewskich.

[madohora]

Palatium na Wawelu – romańskie murowane palatium z połowy XI wieku, którego relikty fundamentów odnaleziono na Wawelu. Jego wzniesienie przypisywane jest Kazimierzowi Odnowicielowi. Odkryte przez Adolfa Szyszko-Bohusza, w literaturze przedmiotu funkcjonuje jako „sala o 24 słupach”. Było przedmiotem wykopalisk w latach 1920–1921 oraz 1985–1995. Przylega do północnej ściany Zamku Królewskiego, częściowo zawarte w obrysie późniejszych fundamentów Zamku. Relikty romańskie są obecnie zasypane, w ich miejscu znajduje się trawnik.

[madohora]

Fundamenty murowanej budowli zostały odnalezione w latach 1920–1921 przez Adolfa Szyszko-Bohusza w północno-wschodniej części wzgórza wawelskiego. Niewielki fragment ściany zachodniej został odnaleziony już wcześniej, w 1905 roku.

[madohora]

Pozostałości fundamentów znajdują się w północnej ścianie Zamku Królewskiego, pomiędzy wieżą Jana III Sobieskiego a wieżą Zygmunta III Wazy. Większa część budynku w kształcie proponowanym przez Szyszko-Bohusza znajdowałaby się pod obecnymi fundamentami Zamku. Najlepiej zachowana ściana północna znajduje się poza ich obrysem

[madohora]

W 1923 roku Szyszko-Bohusz zaproponował rekonstrukcję budynku jako sali o 24 filarach, o wymiarach 28,5 na 19,5 m. Tzw. „Sala o 24 słupach” została przez niego datowana na XI wiek, jako współczesna pierwszej katedrze, tzw. Chrobrowskiej. Jako przeznaczenie sali zasugerował refektarz.

[madohora]

W 1932 roku w pracy Wawel średniowieczny Szyszko-Bohusz opisuje obiekt już jako „świecki budynek romański”, który miałby powstać w XIII wieku jako kolejne stadium rozbudowy niewielkiego zameczku romańskiego, postulowanego przez autora na północno-wschodnim krańcu wzgórza wawelskiego. Późniejsze badania podważyły część założeń Szyszko-Bohusza dotyczących zameczku.

[madohora]

Teresa Rodzińska-Chorąży sugeruje, że parter mógł pełnić funkcje techniczne. Znajdowałby się tam system grzewczy, a w filarach mogłyby znajdować się otwory, przez które ciepłe powietrze przedostawałoby się na reprezentacyjne piętro.

[madohora]

Chronologia sali była wielokrotnie dyskutowana, oceniano ją na podstawie badań stratygrafii zachowanych murów oraz technik budowlanych. Z oryginalnym datowaniem na XI wiek zgadzali się Jan Zachwatowicz i Zygmunt Świechowski. Andrzej Żaki i Klementyna Żurowska opowiadali się za XIII stuleciem jako czasem powstania. Podczas powtórnych badań w latach 1985–1995 Pianowski i Firlet potwierdzili pierwotnie datowanie Szyszko-Bohusza. Za najbardziej prawdopodobną datę powstania budynku podano połowę XI wieku. Jego powstanie przypisuje się Kazimierzowi Odnowicielowi.

[madohora]

Problemy badawcze wczesnośredniowiecznego ośrodka osadniczego w Krakowie obejmują wielorakie zagadnienia. Angażują się w nie naukowcy z takich dziedzin jak archeologia, historia, historia sztuki, architektura, geologia czy urbanistyka. Głównym zamierzeniem artykułu jest przedstawienie najnowszych poglądów dotyczących zasadniczych kwestii nt. układu przestrzennego grodu na wzgórzu wawelskim oraz podgrodzia na Okole. Poglądy te poparte są przede wszystkim badaniami archeologicznymi, które prowadzi się w Krakowie od zgoła 130 lat. W pierwszym rzędzie poruszono kwestię obwałowań obu stanowisk. Główny człon krakowskiego ośrodka, tj. gród, otoczono potężnymi fortyfikacjami ziemno-drewnianymi. Wały te stanowiły zamknięty układ na całym obwodzie wzgórza. Podobne wały, przylegające bezpośrednio do północno-wschodnich stoków Wawelu, posiadało także podgrodzie. Dalszą część pracy poświęcono rozplanowaniu zabudowy kamiennej i drewnianej. Kamienna zabudowa była jednym z najważniejszych elementów układu przestrzennego Krakowa. Kolejnymi było rozplanowanie sieci komunikacyjnych i bram, a także targ i cmentarzyska przykościelne. Wawel mógł posiadać 3 bramy: południową, zachodnią oraz północno-wschodnią (jedyną otwierającą się na wnętrze Okołu), podobnie jak podgrodzie, z bramami: północną, południową i zachodnią. Cmentarzyska funkcjonowały przy kościele św. Gereona, św. Michała i przy romańskiej rotundzie w południowej części grodu oraz przy kościele św. Andrzeja i Marcina na podgrodziu. Kwestią ostatnią jest identyfikacja targu. Funkcjonował on zapewne w centralnej części Okołu.

[madohora]

Kościół św. Michała – gotycki kościół, wznoszący się od średniowiecza na wzgórzu wawelskim w Krakowie, zburzony w latach 1803–1804.

[madohora]

Część badaczy w przeszłości uważała, że historia kościoła św. Michała sięga do czasów przedpiastowskich i przypisywała mu szczególne znaczenie. M.in. Tadeusz Wojciechowski przypuszczał, że wzniesiono go na miejscu pogańskiego kultu i był to najstarszy kościół na Wawelu. Z kolei Henryk Łowmiański wysunął hipotezę, że kościół pełnił funkcję katedry dla pierwszego biskupa krakowskiego Prohora.

[madohora]

Z chwilą wkroczenia Austriaków do Krakowa Wawel przeznaczono na cele wojskowe. W 1803 r. zdecydowali oni o zburzeniu świątyni (m.in. wraz z sąsiednim kościołem św. Jerzego), rok później już nie istniał, a jego wyposażenie sprzedano na licytacji. Później na zewnętrznym dziedzińcu zamku wawelskiego, który powstał właśnie przez austriackie wyburzenia, wyeksponowany został zarys kościoła św. Michała

[madohora]

Kościół przy Baszcie Sandomierskiej – średniowieczny kościół, którego relikty odnaleziono na Wawelu w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

Uzupełnienie powyższych informacji możemy znaleźć z kolei w Encyklopedii Brücknera, który przytaczając słowa siedemnastowiecznego polskiego poety, autora książek i poradników Jakuba Kazimierza Haura, napisał:

bólu nie było, więc radził Haur r. 1680 niewiastę wobec gromady rózgami ciąć, a parobka nie chcącego ślubem winy zmazać „skazać na grzywny* na szpital wiejski i aby w kunie dzień przy święcie odprawił pokuty.”

[madohora]

Obiekt powstał w latach 1467-1477, z fundacji króla Kazimierza IV Jagiellończyka, z przeznaczeniem na kaplicę grobową dla niego oraz jego żony Elżbiety Rakuszanki. Pokryto ją wówczas polichromią (w 1470) i umieszczono dwa tryptyki, stalle oraz nagrobki króla i królowej dłuta Wita Stwosza. W XVI wieku freski częściowo przemalowano, a w XVIII wieku ściany wybielono i umieszczono tutaj nagrobek biskupa Kajetana Ignacego Sołtyka. Restaurację kaplicy, połączoną z przywróceniem pierwotnego wyglądu polichromii, podjął w 1870 Izydor Jabłoński, w latach 1904-1905 Julian Makarewicz, a w latach 1947-1951 Rudolf Kozłowski – wówczas otworzono także grób króla Kazimierza Jagiellończyka.

[madohora]

Przy ścianie wschodniej, po stronie południowej, znajduje się tryptyk Matki Bożej Bolesnej, pochodzący z 4. ćwierci XV wieku, autorstwa krakowskich artystów. W zwieńczonej figurami proroków szafie umieszczono posągi Matki Boskiej Bolesnej i Jezusa Bolesnego. Niżej aniołowie, trzymający herby Polski, Litwy i Habsburgów, zaś wyżej trzymający Arma Christi (atrybuty męki pańskiej). Malowane skrzydła ukazują: Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Chrystus wśród uczonych, Ukrzyżowanie, Zdjęcie z Krzyża – skrzydła otwarte i Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Hołd Trzech króli, Obrzezanie – skrzydła zamknięte.

[madohora]

[madohora]

Kaplica Zygmuntowska zw. także Królewską, Rorantystów i Jagiellońską, pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, świętego Zygmunta i świętej Barbary – jedna z 19 kaplic w katedrze wawelskiej.
Przykład florenckiej architektury renesansowej poza Włochami. Niemiecki historyk sztuki August Ottmar Essenwein (ur. 1831, zm. 1892) nazwał ją perłą renesansu z tej strony Alp.

[madohora]

Kopuła pokryta jest złotą blachą z wzorem rybiej łuski. Na środku południowego spadu kopuły przymocowany jest ciemny orzeł z koroną. Na szczycie kopuły znajduje się walcowata latarnia z ośmioma wąskimi przeźroczami. Obramienia okienne w formie arkad. Przestrzeń między oknami zdobiona jest przez pilastry kompozytowe o rzeźbionych trzonach z motywem plecionej w warkocz wstęgi. Następnie belkowanie bez dekoracji. Całą latarnię przykrywa korona, a w jej zwieńczeniu znajduje się półklęczący na kuli anioł trzymający koronę królewską, z której wyłania się krzyż łaciński symbolizujący suwerenną władzę daną od Boga.
Wśród istniejących kaplic włoskich brak jest analogii. Istnieje natomiast rysunek Leonarda da Vinci, który mógł stanowić inspiracje dla rozwiązań zewnętrznych kaplicy.

[madohora]

Nie zastanawiając się długo i próbując uratować swoją duszę przed diabelskimi zamiarami, zaczął śpiewać pieśń do Matki Boskiej, której uczyła go matka. Diabeł chciał lecieć szybciej, ale jego moc słabła. Twardowski śpiewał kolejne wersy, a czarna postać przechodziła coraz gorsze katusze, aż w końcu go upuściła… W tej chwili przelatywali nad księżycem i właśnie tam spadł Pan Twardowski. Podobno siedzi tam do dnia dzisiejszego, z tęsknotą spogląda na ziemię, wypatruje Krakowa i będzie tam tkwić do końca świata.

[madohora]

Relatywnie ubogie zdobienia elewacji rekompensują szczególnie bogate opracowanie wnętrza w konwencji horror vacui. Jako kaplica na pół prywatna, została oddzielona od katedry dekoracyjną kratą. Ściany korpusu z powodu występujących wewnątrz nisz tworzą w rzucie plan krzyża greckiego. Na zachodniej ścianie znajduje się nagrobek Zygmunta I Starego (zleceniodawcy kaplicy), a pod nim jego syna Zygmunta II Augusta, na południowej ścianie umieszczono nagrobek córki Zygmunta Starego, a siostry Augusta Anny, wschodnią ścianę zajmuje ołtarz Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Wszystkie ściany oplata łamany cokół z polami wypełnionymi arabeską (przeplecioną mitycznymi stworami i maszkaronani) oraz herbami.

[madohora]

Szersze przęsła zamknięte łukiem pełnym z archiwoltą (wszystkie łuki wewnątrz są dekorowane i profilowane). Rzeźby w niszach, tonda, nagrobki oraz ołtarz zrobione są z czerwonego marmuru węgierskiego, a architektoniczne obramienia z białego alabastru, kolorystyka ta ma nawiązywać do barw godła polskiego.

[madohora]

Ściana północna (wejściowa) „CONFITEANTUR TIBI DOMINE OMNES,
2 Ściana wschodnia (ołtarz) GENTES, QUI DAT SALUTEM REGIBUS”
3 Ściana południowa (nagrobek Anny) „DEUS, IUDICIUM TUUM REGI DA”
4 Ściana zachodnia (nagrobki Zygmuntów) „BEATI QUI IN DOMINO MORIUNTUR”
1 Ściana północna (wejściowa) „Niech wysławiają Cię Panie wszystkie
2 Ściana wschodnia (ołtarz) narody, który daje (dajesz) zbawienie królom”
3 Ściana południowa (nagrobek Anny) „Daj swe baczenie, Boże, królowi”
4 Ściana zachodnia (nagrobki Zygmuntów) „Błogosławieni, którzy umierają w Panu”

[madohora]

W bębnie występuje osiem okrągłych otworów okiennych (trzy od północy zamurowane w XVIII w.). Między oknami występują pilastry, wszystkie powierzchnie bogato dekorowane. Kopuła sferyczna zdobiona pięcioma wzwyż na szesnaście wszerz rządów kasetonów z motywem rozet, kasetony maleją wraz ze zbliżaniem się do latarni i mają 80 różnych form. Rzędy oddzielają poziome i pionowe dekoracyjne pasy, na skrzyżowaniach dekorowane są kołami. Kopuła symbolizuje niebo i baldachim rozpięty nad grobem i ołtarzem, być może jest to nawiązanie do tradycyjnych na Wawelu baldachimowych nagrobków królewskich. Zwieńczeniem kopuły jest wpuszczająca do środka światło latarnia, na jej podniebieniu znajduje się sygnatura autora kaplicy – „BARTHOLO FLORENTINO OPIFICE”.

[madohora]

Ołtarz otwarty
Część środkowa: Boże narodzenie, Hołd Trzech Króli, Oczyszczenie NMP, Zaśnięcie NMP (w zwieńczeniu).
Prawe skrzydło: Zwiastowanie, Nawiedzenie, Ofiarowanie NMP w świątyni. W zwieńczeniu św. Wojciech.
Lewe skrzydło: Obrzezanie Chrystusa, Spotkanie Joachima z Anną, Święta Rodzina u Joachima i Anny. W zwieńczeniu św. Stanisław.

[madohora]

Brązowa krata w wejściu, z herbami Polski, Litwy i Sforzów jest dziełem warsztatu Vischera z lat 1530 – 1532. W polu arkady uzupełnia ją żelazna krata z 1545 r.

[madohora]

Kościół św. Gereona – kościół romański, zbudowany w XI wieku na wzgórzu wawelskim w Krakowie, w XIV w. przekształcony w gotycką kaplicę św. Marii Egipcjanki, zlikwidowaną w XVI w.

[madohora]

Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku.

[madohora]

Hejnałem na tysiąc trąb 11 czerwca 2000 roku bito rekord do Księgi Guinnessa, dokładnie w samo południe, na krakowskim Rynku Głównym. W trąby zadęło blisko 2000 trębaczy. Okazją zgromadzenia tak wielkiego zespołu były trwające właśnie w Krakowie coroczne Międzynarodowe Spotkania Orkiestr Wojskowych. Razem z polskimi trębaczami, grali hejnał żołnierze brytyjscy, belgijscy i hiszpańscy. Na trąbkach zagrali również trębacze cywilni, najstarszy miał 79 lat, a najmłodszy nie ukończył ośmiu.

[madohora]

Przez wieki ostrzegał: nie kradnij, bo stracisz rękę! Dziś kusi złodziei
Za kradzież drobną obcięcie uszu, za poważniejszą – ręki. O tej surowej zasadzie wynikającej z prawa magdeburskiego miał przypominać umieszczony w krakowskich Sukiennicach nóż. Setki lat minęły, czasy się zmieniły – teraz zamiast odstraszać potencjalnych złodziei, przyciąga ich. W ciągu kilku ostatnich lat był wielokrotnie kradziony

[madohora]

Kuna była narzędziem, które służyło do przytwierdzania skazanego (lub pokutnika) do danego miejsca w celu odbycia przez niego kary. Składa się ona najczęściej z żelaznej, dwuczęściowej obręczy, którą można było zamknąć na szyi (lub ręce) skazanego za pomocą kłódki. Całość była przytwierdzona za pomocą łańcucha do portalu ratusza lub kościoła (w mniejszych miejscowościach do pręgierza).

[madohora]

I tak rosła sława szlachcica, który w magiczny sposób uzdrawiał i leczył nie tylko ludzi, ale także zwierzęta. Posiadał wielkiego koguta, którego stworzył przy pomocy diabelskich mocy, na którym odwiedzał polskie wsie i miasta, aby pomagać innym. W końcu wieści o nim dotarły do samego króla Zygmunta Augusta, który rozpaczał po utracie swej ukochanej małżonki. Ten poprosił Pana Twardowskiego o przywołanie ducha zmarłej królowej. Szlachcic postanowił spełnić życzenie i na jednym z królewskich luster ukazał się obraz kobiety, czym zaskarbił sobie ogromny szacunek i łaskę u króla.

[madohora]

Zastanawiasz się czy Mistrz Twardowski istniał na prawdę? Zaskoczę Cię, ale odpowiedź brzmi: TAK! Legenda o Panu Twardowskim opiera się na prawdziwym polskim alchemiku – Janie Twardowskim, który służył na dworze króla Zygmunta Augusta. Podobno król osobiście prosił go o przeprowadzenie seansu spirytystycznego w celu przywołania ducha jego ukochanej zmarłej żony – Barbary Radziwiłł. Najstarsza wzmianka na temat Pana Twardowskiego pochodzi ze znajdującego się w Archiwum Diecezjalnym w Płocku dokumentu z 1495 roku, który opisuje oskarżenia o czary wobec ucznia Mistrza Twardowskiego. Część badaczy postać Pana Twardowskiego utożsamia z niemieckim wróżbitą i astrologiem Lorenzem Dhur, który również służył u Zygmunta Augusta. Jak widać ten król Polski lubił otaczać się alchemikami i osobami zajmującymi się magią.

[madohora]

Pierwowzorem Sukiennic były drewniane kramy sukienne otoczone budami, jatkami i straganami. W akcie lokacyjnym książę zobowiązał się do wystawienia sukiennic kamiennych. Stanowiły one podwójny rząd kramów z uliczką pośrodku, która na noc była zamykana z obydwu stron. Około roku 1300 pasaż z kramami zadaszono, co nadało im wygląd hali targowej. W takiej formie przetrwały do połowy XIV wieku.

[madohora]

W ramach porządkowania Rynku w latach 1875–1879 sukiennice przebudowano według projektu Tomasza Prylińskiego. Wyburzono przylegające do nich kramy i budynki. Dolna hala została przekształcona w ciąg drewnianych kramów handlowych, rozlokowanych wzdłuż ścian i udekorowana w 1895 herbami miast polskich, godłami cechowymi i pieczęciami. Sala górna została zaadaptowana na potrzeby muzeum.

[madohora]

Po lewej stronie (patrząc z ul. Szewskiej): „NATALE SOLVM DVLCE DINE CVNCTOS DVCIT ET IMMEMORES NON SINIT ESSE SVI” (w tłumaczeniu na język polski: „Nasz kraj przepełnia nas niezwykłą słodyczą i nigdy nie pozwala zapomnieć, że do niego należymy” - cytat z „Listów z Pontu” Owidiusza).

[madohora]

Współcześnie w Sukiennicach znajdują się dwa rzędy kramów, głównie z biżuterią, pamiątkami czy rękodziełami. Obecnie na piętrze Sukiennic (w dawnym szmatruzie) znajduje się Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Stanowi ona oddział Muzeum Narodowego. Na parterze Sukiennic znajduje się również słynna kawiarnia Noworolski. Pod zewnętrzną częścią sukiennic zachowane jest zabytkowe i sprawne oświetlenie gazowe.

[madohora]

[madohora]

Pamiątką po świątyni jest m.in. nazwa pobliskiej ulicy św. Gertrudy oraz pochodzący z kościoła św. Gertrudy późnogotycki poliptyk ze sceną Koronacji Matki Boskiej i wizerunkami świętych na skrzydłach znajdujący się w kościele św. Mikołaja.

[madohora]

Dlaczego Nawojka tak bardzo pragnęła kontynuować kształcenie? Kobiety miały jasno wyznaczone role i zadania – związane oczywiście z mężem i domem oraz dziećmi. Większości z nich nie przychodziło do głowy, że mogą chcieć czegoś poza tym. Nawojka była inna.

[madohora]

I tu kolejny zwrot historii. Nawojce darowano karę. Profesorowie zaświadczyli o jej nieposzlakowanej moralności i wielkiej bystrości umysłu. Sąd biskupi zamienił karę śmierci na dożywotni pobyt w klasztorze. Nawet odbywając tę karę Nawojka nie porzuciła swoich ambicji. Nauczała swoje współtowarzyszki pisania i czytania, a po latach została ich przełożoną.

[madohora]

Królowa Jadwiga bardzo przejęła się historią biednego kamieniarza. Chcąc mu pomóc postawiła swoją stopę na obrabianym właśnie przez mężczyznę kamieniu, a następnie odpięła od swojego trzewika złotą klamrę i podarowała ją smutnemu rzemieślnikowi. Ten ucieszony podziękował Królowej za jej dobroć. Wg jednej z wersji legendy, gdy kamieniarz następnego dnia przyszedł do pracy, na kamieniu zauważył odbicie stopy dokładnie w tym miejscu, gdzie Królowa Jadwiga postawiła swój trzewik w celu odpięcia złotej klamry. Zdziwiony mężczyzna szybko podzielił się innymi ludźmi swoją obserwacją, co zaowocowało wzmożeniem kultu św. Jadwigi Andegaweńskiej wśród jej poddanych. Wiele osób sądziło, że pod dobrocią Królowej nawet kamień mięknie

[madohora]

Dawno, dawno temu, gdy na ziemiach polskich kształtowały się początki państwa, w Krakowie panował książę o imieniu Krak. Był to sprawiedliwy i mądry władca, uwielbiany przez swój lud. Miał córkę Wandę oraz dwóch synów – starszego, imieniem Krak II, oraz młodszego, zwanego Lechem.

[madohora]

Krakowianie byli zrozpaczeni. Stracili ukochanego księcia, jego następca został zamordowany, a jedyny brat zbiegł jako zabójca. W rezultacie Kraków pozostał bez władcy. Sytuacja ta nie mogła jednak trwać długo, gdyż ktoś musiał przewodzić temu dumnemu miastu. Długo zastanawiano się, którego z możnych wybrać, lecz za namową mędrców zdecydowano się na szerszy wybór, nie ograniczając się wyłącznie do mężczyzn. Wtedy wszystkich olśniło – ukochany książę Krak miał przecież również piękną i mądrą córkę Wandę. Szybko zaproponowano jej objęcie tronu i rządzenie krajem. Wanda przyjęła tę odpowiedzialność z odwagą i determinacją.

[madohora]

Dumna Wanda nie chciała dać swemu ludowi obcego pana. Wiedziała, że musi stanąć do walki w obronie swojego narodu. Przypomniała sobie słowa zmarłego ojca, księcia Krakusa, który zawsze uczył ją odwagi i mądrości.

[madohora]

Rytygier, widząc, że jego rozkazy nie przynoszą efektu, gdyż jego wojska nie chcą walczyć z Wandą, zdecydował się popełnić samobójstwo.

[madohora]

W jednej z bardziej znanych wersji legendy o Wandzie, którą zawdzięczamy kronikarzowi Janowi Długoszowi, historia przybiera nieco inną formę. Według tej wersji, Rytygier, niemiecki książę, nie tylko chciał zdobyć Kraków, ale również poślubić piękną Wandę, córkę Kraka. Rytygier słynął z męstwa i odwagi, a jego siła militarystyczna była groźna dla Krakowa.

[madohora]

Wanda zdecydowała się odrzucić oświadczyny Rytygiera. Wobec tego, niemiecki książę spełnił swoje groźby, wypowiedział jej wojnę i ruszył ze swoją armią w kierunku Krakowa. W tym czasie krakowska księżniczka wraz ze swoją świtą postanowiła nie tylko rozpocząć przygotowania do obrony miasta, ale również zwrócić się do pogańskich bogów z prośbą o interwencję i pomoc w przegonieniu niemieckich najeźdźców. Podczas obrzędów, w zamian za ochronę swojego ukochanego miasta i swoich poddanych, obiecała im ofiarować swoje życie.

[madohora]

Zbudowany został w miejscu trzech, zburzonych w 1914 r. średniowiecznych kamienic: Tryblowskiej i Fridrichszmalcowskiej i domu Ważyńskich (od strony ul. św. Jana). W jednej z nich mieszkał w 1792 r. znany matematyk i astronom Jan Śniadecki. Podczas prac rozbiórkowych znaleziona została kamienna figurka św. Krzysztofa (wys. 106 cm), którą przekazano do Muzeum Narodowego. Początkowo zamierzano wznieść w tym miejscu hotel, ale plany te pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Zdołano jedynie rozpocząć kładzenie fundamentów. Pusty plac został ogrodzony wysokim płotem. W lutym 1918 r. parkan ów stał się swoistą polityczną „gazetką ścienną” Krakowa. Umieszczano tam m.in. napisy typu: Precz z Prusakami, Na latarnię z Wilusiem oraz rysunki satyryczne przedstawiające wiszących na szubienicy Austriaka i Prusaka z podpisem: Viribus unitis. Na tym ogrodzeniu polscy legioniści zawieszali również na znak protestu odznaczenia bojowe otrzymane od dowódców austriackich i pruskich, wokół których krakowianie ustawiali płonące świeczki łojowe

[madohora]

Powstała latach 1928–1932 awangardowa i supernowoczesna bryła nowego budynku, w stylu art déco, wzbudziła kontrowersje i ostre protesty środowiska konserwatorskiego. Zostały one przerwane w wyniku osobistej interwencji zaprzyjaźnionego z Szyszko-Bohuszem prezydenta Ignacego Mościckiego. Krakowianie ze względu na stylizowaną (dziś nieistniejącą) attykę nazywali kamienicę „Domem pod Kominami”.

[madohora]

W narożnym lokalu, przez ponad 70 lat, znajdował się sklep firmowy producenta czekolady firmy „E. Wedel”. Pamiątką po nim jest mozaikowa posadzka z logiem fabryki.

[madohora]

Od 1945 w budynku „Feniksa” działa kawiarnia „Rio”

[madohora]

2 stycznia 1991 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Barok (XVII–XVIII wiek)Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami.

[madohora]

W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemne krypty połączono korytarzami.

[madohora]

W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski. 18 stycznia 1945 opuszczony przez Niemców Wawel został zabezpieczony przez strażaków i jednocześnie żołnierzy AK
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został wpisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.
Od 1 maja 2015 roku na Baszcie Senatorskiej i Baszcie Złodziejskiej na stałe wywieszona jest flaga Polski

[madohora]

[madohora]

We wnętrzu domniemanej absydy zachodniej odkryto fragmenty interpretowane jako pozostałości przyściennego filaru i kolumny pod emporę oraz grobowiec kryjący szkielet kobiety. Komora grobowa zrobiona była z ciosów i nakryta płytą kamienną z wyrytym ornamentem z tzw. krzyżem procesyjnym. Na podstawie ornamentu pochówek datowano na koniec XI lub XII wiek.
Nieznana jest też funkcja oraz wezwanie kościoła (stąd umowne określenie "kościół B"), który został zniszczony prawdopodobnie w XIII w.

[madohora]

W 1346 r. kościół został przebudowany w stylu gotyckim za sprawą Kazimierza Wielkiego. Jan Długosz wspomina, że zastąpiono wówczas świątynią murowaną budowlę drewnianą, możliwe jest więc, że romański murowany kościół uległ wcześniej destrukcji. W 1365 r. otrzymał rangę kolegiaty. Był zbudowany z wapienia pińczowskiego, miał prostokątne prezbiterium, a mury były wzmocnione z zewnątrz przyporami; od południa przylegała do budynku zakrystia.

[madohora]

Rotunda św. św. Feliksa i Adaukta (pierwotnie Najświętszej Panny Marii) – pierwsza budowla przedromańska odkryta na terenie Wawelu. Należy do najlepiej zachowanych obiektów architektury przedromańskiej i najstarszych budowli kamiennych w Polsce. Stanowi główny obiekt ekspozycji w rezerwacie archeologiczno-architektonicznym Wawel Zaginiony[3]. Obecny wygląd budowli jest wynikiem rekonstrukcji przeprowadzonej przez Adolfa Szyszko-Bohusza w latach 20. oraz prac archeologicznych z lat 60. i 70. XX wieku. Pierwotna forma górnej części rotundy jest jednak wciąż niemożliwa do ustalenia, pozostaje głównym problemem badawczym i obiektem wielu spekulacji.

[madohora]

W 1975 roku wokół obiektu utworzono rezerwat archeologiczno-architektoniczny udostępniony dla zwiedzających w ramach wystawy Wawel Zaginiony. W wyniku destrukcji zabytku, stwierdzonych w latach osiemdziesiątych, konieczne było zlecenie kolejnych prac konserwatorskich, trwających od 1986 do 1990 roku. Kierujący nimi Piotr Stępień, przeprowadzając obserwacje i analizy, dokonał chronologicznego rozwarstwienia murów metodą termoluminescencyjną, co pozwoliło uczytelnić relikty. Na początku XXI wieku obiekt poddano badaniom przy zastosowaniu metody C14, na podstawie której Zygmunt Świechowski datował tetrakonchos na rok mniej więcej 970

[madohora]

Pierwszy z fragmentów znajduje się w Historii Polski Jana Długosza, gdzie pod rokiem 1241 dziejopis wymienia Konrada Mazowieckiego, który przeprowadził fortyfikację Wzgórza Wawelskiego – od sanktuarium św. Tomasza przy kościele św. Wacława, dalej do kościoła św. Gereona aż do okrągłego kościółka Panny Marii.

[madohora]

Rotunda usytuowana w południowej części Wzgórza Wawelskiego znajduje się w obrębie budynku nr 5. Jest usytuowana od około 2,8 metra do 4 metrów poniżej obecnego poziomu Dziedzińca Arkadowego. Rzut poziomy, dobrze czytelny na podstawie zachowanych reliktów, jest oparty na formie czworoliścia, gdzie półkoliste apsydy (o średnicy 2,6–2,8 m) są oddzielone odcinkami murów (szerokości 0,95–1,15 m.), które wyznaczają okrągłą część środkową (o średnicy 4,8–4,9 m).

[madohora]

Górną część rotundy stanowi drewniana, tynkowana konstrukcja wykonana przez Adolfa Szyszko-Bohusza w latach dwudziestych jako rekonstrukcja niezachowanej części budowli.

[madohora]

Pierwszy aneks (wyznaczony przez mur południowy) był organicznie związany z rotundą od początku jej istnienia. Drugi, powstały po dostawieniu kolejnego muru od północy wraz z przejściem w murze międzyapsydowym jest datowany na XI wiek.

[madohora]

Stan badań dotyczący tetrakonchosu jest bardzo obszerny. Wiele różnych hipotez wraz z kolejnymi odkryciami ulegało dezaktualizacji. Pojawiały się nowe problemy i propozycje ich rozwiązań. W starszych publikacjach można znaleźć dużo więcej rozbieżnych hipotez – później zweryfikowanych i odrzuconych. Dalej jednak większość z problemów musi pozostać tematem spekulacji brak bowiem materialnych dowodów na ich udowodnienie. Pierwsze dokładne stany badań przedstawili – Maria Pietrusińska (do lat 60.) oraz Klementyna Żurowska w dwóch monografiach rotundy, kolejne, krótsze opracowania znajdują się w publikacjach Zbigniewa Pianowskiego, Klaudii Stali, Moniki Bober i Teresy Rodzińskiej-Chorąży

[madohora]

W latach 60. XX w. odkrycia dwóch murów przylegających do rotundy od zachodu, pochówku, oraz negatywu drewnianego słupa w kolistym aneksie, pozwoliły na weryfikacje poprzednich i powstanie kolejnych hipotez. Uznanie kolistego aneksu za klatkę schodową wykluczyło według Żurowskiej możliwość istnienia w tym miejscu głównego wejścia do budowli, mimo to w literaturze wciąż pojawiają się takie interpretacje. Andrzej Żaki początkowo określający południowy aneks jako zakrystię, później skłaniał się ku funkcji kruchty wejściowej. Zaprzeczył istnieniu palatium, stwierdzając, że odsłonięte mury i odnaleziony pomiędzy nimi grób stanowiły prostokątne mauzoleum dostawione do kaplicy

[madohora]

Jan Twardowski pozostawił po sobie dwie księgi, pracę o magii oraz encyklopedię nauk, z których żadna jednak nie przetrwała do dnia dzisiejszego. Przedmiotem utożsamianym z postacią Twardowskiego jest zwierciadło magiczne tzw. Lustro Twardowskiego przechowywane w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie.

[madohora]

[madohora]

Budynek był położony w południowo-zachodniej części Rynku, prostopadle do Sukiennic, zburzony został w 1820 roku. Współczesna szczegółowa rekonstrukcja poza materiałem archeologicznym (wykopaliska prowadzone w latach 2005–2006), dokonana została w oparciu o plan miejski (nazywany "Planem Dominika Pucka") z 1787 roku, którego autorem był miejski geometra Dominik Pucek (1723–1789) oraz liczny materiał ikonograficzny (m.in. krakowski Rynek uwieczniony został na trzech obrazach Michała Stachowicza, z których dwa dotyczyły insurekcji kościuszkowskiej, a trzeci pochodu na Rynku w dniu składania homagium ks. Karolowi Auerspergowi 17 sierpnia 1796 roku), jak też archiwalia miejskie (np. Schmaus von Livonegg, dyrektor ck dyrekcji budownictwa w Krakowie, wykonał w roku 1802 inwentaryzację rysunkową i projekty przebudowy ratusza; poza tym liczne akta ławnicze, wójtowskie, radcowskie, księgi rachunkowe, rejestry podatkowe, księgi wiertelnicze i akta cechowe).

[madohora]

Najważniejsze pomieszczenia dawnego ratusza to:

Izba Rady, zwana Izbą Pańską (dodatkowo pełniła także funkcje sali sądowej), mieściła się ona na drugiej kondygnacji
Izba Ławnicza (po pożarze Domu Ławników)
Izba Kupiecka
Izba Wójtowska
Sala Ratuszna
Gmach Królewski
kabaty ratuszowe (tzw. dłużnica miejska)
dziedziniec straceń – między kabatami i ratuszem (służył za miejsce straceń)
kaplica ratuszowa
inne izby

[madohora]

Kabaty (tzw. dłużnica miejska) zbudowano w 1547 roku (w miejscu średniowiecznych kabat). Zlokalizowane były od południowej strony wieży ratuszowej. Dłużnica ta służyła jako więzienie miejskie dla pomniejszych przestępców (lekkie przewinienia) i dłużników (stąd oficjalna nazwa). Do kabat prowadził ostrołukowy portal wjazdowy. Dziedziniec między kabatami i ratuszem służył jako miejsce straceń (tzw. dziedziniec straceń).

[madohora]

[madohora]

Krakowski ratusz był obiektem jak na owe czasy bardzo kompleksowym – w skład ratuszowego zespołu budynków wchodziły następujące zabudowania:
wieża ratuszowa
odwach ratuszowy
piwnica miejska
kazamaty ratuszowe z tortornią
Piwnica Świdnicka
spichlerz miejski
arsenał miejski
Dom Notariusza
Dom Ławników (po jego pożarze przekształcono w Izbę Ławniczą)
smatruz
arkadowy ganek pełniący rolę trybuny (od wschodu, czyli od Sukiennic)

[madohora]

[madohora]

Część krakowskiej piwnicy miejskiej służyła za więzienie. Urządzono w niej sale przesłuchań sądowych – tortornię (sale tortur) i więzienie Dorotka. Tam miał również siedzibę krakowski kat. Inna część piwnic pod krakowskimi zabudowaniami miejskimi wykorzystywana była pierwotnie jako piwiarnia. Początkowo utworzono tam „Piwnicę Świdnicką”. W XVI wieku, na skutek utraty przywileju sprzedaży piwa ze Świdnicy, przekształcono ją w szynk „Indie”.

[madohora]

Zgodnie z obowiązującymi w Krakowie średniowiecznymi zwyczajami i królewskimi prawami, sprowadzane spoza miasta piwo mogło było sprzedawane tylko pod kontrolą Rady Miejskiej, a że krakowscy rajcy mieli na tę intratność nadany odpowiedni przywilej królewski, prowadzili działalność rozprowadzania w grodzie trunku sprowadzanego ze Świdnicy, wprost z ratuszowych piwnic - stąd wzięła się jej nazwa Piwnica Świdnicka (podobne piwnice funkcjonowały np. we Wrocławiu, czy w Toruniu). Piwo wytwarzane w Krakowie (przez lokalny cech piwowarów) pod koniec XV wieku było gorsze od świdnickiego oraz klasztornego z Kazimierza, popyt na nie się więc zmniejszał, rósł za to na trunek świdnicki sprowadzany do piwnic pod ratuszem. Piwnica cieszyła się tak złą sławą, że opisał ją nawet Andrzej Frycz Modrzewski:

[madohora]

W Średniowieczu szmatruz krakowski znajdował się przy ratuszu. Przylegał do niego razem z dwoma innymi obiektami, Domem Notariusza oraz Domem Ławników od północy (linia A – B) na wysokości środkowego wejścia do sukiennic.
Najprawdopodobniej obiekt krakowskiego smatruza był także osobnym budynkiem w zabudowie śródrynkowej przylegającej do sukiennic (znajdował się w wolnostojącym budynku pomiędzy ratuszem a sukiennicami)
Po pożarze zabudowy śródrynkowej w 1445 roku, smatruz został przeniesiony w sąsiedztwo ratusza (był obiektem przylegającym do nieistniejącego już krakowskiego ratusza)
Po pożarze w 1555 roku, zrezygnowano z odrębności smatruza. W połowie XVI w. urządzono go na piętrze nad halami krakowskich sukiennic. Prowadziły do niego osobne schody. Obecnie znajduje się tam Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku

[madohora]

W dniu 1 marca 1817 roku na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa uchwalono m.in., co następuje: Ponieważ część gmachu starym Ratuszem zwanego od dawna na spichrze obrócona w stanie opustoszałym znajduje się; te więc spichrza mają być zburzonymi kosztem skarbu i materiał na fabrykę skarbową użyty. Gdy trzy lata później przystąpiono do realizacji tej uchwały, tj. do wyburzania spichlerza, mury właściwego ratusza zarysowały się na tyle poważnie, że musiano rozebrać i sam ratusz, zostawiając jedynie wieżę i obszerne piwnice[4]. W 1820 roku ratusz został zburzony mimo pierwotnych zamiarów wyburzenia jedynie spichlerza. Niektóre elementy zabytkowe zostały zdeponowane w innych krakowskich budynkach (np. portal i drzwi z Izby Pańskiej od 1856 roku w Collegium Maius, galeria portretów sztalugowych z Izby Ławniczej w Instytucie Technicznym, następnie w Szkole Sztuk Pięknych, od 1913 roku w Sali Portretowej magistratu przy placu Wszystkich Świętych). Myśl o odbudowie ratusza kilkakrotnie powracała w ostatnich dekadach XIX i na początku XX w. W roku 1829 nastąpiła zagospodarowanie przestrzeni po zburzonych kabatach, wtedy też rozbudowano odwach. W latach 1881–1882 wzniesiono nowy, neogotycki odwach.

[madohora]

Po II wojnie światowej, w 1946 zburzono neogotycki odwach utożsamiany z wrogim panowaniem austriackim oraz niemieckim. Obecnie po Krakowskim Ratuszu pozostała jedynie wieża ratuszowa wraz z piwnicami. Pozostałości te są systematycznie odnawiane i remontowane. Prace architektoniczne prowadzone były w następujących latach:
1962–1967 (odrestaurowanie piwnic)
1983–1987 (przebudowanie piwnic dla potrzeb ówczesnego Teatru Maszkaron, dzisiejsza Scena pod Ratuszem Teatru Ludowego)
1997–1998 (remont piwnic)

[madohora]

Wśród budynków na Rynku, ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem z zegarem wieżowym, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz.

[madohora]

W 1524 roku na wieży zamontowano sprowadzony z Norymbergi zegar. W 1556 odnawiano hełm wieży po pożarze.

[madohora]

Obecnie wejścia do wieży strzeże para lwów, z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach. U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski.

[madohora]

Do górnych pomieszczeń wieży prowadzi wąska i stroma klatka schodowa z 110 kamiennymi stopniami. Sala na 1 piętrze należy do najpiękniejszych wnętrz gotyckich Krakowa Ostatnia restauracja przywróciła jej krzyżowo-żebrowe sklepienie oraz odsłoniła resztki polichromii i złoceń. Można tutaj oglądać reprodukcje widoków dawnego krakowskiego ratusza.

[madohora]

W pomieszczeniu na 3 piętrze znajdują się archiwalne fotografie autorstwa między innymi Ignacego Kriegera. Na ostatnim, 4 piętrze atrakcję stanowi stary mechanizm zegarowy ufundowany w 1967 przez Izbę Rzemieślniczą w Krakowie.

[madohora]

Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech, a na pamiątkę tego wydarzenia miał powstać drewniany kościółek. Wezwanie może sugerować wzniesienie kościoła niedługo po kanonizacji św. Wojciecha co nastąpiło w 999 roku.. Podczas badań archeologicznych odsłonięto pod obecną budowlą relikty wcześniejszego murowanego kościoła z początku XI wieku, a więc czasów Bolesława Chrobrego, Kościół ten zastąpił kolejny kościół romański z końca XI wieku, a więc z czasów Bolesława Śmiałego.. Partie jego murów są widoczne w dolnych częściach obecnego kościoła

[madohora]

Budynek jest jednonawowy, nakryty eliptyczną kopułą, z prosto zamkniętym prezbiterium. Do nawy przylegają dwie nisze (pastoforia). Od północy do kościoła przylega zakrystia w formie zbliżonej do półkolistej absydy, od południa – prostokątna kaplica Kadłubka. Do wnętrza świątyni prowadzi późnobarokowy portal (2. połowa XVIII). Wyposażenie wnętrza jest barokowe, z ok. połowy XVIII wieku. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczną kopię obrazu Matki Boskiej Większej. Kopuła jest współcześnie polichromowana przez Eugeniusza Czuhorskiego. W tęczy wisi XV-wieczny krucyfiks. Kaplica ma sklepienie kolebkowe z lunetami, znajduje się w niej obraz Kadłubka przypisywany Szymonowi Czechowiczowi.

[madohora]

Kwiaciarki

[madohora]

PROTEST KWIACIAREK - Onet

[madohora]

KRAKOWSKIE KWIACIARKI CHCĄ OCHRONY TRADYCJI - www.tvp.pl

[madohora]

Krakowskie kwiaciarki

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie „Adasiem]”) – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

W drugiej monografii dotyczącej tetrakonchosu Klementyna Żurowska na nowo podjęła się analizy reliktów i stworzenia nowej rekonstrukcji z pomocą Tomasza Węcławowicza. Zaprezentowana forma opiera się na przesłankach dotyczących usytuowania wejścia do budowli, systemu komunikacji między poszczególnymi aneksami i częścią główną oraz wysokości nawarstwień i poziomu skał wokół rotundy. Ponadto znaczenie miały względy pierwotnej funkcji. Otrzymane wnioski pozwoliły na wykazanie, że tetrakonchos był dwukondygnacyjny, a zachowane relikty są pozostałością krypty stanowiącej dolną kondygnację. Na komunikację między poszczególnymi pomieszczeniami pozwalała klatka schodowa łącząca rotundę z palatium i masywem zachodnim, prowadząca dodatkowo na emporę otwierającą się do wnętrza z drugiej kondygnacji masywu zachodniego. Północno-zachodni mur, nieprzewiązany z murem budowli, został uznany za fragment wtórnie dobudowanego, dodatkowego aneksu.

[madohora]

Ostatniej rekonstrukcji podjęła się Teresa Rodzińska-Chorąży, próbując rozwiązać problemy różnic w poziomach zewnętrza i wnętrza budowli, sposobów komunikacji między jej częściami i umieszczenia pierwotnego wejścia. Autorka przedstawiła dwie możliwe wersje, dla których punktem wyjścia było kilka bazowych założeń – dwupoziomowość kaplicy, kolista wieżyczka z klatką schodową i masyw zachodni poprzedzony rampą schodową. Dwa warianty różnią się przede wszystkim sposobem rozwiązania masywu zachodniego. W pierwszej wersji ma on formę wieży. Ze względu na system komunikacji nie można jednak przyjąć, że jej przyziemie pełniło funkcję kruchty. Wykluczone jest także wybranie takiej formy tylko jako monumentalnej oprawy dla wejścia. Jedynym wytłumaczeniem może być chęć umieszczenia w jej wnętrzu empory poza główną częścią wnętrza. Druga rekonstrukcja prezentuje masyw zachodni jako niski przedsionek jednak z wejściem na górnej kondygnacji. Badaczka kończy swój wywód podkreślając, że rozważania te mają charakter spekulatywny, ponieważ na podstawie zachowanych reliktów nie da się pewnie ustalić jak wyglądała bryła.

[madohora]

W literaturze przedmiotu tetrakonchos jest zamiennie określany rotundą Najświętszej Marii Panny lub św. św. Feliksa i Adaukta. Oba wezwania zostały ustalone na podstawie zachowanych tekstów źródłowych. Jako pierwszy ten temat podjął Szyszko-Bohusz, dowodząc, że pierwotne wezwanie maryjne w XIV zostało zmienione na wezwanie św. św. Feliksa i Adaukta. Analizując teksty źródłowe, wersję tę potwierdziła Klementyna Żurowska. Do lat 60. zagadnienie to nie budziło większego zainteresowania, dopiero odkrycie innych budowli centralnych, zwłaszcza tak zwanego kościoła B zmusiło badaczy do weryfikacji postawionych tez i podjęcia kolejnej dyskusji na ten temat. Szerzej problemem wezwania zajmowali się: Zofia Kozłowska-Budkowa, Gerard Labuda oraz w kolejnej monografii Żurowska. Mimo zaistniałych wątpliwości ostatecznie większość badaczy poparła pierwszą hipotezę Szyszko-Bohusza, uznając jego rekonstrukcję przebiegu linii obwarowań konradowskich za najbardziej prawdopodobną, a teksty Długosza za wiarygodne.

[madohora]

W publikacji z 2001 roku Janusz Firlet, starając się zrekonstruować usytuowanie pierwszej piastowskiej kurii książęcej, stwierdził, że prawdopodobnie czteroabsydowa rotunda zajmowała południowo-zachodnią jej część i pełniła funkcję prywatnej kaplicy władcy. Ostatecznie obaj badacze za bardziej prawdopodobne uznali funkcje kaplicy relikwiarzowej lub książęcego skarbca relikwiarzowego. Zygmunt Świechowski zgodził się z wymienianą już funkcją kaplicy władcy lub wielkorządcy.

[madohora]

Pozostali, skupiając się na bardziej dokładnej analizie, szukają proweniencji zarówno na wschodzie, jak i na zachodzie Europy. Szyszko-Bohusz doszukiwał się genezy na wschodzie w Bizancjum, gdzie rozwijał się typ przesklepionej budowli centralnej. Według niego wzorce dotarły przez państwo wielkomorawskie, które połączyło tradycję bizantyńską z łacińską (budowle kamienne zamiast ceglanych, na planie koła, a nie kwadratu)

[madohora]

W nowszej literaturze rzadziej przyjmowano to stanowisko, wyjątek stanowi Świechowski, który w publikacji z 2009 roku nadal je podtrzymywał. Wśród innych ośrodków na zachodzie, z których miano czerpać wzorce, wymienia się ponadto: Nadrenię – Feliks Kopera i Władysław Abraham, Włochy – Muczkowski, Francję i tereny nadmozańskie – Morelowski, Alzację – Zdzisław Kępiński. Pojawienie się typu tetrakonchosu Dyba wiązał z wpływami węgierskimi, a bezpośredniego prototypu dla wawelskiej budowli upatrywał w rotundzie w Ludaspusta.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880–1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie „Nelli” w

[madohora]

W latach 1290–1300 wzniesiono, częściowo na poprzednich fundamentach, wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano około lat 1320–1321. Prace jednak kontynuowane były jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia.

[madohora]

Z kolei w latach 1392–1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w murach magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy.

[madohora]

Na początku XVI wieku polscy rajcy zaczęli domagać się spolszczenia tego kościoła, który należał do gminy niemieckiej Krakowa. W opozycji do nich stanęli niemieccy burmistrzowie miasta Cipsar, Morsztyn, Ajchler i Szyling, którzy bronili swego stanu posiadania. W spór wdał się również sejm, który w 1537 roku i pod naciskiem szlachty uznał edyktem króla Zygmunta I, żeby poranne nabożeństwa niemieckie ograniczyć do poobiednich

[madohora]

Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003 roku.

[madohora]

Kościół Mariacki

[madohora]

Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże:

[madohora]

Ponad kruchtą znajduje się wielkie, ostrołukowe okno z witrażami, projektowanymi przez Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. Dekoracyjny podział okna wykonano w 1891, według koncepcji Jana Matejki.

[madohora]

[madohora]

Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach żeber widnieją herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża – fundatora pierwszej świątyni Mariackiej. W przyściennych niszach ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykonał je w 1891 krakowski rzeźbiarz Zygmunt Langman.

[madohora]

Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586, a następnie w 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Zaślubin ze św. Józefem, Zwiastowania, Nawiedzenia św. Elżbiety oraz Bożego Narodzenia. Na stallach północnych (lewych) znajdują się rzeźby: Obrzezanie, Hołd Trzech Króli, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Pożegnanie z Matką, Zmartwychwstały Chrystus ukazuje się Marii, Wniebowzięcie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieciątkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loretańskiej. Na chórku organy 12-głosowe.

[madohora]

Ołtarz główny dedykowany Marii zdobi wielkie późnogotyckie retabulum wykonane w latach 1477–1489 przez Wita Stwosza, który jest chef d’oeuvre artysty Krakowa i Norymbergi. Liczący ok. 13 × 13 m poliptyk, składa się z głównego korpusu – szafy z pełnoplastycznymi rzeźbami tworzącymi dwie sceny – Zaśnięcie i Wniebowzięcie Panny Marii, dwóch par skrzydeł ruchomych i nieruchomych. Kontynuacją głównego wątku jest umieszczona na zwieńczeniu Koronacja NMP w asyście dwóch głównych patronów Polski – świętych Stanisława i Wojciecha. Na skrzydłach bocznych rozmieszczono płaskorzeźbione przedstawienia tworzące dwa cykle z życia Marii i Jezusa Chrystusa. Podstawę tworzy predella z wątkiem Drzewa Jessego.

[madohora]

Nad obiegającym nawę gzymsem umieszczone są drewniane posągi: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy. Rzeźby są dziełem Zygmunta Langmana z początku XX wieku.

[madohora]

Część wschodnia korpusu nawowego mieści kilka dzieł sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka ołtarzy. Nad wejściem chór z organami 56-głosowymi opatrzonymi w ozdobną obudowę.

[madohora]

Po stronie północnej (lewej) znajduje się barokowy ołtarz pw. św. Stanisława (zamykający lewą nawę boczną) z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z płaskorzeźbną dekoracją.
Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battistę Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski.
Naprzeciwko ołtarza znajduje się nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wnękach ustawiono popiersia fundatorów: Pawła Celariego i jego żony Małgorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z żoną Małgorzatą z Mączyńskich. Na szczycie rzeźby alegoryczne symbolizują Wiarę i Nadzieję.

[madohora]

Obok ołtarza znajduje się renesansowe cyborium, zaprojektowane w 1552 przez włoskiego rzeźbiarza i architekta Jana Marię Padovano, ufundowane przez krakowskich złotników Andrzeja Mastelli i Jerzego Pipana. Bogato rozbudowana architektonicznie, budowla wykonana jest z kamienia piaskowego z dodatkiem wielobarwnych marmurów. Od naw oddzielają cyborium tralkowa balustrada i ażurowe bramki, odlane w brązie w 1595 przez Michała Otto, który ozdobił je herbami Polski i Litwy. Jest tu również chórek z zabytkowymi organami.

[madohora]

Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741–1742; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego.

[madohora]

Zwana także Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wzniesiona w 1443 z fundacji Jana Dolnicza. Z tego też roku pochodzi epitafium nagrobne Jana Sebenwirta, najstarsza ze znajdujących się tego typu płyt w kościele Mariackim. W późnobarokowym, murowanym ołtarzu, kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej pędzla Rafała Hadziewicza (pierwsza połowa XIX wieku). Obok okazały pomnik nagrobny Marcina Leśnowolskiego. Polichromię według projektu Stanisława Wyspiańskiego wykonał w 1898 Antoni Tuch.

[madohora]

Została wzniesiona w 1435 przez Franciszka Wiechonia z Kleparza. W podziemiach znajdują się groby donatorów kościoła książąt: oświęcimskich, raciborskich, zatorskich oraz Piastów śląskich. Polichromia ścian jest dziełem Jana Bukowskiego i Włodzimierza Tetmajera i przedstawia historię chrześcijaństwa na ziemiach Słowian. W kaplicy stoi klasycystyczny nagrobek starosty zatorskiego Piotra Dunina (zm. 1788) i jego żony Zofii z Małachowskich (zm. 1794), wykonany według projektu architekta Szczepana Humbert

[madohora]

Utwór, oparty na krótkim motywie w tonacji F-dur, urywa się nagle w połowie frazy – według legendy symbolizuje to moment, w którym strażnik miejski grający hejnał został trafiony strzałą tatarską podczas najazdu w XIII wieku

[madohora]

HEJNAŁ MARIACKI

[madohora]

O tym, dlaczego melodia hejnału nagle urywa się, jakby była nie zagrana do końca, mówi legenda:

Kościół Mariacki, mający dwie wieże, był miejscem ważnym dla Krakowa. Z wyższej, zwanej hejnalicą (która jest zarazem najwyższą wieżą w mieście) przed wiekami strażnik miejski trąbką dawał sygnał rano do otwierania, zaś wieczorem do zamykania bram grodu, ale nie tylko. Trąbił na alarm, gdy dostrzegł pożar lub zbliżającego się wroga. Pewnego razu, gdy Tatarzy, którzy bardzo często napadali na południową Polskę, doszli pod Kraków, a strażnik zaczął grać hejnał. Zdążono zamknąć bramy miejskie, ale tatarska strzała przebiła gardło polskiego hejnalisty, nim skończył melodię. Na pamiątkę tego zdarzenia melodia już zawsze urywa się.

[madohora]

Badania nad źródłami legendy są przedmiotem opowiadania Trębacz z Samarkandy, Ksawerego Pruszyńskiego. Stylizowana na wspomnienia o sowieckim epizodzie Armii Andersa fikcja literacka zawiera m.in. rzekomą relację zmobilizowanego polskiego historyka, który w Samarkandzie jakoby poznał tamtejszą legendę o nieudanej napaści na obce miasto, podczas której tatarska strzała miała przeszyć gardło trębacza, alarmującego mieszkańców.

[madohora]

Nietypowym, jedynym w historii hejnału, było jego wykonanie jednocześnie przez czterech hejnalistów. Okazją była 130 rocznica Krakowskiej Zawodowej Straży Pożarnej obchodzona 5 czerwca 2003 roku. Transmisję na żywo granego na cztery strony świata hejnału przeprowadził Program I Polskiego Radia.

[madohora]

Kamienica Molendowska – pierwszym znanym z nazwiska właścicielem był Krzysztof Trecjusz, sekretarz królewski (na dworze Stefana Batorego) i przewodniczący gminy kalwińskiej. W XVI wieku pani Kotlicka prowadziła w pięknych gotyckich piwnicach znaną winiarnię (i pewno zajazd). Od połowy XVII w. przez sto lat kamienica należała do rodziny Molendów, pasamoników. Z końcem XIX wieku właścicielem stał się Anastazy Froncz, znany kupiec krakowski[3] i automobilista. Jemu kamienica zawdzięcza współczesny wygląd (elewacje i tympanon od Floriańskiej) oraz wiele istotnych zmian wewnątrz. Po jego śmierci w 1940 roku, kamienica przechodzi w ręce licznych spadkobierców i podupada. Od 1997 roku ponownie w rękach jednego właściciela, który prowadzi pensjonat TRECIUS

[madohora]

.„Dom Jana Matejki” – kamienica ta została zbudowana w XVI w. i po niewielkich zmianach i nadbudowach II i III piętra na przełomie XVII i XVIII w. oraz w XIX w. dotrwała do naszych czasów. W 1794 r. stała się własnością krakowskiej rodziny Rossbergów, z której pochodziła matka Jana Matejki – Joanna Karolina. Tu urodził się, żył, tworzył i umarł polski malarz historyczny Jan Matejko. Gdy został właścicielem tej kamienicy, zaprojektował wspólnie z architektem Tomaszem Prylińskim w 1872 r. nową fasadę domu. 2 września 1880 r. cesarz Franciszek Józef odwiedził Jana Matejkę w jego tutejszej pracowni. Cesarzowi towarzyszyli namiestnik Andrzej Potocki i prezydent Krakowa Mikołaj Zyblikiewicz. Wizytę tę sportretował na akwareli Juliusz Kossak. Po śmierci Matejki, przyjaciele mistrza wykupili kamienicę i urządzili w niej muzeum pamiątek po artyście. W roku 1904 stało się oddziałem Muzeum Narodowego.

[madohora]

Do ok. 1812 roku rynek zamykał budynek szkoły mariackiej, po jego zburzeniu i zlikwidowaniu jatek, plac uporządkowano tworząc targ owocowo-warzywny.

[madohora]

Jest największym (4 ha powierzchni) placem Krakowa, a także jednym z największych rynków w Europie (w Polsce większe są w Olecku – ponad 5,5 ha i Latowiczu – ok. 4,3 ha

[madohora]

Wszystkie kamienice i pałace wokół Rynku to kilkusetletnie obiekty zabytkowe. Mieszczą się w nich m.in.: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Międzynarodowe Centrum Kultury oraz sklepy z ekskluzywnymi towarami. Najbardziej znane restauracje to Wierzynek (nr 15) i Hawełka – Tetmajerowska (nr 34). Inne: Wentzl (nr 19), Redolfi (nr 38) i Pod Słońcem (nr 43). Kawiarnia Vis a Vis pod nr 29 była ulubionym miejscem Piotra Skrzyneckiego, twórcy kabaretu „Piwnica pod Baranami”. Jego figura w charakterystycznym kapeluszu gości nadal w kawiarnianym ogródku lokalu.

[madohora]

We wrześniu 2010 otwarto Podziemia Rynku, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

[madohora]

Kraków lokował na prawie magdeburskim 5 czerwca 1257 roku książę krakowski Bolesław Wstydliwy. Rynek został wytyczony przez ówczesnych wójtów Gedko Stilvoyta, Jakuba z Nysy i Dytmara z Wrocławia w oparciu o regularną siatkę mierniczą jako kwadratowy plac o boku nieznacznie przekraczającym 200 metrów, z deformacjami wynikającymi z konieczności dostosowania do pozostałości osadnictwa (kościół Mariacki i kościół św. Wojciecha). Powstał z myślą, by miejscowi oraz podążający szlakami handlowymi kupcy mieli dość miejsca do handlu. Pozostałością licznych niegdyś kramów kupieckich są znajdujące się w centrum Rynku Sukiennice.

[madohora]

Rynek Główny skupiał znaczną część krakowskich, średniowiecznych rezydencji (kamienica Margrabska, pałac Pod Krzysztofory, pałac Zbaraskich, Szara Kamienica) oraz okazałe pałace związane z władzą miejską i królewską (kamienica Hetmańska i kamienica Montelupich).

[madohora]

Był miejscem wydarzeń militarnych rewolucji krakowskiej (1846) i Wiosny Ludów (1848).

[madohora]

W 1882 Austriacy wprowadzili numerację kamienic w Krakowie, także przy Rynku oraz podział pierzei na tzw. linie:

linia A – B – pierzeja między ul. Floriańską a Sławkowską
linia C – D – pierzeja między ul. Szczepańską a św. Anny
linia E – F – pierzeja między ul. Wiślną a Grodzką
linia G – H – pierzeja między ul. Grodzką a pl. Mariackim

[madohora]

W 1940 r. niemieccy okupanci przemianowali Rynek Główny na Adolf-Hitler Platz. Po zakończeniu działań wojennych 18 stycznia 1945 r. przywrócono przedwojenną nazwę (jak wszystkich ulic i placów Krakowa, których nazwy zmienił okupant).

[madohora]

[madohora]

Spalenie Katarzyny Weiglowej jest jedynym faktem spalenia na stosie za odstępstwo od katolicyzmu w Polsce, która zaliczała się w XVI w. do krajów o największej tolerancji religijnej. Przypuszczalnie skazanie na śmierć starej i samotnej kobiety (w dodatku mieszczki, a nie szlachcianki) było łatwiejsze niż atakowanie zorganizowanych wspólnot protestanckich i stanowiło ustępstwo królowej Bony wobec żądań „obozu katolickiego” domagającego się represji wobec innowierców.

[madohora]

Golda (częściej i zwyczajowo Na Goldzie) – niewielka część krakowskiego Rynku Głównego pomiędzy Wieżą Ratuszową a wylotem ul. Brackiej, tuż pod Kamienicą Pod Ewangelistami. Nazwa z języka staropolskiego oznacza Na Hołdzie (golda – miejsce, gdzie sprawuje się hołdy) i jej etymologia związana jest z odbieraniem przez króla w tym miejscu hołdów lennych i hołdów mieszkańców Krakowa. Po koronacji wystawiono tutaj bowiem drewniane podwyższenie (trybuna) zwane Theatrum. Na Goldzie w 1525 Albrecht Hohenzollern składał hołd Zygmuntowi I Staremu.

[madohora]

po zachodniej stronie Sukiennic
kramy rybne
jatki śledziowe – zlokalizowane w północno-zachodniej części rynku, wolno stojące między Ratuszem a wylotem ul. Sławkowskiej
kramy olejne
kramy powroźnicze
kramy mączniaków
kramy owsiane
kramy solarzy
kramy garncarskie
kramy garbarzy (garbarzy czerwonych)
kramy piekarskie
kramy szklane
po północnej stronie Sukiennic
kramy różne

[madohora]

Kramy Bogate zostały prawdopodobnie dane miastu przez króla Kazimierza Wielkiego w roku 1358. Wspominane w źródłach w roku 1441 jako „Reychen Cromen” oraz ponownie wspomniane w 1542 roku. Pierwotnie mógł to być budynek drewniany, którego lokalizacja niekoniecznie musiała pokrywać się z położeniem późniejszego obiektu murowanego. Pod koniec XVIII wieku był to parterowy budynek murowany z wysokim spadzistym dachem, ciągnący się wzdłuż wschodniej ściany Sukiennic, równej z nimi długości. Wewnątrz znajdowały się 64 kramy uszeregowane w dwóch rzędach. Sprzedawano tam m.in. drogie materie jedwabne, bławaty, złotogłowy, srebrnogłowy i pasy kontuszowe

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kordegarda (fr. corps de garde), odwach (niem. Hauptwache – straż główna), wartownia – budynek, w którym stacjonowały wszelkiego rodzaju oddziały wojskowe oraz warty garnizonowe i policyjne, wraz z całym zapleczem. W skład zaplecza wchodziło zazwyczaj biuro komendanta, areszt i szereg izb, w których oddziały odpoczywały lub czekały na swoją kolej do odbycia warty. Przechowywano w nich również broń.

[madohora]

Książę Konrad II oleśnicki 30 kwietnia 1402 w Prudniku wystawił przywileje dla braci Wierzynek. Wnukiem Mikołaja Wierzynka młodszego był Andrzej Wierzynek (zm. 1406), rajca krakowski, który został oskarżony o defraudację funduszy miejskich, a następnie ścięty. Jego syn Mikołaj Wierzynek wzniósł w miejscu pochówku ojca kościół św. Gertrudy.

[madohora]

ROCZNIK KRAKOWSKI

[madohora]

Projekt architektoniczny ekspozycji stworzył prof. Andrzej Kadłuczka z zespołem Studia Archecon. Twórcą koncepcji wystawy był dr Cezary Buśko. Trasę zaaranżowali Mieczysław Bielawski, Marcin Pietuch i Tomasz Salwierz.

[madohora]

dawne wodociągi,
skrzyżowanie szlaków drożnych,
osada przedlokacyjna,
Kramy Bolesławowe,
Kramy Bogate,
główne towary eksportowe Krakowa,
średniowieczne bruki Sukiennic,
mapa handlu dalekiego,
rekonstrukcja dwunastowiecznych warsztatów złotnika i kowala,
relikty spalonej osady,
makieta piętnastowiecznego miasta,
cmentarzysko z XI w.,
historiografia miasta Krakowa,
hologramy – zabudowa Rynku,
rekonstrukcja kramu kupca średniowiecznego,
sale projekcyjne oraz sala kinowa,
strefa dla dzieci (pokój zabaw z teatrzykiem Legenda o dawnym Krakowie).

[madohora]

IGOR MITORAJ

[madohora]

Zapewne niejedna osoba umawiała się ze znajomymi na Rynku Głównym w Krakowie „przy Głowie”. Jest to w tym względzie alternatywa dla „Adasia” i Empiku. Jednakże kiedy powstała owa rzeźba przedstawiająca głowę i przez kogo została wykonana?

[madohora]

GŁOWA NA RYNKU W KRAKOWIE - www.polskieszlaki.pl

[madohora]

Artysta darując miastu swe dzieło zastrzegł sobie, by została ona umiejscowiona właśnie na Rynku Głównym. Warunek ten wzbudził w Krakowie ogromne kontrowersje. Długo szukano dla Głowy innej lokalizacji, jednak czas pokazał, że zadomowiła się na Rynku już na dobre, a turyści ją pokochali i w sezonie tłumy turystów chcą sobie z nią zrobić zdjęcie.

[madohora]

[madohora]

Jego czyn został upamiętniony w 1990 roku tablicą pamiątkową, umieszczoną obok studzienki (w płycie Rynku), którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak. Na tablicy zapisano słowa

[madohora]

Studzienka Imienia Walentego Badylaka ☩Walenty Badylak ur. 1904 zm. 1980☩
W tym miejscu w dniu 21 marca 1980 roku Walenty Badylak żołnierz Armii Krajowej dokonał dramatycznego aktu samospalenia w proteście przeciwko demoralizacji młodzieży zniszczeniu rzemiosła oraz przeciwko zmowie milczenia wokół zbrodni dokonanej na polskich oficerach w Katyniu przez komunistyczno-bolszewickich ludobójców Nie mógł żyć w kłamstwie zginął za prawdę.

[madohora]

Zniknęła tabliczka znajdująca się na studzience im. Walentego Badylaka na Rynku Głównym w Krakowie - alarmują słuchacze Radia Kraków. Studzienka powstała jako upamiętnienie czynu żołnierza, który w marcu 1980 roku, w proteście przeciwko przemilczeniu przez władze zbrodni katyńskiej - przywiązał się do hydrantu i dokonał aktu samospalenia. Jak udało się ustalić, przyczyną zniknięcia tabliczki nie była kradzież.

[madohora]

Jeśli zarządca złoży zawiadomienie, policjanci rozpoczną ustalanie okoliczności zaginięcia tabliczki i poszukiwania sprawcy.

[madohora]

Studzienka Imienia Walentego Badylaka ☩Walenty Badylak ur. 1904 zm. 1980☩
W tym miejscu w dniu 21 marca 1980 roku Walenty Badylak żołnierz Armii Krajowej dokonał dramatycznego aktu samospalenia w proteście przeciwko demoralizacji młodzieży zniszczeniu rzemiosła oraz przeciwko zmowie milczenia wokół zbrodni dokonanej na polskich oficerach w Katyniu przez komunistyczno-bolszewickich ludobójców. Nie mógł żyć w kłamstwie, zginął za prawdę.

[madohora]

Nie mógł żyć w kłamstwie, zginął za prawdę”. Przypominamy postać piekarza, byłego żołnierza AK, który w proteście podpalił się na krakowskim Rynku.
„Na wysokości Ratusza zauważyłem płomień - po przekątnej płyty rynku w okolicy studzienki wodnej. (…) Nie widziałem z daleka o co w ogóle chodzi. Zauważyłem, że jakiś stojący człowiek jakby palił się. Nigdy dotąd takiego zjawiska nie obserwowałem. Widziałem biegnąc, że jakiś człowiek kręci się wokół palącego i że palący upadł na ziemię i nadal pali się cały. Po dobiegnięciu zapytałem nie wiem kogo co się stało. (…) Ktoś powiedział mi, że ten człowiek na oczach obecnych podszedł do studzienki, okręcił się łańcuchem i podpalił" [zachowano pisownię oryginału]

[madohora]

Na miejsce przyjechała dość szybko "erka", wezwana przez funkcjonariusza z milicyjnej budki, stojącej wówczas na linii A-B. Sanitariusz próbował gasić płonącego mężczyznę gaśnicą pianową, ale przestała działać. Języki ognia znów wystrzeliły w górę. Okiełznali je dopiero przybyli chwilę później strażacy, ale mężczyzna już nie żył. Ciało włożono do nysy służącej do przewozu zwłok. Przykryto je prześcieradłem.

[madohora]

Badylak przeniósł się do Krakowa i ożenił z Ireną Sławikowską, której pierwszy mąż, Eugeniusz, oficer artylerii z Wołynia, został wiosną 1940 r. zastrzelony przez NKWD. Kula w tył głowy. Informacje o zbrodni katyńskiej Badylak miał więc z pierwszej ręki. I lubił dyskutować na tematy polityczne.

[madohora]

Nazajutrz "Dziennik Polski" pisał o samobójstwie w krótkiej informacji, podanej za Polską Agencją Prasową: "Ustalono, że zmarły od wielu lat był leczony z powodu chronicznej choroby psychicznej". Taką łatkę, fałszując badania lekarskie, przypięła Badylakowi pośmiertnie Służba Bezpieczeństwa.

[madohora]

Piotr Skrzynecki twórca i kierownik artystyczny, reżyser i scenarzysta oraz konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami, siedzący przy stoliku, w ulubionym kącie ogródka drink baru Vis-à-Vis, w miejscu będącym nieformalnym biurem Piwnicy, tam gdzie spotykali się artyści z nią związani.

[madohora]

Pałac „Pod Baranami”, właściwie pałac Potockich – zabytkowy pałac znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 27, na rogu z ulicą św. Anny 1, Starym Mieście.

[madohora]

[madohora]

Pomimo tej przebudowy zachowały się relikty dawnej architektury. Elementy gotyckie widoczne są w podziemiach, na parterze (izba gotycka) i w elewacjach niższych kondygnacji dziedzińca wewnętrznego. Natomiast w elewacjach zewnętrznych można dostrzec ślady dekoracji barokowych z XVIII wieku. Wnętrza pałacu kryją w sobie wystrój dekoracyjny z XVII, XVIII i XIX wieku

[madohora]

W czasie okupacji niemieckiej budynek był siedzibą gubernatora dystryktu krakowskiego, a po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku – sowieckiej komendantury wojennej miasta. Znajdowała się tu także siedziba Smiersza i komendanta NKWD. Po wojnie, w 1947 budynek przekazano Krakowskiemu Domowi Kultury, który użytkował go do 1990. W sierpniu tego roku odzyskali go przedwojenni właściciele, a następnego dnia część Pałacu strawił wielki pożar. Remont pałacu trwał przez kilka następnych lat.

[madohora]

Od 1969 działa w pałacu kino „Pod Baranami”, kameralne, studyjne kino nagrodzone w 2009 wyróżnieniem za najlepszy program spośród wszystkich kin zrzeszonych w sieci Europa Cinemas.

[madohora]

Wedle legendy Twardowski był szlachcicem, zamieszkującym Kraków w XVI wieku. Zaprzedał duszę diabłu w zamian za wielką wiedzę i znajomość magii. Chciał jednakże przechytrzyć diabła, więc do podpisanego z nim cyrografu dodał paragraf mówiący o tym, że diabeł może zabrać jego duszę do piekła jedynie w Rzymie, do którego wcale nie planował się udawać.

[madohora]

Izba Kupiecka – jedna z sal dawnego ratusza krakowskiego na Rynku Głównym. Krakowska gildia kupiecka miała swoją izbę w Ratuszu miejskim niemal od początków jej istnienia (pierwsze wzmianki pochodzą z 1410 r.). Powołano ją w interesie kupieckiego prawa, pożytku i korzyści. W ratuszowej sali kupieckiej odbywały się posiedzenia krakowskich kupców, przechowywano akty kupieckie i godła oraz pamiątki. H. Schwarz pisał:

[madohora]

[madohora]

Z wieżą mariacką od trzech pokoleń związany jest ród Kołtonów. W październiku 2004 roku po 33 latach grania hejnału odszedł na emeryturę Jan Kołton. Jego ojciec był hejnalistą przez 35 lat. Od stycznia 2005 roku rodzinną tradycję kontynuuje syn Jana Kołtona. W latach 1958–1970 drugim hejnalistą był Konstanty Małek, strażak i trębacz – jeden ze współtwórców pierwszej Orkiestry Dętej w podkrakowskich Zielonkach

[madohora]

Historia szybko jednak przyjęła tragiczny obrót. - Starszy brat szybko prześcignął młodszego, budując wyższą wieżę. Przegrany w akcie zazdrości pchnął nożem swojego krewnego, a następnie, dręczony wyrzutami sumienia, rzucił się z wyższej wieży popełniając samobójstwo. Nóż został zawieszony na pamiątkę tragicznego wydarzenia oraz stanowi przestrogę przed bratobójczą walką – tłumaczy dalej Pyzik.

[madohora]

Po samospaleniu informacje o jego śmierci ukazały się wyłącznie w prasie lokalnej, w bardzo lakonicznej formie, donoszono o śmierci psychicznie chorego emeryta. Bez względu na to krakowianie stawiali w miejscu zdarzenia znicze i kwiaty (które w nocy „nieznani sprawcy” zabierali) oraz śpiewali pieśni religijne.

[madohora]

Jego czyn został upamiętniony w 1990 r. tablicą pamiątkową, którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak. W 2004 r. studzienka została odrestaurowana. O samospaleniu Walentego Badylaka został nakręcony film Święty Ogień.

[madohora]

Walenty Badylak
peudonim Szymon
(21 grudnia 1904 – 23 Imarca 1980 Kraków)
żołnierz AK i Kedywu, emerytowany piekarz
rodzina
Jego pierwsza żoną była Ślązaczka, która w czasie wojny przyjęła Volkslistę, a ich jedynego syna zapisała do Hitlerjugend. Rozwiedli się. Ponownie się ożenił z panią Irena Słowikowską. Jej pierwszy mąż - Jenne Słowikowski był kapitanem 6 PAL (pułku artylerii) we Włodzimierzu Wołyńskim. Dostał się do niewoli sowieckiej. Został wywieziony do Kozielska a potem zamordowany w Katyniu. Mieli pięć córek i syna - Artura, który zginął w tajemniczych okolicznościach po wojnie.

[madohora]

Przyjechał do Krakowa, zamieszkał przy ul. Kremerowskiej 15. Pracował w różnych instytucjach między innymi w Akademii Górniczo-Hutniczej i w Zakładzie Zieleni Miejskiej, gdzie przeszedł na emeryturę. Postanowił zaprotestować przeciwko fałszom i kłamstwom historycznym jakimi karmiły społeczeństwo władze komunistyczne. Przypiął się łańcuchem na wysokości piersi do hydrantu na krakowskim rynku, polał swoje ciało benzyną i dokonał aktu samospalenia. Jego tragiczny czyn był protestem przeciwko przemilczeniu przez władzę zbrodni katyńskiej.

[madohora]

Informacje o jego śmierci ukazały się wyłącznie w prasie lokalnej, w bardzo lakonicznej formie, donoszono o śmierci psychicznie chorego emeryta. Bez względu na to, krakowianie stawiali w miejscu tragedii znicze i kwiaty (które w nocy nieznani sprawcy zabierali), oraz śpiewali pieśni religijne.

[madohora]

1955 - zamieszkał w Krakowie
1980 III 21 - podpalił się na Rynku Głównym w Krakowie
1990 - jego czyn został upamiętniony tablicą pamiątkową, ufundowaną przez K. Kozłowskiego, byłego więźnia Oświęcimia, którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak
2002 – studzienkę wyremontowano, dodano cokół z inskrypcją
2004 - studzienka został odrestaurowana, umieszczono na niej tabliczkę z napisem: Nie mógł żyć w kłamstwie, zginął za prawdę
2011 – powstał film Święty ogień

[madohora]

Kraków - studnia im. Walentego Badylaka
Położenie: Rynek
Rok: 1990
Napis na studzience: STUDZIENKA/ IMIENIA/ WALENTEGO BADYLAKA/ * WALENTY BADYLAK UR. 1904 ZM. 1980/ W TYM MIEJSCU W DNIU 21 MARCA 1980 ROKU/ WALENTY BADYLAK ŻOŁNIERZ ARMII KRAJOWEJ DOKONAŁ/ DRAMATYCZNEGO AKTU SAMOSPALENIA W PROTEŚCIE/ PRZECIWKO DEMORALIZACJI MŁODZIEŻY, ZNISZCZENIU RZEMIOSŁA/ ORAZ ZMOWIE MILCZENIA WOKÓŁ ZBRODNI DOKONANEJ/ NA POLSKICH OFICERACH W KATYNIU/ PRZEZ KOMUNISTYCZNO-BOLSZEWICKICH LUDOBÓJCÓW/ NIE MÓGŁ ŻYĆ W KŁAMSTWIE/ ZGINĄŁ ZA PRAWDĘ
Napis na tablicy: WALENTY BADYLAK/ ZMARŁ ŚMIERCIĄ TRAGICZNĄ/ PRZEZ SAMOSPALENIE/ W DNIU 21.III.1980 R./ CZYNEM SWYM PROTESTUJĄC/ PRZECIW ZMOWIE MILCZENIA/ WOKÓŁ ZBRODNI KATYŃSKIEJ,/ DEMORALIZACJI MŁODZIEŻY/ I ZNISZCZENIU RZEMIOSŁA./ W 10 ROCZNICĘ ŚMIERCI/ SPOŁECZEŃSTWO KRAKOWA.
Walenty Badylak (1904 - 21 III 1980), żołnierz AK, emerytowany piekarz. Protestując przeciwko fałszowaniu historii przez komunistyczne władze i ukrywaniu prawdy o zbrodni katyńskiej, dokonał akt samospalenia.

[madohora]

MROWINY. ETAP DRAMATU CZŁOWIEKA - www.historia-swidnica.pl

[madohora]

Walenty Badylak urodził się 21 grudnia 1904 r. w Krakowie. Pochodził z wielodzietnej rodziny. Przed 1939 r. został czeladnikiem piekarskim. Potem podczas wojny pracował w Vereinigte Maschinen Kessel und Waggon-Fabriken L. Zieleniewski und Fitzner Gamper Aktiengesellschaft, czyli dawnej Zjednoczonej Fabryce Maszyn i Wagonów L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper S.A. Był członkiem Armii Krajowej i Kedywu (pseudonim „Szymon”).

[madohora]

W 1946 r. Walenty Badylak postanowił rozpocząć nowe życie. Przede wszystkim rozwiódł się, co zważywszy na przeszłość żony nie było trudne. Sąd przyznał mu także opiekę nad synem. Razem z nim postanowił udać się na Ziemie Zachodnie. Osiedlił się w niewielkiej wsi Mrowiny w gminie Żarów (powiat świdnicki). Ponieważ z zawodu był piekarzem, otrzymał w użytkowanie od polskich władz osadniczych mieszkanie i piekarnię, która do maja 1945 r. należała do mistrza piekarskiego Paula Waltera. Budynek, w którym mieściła się piekarnia stoi do chwili obecnej (Mrowiny, ul. Szkolna 2). Początkowo wydawało się, że wszystko będzie układać się dobrze, ale dość szybko SB zaczęło gnębić młodego Badylaka, ze względu m.in. na jego przynależność do Hitlerjugend. Wyrzucono go między innymi z technikum. Chłopak załamał się i rozpił.

[madohora]

Ostatecznie jednak w 1955 r. postanowił wyjechać z Mrowin do Krakowa. Tu ożenił się po raz drugi – z Ireną Sławikowską. Jej pierwszy mąż był kapitan 6. Pułku Artylerii, stacjonującym w 1939 r. we Włodzimierzu Wołyńskim. Zginął wiosną 1940 r., zastrzelony przez sowieckie NKWD w Katyniu. Niewątpliwie wpływ żony miał decydujące znaczenie dla faktu, że Badylak zaczął się interesować zbrodnią katyńską. Po powrocie do Krakowa Walenty Badylak znalazł zatrudnienie w Akademii Górniczo-Hutniczej, a następnie w Zakładzie Zieleni Miejskiej, gdzie pracował do czasu przejścia na emeryturę w 1963 r. Wydawało się, że mógł już pędzić spokojne życie emeryta, gromadząc ulubione książki, słuchając muzyki poważnej i zgłębiając historię, która w PRL był zakazana…

[madohora]

Jakie myśli musiały targać 70-letnim, samotnym człowiekiem, który przeżył tyle dramatów życiowych? Dziś możemy się tylko tego domyślać. Zapewne pięć samotnych lat od śmierci żony musiało wpłynąć na jego decyzję. Zapewne nie mógł się pogodzić nie tylko z dramatami osobistymi, ale i z fałszem i historycznymi kłamstwami, którymi komunistyczne władze PRL karmiły społeczeństwo. Dla oczytanego, inteligentnego i interesującego się historią człowieka – ten fałsz, obłuda i zakłamanie, były kolejnymi „prawdami” z którymi nie chciał i nie mógł się pogodzić. Postanowił przeciw temu zaprotestować, niszcząc najcenniejszy dar, jaki otrzymał – swoje życie.

[madohora]

Walentego Badylaka nie udało się uratować. Zmarł w karetce, w drodze do szpitala. Pogrzeb odbył się w ścisłej tajemnicy 25 marca 1980 r. na cmentarzu Batowickim. Pochowano go w anonimowym grobie z tabliczką „NN”. W ostatniej drodze towarzyszył mu tylko syn Bogusław z żoną. Dopiero kilkanaście miesięcy później na krzyżu zamontowano tabliczkę z imieniem i nazwiskiem.

[madohora]

Budynek składa się z dwóch kamienic: południowej zwanej Kamienicą Wolfklajanowską i północnej zwanej Kamienicą Sznukowską. Zostały one rozdzielone najprawdopodobniej pod koniec średniowiecza i ponownie połączone w wieku XVIII. Południowa kamienica była własnością rodzin kupieckich, m.in. Wolfa Kleina (jego inicjały oraz data 1570 znajdują się na plakiecie w kluczu sklepienia sieni). Pod koniec XVI wieku dobudowano trzecie piętro. W drugiej ćwiartce XVII wieku dokonano wczesnobarokowej modernizacji – pojawił się portal w fasadzie, obramienia okien pierwszego piętra w elewacji tylnej. W drugiej połowie XVII wieku właściciel Puckowei lub Remerowei przyłączyli budynek przy ulicy Szewskiej 3. Kamienica północna w XVI i na początku XVII wieku była własnością Cyrusów, do połowy XVII wieku należała do kupieckiej rodziny Sznuków, a następnie do rajcy Jana Romanowicza, później do burmistrza Andrzeja Cieniowica. W latach 1699–1734 kamienica należała do szlacheckiej familii Ożarowskich.

[madohora]

Informacja o śmierci Walentego Badylaka

[madohora]

Ostatecznie SB w porozumieniu z władzami centralnymi postanowiło podać do publicznej wiadomości, że Badylak był… chory psychicznie. Późniejsze śledztwa wykazały, że było to kłamstwo i oszustwo, łącznie ze spreparowanymi świadectwami lekarskimi. SB powieliło w tym wypadku stosowany schemat oczerniania. Kiedy w 8 września 1968 r. podczas dożynek na stadionie X-lecia w Warszawie spalił się Ryszard Siwiec – w proteście przeciwko agresji na Czechosłowację, zrobiono z niego pijaka i także osobę chorą psychicznie.

[madohora]

Ja o zbrodni katyńskiej dowiedziałam się od...nauczyciela historii, którego dziadek zginął w Katyniu. Za ujawnienie tego faktu mógł stracić pracę.

[madohora]

- Chcieliśmy przypomnieć tragiczną postać Walentego Badylaka, który nie wahał się złożyć swojego życia w proteście przeciwko zakłamywaniu prawdy o Zbrodni Katyńskiej - mówią autorzy filmu Maciej Grabysa i Jarosław Mańka.

[madohora]

ŚWIĘTY OGIEŃ FILM - www filmweb.pl

[madohora]

[madohora]

Płyta upamiętniająca insurekcję kościuszkowską

[madohora]

Wokół niego:
Kościół Mariacki
szereg zabytkowych kamienic

[madohora]

Pod rynkiem znajdują się także m.in. piwnice i mini-muzeum archeologiczne w podziemiach kościoła św. Wojciecha. Istnieje podziemne połączenie wieży ratuszowej i Sukiennic, a poniżej głównej ich hali znajduje się długa na 100 m i wysoka na 5 m hala średniowieczna. Inna ukryta pod powierzchnią rynku przestrzeń w okolicach Sukiennic to leżące od strony ul. Siennej, tzw. Kramy Bogate (ok. 1200 m²).

[madohora]

Kraków lokował na prawie magdeburskim 5 czerwca 1257 roku książę krakowski Bolesław Wstydliwy. Rynek został wytyczony przez ówczesnych wójtów Gedko Stilvoyta, Jakuba z Nysy i Dytmara z Wrocławia w oparciu o regularną siatkę mierniczą jako kwadratowy plac o boku nieznacznie przekraczającym 200 metrów, z deformacjami wynikającymi z konieczności dostosowania do pozostałości osadnictwa (kościół Mariacki i kościół św. Wojciecha). Powstał z myślą, by miejscowi oraz podążający szlakami handlowymi kupcy mieli dość miejsca do handlu. Pozostałością licznych niegdyś kramów kupieckich są znajdujące się w centrum Rynku Sukiennice.

[madohora]

Golda (częściej i zwyczajowo Na Goldzie) – niewielka część krakowskiego Rynku Głównego pomiędzy Wieżą Ratuszową a wylotem ul. Brackiej, tuż pod Kamienicą Pod Ewangelistami. Nazwa z języka staropolskiego oznacza Na Hołdzie (golda – miejsce, gdzie sprawuje się hołdy) i jej etymologia związana jest z odbieraniem przez króla w tym miejscu hołdów lennych i hołdów mieszkańców Krakowa. Po koronacji wystawiono tutaj bowiem drewniane podwyższenie (trybuna) zwane Theatrum. Na Goldzie w 1525 Albrecht Hohenzollern składał hołd Zygmuntowi I Staremu.

[madohora]

Pierwszy bruk założono w drugiej połowie XIV w. W 1373 roku wydano zarządzenie o obowiązku utrzymywania czystości na ulicy przez właścicieli przyległych kamienic. W wieku XVI i pierwszej połowie XVII została zmieniona forma i dekoracja architektoniczna wszystkich budynków Rynku Głównego z wyjątkiem kościoła Mariackiego. Największą budowlą niesakralną był krakowski ratusz powiększony o spichlerz. W pobliżu narożników Rynku Głównego znajdowały się drewniane rząpia (zbiorniki na wodę), zasilane z rurmusu (wodociąg), których pozostałości zostały ujawnione w badaniach archeologicznych. Od połowy XVI w. parterowe pomieszczenia kamienic zamieniane były na sklepy, składy i kantory (w pałacach magnackich, m.in. w Szarej Kamienicy pomieszczenia wynajmowali głównie kupcy żydowscy, stąd na początku XVII w. u wylotu ul. Siennej powstał Targ Żydowski). W kamienicach i pałacach rynkowych znajdowały siedzibę pierwsze instytucje nowożytne (kantor bankowy w kamienicy Pod Krukiem, poczta w kamienicy Montelupich).

[madohora]

Był miejscem wydarzeń militarnych rewolucji krakowskiej (1846) i Wiosny Ludów (1848).

[madohora]

Za uchwałą senatu wyburzono w latach 1817–1820 ratusz pozostawiając tylko wieżę. Po 1830 roku powstały pierwsze postoje fiakrów, nierzadko błędnie nazywanych dorożkami. Większość kamienic przeszła na przełomie XVIII i XIX w. w ręce nowych w Krakowie rodzin kupieckich. Część pałaców wykupiły nowe rodziny arystokratyczne, m.in. Potoccy herbu Pilawa kupili pałac „Pod Baranami”.

[madohora]

W latach 1929–1932 na linii A-B wzniesiono gmach Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Feniks”. Zbudowano go według koncepcji Adolfa Szyszko-Bohusza, a projekt wywoływał kontrowersje.

[madohora]

Z Rynkiem Głównym związane są liczne legendy:
o gołębiach
o hejnale
o Twardowskim
o nożu w Sukiennicach

[madohora]

Studnie są pozostałością po średniowiecznym systemie wodociągów krakowskich. Trzy z nich zostały udostępnione do zwiedzania w podziemiach rynku. Dwie z nich zlokalizowane po wschodniej, a jedna po zachodniej stronie Sukiennic:

[madohora]

▪️Studnia grodzka – zlokalizowana była w południowo-wschodnim kwartyle rynku obok Kościoła św. Wojciecha przy wylocie ul. Grodzkiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wincentego à Paulo – zabytkowy, neogotycki, konwentualny kościół rzymskokatolicki misjonarzy Wincentego a Paulo, znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy ulicy św. Filipa 17–19, na Kleparzu.

[madohora]

W latach 1934–1936 w kaplicy Matki Bożej z Lourdes nowy ołtarz w kształcie groty z Lourdes zaprojektował Franciszek Mączyński. Znajduje się w nim figura Matki Boskiej ciesząca się wśród krakowian wielką czcią sprowadzona z Lourdes w 1889 r

[madohora]

Projekt architektoniczny ekspozycji stworzył prof. Andrzej Kadłuczka z zespołem Studia Archecon. Twórcą koncepcji wystawy był dr Cezary Buśko. Trasę zaaranżowali Mieczysław Bielawski, Marcin Pietuch i Tomasz Salwierz.

[madohora]

Zwiedzający wędrują pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, zawieszonymi ponad zachowanymi średniowiecznymi traktami, z których najstarsze datuje się na XI wiek. W skład stałej ekspozycji wchodzą m.in.:

dawne wodociągi,
skrzyżowanie szlaków drożnych,
osada przedlokacyjna,
Kramy Bolesławowe,
Kramy Bogate,
główne towary eksportowe Krakowa,
średniowieczne bruki Sukiennic,
mapa handlu dalekiego,
rekonstrukcja dwunastowiecznych warsztatów złotnika i kowala,
relikty spalonej osady,
makieta piętnastowiecznego miasta,
cmentarzysko z XI w.,
historiografia miasta Krakowa,
hologramy – zabudowa Rynku,
rekonstrukcja kramu kupca średniowiecznego,
sale projekcyjne oraz sala kinowa,
strefa dla dzieci (pokój zabaw z teatrzykiem Legenda o dawnym Krakowie).

[madohora]

Najprawdopodobniej był to cmentarz ulokowany we wschodnio-południowym kwartylu rynku przy kościele św. Wojciecha, choć nie wyklucza się istnienia jeszcze wcześniejszego cmentarzyska po zachodniej stronie rynku. Większość szczątków ludzkich odkrytych podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2004–2010 została ponownie pochowana w krypcie kościoła Mariackiego, część została udostępniona zwiedzającym w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa „Podziemia Rynku”.

[madohora]

Od 24 września możemy oglądać pierwsze w Polsce, unikatowe w skali światowej podziemne muzeum. Wystawa nosząca tytuł „Śladami europejskiej tożsamości Krakowa” jest multimedialnym widowiskiem, podróżą w czasie. Zwiedzający mogą nie tylko zobaczyć, ale i dotknąć historii z początków legendarnego miasta.

[madohora]

KRAKÓW OPÓŹNIONA BUDOWA POD RYNKIEM - Dziennik Polski (archiwum)

[madohora]

[madohora]

Kamienica Wosińska (Lukinowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 37, na Starym Mieście.

[madohora]

Kamienica Pod Jeleniem (lub "Ludwikowska" od nazwiska właścicieli – Ludwigów) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy Rynku Głównym 36, na rogu z ulicą Sławkowską 1, na Starym Mieście.

[madohora]

Akademia Handlowa

[madohora]

Wedle legendy Twardowski był szlachcicem, zamieszkującym Kraków w XVI wieku. Zaprzedał duszę diabłu w zamian za wielką wiedzę i znajomość magii. Chciał jednakże przechytrzyć diabła, więc do podpisanego z nim cyrografu dodał paragraf mówiący o tym, że diabeł może zabrać jego duszę do piekła jedynie w Rzymie, do którego wcale nie planował się udawać.

[madohora]

Po wielu latach, w karczmie pod nazwą Rzym, bies dopadł w końcu Twardowskiego. W czasie uprowadzenia tenże miał modlić się do Marii (lub według innej wersji śpiewać kościelną pieśń), przez co diabeł zgubił go po drodze. Twardowski wylądował na Księżycu, gdzie przebywa po dziś dzień, obserwując poczynania ludzi na Ziemi. Inna z legend mówi, że diabeł uwolnił Twardowskiego, gdyż w cyrografie zawarte było, że może zabrać jego duszę, gdy ten w Rzymie wypowie jego imię. A jak głosi legenda – imienia tego nikt nie znał. Twardowski zwrócił na to diabłu uwagę, gdy ten zabierał go ze sobą. Puścił więc diabeł Twardowskiego, on zaś zamiast spaść na ziemię, wylądował na księżycu. Jest tam do dzisiaj.

[madohora]

Postać Pana Twardowskiego wzorowana jest prawdopodobnie na jednym z czarnoksiężników króla Zygmunta Augusta, Janie Twardowskim. Tenże miał rzeczywiście istnieć i przypisywane by mu było wywołanie ducha zmarłej Barbary Radziwiłłówny. Z kolei niektórzy badacze za pierwszą historyczną wzmiankę o Twardowskim uznają dokument znaleziony w Archiwum Diecezjalnym w Płocku z 1495 roku wspominający o czarnoksiężniku nazwiskiem Twardosky

[madohora]

Jan Twardowski pozostawił po sobie dwie księgi, pracę o magii oraz encyklopedię nauk, z których żadna jednak nie przetrwała do dnia dzisiejszego. Przedmiotem utożsamianym z postacią Twardowskiego jest zwierciadło magiczne tzw. Lustro Twardowskiego przechowywane w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie.

[madohora]

W Krakowie niedaleko Wisły koło Pychowic znajdują się skałki zwane dziś Skałkami Twardowskiego, gdzie jakoby Twardowski miał mieć swoją pracownię w Jaskini Twardowskiego. W rzeczywistości pracownia Twardowskiego, zwana Katedrą Twardowskiego mieściła się w skałkach Krzemionek Podgórskich na Podgórzu. Istniejącemu tam dawniej kamieniołomowi nadano nazwę Szkoła Twardowskiego. Jaskinia, która zawierała ślady prac alchemicznych została odkryta i niestety zniszczona w czasie budowy Kościoła św. Józefa pod koniec XIX w.

[madohora]

Karczma „Rzym”
Tam bies chciał przywłaszczyć duszę Pana Twardowskiego. Za miejsce to uważa się zabytkową karczmę Rzym w Suchej Beskidzkiej. Inną lokalizację słynnej austerii utożsamia się z miejscowością Mystki-Rzym, która w okresie ostatnich Jagiellonów położona była na trakcie do Knyszyna. W całym kraju znajduje się szereg karczem i zajazdów również o nazwie Rzymska.

[madohora]

Jeszcze inna legenda głosi, że Twardowski został porwany przez diabła w karczmie Rzym w Sandomierzu.

[madohora]

Lustro Twardowskiego – renesansowe zwierciadło wykonane z kruchego metalu.
Do naszych czasów zachowały się dwa lustra związane z legendą o Panu Twardowskim. Oba wykonano prawdopodobnie w Niemczech na początku XVI wieku. Ich przeznaczenie nie jest do końca jasne. Jak chce tradycja, miały być to przedmioty używane przez średniowiecznych i renesansowych alchemików do wykonywania różnych sztuk magicznych.
Pierwsze zwierciadło przechowywane jest w zakrystii kościoła parafialnego w Węgrowie. Trafiło tam na początku XVIII wieku za sprawą rodziny Krasińskich, która miała przekazać je jako votum na wyposażenie nowego domu zakonnego księży komunistów.

[madohora]

Jedyne wystawiane na widok publiczny lustro Twardowskiego pochodzące z Węgrowa jest pęknięte na trzy części i zmatowiałe. Wykonane zostało z białego metalu, stopu srebra, złota, cynku i cyny. Jest to przedmiot o wymiarach 56 na 46,5 cm, oprawiony w czarną drewnianą ramę, na której widnieje napis w języku łacińskim Luserat hoc speculo magicas Twardovius artes, lusus at iste Dei versus in obseqvium est (Bawił się tym lustrem Twardowski, magiczne sztuki czyniąc, teraz przeznaczone jest na służbę Bogu)

[madohora]

W wieku 24 lat ostatecznie wstąpiła do zakonu szarytek w Paryżu. W czasie odbywania nowicjatu 27 listopada 1830 doznała objawienia maryjnego; z wydarzeniem tym wiąże się tradycja medalika z Matką Boską (Cudowny Medalik) – na awersie z wizerunkiem Maryi z wyciągniętymi ku ziemi ramionami (symbol spływających łask) i z wężem pod stopami, na rewersie z krzyżem, napisem I. M. (Immaculata Maria – Niepokalana Maryja) i dwoma sercami: jedno z cierniami, drugie przebite mieczem.

[madohora]

Relikwie św. Katarzyny Labouré znajdują się w kryształowej trumnie w bocznej kaplicy Domu Macierzystego sióstr szarytek w Paryżu, przy ul. Rue du Bac

[madohora]

Beatyfikacji Katarzyny dokonał papież Pius XI, 28 maja 1933, a kanonizacji Pius XII 27 lipca 1947 roku.
Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 31 grudnia

[madohora]

Louise-Apolline-Aline Andriveau (ur. 7 maja 1810 w Saint-Pourçain-sur-Sioule, zm. 23 lutego 1895 w Montolieu) – francuska szarytka. Na podstawie jej wizji papież bł. Pius IX zatwierdził Czerwony Szkaplerz Męki Pańskiej.

[madohora]

W 1833 roku Andriveau wstąpiła jednak do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia, by móc poświęcić się ubogim i chorym. W następnym roku została skierowana do pracy w parafii św. Jana przy rynku (fr. Église Saint-Jean-du-Marché) w Troyes (Szampania), gdzie siostry prowadziły szkołę i opiekowały się ubogimi chorymi. Została wpierw skierowana do pracy z dziećmi. Po kilku latach, z powodu złego stanu zdrowia, przełożeni przenieśli ją do posługi w zakrystii. Największą jednak radość sprawiało jej opiekowanie się chorymi i ubogimi, w których widziała cierpiącego Chrystusa, którego Mękę szczególnie czciła.

[madohora]

W 1887 roku, jako schorowana, została wysłana do domu spokojnej starości w Montolieu (Langwedocja). Pod koniec 1894 roku stan jej zdrowia uległ nagłemu pogorszeniu. Była świadoma, że jej dni dobiegają kresu i mówiła o tym z całkowitym spokojem. Odeszła 23 lutego 1895 roku po przyjęciu sakramentu namaszczenia chorych i wiatyku

[madohora]

Inna szarytka napisała: Co mnie najbardziej uderzało w siostrze Apolline, to jej głębokie skupienie. Czuło się, że ona ani na chwilę nie przestaje przeżywać Bożej obecności. Zwłaszcza od godziny drugiej do trzeciej zdawało się, że nie należy do tego świata. Jej pobożność była ściśle związana z męką Boskiego Zbawiciela. Przeżywała Jego cierpienia i Jego chwałę. Ułożenie jej w czasie rozmyślania, a jeszcze bardziej podczas Mszy świętej, było prawdziwym kazaniem. Nieruchoma, z rękami złożonymi jak w seminarium, zdawała się być w zachwycie. Taka postawa siostry Apolline sprawiała, że siostry mówiły między sobą, iż w każdy piątek między drugą a trzecią godziną dostępowała łaski widzenia Pana Jezusa. Ona sama ani słowem nie zdradzała swoich przeżyć

[madohora]

Przełożony generalny Zgromadzenia Misjonarzy św. Wincentego à Paulo, ks. Jean-Baptiste Étienne, z którym siostra korespondowała w latach 1846-1857, opisując swe przeżycia, przedstawił te objawienia bł. Piusowi IX w 1847 roku. 25 czerwca tego roku papież zaaprobował ich treść, ustanawiając Szkaplerz Męki Pańskiej i Najświętszych Serc Jezusa i Maryi oraz nadał liczne odpusty tym, którzy będą go nosić z wiarą

[madohora]

[madohora]

Duchowość nazaretańska jest zakorzeniona w ewangelicznym przesłaniu miłości i wyrażona uważnym wsłuchiwaniem się w głos Boga mówiącego przez osoby i wydarzenia codziennego życia oraz przeżywana w ludzkich doświadczeniach każdego dnia. Najświętsza Rodzina z Nazaretu jest wzorem, który inspiruje siostry pięknem zwyczajnego życia przeżywanego w głębokiej wierze i zażyłości z Jezusem, Bogiem obecnym w każdym człowieku. Duchowość Zgromadzenia, w pełni osadzona w ludzkim doświadczeniu, jest mistyką zwyczajności, drogą życia kontemplatywnego, dzięki któremu stopniowo i coraz pełniej siostry potrafią odkrywać i wskazywać innym ukrytą twarz Boga oraz głosić światu Królestwo Bożej Miłości.

[madohora]

1 sierpnia 1943 roku, w Nowogródku, 11 nazaretanek zginęło męczeńską śmiercią z rąk Niemców, oddając życie za aresztowanych ojców rodzin. W klasztorze nazaretanek w Kaliszu Niemcy utworzyli w 1942 roku ośrodek germanizacyjny dla dzieci polskich, uprzednio wywożąc z niego siostry do obozu pracy w Bojanowie

[madohora]

Dom prowincjalny przy ul. Czerniakowskiej 137 w Warszawie spełniał szczególną rolę w czasie okupacji i powstania warszawskiego. Był miejscem tajnego nauczania, terenem walk, siedzibą sztabu dowódczego Zgrupowania Pułku Baszta, szpitalem (dla żołnierzy niemieckich i węgierskich oraz dla chorych ze Szpitala Ujazdowskiego). Zorganizowano w nim także kuchnię dla uchodźców (RGO).

[madohora]

168 wspólnot wchodzących w skład 7 prowincji:
Prowincja warszawska
Prowincja krakowska
Prowincja amerykańska
Prowincja europejska (UK, Francja, Włochy)
Prowincja australijska
Prowincja filipińska
Prowincja na Białorusi

[madohora]

Najpopularniejszy strój to czarny habit z białym kołnierzykiem i czarny welon z białą wypustką (inne dozwolone kolory habitu to: biały i szary), na habicie srebrny krzyż, po ślubach wieczystych siostry noszą obrączkę. W różnych krajach można spotkać jeszcze inny rodzaj stroju nazaretańskiego, który także jest zatwierdzony przez Zgromadzenie.

[madohora]

Ulica Krótka – ulica w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Kleparzu.

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętego Floriana

[madohora]

Dawna zabudowa Kleparza

[madohora]

Hulajnogi juź są wszędzie

[madohora]

Teren placu Matejki stanowił w przeszłości wschodnią część rynku kleparskiego, powstałego zapewne w XIV w. Znajdował się tutaj ratusz, jatki. Cały teren służył także jako przedpole Barbakanu.

[madohora]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa przeznaczyła posesję pod gmach tymczasowego banku emisyjnego. Budowę rozpoczęto w 1921 roku[. Zapoczątkowano ją według projektu Kazimierza Wyczyńskiego. Po śmierci tego architekta (1923) jego miejsce zajął Teodor Hoffmann, który kierował pracami do ukończenia obiektu w 1925 roku[2][3]. Tymczasem zlikwidowano Polską Krajową Kasę Pożyczkową, a w budynku umieszczono krakowski oddział Banku Polskiego.

[madohora]

Gmach uchodzi za jeden z najlepszych przykładów klasycyzmu akademickiego, jakkolwiek niedługo po zakończeniu budowy krytycznie ocenił go Władysław Ekielski na łamach periodyku „Architekt”. Natomiast rzeźby, które zdobią obiekt częściowo reprezentują styl modernistyczny.

[madohora]

Przed zbudowaniem gmachu przy placu Matejki Szkoła Sztuk Pięknych zajmowała różne lokale m.in. przy ulicy Gołębiej 20, a później w dworku Jacentego Kochanowskiego przy ulicy Straszewskiego, przy obecnym rogu z ulicą Piłsudskiego. Dopiero w 1876 roku Gmina Miasta Krakowa ofiarowała Szkole grunt pod budowę nowego gmachu na Kleparzu. Projekt budynku sporządził architekt Maciej Moraczewski, ówczesny dyrektor budownictwa w Krakowie. Budowa rozpoczęła się w roku 1879, a została ukończona w 1880, kiedy to gmach uroczyście otwarto. Główną zasługę w powstaniu budynku miał ówczesny dyrektor Szkoły Sztuk Pięknych, Jan Matejko, który to później nalegał u władz miasta, aby budynek rozbudować, gdyż okazało się niedługo po otwarciu, iż obiekt jest za mały na potrzeby szkoły, tym bardziej że Matejko chciał przekształcić szkołę, wzorcem zachodnim w Akademię Sztuk Pięknych, czego udało się dokonać dopiero w 1900 roku, już po śmierci Matejki. Planów rozbudowy gmachu nie udało się zrealizować

[madohora]

Przy wejściu, po lewej stronie znajduje się również tablica poświęcona Janowi Matejce, wmurowana w 1938 roku – w setną rocznicę urodzin. Wewnątrz znajduje się także tablica poświęcona Stanisławowi Wyspiańskiemu, wmurowana w 1923 roku – w dwudziestą rocznicę objęcia przez artystę katedry na ASP. Głowę Wyspiańskiego na tablicy wyrzeźbił Konstanty Laszczka, którego to dziełem jest również płyta poświęcona Janowi Stanisławskiemu

[madohora]

Odsłonięcie Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie spowodowało podobne akcje w wielu innych miastach Polski. W Krakowie z inicjatywą ufundowania pomnika wystąpiła redakcja „Gońca Krakowskiego” i rozpoczęła akcję zbierania funduszy na ten cel. Pomysłu jednak nie zrealizowano ponieważ w nocy z 13 na 14 czerwca 1925 pod pomnik Grunwaldzki podjechała platforma, z której wyładowano gotową płytę pomnika z napisem: „Nieznanemu żołnierzowi polskiemu poległemu za Ojczyznę 1914-1920”. W południe 14 października odbyła się manifestacja mieszkańców Krakowa, o udział w której apelował Ilustrowany Kurier Codzienny. Do zgromadzonych tłumów przemawiali: Witold Ostrowski, profesor Boleslaw Pochmarski, Stanisław Klimecki i Jan Łobodycz[. Fundator pomnika chciał pozostać anonimowy, ale w kolejnych dniach zbyt dużo informacji pojawiało się w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”, którego właścicielem i wydawcą był Marian Dąbrowski. Miasto domyślało się, że to właśnie właściciel IKC-a był anonimowym fundatorem pomnika. Pomnik był miejscem manifestacji patriotycznych do momentu zniszczenia go wraz z Pomnikiem Grunwaldzkim przez Niemców w listopadzie 1939.

[madohora]

Pomnik został postawiony w 1910 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy bitwy z zakonem krzyżackim. Ufundował go wybitny kompozytor i polityk Ignacy Jan Paderewski. Uczynił to „Praojcom na chwałę – braciom na otuchę”, jak można przeczytać na cokole monumentu.

[madohora]

W roku 1812 w trakcie wyprawy na Rosję, wielka armia Napoleona Bonapartego zawitała do Węgrowa. Wódz postanowił rozbić tu obóz. Gdy usłyszał o legendzie lustra, które może jakoby pokazywać przyszłość, udał się zobaczyć je na własne oczy. Podobno zobaczył w nim klęskę, jaką miała ponieść jego armia w Rosji. W jednej z wersji wściekły Napoleon uderzył ręką w lustro, czego ślady – pęknięcie, widoczne jest do dziś. W innym podaniu przerażony upuścił lustro, które pękło na trzy kawałki.

[madohora]

Legenda opowiadana przez miejscowych, mówi że ksiądz spojrzawszy w lustro zobaczył diabła i rzucił w nie kluczami, stąd pęknięcia.

[madohora]

[madohora]

ZWIERCIADŁO STRACHU - Onet

[madohora]

[madohora]

Historia ta nie jest bardzo stara, została wymyślona w latach 20. XX wieku. Jej autorką jest Aniela Pruszyńska, która – podczas kolacji z Erikiem P. Kellym – w odpowiedzi na pytanie swojego gościa dlaczego melodia hejnału tak nagle się urywa – naprędce skonfabulowała historię o tatarskiej strzale. W formie pisanej legenda po raz pierwszy jest wzmiankowana w powieści Erica P. Kelly’ego Trębacz z Krakowa z 1928.

[madohora]

Gołębie, które całymi chmarami wypełniają krakowski Rynek Główny, to wcale nie zwyczajne ptaki – to ptaki zaczarowane...
Gdy na książęcym tronie zasiadł w XIII wieku Henryk IV Probus, zapragnął zjednoczyć pod swoim władaniem wszystkie polskie ziemie i koronować się na króla. Nie miał jednak pieniędzy, więc udał się po pomoc do czarownicy. Ta przemieniła jego rycerzy w gołębie. Ptaki obsiadły kościół Mariacki i zaczęły wydziobywać z jego murów drobne kamyki, które spadając na ziemię, zamieniały się w złote monety! Uradowany i wzbogacony książę wyprawił się do Rzymu po poparcie papieża w zdobyciu korony. Po drodze jednak ucztował, bawił się i stracił pieniądze, nigdy nie docierając do Rzymu. Nie wrócił już także do Krakowa, a jego wierna drużyna wciąż na niego czeka, zaklęta pod postacią krakowskich gołębi...

[madohora]

Długość ciała 29–35 centymetrów, rozpiętość skrzydeł 60–68 centymetrów, masa ciała 180–360 gramów. Pochodzi od dzikiego gołębia skalnego zasiedlającego pierwotnie południową Europę, północną Afrykę oraz zachodnią i centralną Azję. Upierzenie gołębia miejskiego może być całkowicie lub częściowo białe po niemal czarne, niekiedy z pojedynczymi, białymi piórami lub brązowawe. Część gołębi miejskich wygląda identycznie jak dzikie gołębie skalne, charakteryzując się dwoma czarnymi paskami na skrzydłach oraz białą plamą na dole grzbietu. Powodem tak różnego wyglądu osobników jest mieszanie się z różnymi rasami gołębi domowych. U gołębi miejskich dymorfizm płciowy jest słabo widoczny. Samce są z reguły trochę większe i cięższe od samic

[madohora]

Gołąb miejski jest gatunkiem osiadłym. W Polsce jest objęty częściową ochroną gatunkową. Żywi się nasionami i odpadkami, bywa też dokarmiany przez ludzi. Liczebność gołębi miejskich w Polsce wynosi około 100–250 tysięcy par.

[madohora]

Targowisko „Kwiaciarki Krakowskie” to najmniejsze spośród 15 miejskich placów targowych w Krakowie. Funkcjonuje na podstawie umowy dzierżawy, która obejmuje 10 stoisk kwiatowych po 24 m2 każde. Nadzór i kontrolę nad wszystkimi targowiskami miejskimi w tym nad „Kwiaciarkami Krakowskimi” pełni Wydział Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Krakowa – informuje Tomasz Popiołek, Dyrektor Wydziału.

[madohora]

Na stoiskach kwiatowych można zaopatrzyć się nie tylko w gotowe bukiety ale również różnego rodzaju pojedyncze kwiaty. Ekspozycje kwiatowe poprzez swoją różnorodność przykuwają uwagę i zainteresowanie turystów oraz mieszkańców. Targowisko funkcjonuje przez cały rok i swoją ekspozycją zawsze nawiązuje do wielu tradycyjnych świąt. Obecnie na stoiskach można już znaleźć bogaty wybór dekoracji związanych ze zbliżającymi się świętami wielkanocnymi. Na straganach pojawiły się już piękne, kolorowe palmy wielkanocne, bazie oraz wiosenne kompozycje kwiatowe.

[madohora]

KRAKOWSKIE KWIACIARKI - Nasze Miasto

[madohora]

Wawel

[madohora]

Według tejże Kroniki wielkopolskiej nazwa Wawel mogła również oznaczać zgrubienie na szyi spowodowane niedoborem jodu w wodzie wywołujące powiększanie tarczycy.

[madohora]

[madohora]

Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.

[madohora]

Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.
W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

Lokalizacja gmachu związana była z przyjętą wówczas w Krakowie i w wielu innych miastach Monarchii Austro-Węgierskiej koncepcją urbanistyczną wzorowaną na rozwiązaniach z Wiednia, czyli tzw. „ringu” (w Krakowie dzisiejszej I obwodnicy) – reprezentacyjnej, miejskiej alei otaczającej średniowieczne centrum miasta, zabudowanej monumentalnymi i reprezentacyjnymi gmachami instytucji o randze miasta lub regionu, którego to miasto było centralnym ośrodkiem

[madohora]

Dzieło, na które patrzymy, nie powstało z nienawiści. Zrodziła je miłość głęboka Ojczyzny, nie tylko w jej minionej wielkości i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przyszłości. Zrodziła je miłość i wdzięczność dla tych przodków naszych, co nie po łup, nie po zdobycz szli na pole walki, ale w obronie dobrej, słusznej sprawy zwycięskiego dobyli oręża [...] Pragniemy gorąco, by każdy Polak i Litwin każdy, z dawnych dzielnic Ojczyzny, czy zza Oceanu, spoglądali na ten pomnik jako na znak wspólnej przeszłości, świadectwo wspólnej chwały, zapowiedź lepszych czasów, jako na cząstkę własnej, wiarą silnej duszy [...] Prastarej, ukochanej stolicy naszej oddajemy to dzieło we władanie wieczyste.

[madohora]

Pomnik ma nieco ponad 13 metrów wysokości, na szczycie cokołu umieszczono konny posąg króla Władysława Jagiełły. Lewą ręką król trzyma końską uzdę, a w prawej obnażony opuszczony w dół miecz.

[madohora]

Od strony zachodniej grupa litewska – wojownik litewski dmący w róg prowadzi skrępowanego sznurami jeńca krzyżackiego. Trzy ściany cokołu otaczają tarcze z herbami Polski i jej dzielnic.

[madohora]

W Polsce początkowo noszona przez kanoników i prałatów, od XVIII wieku była szczególnie popularna wśród mieszczan. W XIX w. uważane za polski strój narodowy i patriotyczny.

[madohora]

Obecnie budowla liczy 34 m wysokości (do gałki na hełmie). Na ścianie od strony Plant znajduje się płaskorzeźba orła piastowskiego wykonana przez Zygmunta Langmana w 1882 r. wg projektu Jana Matejki. Od strony miasta znajduje się barokowa płaskorzeźba św. Floriana, od której pochodzi nazwa Bramy. Dodajmy, że św. Florian od XV wieku był jednym z czterech głównych – obok Wojciecha, Stanisława i Wacława – patronów Królestwa Polskiego, którego za swojego patrona uznali także ludzie tzw. „trudnych” zawodów: strażacy, kominiarze i hutnicy.

[madohora]

Obraz Matki Bożej Piaskowej (również Obraz Matki Bożej Pani Krakowa) – wizerunek przedstawiający Maryję z Dzieciątkiem w typie hodegetrii, znajdujący się w sanktuarium maryjnym pod opieką ojców karmelitów w Krakowie, nieznanego autorstwa, otoczony szczególnym kultem religijnym wśród wiernych Kościoła rzymskokatolickiego i uważany za cudowny.

[madohora]

W 1634 roku, podczas jednego z nabożeństw obraz miał blednąć, a następnie bardzo mocno pociemnieć. Stan ten utrzymywał się przez 6 dni. Po oględzinach, zawyrokowano pod przysięgą, że zaciemnienie nie powstało ani z wilgoci, ani z surowości muru[6]. Zjawisko zostało odebrane jako zapowiedź nadchodzącego niebezpieczeństwa: śmierć w młodym wieku dwóch królewiczów- Jana Alberta i Aleksandra, najazdów Tatarów i Turków, narastanie konfliktu z Moskwą. Przekaz o wydarzeniu dowodzi bardzo mocnemu zakorzenieniu się kultu Pani Piaskowej w świadomości wiernych

[madohora]

Natychmiast po odstąpieniu najeźdźcy przystąpiono do odbudowy kaplicy, najpierw jako drewnianej, a następnie okazałej, murowanej budowli. W 1658 r. podczas sejmiku województwa krakowskiego zobowiązano posłów do przedstawienia królowi sprawy odbudowy kościoła. Wsparcie Michała Korybuta i fundusz ofiarowany pośmiertnie przez biskupa Piotra Gembickiego pozwolił na rozpoczęcie prac. Przemalowano wówczas tło obrazu na kolor oliwkowy. Jako datę ostatecznego zakończenia remontów przyjmuje się rok 1678, kiedy na szczycie kaplicy umieszczono pozłacaną figurkę Matki Bożej, wykonaną przez krakowskiego złotnika Mikołaja Truszowicza. Zasłużony dla odbudowy kościoła prowincjał, o. Marcin Charzewicz, ofiarował wtedy do kaplicy ozdobioną perłami i rubinami złotą sukienkę dla Matki Bożej Piaskowej[5]. W tym czasie zamówiono także malowaną zasuwę do obrazu, którą wykonał artysta dworu królewskiego, Jan Tretka. Przed tak odnowionym wizerunkiem modlił się przed wyprawą na Wiedeń król Jan III Sobieski, który jeszcze jako młodzieniec, wysyłany przez ojca na nauki do Krakowa, otrzymał napomnienie, aby singulari devotione mieli te trzy miejsca: obraz Najświętszej Panny na Piasku, grób św. Stanisława i na Skałce locum martyrii jego, jako i grób św. Jacka

[madohora]

Dzieciątko ukazane w całej postaci, w ramionach Matki, zwrócone w lewo, prawą dłoń kładzie na jabłku, w lewej podtrzymuje książkę w niebieskiej oprawie; ubrane w cynobrową tunikę, przewiązaną w tali, spod której wystają stópki w sandałkach. Twarz Jezusa jest dziecięca, ale pełna powagi, wzrok skierowany na Matkę, posiada ciemne oczy i jasne włosy układające się w delikatne loki[

[madohora]

Kraków pradawna stolica Polski. Stoją tu resztki murów obronnych z Barbakanem i Bramą Floriańską. To właśnie w tym historycznym miejscu spotkamy obraz Matki Boskiej Piaskowej Opiekunki Krakowa.

[madohora]

Od początku Krakowianie otaczają obraz Matki Bożej wielka czcią zwracając się do Niej ze swoimi prośbami, a Maryja odpowiada na ich miłość i zaufanie wypraszając u Syna potrzebne łaski.
Przed Ołtarzem znajduje się skarbonka ubogich, składane ofiary przeznaczane są na utrzymanie kapliczki i pomoc Ubogim. Dawniej Ołtarzem opiekowało się Towarzystwo Dobroczynności, a od kilkudziesięciu lat czynią to Siostry Miłosierdzia (Szarytki)

[madohora]

Historia obrazu splata się z licznymi przekazami i legendami mówiącymi o cudownej interwencji Maryi w chwilach zagrożenia. Szczególnie znana jest opowieść o Jej opiece nad miastem podczas Konfederacji Barskiej w 1768 roku, a także w czasie kolejnych powstań, wojen i trudnych momentów w dziejach Krakowa. Umieszczenie wizerunku Matki Bożej na murach obronnych było wyrazem wiary mieszkańców, że Maryja stanie się strażniczką miasta i potężną orędowniczką w niebezpieczeństwach

[madohora]

Kopia umieszczona w Bramie Floriańskiej miała przypominać zarówno mieszkańcom, jak i przybyszom, że miasto pozostaje pod duchową opieką Maryi – tej samej, przed której cudownym wizerunkiem modlono się w kościele „Na Piasku”. Obraz pełnił więc funkcję ochronną i symboliczną: Maryja „witała” wchodzących do miasta i „strzegła” tych, którzy je opuszczali.

[madohora]

Matka Boska Piaskowa, Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, kościół karmelitów Na Piasku
W kaplicy Matki Boskiej Piaskowej, autorstwa Giovanniego Trevano, znajduje się namalowany na murze cudowny wizerunek Matki Boskiej Piaskowej („Pani Krakowa”, koniec XV w.).
Kościół wybudowany pod koniec XIV wieku z fundacji św. Jadwigi i Władysława II Jagiełły. Zniszczony podczas potopu szwedzkiego, odbudowany w 2 poł. XVII wieku w stylu barokowym.

[madohora]

W XVI wieku została kupiona przez margrabiego Zygmunta Myszkowskiego. W XVIII stuleciu była siedzibą Franciszka Wielopolskiego, pierwszego prezydenta miasta Krakowa. Wielopolski wynajmował ją również na zajazd „Pod Opatrznością”; w 1792 nocował w nim Tadeusz Kościuszko

[madohora]

[madohora]

Lokal pierwotnie miał wystrój awangardowy, zaaranżowany przez Leonarda Pędziałka. W 1950 roku kawiarnia została upaństwowiona i następnie przemianowana na „Krokus”. W 1959 roku został przeprowadzony remont lokalu, po którym kawiarnia wznowiła swoją działalność pod nazwą „Rio”. W kolejnych latach zyskała szerszą popularność wśród młodzieży oraz studentów. Słynęła wśród mieszkańców z wysokiej jakości wydawanej kawy. Była również pierwszą samoobsługową kawiarnią działającą w mieście. W kolejnych latach bar stopniowo tracił na popularności, a od lat 70. XX wieku był jedynie niewielkim barem kawowym

[madohora]

W Encyklopedii Krakowa (wyd. 2023) podano, że lokal był odwiedzany przez znanych artystów, m.in. przez: Olgę „Korę” Jackowską, Tadeusza Kantora, Piotra Skrzyneckiego, Henryka Wańka, Jacka Wójcickiego oraz Antoniego Kawałko

[madohora]

Bar kawowy Rio przy ul. św. Jana 2 – miejsce, które artystycznym klimatem, kojarzonym z paryskimi ulicami, od 1959 roku przyciąga krakowską bohemę, wznawia działalność i zaprasza na pierwszą po otwarciu wystawę rysunków Jana Łataka.

[madohora]

Długie, czarne lady, przy których dyskutowali artyści, kontrastowe geometryczne wzory na ścianach, działająca w klubokawiarni galeria, własne czasopismo o nazwie „KawRIOlet” publikujące wiersze, poetyckie żarty, recenzje wystaw i rozmowy z twórcami, wreszcie kawa pita na chodnikach – to cechy składający się na klimat dawnego Rio.

[madohora]

Jan Łatak, pseud. Łukasz 68 (1939-2019) – artysta, malarz, związany z Piwnicą pod Baranami, gdzie w latach 70. miał kilka wystaw. Był również częstym gościem znanych i lubianych wśród krakowian kawiarni Vis-à-Vis i Rio. Wystawy rysunków artysty były także organizowane w Empiku oraz oraz Jazz Clubie. Jego rysunki oraz krótkie formy prozatorskie publikowały pisma „Życie literackie” i „Kwartalnik kulturalny”. Jan Łatak tworzył też scenografie, między innymi dla Studenckiego Teatru ETAM do sztuk „Wiwisekcja” i „Zanim odejdziesz”.

[madohora]

Pałac „Pod Krzysztofory”, popularnie zwany „Krzysztofory” lub niepoprawnie pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy ul. Szczepańskiej 2, na rogu Rynku Głównego 35. Siedziba Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.
Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która od około 1380 roku była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy.

[madohora]

Kaplica została zlikwidowana podczas renesansowej przebudowy zamku wawelskiego na początku XVI w., podczas budowy klatki Schodów Senatorskich i gdy włączono ją w zabudowania północno-zachodniego skrzydła zamku i zamieniono na pomieszczenia mieszkalne. W wyniku przebudowy kaplica pozbawiona została kluczowych elementów swojej struktury, przez co niemożliwe jest jednoznaczne odczytanie jej pełnego rzutu, określenie systemu sklepień czy też programu przestrzennego[3]. Z pierwotnej struktury zamkowej kaplicy przetrwały ceglane i kamienne mury magistralne nawy, na rzucie zbliżonym do kwadratu o boku 7 × 8 metrów, z elementami kamieniarki z jasnego piaskowca, oraz dolne partie niewielkiego prezbiterium, być może jednoprzęsłowego. Poziom użytkowy prezbiterium wbudowanego w romańską kryptę starszej bazyliki znajdował się ok. 1,5 metra poniżej poziomu średniowiecznego dziedzińca.

[madohora]

[madohora]

Komnaty urządzone są w stylu włoskiego renesansu. Salę Poselską zdobi unikatowy strop zdobiony głowami wawelskimi. Fryzy, stanowiące dekorację komnat, malował Hans Dürer – brat słynnego niemieckiego malarza Albrechta Dürera oraz mistrz Andrzej z Wrocławia. Prawdziwą perłą wyposażenia sal zamkowych są jednak ocalałe z licznych burz dziejowych słynne arrasy, zamawiane przez króla Zygmunta Augusta. Meble, które można oglądać w salach renesansowych, pochodzą z warsztatów włoskich.

[madohora]

Zachowała się znaczna część autentycznej kamieniarki z przełomu XVI i XVII wieku wykonanej w brązowym marmurze oraz stiukowe dekoracje sklepień w kaplicy i gabinecie króla.

[madohora]

Prywatne Apartamenty Królewskie na Wawelu – ciąg sal 1 piętra na zamku wawelskim, zajmowanych w czasach królewskich przez króla oraz jego najbliższą rodzinę.
Komnaty te sukcesywnie po zabiegach konserwatorskich były udostępniane od 1997, w ostatnich salach zabiegi konserwatorskie zakończono w lipcu 2001.

[madohora]

Na początku XVI w. Skarbiec Koronny stał się instytucją państwową podlegającą kontroli Sejmu, oddzieloną od prywatnego skarbca monarszego. Liczne kosztowności i pamiątki napłynęły do skarbca za panowania Zygmunta I, lecz ogromne jego wzbogacenie nastąpiło dopiero w 1572 po śmierci Zygmunta Augusta – ostatniego Jagiellona na polskim tronie, który zapisał Rzeczypospolitej legendarne zbiory dzieł sztuki i klejnotów.

[madohora]

Z jego zawartości korzystali Wazowie – zwłaszcza Zygmunt III i Jan Kazimierz – w celu pokrycia kosztów prowadzonych wojen. Działalność kolejnych władców, poczynając od Michała Korybuta, pozbawiła do połowy XVIII w. Skarbiec Koronny wszystkich niemal kosztowności. Po raz ostatni użyto królewskich insygniów do koronacji Stanisława Augusta w Warszawie w 1764.

[madohora]

[madohora]

Po 1905 w koncepcji tworzącego się muzeum zamkowego nie mogło zabraknąć miejsca dla zbrojowni. Listę ofiarodawców w 1919 otwiera Dowództwo Wojska Polskiego, które przekazało 136 sztuk broni pochodzącej z XVIII wieku i XIX wieku. Dar ten może nie miał wielkiej wartości historycznej, ale miał ogromną wymowę moralną. Tym bardziej że część tej kolekcji stanowiła zdobycz wojenną na armii austriackiej.

[madohora]

Energiczna akcja gromadzenia zbiorów spowodowała otwarcie dla publiczności pomieszczeń Skarbca i Zbrojowni już w 1930. Najcenniejsze zabytki ewakuowano w 1939 i ostatecznie zabezpieczono w Kanadzie, skąd wracały w latach 1959-1961. Całkowitej zagładzie uległy w czasie II wojny światowej zdeponowane w muzeum w 1939 prywatne zbiory militariów, przywożone na zamek przez właścicieli w nadziei na ich ocalenie. Nie bez znaczenia były tutaj też "kolekcjonerskie" zamiłowania niemieckich urzędników.

[madohora]

W 1963 została otwarta nowa, obszerniejsza wystawa w pomieszczeniach sąsiadujących z historycznymi pomieszczeniami skarbca. Obecna kolekcja zaliczana jest do najpoważniejszych tego typu zbiorów w Polsce.

[madohora]

Pierwsi władcy odrodzonego Królestwa Polskiego (po 1320), aż do śmierci króla Jana Olbrachta (1501) byli chowani pod pomnikami lub posadzką katedry wawelskiej. Pierwszą kryptę zbudowano pod kaplicą Zygmuntowską.

[madohora]

Zwiedzanie grobów królewskich rozpoczyna się w krypcie św. Leonarda. Została ona wzniesiona w latach 1090–1117. Jej wnętrze wspiera się na 8 międzynawowych kolumnach z charakterystycznymi kostkowymi kapitelami. Jest to jedno z najlepiej zachowanych wnętrz romańskich w Polsce. Na środku znajduje się odnaleziony w 1938 w czasie prac archeologicznych grób biskupa Maurusa zmarłego w 1118. W krypcie tej spoczywają:

[madohora]

Królowa Maria Kazimiera, zm. 1716, pochowana w sarkofagu ufundowanym w 1840 przez cesarza Austrii Ferdynanda I.

[madohora]

Książę Józef Poniatowski, który zginął w nurtach Elstery pod Lipskiem 19 października 1813. Uroczystości pogrzebowe w Krakowie i na Wawelu odbyły się 22–23 lipca 1817. Sarkofag księcia ufundowała siostra Maria z Poniatowskich Tyszkiewiczowa w 1830.

[madohora]

Gen. Władysław Sikorski, zginął w katastrofie samolotu w Gibraltarze 4 lipca 1943, sarkofag był gotowy już w 1981, do sprowadzenia ciała generała doszło jednak dopiero 17 września 1993.

[madohora]

[madohora]

W 1877 r. sarkofag był już w bardzo złym stanie. Podczas oględzin rozpadł się na części, które po pobieżnym oczyszczeniu złożono na powrót na szkielecie w postaci drewnianej skrzyni. Kolejnej konserwacji sarkofagu dokonano w 1931 r. Polegała ona na wymianie drewnianego szkieletu oraz zabezpieczeniu cyny powłoką politurową przed dalszą korozją. Nie usunięto jednak produktów utleniania się cyny, które pokryły szarym nalotem malowidła na sarkofagu.

[madohora]

W kolejnej krypcie spoczywa rodzina króla Władysława IV Wazy. Sarkofagi króla i jego żony królowej Cecylii Renaty wykonane ze złoconej miedzi stanowią ciekawy przykład złotnictwa toruńskiego. Obok rodziców spoczywają dzieci: królewicz Zygmunt Kazimierz Waza (zm. 1647) i królewna Anna Maria Izabela (zm. 1642).

[madohora]

królowa Anna Jagiellonka, zm. w Warszawie 9 września 1596. Pogrzeb w Krakowie miał miejsce 12 listopada 1596.

[madohora]

królewicz Aleksander Karol Waza zm. 19 listopada 1634. Pochowany na Wawelu 7 lipca 1635. Syn Zygmunta III Wazy.

[madohora]

Za romańskim murem widoczne są kolejne trzy sarkofagi:
królowa Barbara Zápolya, pochodząca z Siedmiogrodu pierwsza żona Zygmunta I Starego, zm. 2 października 1515.

[madohora]

król August II Mocny, zm. 1 lutego 1733, pochowany w katedrze wawelskiej 15 stycznia 1734; obecny sarkofag z 1835 poddany został renowacji w l. 2019–2020

[madohora]

Długie, czarne lady wprost stworzone do spontanicznych spotkań, działająca w klubokawiarni galeria, własne czasopismo o nazwie „KawRIOlet” publikujące wiersze, poetyckie żarty, recenzje wystaw i rozmowy z twórcami, a przede wszystkim kawa pita w środku i na zewnątrz, na siedząco lub na stojąco, przy obowiązkowym kawałku strudla – to cały klimat baru, który pokochali na śmierć i życie krakowianie.

[madohora]

Budynek Feniksa

[madohora]

Linia C-D to pierzeja między ul. św. Anny i ul. Szczepańską, składająca się z następujących kamienic:
Pałac „Pod Baranami” (nr 27)
Pod Jagnięciem (nr 28)
Pod Blachą (nr 29)
Pałac Małachowskich (nr 30)
Budynek Banku Pekao w Krakowie (nr 31)
Pod Trzema Gwiazdami (nr 32)
Kamienica Ciemowiczowska (nr 33)
Pałac Spiski (nr 34)
Pałac Pod Krzysztofory (nr 35)

[madohora]

[madohora]

Pałac Spiski – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy Rynku Głównym 34, na Starym Mieście.

[madohora]

Kamienica pod Trzema Gwiazdami

[madohora]

Budynek Banku Pekao – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 31, na rogu z ulicą Szewską 1, na Starym Mieście.
Modernistyczny gmach projektu Ludwika Wojtyczki i Kazimierza Wyczyńskiego, powstał w 1913.
Zbudowany został na miejscu kamienicy „Tenczerowskiej”, w której działała na początku lat siedemdziesiątych XVIII wieku, pierwsza w Krakowie kawiarnia prowadzona przez Mariannę Sędrakowską.
8 listopada 1990 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Kamienica pod Jagnięciem - niebieska w środku

[madohora]

Pałac „Pod Baranami”, właściwie pałac Potockich – zabytkowy pałac znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 27, na rogu z ulicą św. Anny 1, Starym Mieście.

[madohora]

Do rąk Pawła Karola Sanguszki pałac trafił w 1709 roku poprzez drugą żonę, Mariannę z Lubomirskich. Janusz Aleksander Sanguszko otrzymał pałac krakowski wraz z ordynacją, przekazaną przez ojca w 1738 r.[5] Niegospodarność syna doprowadziła do rozpadu ordynacji, przypieczętowanego tzw. transakcją kolbuszowską z 1753 r. W związku z transakcją pozostaje zakup pałacu krakowskiego przez Hieronima Wielopolskiego. On to przebudował pałac w formie barokowej, którą znamy z widoku Franciszka Placidiego[5]. Hieronim Wielopolski był właścicielem pałacu do 1772 roku. W 1822 pałac kupił Artur Potocki i do rodziny Potockich należała do wybuchu II wojny światowej. Przeprowadzili oni w 1860 generalny remont pałacu, przy okazji podwyższając budynek o jedno piętro. W latach 1853–1854 nad bramą od strony Rynku Głównego pojawiły się charakterystyczne trzy baranie głowy autorstwa Franciszka Marii Lanciego.

[madohora]

Pałac pod Baranami

[madohora]

Kamienica „Pod Blachą” także Kamienica „Pod Miedzią” – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy Rynku Głównym 29, na Starym Mieście.
W kamienicy znajduje się bar „Vis-à-vis” i Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie wraz z galerią. Przed wejściem do baru znajduje się pomnik jego najbardziej znanego bywalca: Piotra Skrzyneckiego. W kamienicy znajduje się także posterunek Policji i Straży Miejskiej.

[madohora]

W późniejszych latach budynek popadł w ruinę i długo pozostawał w tym stanie i został wyremontowany dopiero na początku XVIII w. W czasie jednej z późniejszych rewitalizacji budynek uzyskał dekoracje stiukowe autorstwa Baltazara Fontany oraz balkon z żeliwnymi balustradami, potem zastąpiony balkonem z balustradami z kamiennymi.

[madohora]

Bocian – narzędzie tortur nazywane także córką śmieciarza lub kajdanami Skeffingtona. Nazwę swoją wziął od kształtu przypominającego sylwetkę bociana lub kobietę ubraną w suknię rozszerzającą się ku dołowi. Wynalezienie tego narzędzia tortur przypisuje się sir Leonardowi Skeffingtonowi, naczelnikowi więzienia Tower z czasów Henryka VIII

[madohora]

Na łożach sprawiedliwości umieszczano często także nabijane kolcami walce, tzw. hiszpańskie zające (naszpikowane zające), które wkładano pod plecy przesłuchiwanego

[madohora]

Nazwa Madejowe łoże pochodzi prawdopodobnie od imienia zbójnika Madeja, dla którego według legendy przygotowano w piekle łoże męczarni, najeżone gwoździami, hakami, nożami i innymi ostrymi przedmiotami. W książce Walerego Przyborowskiego najeżone szpikulcami łoże tortur dla zbójcy przygotował archidiakon Płocka. Inna wersja mówi o żywym posłaniu z węży.

[madohora]

Maski wstydu – narzędzia tortur stosowane w dawnej Europie, głównie w Niemczech, za wykroczenia błahe z współczesnej perspektywy.
Zakładano je ofiarom zakutym w dyby, obwożonym po mieście w klatkach lub czasem puszczanym na wolność. Miały wiele różnych form, zależnie od przewinienia, przykładowo:
kłamcy – nosili maski, które uniemożliwiały mówienie (mogły one mieć prostopadłą blaszkę, która wchodziła do ust opierając się na języku),
plotkarze – z długimi językami.
Choć mogą wydawać się komiczne, to w rzeczywistości były przyczyną cierpienia utrudniając odżywianie i oddychanie, uniemożliwiając normalne życie.

[madohora]

[madohora]

w uznaniu tych zasług i w dowód wdzięczności wybito w r. 1839 złoty medal (str. 25). Jednak na tern nie poprzestano, bo w r. 1874 ze składek publicznycli odsłonięto piękny obelisk, sławiący pamięć wielkiego obywatela (według projektu E. Stehlika), z polerowanego granitu tatrzańskiego (str. 27). W końcu zaś jedną z ulic otaczającycłi plantacye, nazwano jego imieniem.
Do gorących opiekunów ogrodów miejskich należał także Stanisław hrabia Wodzicki, prezes Senatu Rządzącego, na którego wniosek miasto przystąpiło do założenia plantacyi (str. 11). Sprawami temi zajmował się zawsze i wiele poświęcił im uwagi, w ciągu 15-stoIetnich rządów, na naczelnem stanowisku Prezesa Senatu Rzeczypospolitej Krakowskiej. Jako wielki miłośnik botaniki, założył w majątku swym. Niedźwiedź, piękny ogród, pełen rzadkich okazów z różnych stref ziemi.
Z rokiem 1847, t. j. datą śmierci Floryana Straszewskiego, zaczyna się drugi okres historyi plantacyi krakowskich. Trwa on aż po lata siedmdziesiąte. W tym czasie przesuwa się trzech mężów na stanowisku kuratora fundacyi Straszewskiego: Franciszek Wężyk, kasztelan krakowski, Ludwik Straszewski, obywatel ziemski z Rzędowic w Proszowskiem i Teofil Żebrawski, były kapitan wojsk polskich, inżynier, który w r. 1878 zrezygnował z tej godności. W ciągu tego okresu plantacye krakowskie nie wielj się zmieniają. Jestto jakby czas spoczynku, jeśli nawet nie zastoju, po wytężającej, gorączkowej pracy poprzednich lat. Zresztą główne zadania są już ukończone, nowych zasadniczych nie ma. Chodzi tylko o doglądanie zwykłych, corocznych robót ogrodowych, jak utrzymanie trawników, sadzenie brakujących drzew, naprawa dwóch mostków kamiennych przy ul. Lubicz i koło ul. Pańskiej (str. 16, 17), dalej stawianie nowych baryer, w biało -niebieskie pasy malowanych (kolory miasta) dokoła plant i sprawienie drewnianych ławek w liczbie 80. Wydatki te były przeważnie pokrywane z dochodów fundacyi Straszewskiego,

[madohora]

Pomnik Piotra Skrzyneckiego – pomnik znajdujący się w Krakowie na Starym Mieście, na Rynku Głównym 29 przed Kamienicą Pod Blachą.

[madohora]

[madohora]

Najstarszych, gotyckich, detali budynku, można doszukać się w jego piwnicach.
Kamienica nazywana też bywa Książęcą gdyż w XIV wieku była własnością książąt mazowieckich. Nazwa Podparta wzięła się od narożnej przypory. Zaś nazwa Pod św. Janem Kapistranem wzięła się stąd, że podobno Jan Kapistran mieszkał tutaj podczas pobytu w Krakowie w latach 1453-1454. Pobyt ten upamiętnia posąg z II poł. XVIII wieku wyobrażający świętego, a znajdujący się na wysokości pierwszego piętra, na rogu kamienicy.

[madohora]

HOTEL IMPERIAL

[madohora]

Kamienica pod Krukiem

[madohora]

Kamienica Pod Kanarkiem (Czeczotczyńska, Bifińska, Węgrzynowiczowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 24, na Starym Mieście.

[madohora]

Przed 1787 r. zbudowano trzybiegową klatkę schodową typu pałacowego.

[madohora]

W latach 1846–1873 znajdowała się w posiadaniu K. Zubowskiego.

[madohora]

W kamienicy znajduje się księgarnia. Pierwsza placówka tego typu powstała tu już w 1610 roku i od tej pory księgarnia istniała w tym miejscu przez 400 lat. Jest to zatem jedna z najstarszych istniejących księgarń w Europie, co upamiętnia tablica na froncie budynku.
7 grudnia 1965 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na przełomie XVI i XVII wieku kamienic należała do mediolańskiego rodu Cellarich. Przebudował ją w 1633 roku Paweł Cellari. Od połowy XVII wieku znajdowała się w rękach Warszyckich, sena­torskiego rodu osiadłego na Dankowie i Pilicy

[madohora]

Od czasu pożaru trwały starania o odbudowę kościoła. W 2009 r. przedstawiony został projekt budowy większego obiektu murowanego. Decyzja ta wzbudziła jednak duże kontrowersje wśród mieszkańców miasta oraz w kręgach konserwatorskich.
W 2016 r. rozpoczęła się odbudowa kościoła według nowego projektu. Nowy projekt przewidywał budowę murowanego przyziemia, przekrytego emporą jako chóru nad nawą główną oraz budowę na poziomie chóru obiektu odtwarzającego bryłę spalonego kościoła.
Kościół został oddany do użytkowania w maju 2020 r.

[madohora]

W kościele nakręcono ostatnią scenę filmu „Potop” w reżyserii Jerzego Hoffmana

[madohora]

KOŚCIÓŁ W WOLI JUSTOWSKIEJ - Tygodnik Powszechny

[madohora]

BUDOWA KOŚCIOŁA W WOLI JUSTOWSKIEJ

[madohora]

O drodzy nieobecni, niezbywalni Nad śmierć zostaliśmy Na amen widać tak zakumplowani? - Wiosenna po Krakowie wodzi się katarynka U Franciszkanów na podwórku jabłonie kwitną I nie masz, nie masz na to ratunku Ars longa, vita brevis - Śpiewamy tę piosenkę pospołu z duchami W jednym chórku

Leszek Długosz

[madohora]

Preludium sierpniowe

Taki sierpniowy, z nagła pochmurny Dawniej by się rzekło - przedwieczerz... To prawie ratunek - Utonąć na werandzie nad papierami W takiej chwili Ołowianej Koronka lasów na horyzoncie... Na pierwszym planie zaginione światy Dalekie przeszłe I co ledwie wczoraj - Snuję się bez chronologii... Wierzeje czasu, dawniej by się rzekło - Stoję otworem I defilują sekwencje zdarzeń Z moim dorosłym I te, z dziecinnym jeszcze jak udziałem... Głos dzwonu Dał się usłyszeć zza lasu - Wieki niesłyszany? Żywy? - Dotkliwie znowu żywy Żywych zwołujący I umarłych. Tak się słyszało - Dawniej... Dawno...
W sierpniowe z nagła zadeszczone popołudnie Na werandzie Stalówka pióra Nad papierami zawieszona Krąży jak jaskółka - Szuka usprawiedliwienia Dla swojej jeszcze tu przygody? - Albo inaczej: - Ręka trzymająca pióro Uporczywie odrabia Ćwiczenia z oddawania świata Na zawsze - Na niepowrót

Leszek Długosz

[madohora]

Współpraca popłaca. Na prośbę niewymienionego z imienia księcia śląskiego (może Plątonogi, może Brodaty) papież Innocenty III latem 1210 r. wydał dokument, w którym wzywał książąt polskich do przestrzegania statutu Bolesław Krzywoustego. Według niego księciem Krakowa powinien być zawsze najstarszy w rodzie. Henryk Brodaty mając wpływy na papieskim dworze, mógł pomóc w uzyskaniu tego dokumentu.

[madohora]

Na Rynku w Krakowie leży ogromna głowa. Ma puste oczodoły i jest skrępowana skórzanymi pasami. To „Eros Bendato”, dzieło światowej sławy polskiego rzeźbiarza Igora Mitoraja. Artysta podarował pracę miastu w 2005 roku. Co jednak oznacza jej nazwa?
Według mitologii greckiej Eros to bóg miłości. Piękny młodzieniec najczęściej jest przedstawiany z łukiem w dłoni. Ale eros to także moc symbolizująca ład i porządek. To, że krakowska głowa leży na boku, może być wyrazem nie tylko upadku miłości, ale też dawnego ładu z jego wartościami.
Włoskie „bendato” oznacza zawiązany, spętany. Taka właśnie jest głowa na Rynku – owinięta pasami. Według jednych symbolizuje zniewolenie, według innych – trwanie wzniosłych uczuć, mimo upadku. Gdy przyjrzymy się bliżej, te pasy są mocno nadwątlone…

[madohora]

Styl Mitoraja jest rozpoznawany na całym świecie. Elementem charakterystycznym są usta – zawsze mają kształt ust rzeźbiarza, są jego „podpisem”. Rzeźby Mitoraja stoją na reprezentacyjnych placach miast m. in. w Paryżu na La Défense, w Rzymie, Mediolanie, Lozannie, Londynie, Scheveningen koło Hagi, w USA i Japonii. W Polsce są w Warszawie, Poznaniu i w Krakowi.
Artysta zmarł w 2014 w Paryżu.

[madohora]

Kamienica na rogu ul. Szewskiej i Plant w Krakowie jest nazywana kantorowską. Przez prawie 40 lat na parterze mieściła się kawiarnia „U Zalipianek”. Od stycznia 2018 roku w lokalu działa restauracja „Zalipie”, należąca do Ewy Wachowicz.

[madohora]

Kawiarnia działała prawie 37 lat. Zamknięto ją w 2013 roku, a powodem likwidacji był zbyt wysoki czynsz. Lokal przejęła Ewa Wachowicz i utworzyła w nim restaurację „Zalipie”. Wnętrze powstało przy współpracy z plastykiem Robertem Piątkiem oraz Sebastianem Gomułką i Andrzejem Górnisiewiczem, autorami scenografii i dekoracji wnętrza m.in. w filmie „Wołyń”. Nowa aranżacja ma przypominać czasy Młodej Polski i Wyspiańskiego – fakt, strasznie tu ciemno i ponuro! Zachowano jednak część starych malowideł na ścianach. Niektóre podobno kryły się pod siedmioma warstwami farby.

[madohora]

Elektrownia przy ul. Nadwiślańskiej w Podgórzu uruchomiona została w 1900 roku. Była jedną z pierwszych w Galicji elektrowni komunalnych. Dostarczała prąd dla 57 silników zainstalowanych w podgórskich zakładach przemysłowych, a także urzędach, szpitalu, hali targowej i chłodni miejskiej. Prąd płynął także do gospodarstw domowych.W pierwszym dziesięcioleciu funkcjonowania elektrowni zainstalowano 625 liczników. Elektrownia została zamknięta w 1926 roku. Budynki adaptowano na Miejski Dom Noclegowo – Kąpielowy dla bezdomnych, o czym informuje napis na budynku od strony ul. Nadwiślańskiej. W czasie okupacji łaźnia z komorą dezynfekcyjną wykorzystywana była do przygotowania transportów ludności żydowskiej do obozów koncentracyjnych. Po II wojnie światowej budynki zostały przejęte przez Stację Pogotowia Ratunkowego. Przylegający do kompleksu barak mieścił dom noclegowy PTTK.

[madohora]

Na nową siedzibę ośrodek czekał 30 lat. Jego koncepcję wybrano w 2006 roku spośród prac nadesłanych na międzynarodowy konkurs architektoniczny. Oryginalny budynek zaproponowali architekci z IQ2 Konsorcjum. Ażurowe elewacje ze stali korten są ukłonem w stronę postindustrialnego dziedzictwa tego miejsca. Ale sama bryła jest bardzo nowoczesna, taka… kantorowska. Zresztą zamiarem architektów było przetworzenia idei ambalażu Kantora, czyli opakowywania przedmiotów. Tutaj przedmiotem jest zabytkowa elektrownia, a opakowaniem stalowo-betonowa rama. Inspiracją był też rysunek Kantora przedstawiający człowieka niosącego na plecach stół. No, powiedzmy…

[madohora]

To prace Jerzego Kędziory, malarza i rzeźbiarza. Wystawa na kładce nosi tytuł „Między wodą a niebem”. Artysta już od dawna marzył, aby zawisnąć ze swą sztuką w przestworzach. Balansujące rzeźby znajdują się przecież w Londynie, Madrycie, Nowym Jorku, Miami i Dubaju. Dlaczego nie mogą być u nas? Ależ mogą! W 2004 roku Kędziora stworzył „Przechodzącego przez rzekę” w Bydgoszczy (pisaliśmy w poście Bydgoszcz – Przechodzący przez rzekę). W Olsztynie na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej jest jego „Przytulia”

[madohora]

Figury na kładce w Krakowie pojawiły się we wrześniu 2016 roku. Montowali je alpiniści pod okiem artysty. Wystawa miała trwać pół roku. My byliśmy w Krakowie w styczniu 2018 roku. Akrobaci wciąż balansowali.

[madohora]

Kładka za patrona ma Morawianina z pochodzenia, ojca Laetusa Bernatka z Zakonu Bonifratrów, od 1891 roku przeora krakowskiego Konwentu Bonifratrów. On to był inicjatorem i organizatorem budowy gmachu szpitala Bonifratrów w Krakowie. Szpital powstał w latach 1898-1901 i istnieje do dziś, mieści się przy Trynitarskiej 11 na krakowskim Kazimierzu.
Kładka szybko stała się też mostem zakochanych – wiszą na niej kłódki z imionami par.

[madohora]

Wykonał ją Henryk Kunzek, malarz i rzeźbiarz, z wykształcenia lekarz, współtwórca m.in. kukiełek dla krakowskiego kabaretu literackiego Zielony Balonik. Chimera była nagrodą, którą przyznało Towarzystwo Upiększania Miasta Krakowa i Towarzystwo Ogrodnicze w konkursie na dekorację kwiatową. Pałac Czapskich otrzymał ją rok wcześniej, w 1908 roku.

[madohora]

Po śmierci Hutten-Czapskiego jego zbiór wraz z siedzibą, decyzją żony kolekcjonera i jej synów, został w 1903 roku przekazany Muzeum Narodowemu. Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego funkcjonowało do roku 1939. Po II wojnie pałac Czapskich przeznaczono na magazyn. Do dawnych ogrodów trafiały fragmenty krakowskich gotyckich budowli .

[madohora]

Po zakończeniu generalnego remontu, w czerwcu 2013 roku otwarto w nim Europejskie Centrum Numizmatyki Polskiej. Wystawiana jest w nim dawna kolekcja monet, medali i banknotów polskich Emeryka Hutten-Czapskiego. W ogrodzie z fragmentów budowali zebranych podczas prac archeologicznych i remontowych prowadzonych w XIX wieku stworzono lapidarium. Znajduje się w nim m.in. XIV-wieczny pinakiel z Kościoła Mariackiego. Na obrzeżach ogrodu w 2016 roku stanął nowy pawilon. Poświęcony jest Józefowi Czapskiemu

[madohora]

Wiele lat temu, gdy byliśmy w Paryżu, wybraliśmy się do Maisons-Laffitte, do siedziby „Kultury”. Nie wpuszczono nas wtedy do środka. Nie mieliśmy pretensji, nikt nas nie zapowiadał, byliśmy zwykłymi turystami, tyle tylko, że miłośnikami twórczości Czapskiego – malarza i pisarza (na jego „Nieludzkiej ziemi” wydanej w drugim obiegu oczy niemal straciliśmy!). Nic więc dziwnego, że na wizytę w pawilonie w Krakowie nie trzeba nas było namawiać. Mieliśmy zobaczyć m.in. pokoik Czapskiego przeniesiony z Francji wraz z całym wyposażeniem: meblami, pamiątkami, księgozbiorem, a nawet drzwiami i oknami.

[madohora]

Dawne krakowskie powiedzenie:
...w mieście najlepiej trąbi się w dwóch miejscach, na Wieży Mariackiej nad obrazem i u Wentzla pod obrazem.

[madohora]

Dom został zbudowany w XIII wieku. W ciągu kolejnych stuleci był wielokrotnie przebudowywany. Pierwsza przebudowa domu miała miejsce w latach 1580–1595. Na przełomie XVI i XVII wieku dom należał do rodziny Cellari, pochodzącej z Mediolanu. W 1633 roku dom został ponownie przebudowany. Podczas wielkiego pożaru w 1850 roku budynek pozostał niemal nienaruszony. W XIX wieku dom kupił Jan Ventzl, który otworzył w nim restaurację. Ostatnia przebudowa budynku miała miejsce w latach 1901–1904.

[madohora]

Jej nazwa pochodzi podobno od węgierskiego wojewody Amadeja Aby, który wsparł Łokietka podczas buntu wójta Alberta.

[madohora]

Nazwa kamienicy pochodzi z XVIII w., gdy była własnością rodu Branickich, w tym m.in. hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego. Budowla istniała jednak wcześniej, była zapewne jedną ze starszych murowanych budowli świeckich miasta.

[madohora]

W 2. połowie XX w. kamienica przeszła generalny remont połączony z częściowym odtworzeniem jej wyglądu z XVIII w., między innymi po 1975 roku niezbyt wiernie zrekonstruowano attykę.
23 maja 1932 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Kamienica Pinocińska w latach 1975–1979 została połączona z nr 16 i nr 17 (kamienica Hetmańska) dla utworzenia restauracji „Wierzynek”. Aktualnie oprócz restauracji „Wierzynek” w kamienicy znajduje się również restauracja „Tradycyja”.
13 marca 1968 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

[madohora]

Na miejscu obecnej kamienicy stała starsza budowla zwana "Kamienicą Delpacowską", "Barszczowe" lub "Na Barszczowem". Pierwszy budynek wzniesiono po 1313 roku. W XV wieku powiększono go do rozmiarów typowej kamienicy krakowskiej. W XVI wieku lub na początku XVII przeprowadzoną modernizację, powstało wtedy drugie piętro oraz klatka schodowa.

[madohora]

Starą kamienicę wyburzono w roku 1906 a niektóre zabytkowe detale przeniesiono do muzeów (np. XVIII-wieczną kratę do Domu Jana Matejki).

[madohora]

Kamienica Czynelów

[madohora]

Kamienica Pod Złotą Głową – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 13, na Starym Mieście.

[madohora]

Powstała poprzez połączenie w 1830 r. dawnych kamienic Fontanowskiej i Gutteterowskiej. Kamienica Fontanowska w drugiej połowie XVI wieku i na początku XVII należała do rodziny Fontanich, potem Treflerów. Od 1763 roku należała do księgarzy i introligatorów Drelinkiewiczów.

[madohora]

Po 2014 roku zmieniono kształt najwyższej kondygnacji i usunięto szprosy z okien na drugim piętrze.
23 kwietnia 1968 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

W roku 1913, mimo protestów architektów i konserwatorów, zburzono naziemne kondygnacje zabudowy i wzniesiono nowy wieloskrzydłowy dom, który luźno nawiązuje do układu dawnej kamienicy. Fasada jest okazała, najwyższa we wschodniej pierzei rynku. Kamienica składa się z wysokiej attyki, partii pieter i dwukondygnacyjnej części dolnej (z balkonem). Dekoracja elewacji podwórzowej nawiązuje do weneckiej architektury renesansowej. W południowej ścianie podwórka znajduje się godło kamienicy – płaskorzeźba karpia.

[madohora]

Kamienica Pod Złotym Karpiem (Bruzikowska, Śrubinowska) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 10, na Starym Mieście.

[madohora]

Należała do Seweryna Bonera ożenionego z Zofią z Betmanów, potem dom trafił w ręce Firlejów – tu do chrztu Henryka Firleja trzymał Henryk III Walezy. W kamienicy odbyły się zaślubiny Maryny Mniszkówny z Dymitrem Samozwańcem.

[madohora]

Kamienica Pod Jaszczurką – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy Rynku Głównym 8, na Starym Mieście.

[madohora]

[madohora]

Do obszernej sieni prowadzi manierystyczny portal z łacińską sentencją Te cum habita. Na sklepieniu sieni zachowały się herby pierwszych właścicieli rodziny Montelupich. Z sieni na podwórze prowadzi portal, pochodzący z połowy XVI wieku, przeniesiony tutaj z sąsiedniej kamienicy. Obok portalu z lewej strony obejrzeć można barokową płaskorzeźbę św. Floriana, pochodzącą z XVII w. W podworcu w oficynie mieściła się do 1990 słynąca ze znakomitych wyrobów firma cukiernicza Scherchardta, której właściciel pochodził ze Lwowa, a w Krakowie osiedlił się w 1946.

[madohora]

[madohora]

W połowie XVI wieku na skrzydle od strony rynku zbudowano attykę. Do 1592 roku własność kupiecka, potem od 1598 roku w rękach Zebrzydowskich. W początku XVII wieku przebudowana na pałac w stylu barokowym. W 1673 r. kamienica przeszła z rąk Zebrzydowskich, do kresowego rodu Czartoryskich; Anna Zebrzydowska, córka wojewody krakowskiego Michała, wyszła za mąż za Jana Karola Czartoryskiego (zm. 1680), a ten po ślubie przeniósł się z rodowego Korca na Wołyniu do województwa krakowskiego i tu piastował lokalne urzędy ziemskie. Kamienicę Szarą otrzymał w spadku syn z drugiego małżeństwa (z Heleną Konopacką) Józef Czartoryski, chorąży litewski, zmarły w 1750 r. Ostatnim z Czartoryskich związanym z kamienicą był Stanisław Kostka, łowczy wielki koronny, zmarły w 1766 r. Pałacowy charakter zrujnowanemu budynkowi przywróciła modernizacja przeprowadzona w latach pięćdziesiątych XVIII w. dla Stanisława Kostki Czartoryskiego. Prace budowlane prowadził, według „wcześniej wygotowanego abrysu”, magister Józef Chrzanowski (vel Krzanowski). Od ich zakończenia na początku lat sześćdziesiątych XVIII w. istotniejszych zmian w budynku już nie było, nawet podczas przebudowy w latach 1909-1912 dla rodziny Feintuchów.

[madohora]

W 1853 właścicielem kamienicy został Stanisław Feintuch, który zmienił nazwisko na Szarski (od nazwy kamienicy) i otworzył w gotyckiej sali na parterze kamienicy od strony Rynku Głównego sklep oraz hurtownię w podwórzu. Początkowo firma miała bardzo szeroki asortyment, sprzedawano wszystko: kawę, cegły, chleb, lakiery, z czasem firma przekształciła się w znany sklep kolonialny „Szarski i Syn”. Zmierzch firmy „Szarski i syn” rozpoczął się podczas II wojny światowej, gdy Niemcy usunęli ją z frontowych pomieszczeń kamienicy. Na trzy lata przed jubileuszem 100-lecia, w 1950, powojenni właściciele Jan Szarski i Stanisław Szarski zdecydowali o zamknięciu firmy z powodu narzuconych, gigantycznych, nieuzasadnionych podatków, tzw. „domiarów”. Przed II Wojną Światową w kamienicy znajdował się lokal Stronnictwa Narodowego i Młodzieży Wszechpolskiej. W 1888 roku usunięto dach pogrążony

[madohora]

Obecnie Szara Kamienica jest własnością Fundacji „Grey House Szara Kamienica”, która powstała na początku lat 90. XX w. z myślą o restauracji tego zabytkowego kompleksu. Fundacja przeprowadziła generalny remont budynku. Budynek mieści obecnie powierzchnie biurowe (np. British Council) i mieszkalne, na parterze zaś od strony Rynku znajduje się restauracja „Szara”, a od strony ul. Siennej – butiki.
Nazwa „Szara Kamienica” zaczęła być stosowana w latach 30. XVII wieku.
23 listopada 1936 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

Pierwszy murowany dom powstał na tej posesji w połowie XIV wieku, była to rezydencja patrycjuszowska. W drugiej połowie XIV wieku dobudowano przedproże i pierwsze piętro. Pod koniec XV wieku i w pierwszej ćwierci XVI wieku dom należał do drukarza Jana Hallera – bogatego krakowskiego mieszczanina. W drugiej i trzeciej ćwierci XVI wieku był własnością alzackiej rodziny Lambachów (Lembochów)-Spiglerów. Od 1582 należała do Stanisława Szembeka – rajcy, który przebudował kamienicę (wzniesiono wówczas murowaną oficynę tylną, zmieniono układ parteru i zbudowano klatkę schodową z altaną, a także nową fasadę zwieńczoną podwójnym szczytem z manierystyczną dekoracją. W latach 1624–1643 kamienica stanowiła własność rajcy Jerzego Bidermana i jego spadkobierców. Później, od 1680 do Antoniego Lukiniego (Lucchiniego). Od 1719 roku była własnością rodziny Bartschów – właścicieli sąsiedniego domu nr 4. Od roku 1818 do lat 60. XIX wieku właścicielami byli Wysoccy (m.in. Tomasz Wysocki – prorektor Liceum św. Anny). W latach 1819–1820 przeprowadzono według projektu Szczepana Humberta klasycystyczną przebudowę: zmieniono dach i fasady. W roku 1898 przeprowadzono modernizację pod kierunkiem Beniamina Torbe dla Amalii Eibenschützowej. Fasada uzyskała wtedy styl eklektyczny, a pomieszczenia pierwszego piętra adaptowano na potrzeby domu handlowego. Na przełomie XIX i XX wieku w kamienicy mieściła się m.in. restauracja i sklep meblowy firmy Mendel Pamm.

[madohora]

[madohora]

Kamienica przy rynku - nie istniejąca

[madohora]

Kamienice przy rynku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Sukiennice ulegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kamienne kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów, tworzących jakby uliczkę pośrodku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia.

[madohora]

Sukiennice

[madohora]

Renesansowe Sukiennice od 1559
W latach 1556–1559 przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę budynku. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami.

[madohora]

Na fasadzie zachodniego ryzalitu, nad oknami, znajdują się kartusze z łacińskimi sentencjami projektu Józefa Szujskiego.
Po lewej stronie (patrząc z ul. Szewskiej): „NATALE SOLVM DVLCE DINE CVNCTOS DVCIT ET IMMEMORES NON SINIT ESSE SVI” (w tłumaczeniu na język polski: „Nasz kraj przepełnia nas niezwykłą słodyczą i nigdy nie pozwala zapomnieć, że do niego należymy” - cytat z „Listów z Pontu” Owidiusza).
I po prawej: „ILLA NON EST CIVITAS CVM LEGES IN EA NIHIL VALENT CVM MOS OCCI DIT PATRIVS” („Nie może istnieć państwo, gdy prawa w nim nic nie znaczą i gdy ginie obyczaj ojczysty” - cytat z „Paradoksów” Cycerona).

[madohora]

W 2010 r. otwarto oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Podziemia Rynku Głównego, do którego wejście znajduje się w Sukiennicach. Zwiedzający wędrują pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, zawieszonymi ponad dawnymi traktami, w tym brukami średniowiecznych Sukiennic.

[madohora]

Otwarta w 1912 roku, zdobyła popularność wśród krakowskich elit, artystów i profesorów, konkurując tym samym z Jamą Michalika. Gościła m.in. Jacka Malczewskiego, Wojciecha Kossaka, Włodzimierza Tetmajera, Juliana Fałata, Fryderyka Pautscha, Ludwika Pugeta, Ignacego Daszyńskiego, Józefa Piłsudskiego, Karola Huberta Rostworowskiego, Czesława Miłosza, Wisławę Szymborską, Jerzego Buzka i innych.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po przyłączeniu Kleparza do Krakowa zadecydowano o częściowej zabudowie Rynku, który stracił swoje znaczenie głównego placu miejskiego – plan ten zrealizowano w drugiej połowie XIX i pierwszej połowie XX w., wznosząc wówczas liczne domy mieszkalne i gmachy publiczne. W 1880 r. zachodnia część dawnego Rynku otrzymała oficjalnie nazwę „Rynku Kleparskiego” i zachowała charakter popularnego placu targowego. Obecnie na Rynku znajduje się targowisko w zarządzie Spółki Kupieckiej „Stary Kleparz” i jego powierzchnia jest zabudowana typową architekturą targową (kramy itp.).

[madohora]

Dzisiejszy plac targowy Stary Kleparz wyrósł z rynku samodzielnego miasta Kleparz. Początki osady sięgają końca XII wieku – wtedy przy sprowadzonych relikwiach św. Floriana powstał tu ośrodek kultu i osadnictwa.

[madohora]

Naszą wizytówką są najświeższe, zdrowe produkty pochodzące między innymi bezpośrednio od producentów. Polskie sery, wyroby wędliniarskie, mięso, pieczywo, już tak rzadko spotykane kasze i mąki na wagę, ryby, wyroby cukiernicze, artykuły przemysłowe, artykuły gospodarstwa domowego oraz oczywiście warzywa i owoce to tylko niektóre spośród naszych produktów. Ich jakość od dawna doceniają nasi stali klienci.

[madohora]

Stary Kleparz już od wielu lat służy mieszkańcom Krakowa. Kupcy uczestnicząc w życiu kulturalnym miasta starają się podtrzymywać więzi z mieszkańcami i władzami Krakowa.
Kupcy Starego Kleparza pamiętają o ludziach biednych , bezdomnych i słabych oraz wspierają dzieci z ubogich rodzin.

[madohora]

Place targowe zawsze odgrywały ważną rolę w życiu Krakowa. Tutaj przybywali mieszkańcy, by nie tylko zdobyć zaopatrzenie; wokół placów skupiał się też ruch – życie miasta. To kupcy stworzyli tętniące gwarem place targowe, wpisane na stałe w krakowską tradycję i folklor. Mają one swój klimat i atmosferę, są tak jak Kraków otwarte i kolorowe. Kleparz ukształtował się w swoich początkach jako plac targowy przy drodze biegnącej z Krakowa na północ.
Pierwsza lokacja Kleparza miała miejsce ok.1320 roku. W XVI do XVII Kleparz nazywano „portem lądowym ziemi krakowskiej” ze względu na odbywającej się co tydzień targi na zborze. Znaczenie tych targów wzrosło w I połowie XIX wieku. Plac Targowy Nowy Kleparz znajduje się przy końcu ulicy Długiej.

[madohora]

[madohora]

W Sali Oświecenia prezentowane są sceny historyczne i rodzajowe oraz portrety powstałe w drugiej połowie wieku XVIII, ilustrujące trendy klasycystyczne i preromantyczne w sztuce polskiej. Można tu zobaczyć prace artystów obcych: Marcelego Bacciarellego, Per Kraffta Starszego, Józefa Grassiego, twórców sprowadzonych do kraju przez króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego i magnatów, można zobaczyć także dzieła malarzy polskich: Aleksandra Orłowskiego, Kazimierza Wojniakowskiego i Franciszka Smuglewicza.

[madohora]

Sala Piotra Michałowskiego, najwybitniejszego polskiego malarza romantycznego, prezentuje serię poświęconą szarży pod Somosierrą, portrety Żydów, chłopów i dzieci; jest to największa w Polsce kolekcja tego artysty. Znajduje się tutaj także Portret generała Dembińskiego – Henryka Rodakowskiego oraz obrazy portretujące historię powstańczą i losy Polaków zesłanych na Syberię: Pożegnanie i Powitanie – Artura Grottgera, Śmierć Ellenai, Wigilia na Syberii – Jacka Malczewskiego.

[madohora]

Projekt „Nowe Sukiennice” polegał na gruntownym remoncie i modernizacji oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie. Trwał on od 31 sierpnia 2006 roku do 3 września 2010 roku. Eksponaty były wówczas przeniesione na Zamek Królewski w Niepołomicach

[madohora]

Szwoleżerowie Księstwa Warszawskiego
Szwoleżerowie jako rodzaj kawalerii pojawili się w dziejach oręża polskiego w okresie Księstwa Warszawskiego. Pierwszym oddziałem tej formacji był 1 pułk Szwoleżerów Gwardii, utworzony dekretem Napoleona I z 6 kwietnia 1807. W czasie kampanii rosyjskiej 1812 utworzono drugi oddział tego rodzaju. Był to 3 pułk Szwoleżerów Gwardii. Upadek Napoleona w 1815 zakończył pierwszy okres istnienia oddziałów szwoleżerów w Wojsku Polskim.
Polscy szwoleżerowie odznaczyli się przede wszystkim w bitwie pod Somosierrą (1808). Dowodzili nimi wtedy kolejno: Jan Kozietulski, potem Jan Nepomucen Dziewanowski, a na koniec Andrzej Niegolewski.

[madohora]

Pułki szwoleżerów odrodzonego Wojska Polskiego
Po odzyskaniu niepodległości powstał problem ustalenia numeracji i nazwy pułków jazdy. Tę samą numerację posiadały pułki wywodzące się z Legionów, z korpusów wschodnich, z Wojsk Wielkopolskich i z Armii gen. Hallera

[madohora]

Więc pijmy zdrowie, szwoleżerowie,
Niech smutki zginą w rozbitym szkle.
Gdy nas nie będzie, nikt się nie dowie,
Czy dobrze było nam, czy źle.
A gdy cię rzuci luba dziewczyna,
To nie rozpaczaj i nie roń łez,
Lecz z kolegami napij się wina,
A wszystkie smutki pójdą precz.
Szare mundury, złote obszycia,
Ach, jak to wszystko przepięknie lśni.
Lecz co jest na dnie w sercu ukryte,
Tego nie będzie wiedział nikt.
Więc pijmy wino, szwoleżerowie
Na cześć minionych, bojowych lat.
Niech żyją nasi dzielni wodzowie,
Niech żyje pułk nasz, Armii kwiat!
Gdy wódz da rozkaz, idziemy w pole,
Rzeczpospolitej oddamy krew
I w szwoleżerów rycerskim kole
Nucimy sobie taki śpiew…
Więc pijmy wino, szwoleżerowie,
Niech smutki zginą w rozbitym szkle.
Gdy nas nie będzie, nikt się nie dowie
Czy dobrze było nam, czy źle.

[madohora]

Od 1896 r. szkoła przeznaczona była dla absolwentów czwartej klasy ówczesnego gimnazjum. Zajęcia odbywały się w budynku Miejskiej Kasy Oszczędności (róg ul. Siennej i św. Krzyża), a od 1906 r. szkoła posiadała własny okazały budynek zlokalizowany na ulicy Kapucyńskiej 2 (u zbiegu ulic Kapucyńskiej i Podwala), który zaprojektowany został przez znanego architekta Jana Zawiejskiego (twórcę między innymi Teatru Słowackiego). Na początku XX wieku do szkoły uczęszczało kilkuset uczniów, nawet spoza granic monarchii, gdyż wysoki poziom nauczania przyciągał także młodzież polską z zaboru rosyjskiego.

[madohora]

Przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego Akademia Handlowa w Krakowie rozwijała się dynamicznie. W 1918 r. powstał nowy wydział szkoły – Akademia handlowa dla Dziewcząt. W 1925 r. w wyniku zarządzenia ministerialnego rządu Wolnej Polski szkoła zmieniła nazwę na Szkoła Ekonomiczno-Handlowa w Krakowie. W 1935 r. została przekształcona w Gimnazjum Kupieckie

[madohora]

Od 19 marca 1945 pracowała w szpitalu w Rzeszowie, gdzie wspólnie z zaufanymi lekarzami pomagała partyzantom w ucieczkach ze szpitala. Opuściła szpital 16 sierpnia 1946. Następnie przebywała w domu prowincjonalnym w Krakowie, potem w Zebrzydowicach do 28 sierpnia 1948. Prowadziła tam kancelarię w przedszkolu i opiekowała się chorymi. W Zebrzydowicach spotkała Adama Doboszyńskiego, który powrócił po wojnie z emigracji. Przez kilka tygodni mieszkał w Zebrzydowicach. Po wyjeździe z Zebrzydowic został aresztowany przez UB. W trakcie brutalnych przesłuchań powiedział o pomocy udzielonej mu przez siostrę Izabelę, co było powodem jej aresztowania w Wadowicach 27 sierpnia 1948

[madohora]

W 1950 r. szkoła została upaństwowiona i otrzymała nazwę Technikum Finansowe. W 1957 r. ponownie zmieniono jej nazwę, tym razem na Technikum Ekonomiczne. Od 1970 r. szkoła funkcjonuje pod nazwą Zespół Szkół Ekonomicznych Nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Krakowie.

[madohora]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa.

[madohora]

[madohora]

Postanowiono jednak w dalszym ciągu eksponować łazienkę, wyłożoną marmurem kararyjskim z armaturą angielskiej firmy Twyfords oraz sypialnię z oryginalnymi meblami z 1930, należącymi niegdyś do prezydenta Ignacego Mościckiego, który z wawelskiego mieszkania korzystał kilkakrotnie, ostatni raz odwiedzając Wawel w dniach 4-6 lutego 1938. Po wybuchu II wojny światowej mieszkanie prezydenckie zajmował do stycznia 1945 generał-gubernator Hans Frank z rodziną.

[madohora]

Władysław I Łokietek dokonał przeniesienia obrzędu koronacyjnego do Krakowa, przyjmując wraz z żoną Jadwigą koronę w katedrze krakowskiej w 1320. Przywiezione z Gniezna insygnia przechowywano w zamku wawelskim, dołączając do nich z czasem nowe korony i klejnoty. Z okazji koronacji królowej Jadwigi i jej męża Władysława Jagiełły sprawiono nowy zestaw insygniów monarszych, którego z nielicznymi wyjątkami używano do końca istnienia Rzeczypospolitej.

[madohora]

Muzeum Katedralne imienia Jana Pawła II – prywatna instytucja kultury powstała w 1978 roku. Jest własnością parafii archikatedralnej św. Stanisława Biskupa Męczennika i św. Wacława. Siedzibą muzeum jest Dom Katedralny na wzgórzu wawelskim w Krakowie.

[madohora]

W 1924 osie dzwonu zamontowano na nowych łożyskach kulkowych, co ułatwiło kołysanie dzwonem. Fundatorem łożysk było Towarzystwo Osi Kulkowych w Göteborgu. Było to pierwsze zastosowanie łożysk kulkowych w Polsce

[madohora]

Współcześnie Zygmunt bije w najważniejsze święta i uroczystości kościelne i narodowe. Rocznie takich okazji jest około 30, a są to między innymi Nowy Rok, Niedziela Palmowa, Wielkanoc, Dzień Konstytucji 3 Maja, Boże Ciało, Wszystkich Świętych, Święto Niepodległości, Boże Narodzenie. Prócz tego dzwon bije w chwilach ważnych dla Krakowa i Polski, w ostatnich latach między innymi:

[madohora]

Płaszcz dzwonu oddzielony jest od kołnierza potrójnym paskiem. Na nim, w górnej części, znajduje się inskrypcja: DEO OPT[IMO] MAX[IMO] AC VIRGINI DEIPARAE SANCTISQVE PATRONIS SVIS DIVVS SIGISMVDVUS POLONIAE REX| CAMPANAM HANC DIGNAM ANIMI OPERVMQVE AC GESTORVM SVORVM MAGNITVDINE FIERI FECIT ANNO SALVTIS, poniżej data MDXX. Poszczególne wyrazy oddzielone są ozdobnymi listkami. Inskrypcja ujęta jest w ozdobny fryz z czworoliści i liści

[madohora]

Początkowo dzwon Zygmunt obsługiwali tzw. świątnicy, szybko jednak się okazało, że z powodu wielu zadań w kościele nie są oni w stanie odpowiednio spełniać dodatkowych obowiązków. Dzwon był królewski, stąd kapituła katedralna wystąpiła do króla o rozwiązanie tego problemu. Dokument regulujący zasady obsługi dzwonu został podpisany 5 listopada 1525 przez Seweryna Bonera działającego w imieniu króla oraz przez starszych cechu cieśli. Była to forma ugody, a zarazem przywileju królewskiego, na mocy której krakowski cech cieśli zobowiązywał się do utrzymania w odpowiednim stanie technicznym konstrukcji utrzymującej dzwon, jak również do poruszania dzwonem w wyznaczonych terminach. Dzwonnicy mieli zagwarantowane wynagrodzenie za swoją pracę, ale jednocześnie dokument określał kary, które musieliby zapłacić za swoje zaniedbania.

[madohora]

Według doniesień z 1925 zamontowanie nowego łożyska do dzwonu pozwoliło na jego swobodne obsługiwanie przez jedną osobę, a nie jak dotąd przez 13

[madohora]

Do legend należy też przekonanie, że Zygmunt brzmiał 1 września 1939 i w styczniu 1945

[madohora]

Jak w dzień śmierci Zbawiciela,
Do grobowej tej kaplicy,
Zewsząd ludu zdąża wiela:
Z całej Polski to pątnicy.

Cisza wkoło... Czasem jeno,
Mgłą czarniejszą zajdą oczy,
I na trumnę, na matczyną,
Łza, zmieszana z krwią się stoczy.

Tylko czasem wśród tej ciszy,
Wiatr stłumiony jęk przyniesie,
Że zaledwie Pan Bóg słyszy,
Jak tam nić żywota rwie się.

I przed oczy tobie stają,
Żywe z baśni tej wyrazy:
O tych ludziach, co to bają,
Że czarownik wklął ich w głazy...

Co tak wieczność stali całą,
Pierś podając burzy ciosom,

I ze zgrozy, — skamieniałą
Dłoń, wznosili ku niebiosom!

[madohora]

Zdala, coraz to boleśniej,
Coraz tęskniej, coraz smutniej,
Dźwięk dolata cichej pieśni,
Czarnoleskiej dźwięcznej lutni...

Idzie w wieńcu ze siwizny,
Wieszcz nasz, łkając piersią całą,
Bo na „Treny“ dla Ojczyzny,
Strun na harfie mu nie stało...

Więc spuściznę swą grobową,
Na nic zdatną już w tej dobie,
Pieśń i lutnię bojanową,
Na Ojczyzny składa grobie.

Jak za natchnień swych rodzicem,
Sunie dziatwy ciżba wierna:

Naprzód idzie z bladem licem,
Ascetyczny cień Acerna;

Idzie, gniewnie szarpie wąsa,
Groźnym wzrokiem tłum przestrasza,
I wychudłą ręką wstrząsa
I podzwania w trzos Judasza...

I w grób zdrajców pięścią wali,
Zardzewiałą łamie kratę:
„Tym, co Polskę zaprzedali,
„Niosę — woła — ich zapłatę!“

Za nim stąpa ów syn kmiecy,
A najsłodszy wieszcz lechicki,
Pierwszy z chłopów, który plecy
Od ksiąg zgarbił, — nasz Janicki.

Tam Miaskowski w lutnię złotą
Grzmi i woła: „Szatę wroną
„Włóż o Safo! i bij oto,
„W płacz serdeczny nad Koroną!“

[madohora]

Drugi murowany wjazd bramny – datowany na lata po 1016 lub po najeździe Brzetysława w 1036 roku – powstał w rejonie Baszty Senatorskiej. W pierwszej połowie XII wieku w linię obwarowań na wschodnim skraju wzgórza wawelskiego wkomponowano murowaną wieżę obronną zbudowaną na planie kwadratu i określaną od momentu odkrycia jako tzw. stołp romański. W tym samym okresie w system obwałowań od strony wschodniej w bezpośrednim sąsiedztwie starszej murowanej szyi bramnej wkomponowano drugą murowaną wieżę o formie cylindrycznej. Z opisu Jana Długosza wynika, że gród wawelski i Okół obroniły się w 1241 roku przed oblężeniem tatarskim. Ok. 1265 roku Bolesław Wstydliwy dokonał wielkiej przebudowy drewniano-ziemnych fortyfikacji grodu wawelskiego. W 1289 roku istniały już na zamku kamienne mury obronne zbudowane przypuszczalnie przez księcia Leszka Czarnego.

[madohora]

Po śmierci króla Jana Olbrachta, podupadły średniowieczny zamek postanowiono przebudować. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był król Aleksander Jagiellończyk, który chciał, aby zamek wybudować w (nowym wówczas) stylu renesansowym. Budowę prowadził przybyły z Węgier architekt włoski – Franciszek Florentczyk, zatrudniony wcześniej przy budowie renesansowego nagrobka króla Olbrachta. Artysta przystąpił w 1504 roku do przebudowy i nadbudowy zachodniego skrzydła w rejonie bramy. W celu rozbudowy skrzydła zachodniego zburzono kaplicę Marii Egipcjanki. Przy pracach brali udział muratorzy i lapicydzi (murarze i kamieniarze), m.in. Jan z Koszyc, Włoch Ugulino, Kacper Simon z Sabinowa, Jan Włoch. W 1506 roku zmarł król Aleksander i inicjatywę dalszej rozbudowy, w dużo szerszym zakresie, podjął nowy król Zygmunt I Stary. W 1507 roku ukończono przybramne skrzydło zachodnie zwane "Pałacem Aleksandra" i następnie z inicjatywy króla rozpoczęto prace przy budowie skrzydła północnego, które wybudowano w latach 1507–1515. Wyburzono przy tym częściowo starą rezydencję Bolesława Wstydliwego zwaną "Białym Pałacem", ale zachowano starsze budynki, takie jak wieża Kurza Noga, Wieża Duńska i belwederek zwany Kurzą Stopką. Prace te finansował krakowski bankier Jan Boner, a następnie Seweryn Boner. Przy katedrze, w latach 1519–1533, powstała królewska kaplica Zygmuntowska – wzorcowe dzieło sztuki renesansowej w Polsce. Po ślubie Zygmunta I Starego z Boną Sforzą zbudowano w latach 1520–1529 skrzydło wschodnie, ale wykańczanie wnętrz trwało do 1535 roku. Z powodu śmierci Franciszka Florentczyka w 1516 roku pracami miał kierować Bartłomiej Berrecci, który, zajęty do 1526 roku wznoszeniem kaplicy Zygmuntowskiej, funkcję tę powierzył Benedyktowi z Sandomierza. Powstająca wówczas budowla miała kształt czworoboku z dziedzińcem zewnętrznym.

[madohora]

Pozbawiony opieki zamek niszczał, mimo że w 1705 roku położono prowizoryczne nowe dachy. Inicjatorem uporządkowania wnętrz i założenia nowych dachów był biskup krakowski Konstanty Felicjan Szaniawski. Do działań remontowych przystąpiono w latach 1726–1730, według planów architekta Kacpra Bażanki. Kolejne prace zabezpieczające wykonano przed koronacją króla Augusta III Sasa przed jego przyjazdem w styczniu 1734 roku. W okresie konfederacji barskiej zamek uległ dewastacji podczas rosyjskiego oblężenia w 1772 roku, gdy ponad dwa miesiące bronili się na nim konfederaci, którymi dowodził Claude Gabriel de Choisy. Po tych wydarzeniach częściowy jedynie remont zamku przeprowadzono w ciągu pół roku przed przyjazdem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1787 r. według planów królewskiego architekta – Dominika Merliniego w stylu klasycystycznym. Położono nowe podłogi i naprawiono okna. Z tego okresu pochodzą trzy sale pierwszego piętra (m.in. Sala Srebrna). Zamurowano wtedy też część okien od strony dziedzińca, co uchroniło kamieniarkę przed zniszczeniem podczas austriackich przeróbek w następnym stuleciu. Przebudowano fasadę budynku bramnego wyburzając renesansową attykę, którą zastąpiono dachem dwuspadowym i szczytem z wazonami. W latach 1790–1792 wybudowano wokół wzgórza mur kleszczowy ze strzelnicami. W 1793 roku podczas Insurekcji kościuszkowskiej, po krótkiej obronie zamek został zajęty przez wojska pruskie, które następnie zrabowały wszystkie ruchomości z zamku, a w 1795 roku włamały się do skarbca i zrabowały polskie insygnia królewskie, które następnie przetopiono w Berlinie na monety[18]. Na mocy postanowień III rozbioru Polski na Wawel w 1796 roku wkroczyły wojska austriackie.

[madohora]

Zamek jest dwupiętrową budowlą z trzema skrzydłami (z pomieszczeniami) oraz jednym parawanowym (od południa). Jego szata zewnętrzna, jak i wnętrza mają charakter renesansowy, barokowy, a także częściowo klasycystyczny. Posiada dziedziniec z krużgankami arkadowymi, bramę wjazdową i pięć wież mieszkalnych.

[madohora]

Przeszedłszy korytarz na I piętrze, stajemy przy stancjach na lewo, przybranych mnóstwem pięknych arrasów i opon. Przy drugim korytarzu jest mieszkanie króla, bogate, o ścianach obwieszonych złotogłowiem. Najwspanialsze komnaty są na piętrze II. Tu jest sala wielka, wyłożona drzewem suto rzeźbionym i złoconym. Jest przy niej pokój obwieszony arrasami z jedwabiu i złota, a za nią drugi o ścianach pokrytych brokatami; w innej sali sukno czerwone na podłodze, a na ścianie kotara ze złota, sięgająca od sufit aż do podłogi, złoty tron z kulą i baldachimem. Opodal cztery izby obok siebie, przystrojone brokatami i arrasami jedwabnymi, w dwóch były jeszcze kominy złocone i piękne drzwi drewniane w odrzwiach z kamienia. Podobnie urządzona była sala uczty koronacyjnej; tak w niej, jak w każdej z sal, gdzie goszczono biesiadników, stała wielka szafa kredensowa, na której półkach ustawione było wszystko srebro potrzebne do uczty.

[madohora]

Spośród ośmiu stałych ekspozycji muzealnych pięć znajduje się w zamku, a szósta – ogrody królewskie, najmłodsza z wystaw (otwarta w 2005 roku), jest pewną częścią rezydencji. W samym zamku znajdują się Reprezentacyjne Komnaty Królewskie i Prywatne Apartamenty Królewskie (tworzące dawniej jedną wystawę – Wyposażenie sal i komnat), Skarbiec Koronny i Zbrojownia (dawniej osobno) oraz Sztuka Wschodu (dawniej również Wschód w zbiorach wawelskich).

[madohora]

Wystawa, znajdująca się we wschodnim skrzydle obiektu, mieści przykłady broni palnej, białej, sprzętu ochronnego itp. Na ekspozycje przeznaczono pięć sal parteru i piwnice. Choć zbrojownia na Wawelu nigdy nie istniała (prócz kilku sal w skrzydle zachodnim, w których król trzymał prywatne uzbrojenie), postanowiono wyeksponować zbiory muzeum właśnie na takiej wystawie. Eksponaty pochodzą przeważnie z wykopalisk archeologicznych, arsenałów magnackich i szlacheckich oraz od prywatnych kolekcjonerów. Wystawę otwarto w 1963 r.

[madohora]

Ogrody Królewskie – trasa turystyczna na Wawelu otwarta w 2005 roku. Prace archeologiczne na tym terenie rozpoczęły się w latach 90. XX wieku.
Archeolodzy z dokumentów i zachowanych inwentarzy zamkowych wiedzieli, że między wschodnim skrzydłem zamku a murem obronnym istniały od XVI wieku ogrody królewskie. Tworzenie ich zaczęło się prawdopodobnie po pożarze wschodniego skrzydła zamku w 1536 roku. Ogród stanowiły krzyżujące się chodniki z cegieł starannie ułożonych na zaprawie, a powstałe pomiędzy nimi kwatery wypełniane były czarną ziemią. W specjalnych dębowych skrzyniach hodowano lecznicze zioła i przyprawy. Poniżej ogrodu królowej Bony znajdował się ogród jej męża króla Zygmunta I Starego, który miał charakter wypoczynkowy. Znajdowała się na jego terenie altana zwana „Rajem”, a rachunki zamkowe wspominają o istnieniu winnicy i ptaszarni. W ogrodzie króla, w pobliżu gotyckiego muru obronnego odkryli archeolodzy świetnie zachowany kilkumetrowej długości odcinek „drogi królewskiej” ułożonej z cegły prowadzącej niegdyś do królewskiej łaźni. To dziś najstarsza ceglana renesansowa droga w Polsce.

[madohora]

[madohora]

Katedra spłonęła w 1305 r. Do dzisiaj zachowała się z niej krypta św. Leonarda, dolna część wieży Srebrnych Dzwonów, a także najniższa część wieży zegarowej. W 1320 roku jeszcze w zniszczonej katedrze romańskiej arcybiskup gnieźnieński Janisław koronował Władysława Łokietka na króla Polski. Biskup krakowski Nanker wkrótce potem rozpoczął wznoszenie nowej, gotyckiej katedry.

[madohora]

W XIX w. katedra była wielokrotnie przerabiana w różnych partiach. Gruntownej restauracji dokonano ze składek społecznych w latach 1895–1910 za biskupów Albina Dunajewskiego i Jana Puzyny, pod kierunkiem kolejno Sławomira Odrzywolskiego (do 1904) i Zygmunta Hendla. W czasie zaboru austriackiego planowano zamienienie świątyni na kościół garnizonowy i przeniesienie grobów królewskich do kościoła śś. Piotra i Pawła.

[madohora]

Katedrę otaczają trzy wieże. Na północy znajduje się Wieża Zygmuntowska, ze słynnym dzwonem „Zygmuntem”. Wyższa jest od niej Wieża Zegarowa, zwieńczona barokowym hełmem autorstwa Kacpra Bażanki, natomiast od strony południowej znajduje się trzecia, zwana Wieżą Wikaryjską lub Srebrnych Dzwonów, ponieważ wiszące tam dzwony zawierają domieszkę srebra.

[madohora]

Wygląd wewnętrzny katedry różni się od pierwotnego stanu. Krótka nawa główna od czasu ustawienia w transepcie mauzoleum św. Stanisława w XVII w. tworzyły odrębną przestrzeń. Ambit, zbarokizowany w XVII i XVIII w., utracił średniowieczny charakter. Trzon architektury zachował jednak swe gotyckie cechy. Nawa główna i prezbiterium oddzielone od naw bocznych i ambitu ostrołukowymi arkadami, nakryte są sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wschodniej części prezbiterium występuje sklepienie trójdzielne (charakterystyczne dla polskiego gotyku). Oryginalnym rozwiązaniem jest system tzw. filarowo-szkarpowy (zwany również krakowskim).

[madohora]

Ołtarz główny pochodzi z fundacji bpa Piotra Gembickiego. Przed nim odbywały się koronacje królewskie. Ołtarz obecny jest dziełem barokowym (ok. 1650), a zaprojektował go Giovanni Battista Gisleni. W jego centralnym miejscu umieszczono obraz Ukrzyżowanie. Na podium prezbiterium ustawiono tron biskupi Piotra Gembickiego, ozdobiony jego herbem (Nałęcz). Nad tronem umieszczony jest baldachim sprawiony na koronację Augusta III i jego żony Marii Józefy (1734). Za ołtarzem widoczne są fragmenty polichromii z II poł. XIV w. W środkowym występie schodów prowadzących do ołtarza znajduje się brązowy nagrobek kardynała Fryderyka Jagiellończyka (na lewo od jego grobu spoczywała w latach 1399–1949 królowa Jadwiga). Po prawej stronie schodów widoczny jest nagrobek fundatora odnowionego ołtarza głównego – biskupa Piotra Gembickiego (zm. 1657).

[madohora]

Kaplica bpa Samuela Maciejowskiego, pw. św. Tomasza Apostoła i Matki Boskiej Śnieżnej. Wzniesiona ok. połowy XVI w., na miejscu gotyckiej, na mauzoleum bpa Samuela Maciejowskiego (zm. 1550).
Kaplica Czartoryskich, pw. Męki Pańskiej. Znajduje się w przyziemiu wieży Zegarowej. Pierwotnie kapitularz, w XIX w. przebudowany dla księcia Władysława Czartoryskiego. Obecnie przechodzi się z niej do grobów królewskich.
Kaplica św. Trójcy, zw. także Seminaryjską oraz Królowej Zofii, pw. św. Trójcy. Zbudowana w 1431 dla królowej Zofii. Na początku XX w. polichromię w tej kaplicy wykonał Włodzimierz Tetmajer. Znajduje się w niej klasycystyczny nagrobek Włodzimierza Potockiego dłuta Bertela Thorvaldsena.

[madohora]

Zbudowana w latach 1481–1500 przez muratora Hanusza Blatfusa z Koszyc. Polichromię ścian i sklepienia wykonał Józef Mehoffer wraz z Janem Talagą (1900–1902).
W ciągu stuleci nagromadzono w skarbcu katedralnym wiele paramentów liturgicznych, regaliów i pamiątek historycznych. Wśród nich znajdują się m.in.: włócznia św. Maurycego, krzyż utworzony z dwóch diademów (księcia Bolesława Wstydliwego i jego żony św. Kingi), infuła z XIII w. tzw. św. Stanisława, racjonał z XV w. fundacji królowej Jadwigi, relikwiarz na głowę św. Stanisława z 1504 (dzieło Marcina Marcińca), ornat z haftowanymi scenami z życia św. Stanisława (podkład haftu stanowią figurki, rzeźbione przez Stanisława Stwosza), płaszcz koronacyjny Stanisława Augusta, kapa koronacyjna (wykonana na koronacje Michała Korybuta Wiśniowieckiego oraz jego żonę Eleonorę) oraz zabytkowe kielichy, monstrancje, krzyże, pierścienie biskupie, szaty liturgiczne, a także insygnia monarsze.
Niektóre z nich można oglądać w Muzeum Katedralnym.

[madohora]

Proboszczowie parafii wawelskiej
1932–1948 ks. kan. Stanisław Domasik
1957–1983 ks. Kazimierz Figlewicz
1983–2007 ks. Janusz Bielański
2007–2021 ks. prałat Zdzisław Sochacki
2021–2022 ks. Paweł Rybski (administrator katedry)
od 2022 ks. Paweł Baran

[madohora]

Jaskinia ta, jak i inne w obrębie wzgórza wawelskiego, znana była od dawna. Wspomina o nich już Jan Długosz, jednak pierwsza pisemna wzmianka o tej konkretnej jaskini pochodzi z I połowy XVI w. W 1565 król Zygmunt II August ze względów bezpieczeństwa polecił zamurować otwory, gdyż zamieszkiwali w nich włóczędzy, żebracy, biedota itp. Niedługo później jednak Smocza Jama znów była użytkowana, istniała tam ciesząca się szeroką sławą karczma (opisał ją w wierszu Jan Andrzej Morsztyn), a nawet dom publiczny.

[madohora]

Pozostałe części jaskini są niedostępne dla turystów. Stanowią je dwa ciągi korytarzy: pierwszy rozpoczynający się w pobliżu wyjścia, prowadzi w kierunku południowym w stronę rzeźby Smoka Wawelskiego. Do drugiego, znacznie dłuższego, uzyskano dostęp po przebiciu tunelu w 1974. Jest to system niewielkich sal i korytarzy z syfonem w początkowej części. Osobliwością znajdujących się tam jeziorek jest rzadki skorupiak – studniczek tatrzański.

[madohora]

Grakch polecił synom wykazać się odwagą i zabić smoka. Gdy więc doświadczyli po wielekroć otwartej męskiej walki i daremnej najczęściej próby sił, zmuszeni zostali wreszcie uciec się do podstępu. Bowiem zamiast bydląt podłożyli w zwykłym miejscu skóry bydlęce, wypchane zapaloną siarką. I skoro połknął je z wielką łapczywością całożerca, zadusił się od buchających wewnątrz płomieni.
Tymczasem walka ze smokiem została wykorzystana przez jednego z braci. Zrzucił on winę za śmierć brata na potwora i pozbył się konkurenta do tronu: i zaraz potem młodszy napadł i zgładził brata, wspólnika zwycięstwa i królestwa, nie jako towarzysza, lecz jako rywala. Za zwłokami jego z krokodylowymi postępuje łzami. Łże, jakoby zabił go potwór, ojciec jednak radośnie przyjmuje go jako zwycięzcę. Często bowiem żałoba przezwyciężona zostaje radością ze zwycięstwa. Zbrodnię wykryto dopiero po pewnym czasie, a jej sprawca został skazany na wieczne wygnanie. Stąd po Grakchu na tron nie wstąpił żaden z jego synów, lecz córka Wanda.

[madohora]

Związany z Krakowem Jan Długosz, w spisanych w drugiej połowie XV wieku Rocznikach polskich, nadał opowiadaniu o smoku dużą rangę. W pierwszej części długiego tekstu oparł się na Kadłubku, ale z pewnymi zmianami. Według Długosza Kraków został założony jeszcze przez samego Graka (tak po łacinie nazywał Kraka, którego uważał za potomka Tyberiusza Grakcha). Kilka lat później miasto zostało zaatakowane przez smoka. Długosz jako pierwszy zlokalizował kryjówkę smoka w jaskini wzgórza wawelskiego: wśród takich jednak pomyślnych i sprzyjających wróżb dręczyło Kraków wielkie nieszczęście. Pod wzgórzem wawelskim, na którym Krak wzniósł zamek, w pieczarze zamieszkał potwór olbrzymiej wielkości, mający wygląd smoka lub gada, a dla zaspokojenia swej żarłoczności porywał bydło i trzodę, które mu rzucane, a nie przepuszczał nawet ludziom. Gdy zaś długim zmorzony głodem nie znajdował przygodnej lub podrzuconej sobie ofiary, wtedy z dziką wściekłością wypadał ze swej kryjówki w dzień biały i rycząc przeraźliwie rzucał się na najroślejsze bydlęta, konie czy woły zaprzężone do wozu lub pługa, mordował je i zabijał, a srożąc się także i wobec ludzi, jeśli nie uszli w bezpieczne [miejsce], brzuch swój napelnial ich poszarpanym ciałem. Ta żarłoczność do tego stopnia zatrwożyła mieszkańców Krakowa, że z powodu tak niebezpiecznego niszczyciela raczej myśleli o opuszczeniu miasta, niż o dalszym tu zamieszkaniu.

[madohora]

W połowie XVI wieku krakowska legenda była znana w Europie. W ogromnym dziele Cosmographia („Opis świata”), w rozdziale De Polonia, Sebastian Münster przytoczył opowiadanie o smoku wawelskim, prawdopodobnie za Miechowitą. W wydaniu dzieła Münstera z 1550 roku (Bazylea) zamieszczono najstarsze przedstawienie plastyczne smoka na tle wiernie oddanego krajobrazu Krakowa

[madohora]

W XII wieku smok stał się jednym z ulubionych motywów sztuki i literatury. Wiązało się to z wyprawami krzyżowymi. Powracający z Bliskiego Wschodu rycerze przywozili różne curiosa, wśród nich bardzo w owym czasie poszukiwane skóry krokodyli. W Kronice Kadłubka znalazła się najstarsza w polskiej literaturze wzmianka o krokodylich łzach, podobna do informacji we francuskim bestiariuszu z 1210 roku, zgodnie z którą krokodyl płakał po zjedzeniu człowieka. Smoki występowały w XII i XIII wieku na znakach bojowych rycerstwa, a skóry krokodyli, przywożone jako trofea ze Wschodu, uważano niekiedy za skóry smoków pokonanych przez krzyżowców.

[madohora]

Tezę Brücknera podtrzymywali Karol Potkański i Brygida Kürbis. Karol Potkański był zdania, że podanie o Kraku i związana z nim opowieść o smoku, były bardzo starymi legendami związanymi z Krakowem. Brygida Kürbis uważała, że Kadłubek skojarzył lokalną tradycję z którymś ze znanych mu wątków literackich. Za taką tezą przemawia, jej zdaniem, brak w zapisanej legendzie najmniejszego nalotu chrześcijańskiego – potwór został pokonany w walce nie siłą nadprzyrodzoną, ale sprytem i podstępem – oraz niewątpliwy związek z jaskinią u stóp Wawelu, w której zapewne odkrywano kości (być może ludzkie) – pozostałości po prastarych warstwach osadniczych. Niektórzy zwolennicy ludowej genezy legendy dopatrywali się w niej także echa wydarzeń historycznych – smok był, według tej koncepcji, symbolem obecności Awarów na wzgórzu wawelskim w drugiej połowie VI wieku, a pożerane przez bestię ofiary symbolizowały ściągane przez najeźdźców daniny. Pojawiła się też hipoteza, że legenda to wspomnienie walk z rozbójnikami.

[madohora]

Plezia odrzucał jednak próbę powiązania krakowskiej legendy z Biblią lub opowieściami o świętym Jerzym. Według niego legenda o smoku wawelskim była w tej postaci, w jakiej jest współcześnie znana z zabytków literackich, skrzyżowaniem prastarego wątku, występującego w literaturze antycznej i średniowiecznej, o zabiciu smoka przez założyciela miasta z zaczerpniętym przez mistrza Wincentego z Romansu o Aleksandrze Wielkim motywem zgładzenia potwora przez podsunięcie mu palącego pokarmu. Marek Parchem zwraca jednak uwagę, że na biblijne podłoże legendy o smoku wawelskim u Kadłubka może wskazywać specyficzna terminologia użyta w odniesieniu do zwierząt podrzucanych potworowi na pożarcie. Parchem zauważa też, że w badaniach nad genezą legendy o smoku wawelskim zbytni nacisk kładzie się na znalezienie jednego jej źródła, pomijając możliwość, że Kadłubek mógł połączyć miejscowe podania, legendy dotyczące Aleksandra i św. Jerzego i tradycję biblijną.

[madohora]

Wiosną 1973 r., wewnątrz rzeźby zamontowana została instalacja gazowa ziejąca ogniem; autorem i wykonawcą systemu gazowo-elektrycznego był Feliks Prochownik. Smok zieje ogniem co trzy minuty.
Rzeźba jest jedną z najsłynniejszych atrakcji turystycznych Krakowa.

[madohora]

Czakram wawelski – według powstałej w XX w. legendy tzw. „miejsce mocy” w postaci kamienia mającego znajdować się na terenie nieistniejącego już kościoła św. Gereona na Wzgórzu Wawelskim.

[madohora]

Jeżeli jednak opowieści o częstych pielgrzymkach Hindusów na Wawel są prawdziwe, to może być to skutkiem działalności teozofki Wandy Dynowskiej. Jak pisze prof. Michał Rożek, to Wanda Dynowska w dwudziestoleciu międzywojennym rozsławiła wawelski kamień. Od roku 1935 przebywała w Indiach i popularyzowała tam ezoterykę Krakowa i czakram wawelski. W latach po wizycie w Polsce premiera Indii Nehru panowało w Krakowie dość powszechne przekonanie, że udał się do podziemi wawelskich, aby tam modlić się przy tajemniczym kamieniu

[madohora]

Z czasem legenda czakramu wawelskiego obrosła w coraz bardziej nieprawdopodobne opowieści. Wśród środowisk wyznających poglądy pseudonaukowe największą popularność zdobyła sobie teoria, wedle której ów „kamień mocy” miał na Wawelu umieścić Apoloniusz z Tiany, żyjący w I wieku grecki neopitagorejczyk. Częstym błędem wśród osób wierzących w istnienie czakramu jest też podawanie, iż kościół, w którym rzekomo się on znajduje, nosi wezwanie „św. Gedeona” i jest kaplicą.

[madohora]

Sprawa czakramu pojawiła się ponownie w mediach na początku XXI wieku, gdy dyrekcja Zamku Królewskiego na Wawelu czyniła wysiłki mające na celu zdyskredytowanie legendy, motywując to z jednej strony niszczeniem ściany przez opierających się o nią wierzących, licznie przybywających w nadziei uzdrowienia przez dobroczynną energię, a z drugiej strony niezgodnością z wiarą rzymskokatolicką oraz ośmieszaniem w ten sposób miejsca o wartościach historycznych i kulturowych.

[madohora]

MIEJSCA MOCY - www.bankier.pl

[madohora]

MAGICZNY KAMIEŃ - Wyborcza

[madohora]

WAWELSKI CZAKRAM - www.krakow.friko.pl

[madohora]

••

[madohora]

•••••

[madohora]

pod Wawelem, od strony Wisły. Dla wzmocnienia obronności murów trzy bramy: Sławkowska, Floryańska i Mikołajska, miały jeszcze t, zw. rondle czyli bastyony. Brama Floryańska — choć złączona z rondlem grubymi murami — dla utrudnienia dostępu nieprzyjacielowi do miasta, była oddzielona głęboką fosą, z ciosowego kamienia murowaną. Na tej fosie był most zwodzony.
Część tych murów wraz z basztami, bramą Floryańska i rondlem pozostawiono pomiędzy ulicą Sławkowską a Szpitalną. Z tej
reszty możemy mieć pojęcie o niezwykłem pięknie dawnych murów miejskich, (str. 8).

Wzdłuż murów miasta rozciągały się szerokim pasem wały i rowy (fosy). Przestrzeń ta była prawie niedostępna i bagnista, zasypana górami śmieci, błota i rumowiska, wywożonemi i sypanemi bez ładu, zarosła lasem ostów i pokrzyw. Szczególniej znaną z tego była zachodnia strona miasta, na przestrzeni od bramy Pobocznej (pod Zamkiem) do Wiślnej i dalej jeszcze do »furtki« Szewskiej. Tylko wąską drożyną można było tutaj przejść lub przejechać. Mury miejskie były tu wyszczerbione, (jak koło kościoła św. Michała) baszty opustoszałe, bez dachów, w stanie największego zaniedbania. Od Szewskiej »furtki« do bramy Sławkowskiej fosy były lepiej zachowane i zarosłe trawą, na której wypasano bydło. W zimie zaś, gdy wody z jesiennych ulew zamarzły, bywały tam wyborne śHzgawki. Z nich korzystała szczególniej młodzież rękodzielnicza, a zwłaszcza w niedzielne popołudnia.
Za kościołem 00. Reformatów było nasypisko ziemne czyli nieskończony rondel, który Moskale, w czasie Konfedcracyi Barskiej, zajmując Kraków, zaczęli sypać dla lepszej obrony miasta, przymuszając do roboty mieszkańców. Tu także znajdował się w dawniejszych czasach zbiornik wody t. zw. rurmus czyli rurhaus, który — czerpiąc wodę z Rudawy zapomocą koła z konewkami — dostarczał jej rurami dla potrzeb miasta. Tą część miasta opasywał mur podwójny, pomiędzy którym, były długie, wąskie ogrody z kręgielniami i piwiarniami.
Na przestrzeni od bramy Sławkowskiej do Floryańskiej była głęboka fosa, kamieniem cała wyłożona i doskonale zakonserwowana. Przechodziła ona koło samego arsenału miejskiego (dzisiejszej biblioteki Muzeum XX. Czartoryskich).

Od bramy Floryańskiej do »furtki« Mikołajskiej były najlepiej zachowane dawne fortyfikacye miasta: fosa, dwa mury i baszty. Pomiędzy murami były małe ogródki. W jednym z nich, do

którego wchodziło się z bramy Floryańskiej, były kramy z prochem strzelniczym w liczbie dziesięciu, co dla miasta było dość niebezpiecznem sąsiedztwem. Zewnątrz murów była głęboka fosa murowana, a wzdłuż niej wysypany szeroki wał, który przed założeniem dzisiejszych plant, był głównem miejscem spacerów. Wieczorem lub w święto zgromadzała się tam cała publiczność krakowska, chodząc od bramy do »furtki« i napowrót po tym wale. Wielki wiąz, który w tej okolicy, na wyjściu z ulicy Szpitalnej stoi w okrągłym dole, już wówczas rósł w samej fosie

[madohora]

Czasem także chwilowe położenie polityczne odbija się o nie, jakby echem. Tak n. p. w r. 1830. zwrócił się Senat Rządzący do »Generała wojsk rosyjskich w Krakowie załogą stojących, JW. Generał-majora de Kennen-Kampff, komisarza wojennego i komendanta, z przedstawieniem, że oficerowie jeżdżą konno po plantacyach i na nich pasą konie, tudzież że tarasy od zachodu koło zamku urządzone, niszczą, po nich się spuszczając — o wydanie potrzebnych zakazów niszczenia tychże^. Zdaje się, że raz dany zły przykład prędko znalazł naśladowców i nie odrazu dał się wykorzenić, gdyż w cztery lata potem. Senat Rządzący zmuszony był do wydania zakazu »paszenia bydła na plantacyach, a to w celu zapobieżenia wypadkom i uszkadzaniu parapetów*.
Do tego również zmierzała ustawa Dyrekcyi Policyi z r. 1832, która zakazując niszczenia trawników i uszkadzania drzewek, polecała Ekonomii miejskiej, »aby zniósłszy się z Komitetem Ekonomicznym, bez najmniejszej przewłoki zagrodziła miejsca czyli t. zw. kwatery, trawą zarastać powinne, czyto przez zabaryerowanie lub przez zasadzenie w liniach granicznych szpalerków z drzewek pożeczkowych, agrestowych i t. p. kazawszy przytem wychodzone miejsca zryć i trawą zasiać lub wydarniować«.
Do wspomnień politycznych należy także zaliczyć smutne zdarzenie, które rozegrało się na plantach. Mianowicie w czasach, kiedy Austryaotowała się do zajęcia wolnego m, Krakowa wraz z okręgiem, znalazł się wśród mieszkańców miasta niejaki Ignacy Zajączkowski, radca sądowy, »wyrodny Polak — zdrajca, piętnem ogólnej wzgardy naznaczony«, który śledząc nieustannie za zbiegami politycznymi tak niepokoił miasto, że w końcu padł zastrzelony na plantach, naprzeciw dawnego gimnazyum Nowodworskiego, 4. listopada 1847 r. Datę śmierci renegata wyryto na pobliskim drzewie. Dziś jeszcze można ją tam odczytać na wysokości wzroku ludzkiego, nieco z boku umieszczoną. Jest to bowiem drugi kasztan po prawej ręce, wychodząc z koła drzew naprzeciw Kapucynów w stronę Uniwersytetu. Odnalezienie daty jest nieco utrudnionem wskutek rozrostu kory drzewa. W długie lata od tego wypadku, utrzymał się w ustach mieszkańców złośliwy wierszykajączku, Zajączku, Nie chodź po miesiączku: Bo na plantach grają, Zajączki strzelają

[madohora]

dawnego planu pozostają tylko główne alee. Wszystkie inne boczne, poprzeczne, które dziś widzimy, powstają w tym okresie. Na przestrzeni pomiędzy klasztorem na Gródku a pomnikiem Straszewskiego, biegły na wskos pierwotnie dwie główne alee, które się przed budynkiem drukarni '>Czasu > krzyżowały pod kątem ostrym. Jedna, dziś istniejąca, prowadziła do pomnika Straszewskiego. Jestto obecna alea główna. Druga zaczynała się przed budynkiem Dyrekcyi Policyi i biegła w kierunku ulicy Lubicz. Dziś istnieje ona tylko w pierwszej połowie a kierunek jej wskazuje szereg drzew. (Por. plan II).pują z ogromną okazałością. I tak: przed Uniwersytetem, przed pomnikiem Grottgera (str, 34), partye koło pomników Lilii Wenedy (str, 32) i Jadwigi i Jagiełły, wreszcie dokoła teatru (str. 33). To są właśnie cztery główne punkty, na które zarząd plantacyi kładzie największy nacisk. Obok nich urządzane bywają klomby w paru innych miejscach, choć tam już nie grają tak wybitnej roli, n. p. naprzeciw głównego barometru na plantach, przed pomnikiem Chopina (str. 34) i koło pomnika Straszewskiego. Poza tem można jeszcze w wielu miejscach zauważyć luźnie rozrzucone bukiety kwiatów, bądźto na tle krzewów, bądź samotnie po trawnikach (str. 35).
Wraz ze wzrostem ludności miasta, rośnie także pietyzm i zamiłowanie do tych prześlicznych ogrodów. Ludność Krakowa, która o każ-
Stopniowo zmieniają planty swój wygląd w tym okresie. Powstają nowe trawniki, klomby i kwietniki. Wtedy zakłada się także różanecznik dokoła pomnika Straszewskiego i drugi jeszcze, choć w późniejszych latach, w pobliżu pomnika Lilii Wenedy. Przybywa mnóstwo nowych drzew, tak na samych plantach, jak i przy drogach obiegających je wokoło. W tym czasie topole, posadzone w r. 1820, kończąc swój niedługi, choć pożyteczny żywot, zwolna usychały. Obok nowych drzew ożywiają się całe partye plantowe krzewami, których przedtem nie było. Nadto »dla upiększenia* sprowadza się szereg kosztownych, cieplarnianych roślin, jak różnych gatunków rośliny egzotyczne, palmy, draceny, muzy i t. d. One właśnie służą do dekoracyi wzorzystych klombów, układanych w barwny deseń. Po paru latach prób, klomby te ograniczono do kilku miejsc, w których jednak wystdej porze tłumnie też korzysta ze spacerów po plantach, pojmuje to wielkie dobrodziejstwo natury. Kraków odczuwa doskonale cały urok i piękno ogrodów plantacyjnych (str. 36), i ich świeżość i bujność na wiosnę, zapachy kwiatów i miły chłód wśród skwarnego lata (str. 38, 39), nadzwyczajną krasę barw, jakie roztacza słoneczna, ciepła jesień i jakby dziwne baśnie zimowe, gdy szron i śnieg spowiją korony drzew i krzaków (str. 37). Te przedewszystkiem naturalne zalety plantacyi skłoniły już niejednego z pośród mieszkańców Krakowa, że z ofiarną gotowością

[madohora]

przedewszystkiem cały urok ogrodu, który nas tak nieprzeparcie ciągnie i zachwyca.
A teraz wróćmy do plantacyj krakowskich. Nie trudno zrozumieć odrazu, że one nie mają nic wspólnego ze skwerami po placach publicznych. Od samego tylko początku pojmowano je jako "ogrody urządzone naokoło miasta*. Tak je zawsze nazywają akta archiwum miejskiego i jako takie zawsze je traktowano. Dziś przedstawiają się one jako wspaniały podłużny ogród o nieregularnej szerokości, dochodzący do 70-ciu morgów obszaru (str. 50, 51). I w tem właśnie leży ich specyficzna cecha, że one są tem wieńcem zieleni, ogrodem, opasującym śródmieście. Tworzą zamkniętą w sobie całość, tak łatwo zewsząd dostępną i nie tamują bynajmniej ruchu ulicznego. — Są ujęte w dwa pierścienie architektury miasta, otaczającej je dokoła. Ważniejszym jest pierścień wewnętrzy, który tworzą zabudowania śródmieścia, ponieważ bezpośrednio dotyka ogrodu. Na pierścień zewnętrzny składają się ulice, obiegające planty wokoło, poza któremi dopiero biegnie linia domów.
Dlatego teraz musimy się zastanowić nad tem, jaką rolę gra tutaj architektura, czy i w jakim stopniu potrzebny jest jej współudział w tym wypadku. Jako ogród, plantacye krakowskie mogą się obejść bez architektury. Powinny być od reszty miasta, przedewszystkiem zaś od ulicy,
odgraniczone i w sobie zamknięte. Tak je bowiem pojmowano zaraz w samych początkach zakładania. Już w r. 1831 Komitet Ekonomiczny zakupił dwieście kóp młodej grabiny na urządzenie żywopłotu. Powoli opasały one całe planty wokoło, a kiedy n, p. w r. 1883 zasypano rów wzdłuż ulicy Basztowej, wysadzono znowu na tej przestrzeni 7000 grabów na żywopłoty. Tymczasem w ostatnich latach, wskutek nienadających się do tego warunków zostały wszystkie usunięte. Dziś plantacye w całej swej rozciągłości — z małymi wyjątkami — nie są zamknięte od ulicy: od Wawelu po Uniwersytet i dalej wzdłuż ulicy Dunajewskiego, Basztowej , Kolejowej i Św. Gertrudy. Są tylko odgrodzone siatką drucianą, ochraniającą je przed intruzami. — Wskutek tego ulica wchodzi w ogród (str. 52, 53). Możnaby się z tem pogodzić, gdyby plantacye były skwerem, a nie ogrodem, miejscem spaceru i odpoczynku. Tak, jak n. p. mieszkańcy Londynu uciekają daleko od zgiełku i chałasu ulicznego, szukając wytchnienia w ciasnych ogródkach swych will
poza miastem — tak samo i u nas powinno się dążyć do zamknięcia plantacyj od ulicy. Tembardziej, że nasz ruch uliczny jest tak mało zajmujący, a przytem względy praktyczne właśnie to przedewszystkiem doradzają. Gdyż w obecnym bowiem stanie tumany kurzu i śmieci z łatwością przedostają się na trawniki i alee, zwłaszcza wobec wzra

[madohora]

roślin, przejętych z innych flor, które muszą być ściśle do typu naszej flory zastosowane.
Miejsce więc tych okazów podzwrotnikowych, nadających się raczej do ogrodu botanicznego, powinny zająć nasze rośliny, odpowiednio hodowane, a przedewszystkiem kwietniki, których obecnie brak prawie zupełnie. Są one jedynie w części plant, naprzeciw gmachu Tow. Wzaj. Ubezp., ale słabo rozwinięte (str. 82). Tymczasem kwietniki, jako kwiatowe bukiety w pewnych oddaleniach od alei, mogą być najpiękniejszą barwną dekoracyą naszych plant. Dlatego powinny być umieszczane po
przeciwległych bokach trawników od głównych alei, zwykle na tle ściany zieleni krzewów. Trzeba do nich wybierać kwiaty łatwo u nas idące i układać w zwarte grupy, tak, ażeby w pewnym oddaleniu rzucały się jako barwne plamy. Tą drogą można przy stosunkowo nie tak wielkim koszcie stworzyć całe szeregi kwietników, rozłożonych z łatwością według pory kwitnienia, tak, że od wczesnej wiosny aż do późnej jesieni, plantacye krakowskie mogłyby się wprost nurzać w powodzi cudnych, a niedrogich kwietników.
Gdy mowa o kwiatach trudno pominąć różaneczniki. Jest ich dotąd dwa: jeden u wylotu ul. Lubicz, obok pomnika Straszewskiego, drugi przy ul. Basztowej, naprzeciw pomnika Lilii Wenedy, Na sadzenie ich jest nawet zapis A. Kremera. W obecnym stanie są za mało skupione w jedną całość. Racyonalnie prowadzony różanecznik przedstawia się jako maleńki ogród, ściśle od reszty odgrodzony, mający swoje kwietniki różane w rozmaitych barwach, małe alee altanowe czyli t. zw. pergole, okryte dokoła pnącemi się różami. Oczywiście, że koszt utrzymania takiego różanecznika jest już większy, ale opieka nad kwiatami łatwiejsza. Przez tego rodzaju politykę opróżnią się stopniowo trawniki z zagajników, krzewów i wreszcie klombów. Równocześnie można będzie m poświęcić więcej uwagi. Trawnik jest bowiem jedną z najważniejszych części składowych ogrodu. W znanych ze swej piękności parkach angielskich największy nacisk kładzie się na drzewostan i na trawnik, W rzeczywistości trudno o piękniejszy dywan nad dobrze utrzymany, gęsty trawnik. On właśnie, ujęty po bokach w ramy krzewów i drzew, wytwarza tę przestrzeń ogrodu, po której oko z rozkoszą się przesuwa. Na krakowskich plantacyach są dwie partye takiego trawnika, pomiędzy Wawelem a ul. Franciszkańską (str. 28, 56). Patrząc na nie można sobie wyobrazić, ile zyskałyby planty przez usunięcie z nich klombów i zagajników a zaprowadzenie bujnych, przestrzennych trawników. Naturalnie,

[madohora]

zywiście ozdobą plant (str. 27, 41, 86). Do nich także można zaliczyć poniekąd pomnik Fredry przed teatrem (str. 43). Inne znowu — jak Grotger i grupa Bojana — mogłyby także do nich należeć, gdyby miały lepsze otoczenie (str, 58, 42), t. j. przedewszystkiem tło, czyli jednolitą ścianę zieleni. Natomiast pomniki: Chopina, Jadwigi i Jagiełły i pomnik Reytana, nie posiadając żadnego z tych warunków, są czasem — jeśli nie oszpeceniem plant — to ich ośmieszeniem. Mam tu na myśli Chopina, który
raczej przypomina coś w rodzaju pieczątki (str. 60) i kapliczkę cmentarną... pomnik Reytana (str. 90). Na końcu plant, naprzeciw wylotu ul. Św. Sebastyana, znajduje się na trawniku, zasłonięta krzewami, mała, ładna kapliczka t. zw. latarnia umarłych«, pochodząca ze zburzonego szpitala św, Sebastyana i Rocha, który wznosił się w dawnych wiekach w pobliżu tego miejsca (str. 91).
Ozdabianie plantacyi zapomocą sztuki plastycznej — oto czyż może być piękniejszy sposób uczczenia zasług naszych bliźnich lub przekazania potomnym pamięci o sobie. Już w starożytnej Grecyi i pogańskim Rzymie tą drogą właśnie powstawały często najpiękniejsze dzieła. I potem przez cały szereg, aż po ostatnie czasy, najpiękniejszą dekoracyą ogrodów była zawsze plastyka. Monumentalne ławy ciosowe, ozdobne studzienki kamienne, maleńkie altany, wsparte na kolumnach i pyszne, wielkie wazy, kute w kamieniu — oto początek tych zbytkownych, ale nie koniecznie kosztownych przedmiotów ogrodowych, których pełno
est w starych parkach, A czyż na plantach nie znalazłyby one swoich fundatorów. Przecież w początkach zakładania plantacyi znalazł się odrazu szereg osób, fundujących monumentalne ławy kamienne. Niestety potem ten zwyczaj ustał i dziś pozostała tylko jedna taka ławka, obok kawiarni Janikowskiego (str. 19).
Dziś zdobywamy się, co najwyżej, czasami na pomniki. Byłyby one bardzo pożądane , gdyby w ostatnich latach nie zapanowała wśród nich pewna jednostajność formy : mniej lub więcej smukły postument zakończony biustem (Grottger, Chopin, Fredro i obecnie postawiony biust Bałuckiego). A więc na dziesięć pomników, aż cztery są zbliżonej do siebie formy. — Co do biustu Bałuckiego trzeba przyznać, że mu wybrano jak najgorsze miejsce. Właściwie miejsce nie jest brzydkie, jako kąt ogrodu z pięknym kościołem św. Krzyża. Sam tylko pomnik jest właściwie nieudany. Jest bowiem trochę za ciężki w kompozycyi całości; stożkowaty, mało rozczłonkowany
postument, zakończony niskim, przysadzistem popiersiem. Do takiego biustu należało inaczej skomponować podstawę. Jeżeli miał stanąć koniecznie w sąsiedztwie teatru, to można go było ustawić w miejscu, gdzie stała dawniej grupa Bojana, a zatem w kole poza t. zw. drzewem wolności. Tam, na tle architektury ulicy, ocieniony szeregiem drzew, w pewnem oddaleniu od przechodzących, przedstawiałby się daleko

[madohora]

[madohora]

główną wytyczną powinno być traktowanie plant, jako zamkniętego w sobie ogrodu. To można w dość łatwy sposób osiągnąć przez przesadzenie krzewów na boki zewnętrzne plant, tak, ażeby one odcięły i zamknęły planty od ulic, otaczających je w około. Przez to znowu opróżnią się trawniki czyli zwiększy się wolna przestrzeń ogrodu.
Dalszym zadaniem nowej Komisyi plantacyjnej będzie ograniczenie dotychczasowych klombów, a wprowadzenie na ich miejsce barwnych kwietników. Następnie nowa Komisya będzie musiała się zająć szeregiem spraw, poruszonych w tej książce. Po uskutecznieniu ich planty krakowskie, tak wspaniale zaprojektowane przez ich twórców, staną się rzeczywiście przepięknym parkiem, godnym dawnej kultury i sztuki narodu, zamkniętej w jego murach.

[madohora]

[madohora]

Coraz większa gromada duchów Chodzi ze mnę Plantami Wieczorami - Wywołuję mnie przez okno Przywołują szumem gałęzi - Chodź z nami Bo kto by jeszcze o nas tam pamiętał? Ktoś tam wspomina, jeszcze po nas płacze? - Z tobę inaczej Łatwo się dajesz podprowadzać Na powrót wkręcać W dawne chwile i miejsca Którędyśmy szli Gdzieśmy byli... - Ciebie nie nudzi ta piosenka: Pamiętasz? - Z refrenem po horyzont tym upartym: - Pamiętasz, a pamiętasz? Nagła fala smutku - róg Plant, Poselskiej Dawniej - Spłachetek szczęśliwości Kogóż tam nie przywraca - Wprost wpada na mnie duchów kawalkada - Śmiechów kaskada... Słyszę te głosy, czuję objęcia I wskroś bieżącej chwili - minione światy I onegdajsze płyną wody Byliśmy piękni, młodzi - Byliśmy

[madohora]

.

[madohora]

Na terenie Woli Justowskiej znajduje się Park Decjusza, a w nim renesansowa Willa Decjusza. Wieś wielokrotnie zmieniała właścicieli. Ostatnimi byli pianistka i działaczka społeczna Marcelina z Radziwiłłów Czartoryska oraz jej mąż Aleksander. Ich syn Marceli rozpoczął pod koniec XIX wieku systematyczną parcelację majątku

[madohora]

Przy ul. Modrzewiowej 20 Zgromadzenie Córek Bożej Miłości zakupiło w 1912 r. sad owocowo-warzywny. Zbudowano tu klasztor, kościół i szpitalik, w którym pomoc otrzymywali wszyscy potrzebujący. Placówka otrzymała nazwę Dom pod wezwaniem Opatrzności Bożej (po łacinie: Villa Providentiae). Poszerzona o przedszkole i bursę studencką, działa ona nieprzerwanie do dziś.

[madohora]

W latach 1964–1965, rękoma mieszkańców Woli Justowskiej i żołnierzy z pobliskich koszar uporządkowano Park Decjusza. Zbudowano tu muszlę koncertową wraz z mini-amfiteatrem i kinem letnim „Muszla”. Obiekty były nieudane i działały krótko. W 1995 roku opuszczoną i dewastowaną muszlę koncertową wydzierżawił na stałą, autorską galerię rzeźbiarz Bronisław Chromy

[madohora]

W XIX wieku Willę przebudowali Ledóchowscy usuwając cebulaste barokowe hełmy i manierystyczne bastiony. Po 1844 roku Henrietta z Ankwiczów Kuczkowska zbudowała reprezentacyjne schody wejściowe, balkony wież i attykę wieńczącą willę. Od 1876 roku właścicielką pałacu była Marcelina Czartoryska, która po pożarze, w 1882 roku odrestaurowała willę według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Wcześniej odbywały się tam koncerty organizowane przez księżną, uczennicę Fryderyka Chopina. Do 1917 roku willa była własnością Czartoryskich.

[madohora]

ZAPOMNIANA HISTORIA ULICY MODRZEWIOWEJ - Nasze Miasto

[madohora]

[madohora]

W latach 90. XX wieku i przejęciu obiektów przez Gminę Miejską Kraków podjęto działania rewaloryzacyjne i przywrócono dawny stan willi z czasów przebudowy realizowanej przez Marcelinę Czartoryską według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Rewaloryzacji poddano także oficynę zw. Domem Łaskiego (prace ukończono w 1998 roku)[5]. W 2000 roku wybudowana została nowa oficyna zwana Domem Erazma, którą przeznaczono na hotel. W 1995 roku Miasto Kraków przekazało willę Stowarzyszeniu Willa Decjusza. Do 2018 roku zielenią w parku zajmował się Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie, obecnie po przekształceniach Zarząd Zieleni Miejskiej.

[madohora]

Na terenie parku znajdują się:
Willa Decjusza,
Dom Łaskiego,
Dom Erazma – hotel znajdujący się w drugiej oficynie willi Decjusza,
Autorska galeria rzeźb i malarstwa Bronisława Chromego, utworzona w 1995 w starej muszli koncertowej,
Pomnik Piwnicy pod Baranami autorstwa Bronisława Chromego w bezpośrednim sąsiedztwie jego galerii – od 2000,
Pomnik Fryderyka Chopina autorstwa Bronisława Chromego,
liczne rzeźby plenerowe autorstwa Bronisława Chromego
Siedziba fundacji „Bronisław Chromy Art” – od 1995.

[madohora]

Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społeczno-kulturalnych jedynego pod Krakowem fragmentu lasu naturalnego z malowniczymi, występującymi na powierzchni skałami wapiennymi

[madohora]

W skałach Panieńskich Skał grotołazi opisali kilka próżni skalnych: Kominek w Panieńskich Skałach, Schronisko Kręte w Panieńskich Skałach, Schronisko w Skałach Panieńskich Górne, Schronisko za Filarkiem w Panieńskich Skałach, Szczelina w Panieńskich Skałach, Tunelik w Panieńskich Skałach, Wnęka w Panieńskich Skałach

[madohora]

W lesie położonych jest kilka polan wypoczynkowych – największa Polana Juliusza Lea (o pow. 2,42 ha), ponadto Polana na Sowińcu, Polana im. Wincentego Wobra, Polana im. Jacka Malczewskiego, Polana Bielańska, Polana Harcerska.
Sieć ścieżek spacerowych liczy ok. 40 km długości, część z nich jest oznakowana. Infrastrukturę turystyczną uzupełniają parkingi i obiekty gastronomiczne.
W 1917 roku teren lasu został zakupiony przez Kasę Oszczędności Miasta Krakowa i przekazany miastu z przeznaczeniem na park ludowy.

[madohora]

W Lesie Wolskim jest wiele zbudowanych z wapieni wychodni. Największe z nich to Panieńskie Skały, Bielańskie Skałki, Wolski Murek i Kawalerskie Skały. Panieńskie Skały i Bielańskie Skałki to rezerwaty przyrody i wspinaczka na nich jest zabroniona. Uprawiana jest natomiast wspinaczka na Wolskim Murku i Kawalerskich Skałach.
W Lesie Wolskim znajduje się kilka niewielkich jaskiń i schronisk. W skałach parowu Zielony Dół znajdują się Jaskinia w Lesie Wolskim, Jaskinia w Zielonym Dole i Schronisko w Zielonym Dole. W Kawalerskich Skałach znajduje się Szczelina przed Gajówką, a w niewielkich skałach na zachód od Kawalerskich Skał Szczelina pod Gajówką. Na Srebrnej Górze jest Kawerna Bielany i Schronisko pod wsią Bielany.

[madohora]

[madohora]

karczma z Pasieki koło Czernichowa, pochodząca z przełomu XVIII i XIX wieku[5]. Jest to budynek konstrukcji zrębowej, z czterospadowym dachem krytym gontem. Obecnie mieści się tu plebania

[madohora]

SKANSEN W KRAKOWIE -www.przewodnok.com

[madohora]

Obiekty ze skansenu należą do Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce. W Krakowie znajdują się jeszcze trzy obiekty drewnianej architektury: kościół św.Jana Chrzciciela i Matki Boskiej Skaplerznej w Krzesławicach, kościół św. Bartłomieja w Mogile oraz kaplica świętej Małgorzaty i świętej Judyty na Salwatorze.

[madohora]

W nocy z 13 na 14 lipca 1978 roku pożar wywołany podpaleniem doszczętnie zniszczył kościół. Już w następnych dniach pojawiła się idea budowy nowego kościoła. Miejscowa społeczność parafialna odrzuciła jednak propozycje budowy nowoczesnej świątyni, a także wariant transferu innej zabytkowej budowli drewnianej. Parafianie życzyli sobie odbudowy "swojego" - tego właśnie - kościółka. Stało się to możliwe dzięki dokumentacji opracowanej przez p. inż. Janusza Gawora, głównie na podstawie zdjęć sprzed i z czasów transferu kościoła na Wolę Justowską. Decyzja o odbudowie została podjęta na pogorzelisku przez ówczesnego proboszcza ks. prał. Edwarda Broszkiewicza, w obecności m.in. prof. Karola Estreichera, zasłużonego przy realizacji transferu kościoła z Komorowic. Sprawowania pieczy architektonicznej podjął się inż. J. Gawor, który doprowadził całą odbudowę do końca. Nie dane było prowadzić odbudowy ks. prałatowi E. Broszkiewiczowi, gdyż w czerwcu 1979 został on przeniesiony do Makowa Podhalańskiego, a na jego miejsce przyszedł ks. Stanisław Kolarski, który zorganizował i poprowadził prace. Kościół odbudowany został identycznie jak świątynia sprzed przeniesienia z Komorowic. Wzbogacony został też o podziemną tzw. kryptę dolną. Wyposażenie wnętrza odbudowanego kościoła nie stanowiło rekonstrukcji poprzedniego, lecz zostało dostosowane do bieżących wymogów duszpasterskich, jednak utrzymane było w stylu barokowym (ołtarz, ambona, organy). Krypta została ozdobiona rzeźbami tutejszego parafianina prof. Bronisława Chromego.

[madohora]

PARAFIA W WOLI JUSTOWSKIEJ - www.voxdomini.com.pl

[madohora]

Był to drewniany kościół konstrukcji zrębowej, z wieżą (której hełm ozdobiony był czterema mniejszymi wieżyczkami) nad wejściem do kościoła i sygnaturką na dachu. Posiadał prostokątną nawę i wyodrębnione prezbiterium, zamknięte trzema ścianami ośmioboku, do kościoła przylegała zakrystia i dwie kruchty, a całą świątynię otaczały soboty. W nawie, od zachodniej strony, wznosił się wsparty na dwóch słupach chór muzyczny, na belce tęczowej znajdował się krucyfiks z XVI w.
Kościół spłonął w nocy z 13 na 14 lipca 1978

[madohora]

Ta część Krakowa w graniach miasta znalazła się dopiero w 1910 roku. Władze planowały wówczas, w pobliżu dawnego wału fortecznego twierdzy stworzenie reprezentacyjnego bulwaru. Wojna oddaliła plany. Do pomysłu powrócono jednak w okresie międzywojennym. Zaczęto wówczas budować Aleję Trzech Wieszczów, przy której miały powstać najważniejsze budowle miasta związane z nauką i kulturą. Jednym z pierwszych projektów była koncepcja Pomnika Wolności (z tego bowiem miejsca w sierpniu 1914 roku wymaszerowała ku granicy z Rosją Pierwsza Kompania Kadrowa), w który miało się znaleźć również Muzeum Narodowe. Budynek miał stanąć u wylotu ulicy Wolskiej, dziś Piłsudskiego.

[madohora]

Do wybuchu II wojny światowej budowa była zaawansowana w 60 procentach. W czasie wojny w gotowej część budynku Niemcy utworzyli kasyno. Przy okazji zniszczyli gotowe już wnętrza. Po zakończeniu wojny zdecydowano, że gmach wróci do stanu pierwotnego. I tak się stało, tyle tylko, że nie wybudowano rotundy. Dziś muzeum jest rozbudowywane.

[madohora]

Zanim zdecydowano się na Małopolski Ogród Sztuki, rozważano inne koncepcje. Przy Rajskiej planowano wybudowanie mediateki, a nawet filharmonii. Ostatecznie zdecydowano się na MOS. W 2005 roku rozpisano konkurs. Zwycięzcami zostali K. Ingarden i J. Ewy Architekci sp. z o.o. Po kilku latach, w 2010 roku gdy wyprowadzono ostatnich lokatorów budynku (zajmowali je emerytowani pracownicy teatru), ruszyła budowa. Trwała dwa lata.

[madohora]

Po włączeniu Pogórza do Krakowa Mały Rynek otrzymał nazwę Plac Zgody. W 1930 roku na jego terenie powstał dworzec obsługujący linie autobusowe łączące Kraków z miejscowościami podkarpackimi. W latach 1930–1931 wzniesiono budynek dworca, który nazywał się oczywiście Karpaty.

[madohora]

Pomnik ku czci artysty miał powstać w Krakowie tuż po jego śmierci (zmarł w 1893 roku). Zawiązał się nawet wtedy komitet po przewodnictwem Juliusza Kossaka, ale nie udało się zebrać pieniędzy. W 2013 roku pieniądze się znalazły.

[madohora]

Narożnik należy do dawnego pałacu Morsztynów. Pałac powstał z połączenia czterech domów, trzech stojących przy Floriańskiej i jednego od strony ul. Św. Marka. Od XVI wieku pracowali i mieszkali w nich rzemieślnicy: kołodzieje, jubilerzy, ślusarze, rusznikarze, browarnicy, piekarze. Działała tam gorzelnia, karczma, a w budynku przy św. Marka hodowano świnie. W XVIII wieku część kamienic przejęły rodziny szlacheckie. Domy zostały przebudowane i połączone w jeden pałac. W 1750 roku stał się on własnością rodziny Morsztynów – stąd jego nazwa. W 1900 r. przejął go krakowski kupiec. W latach 20.XX wieku w pałacu był skład amerykańskich urządzeń biurowych i stolarnia, no i salon Baty.

[madohora]

„Japońska” jest kompozycja i koloryt wnętrz, „polskie” – ściany wykończone piaskowcem oraz wewnętrzne konstrukcje z drewna i cegły. Dach przypomina przecinające się fale. Odzwierciedla bieg rzeki, ale też kojarzy się z falą oceaniczną i drzeworytem Hokusai „Wielka fala w Kanagawa”.

[madohora]

Błogosławiona Salomea,

Wśród Świętych Pańskich ma i Polska na
sza swoich orędowników i orędowniczki przed tro
nem Bożym. Do tego świetlistego grona należy i bic
ze sobą bogate wiano założyła w Zawichoście
pod Sandomierzem pierwszy w Polsce klasztor
SS. Franciszkanek, zwanych u nas Klaryskami. Jej
gosławioną Salomea,
kwiat niwy polskiej i
liiija biała rozkwitła na
polu naszej pobożno
ści i czystości ducha.
Była ona córką księ
cia Leszka Białego i
żony jego Grzymisła-
uy, księżniczki rus
kiej, zaś siostrą rodzo
ną Bolesława Wstydli
wego a bratową jej
była św. Kinga.
Świat Boży ujrzała
w 1202 r. Młodziuchna
królewna, alenadwiek
swój rozwinięta du
chowo i umysłowo, już
w trzecim roku życia
złożyła ślub czystości,
lecz mimo to, obycza
jem ówczesnym, i z po
wodów politycznych,
rodzice zaręczyli ją
z królewiczem węgier
skim Koloman em, któ
rego poślubiwszy, ślub
dziewictwa ponowiła.
Po śmierci męża zrze-
kłasię królewskich ho
norów i wróciwszy do
ojczyzny za zabrane
BŁOGOSŁAWIONA SALOMBA.
Witraż Wyspiańskiego
dobroczynnym rękom
zawdzięczały także
swój rozwój zakony
Klarysek w Skale, a
raczej w Grodzisku,
pod Ojcowem, — w
Krakowie przy ko
ściele św. Andrze
ja — oraz w Ka
mieniu pod Krako
wem, gdz’e w 1268
reku, Bogu ducha
oddała. Z jej po
bytem w Grodzisku
złączona jest piękna
legenda i do dziś dnia
pokazują tam jakoby
ślady jej loża i gro
bu. W kościele OO.
Franciszkanów w
w Krakowie zos ala
pochowaną a kaplica
z jej grobowcem zo
stała ozdobiona nie
dawno pięknym wi
trażem z postacią św.
Salomei, wzorowanym
na kompozycjach ma
larza Wyspiańskiego,
którego Wizerunek ni
niejsza rycina przed
stawia. HK.

[madohora]

Po zniszczeniu tak znacznej części Krakowa koniecznym stało się wprowadzenie wielu zmian, w zakresie chociażby przepisów przeciwpożarowych czy organizacji straży pożarnej, które miały zapobiec podobnemu nieszczęściu. Okazało się to jednak procesem długotrwałym, postępującym w miarę poprawy sytuacji ekonomicznej miasta. Odbudowa zniszczonej zabudowy miała również duży wpływ na przemiany architektoniczne w całym Krakowie. Nowe budynki, wzniesione w miejscu spalonych, stały się wzorem rozwiązań funkcjonalnych, jak i estetycznych dla innych dzielnic Krakowa. Z kolei skala zniszczeń cennych historycznie budowli była impulsem do większego zainteresowania się ochroną zabytków, zaś w trakcie ich odbudowy nastąpił rozwój wiedzy w zakresie zagadnień konserwatorskich, jak i historii sztuki.

[madohora]

Silny wiatr wkrótce rozniósł ogień na sąsiednie budynki przy Krupniczej oraz kilka położonych po drugiej stronie Młynówki. Na miejscu szybko pojawiła się straż pożarna oraz liczni mieszkańcy, którzy próbowali ugasić ogień lub przynajmniej uniemożliwić dalsze rozszerzanie się pożogi. W tym celu zaczęto zrywać dachy kolejnych budynków. Żywioł był jednak szybszy i w ciągu pół godziny spłonęło dziewięć drewnianych domów stojących w tym miejscu

[madohora]

Zabudowa centrum miasta okazała się równie podatna na ogień, co domostwa na Krupniczej. Było to efektem kilku czynników. Przede wszystkim, prawie wszystkie budynki, nawet Sukiennice, były kryte gontem. Materiał ten okazał się bardziej łatwopalny niż zwykle, bowiem przez dwa miesiące poprzedzające lipiec 1850 roku, w Krakowie nie spadła ani kropla deszczu. Wysuszony, spękany gont stał się dogodną pożywką dla ognia. Silny wiatr z łatwością przerzucał iskry i płonące resztki dachów na kolejne budynki. Oprócz tego większość kamienic miała jeszcze drewniane poddasza czy też inne elementy wyposażenia wykonane z tego materiału, np. ganki, werandy, schody. Ponadto wielu mieszkańców na strychach swoich domów trzymało łatwopalne przedmioty, najróżniejsze rupiecie, szmaty, papiery czy stare sprzęty, lekceważąc w ten sposób przepisy antypożarowe z czasów Wolnego Miasta, które zabraniały gromadzenia tego rodzaju rzeczy. Na dodatek, wśród murowanych kamienic centrum stało jeszcze wiele drewnianych budynków, takich jak szopy, wozownie, składy, stajnie i kramy handlowe. Wszystko to doprowadziło do tego, że ogień rozprzestrzeniał się bardzo szybko, a pożar przybrał wielkie rozmiary

[madohora]

(...) dom obywatela Lierhamera (...) blachą był pokryty, a na nim niezmiernie mnóstwo niedopalonych gontów z innych domów wiatrem naniesionych znaleziono, i gdyby inne domy podobnież były pokryte, równie by ocalały

[madohora]

Zatem 18 lipca ogień próbowano ugasić zaledwie trzema sikawkami, które jednak nie sięgały dachów większości kamienic. Rozprzestrzenianiu się pożogi próbowano więc zapobiec lejąc wodę zwykłymi wiadrami, dachy budynków zrywano osękami, siekierami czy w końcu gołymi rękami. Z braku wodociągów i kiepskiego stanu studni miejskich, w większości zupełnie zaniedbanych, niezbędną do gaszenia wodę czerpano z Rudawy lub Wisły. Dostarczano ją na miejsce pożaru w konewkach lub beczkach, na wozach, co jednak trwało zbyt długo. Wkrótce zatem zdano sobie sprawę, że nie ma mowy o ugaszeniu ognia. Starano się tylko nie dopuścić do zajęcia się ogniem innych części miasta, tutaj jednak prawie wszystko zależało od wiatru. Nie zmienił kierunku i nie skierował płomieni na resztę Krakowa. Jak stwierdził Fryderyk Hechel:

[madohora]

Dramatyczne obrazy losów mieszkańców podczas pożaru zawarto również na kartach dzienników i wspomnień:

Wchodzę na dach. Noszę sam wodę (...). W domu rejwach, dwie pensje pakują się, płacz, krzyk, zrzucają z góry kufry, po schodach nie można ani wejść ani zejść (...) Ogień się zbliża. Ogromne kłęby czarne i płomienie widać zbliżające się. Dom po domu się zajmuje, na sąsiednich domach mało kto, a nawet nikogo nie było. Jeszcze ogień był daleko, a już padały kawałki palących się gontów, które ja garnuszkiem przez 1/2 godziny zalewałem (...). Gorąco, dym w oczy. Dom drugi się zapala, [trzeba] rejterować; buty. Zejść trudno, na ulicy rejwach, wszystko ucieka. (...) Ludzi nie ma. Łuna tak olbrzymia, że wszystko purpurowe

[madohora]

Wśród mieszkańców wkrótce rozpowszechniły się plotki wedle których pożar był dziełem podpalaczy[g]. Pojawiły się głosy wzywające do natychmiastowych rozstrzeliwań podejrzanych lub wprowadzenia sądów doraźnych. Poza tym nie brakło osób, które zaczęły rabować, to co ocalało, jak i napadać na mieszkańców. W związku z tym wysłano na ulice miasta silne patrole wojskowe, które poza chwytaniem przestępców, miały również zapobiegać próbom samosądów

[madohora]

Kolejne dni mijały w miarę spokojnie na sukcesywnym dogaszaniu tlących się jeszcze zgliszczy. Czasami wybuchały nowe pożary w obrębie pogorzeliska, m.in. w zabudowaniach dominikanów, Pałacu Biskupim i pojedynczych kamienicach. Nie stanowiły jednak już większego zagrożenia, zwłaszcza że 22 lipca spadł obfity deszcz. Wszelkie nowe, wzniecane przez wiatr, ogniska płomieni były szybko gaszone

[madohora]

Stan wzmożonej podejrzliwości utrzymał się również następnego dnia. „Czas” zamieszczał kolejne informacje, które miały wskazywać na podpalenia jako przyczynę wielkiego pożaru, choć zarazem dziennikarze podkreślali, że nie wierzą w to, by pośród mieszkańców miasta mogli pojawić się ludzie, zdolni do dokonania takiego czynu. Wedle zebranych doniesień pod kościołem Mariackim znaleziono podrzuconą siarkę, ogień w kościele św. Józefa miał pojawić się nie od zewnątrz, ale na strychu, zaś kościół Dominikanów ponoć zaczął palić się od strony ulicy Szerokiej, kiedy ta jeszcze nie była objęta płomieniami. Na Krowodrzy omal nie doszło do samosądu nad mężczyzną, przy którym znaleziono proch. Aby uspokoić ludność, dowództwo garnizonu zapowiedziało wprowadzenie sądu wojennego, który w ciągu doby osądzi i skaże ewentualnych podpalaczy. Informacja o tym spotkała się z przychylną reakcję mieszkańców miasta

[madohora]

Władze austriackie nie pozostały bezczynne podczas wielkiego pożaru, a ich działalność nie ograniczyła się jedynie do zbadania przyczyn pożogi i szukania rzekomych podpalaczy. Austriacy zaangażowali się również w samą walkę z ogniem. Wśród kierujących akcją gaśniczą znaleźli się Ettmayer i Hlawaczek, komendant garnizonu, do pomocy włączył się również starosta grodzki. Dla wsparcia mieszkańców miasta i nielicznej straży pożarnej skierowano policję i oddziały wojska. Wedle informacji zawartych w „Czasie”, żołnierze z ofiarnością brali udział w tej akcji. Trzy kompanie całkiem zniszczyły wówczas mundury, kilku oficerów austriackich wyróżniło się w walce z ogniem, a oddział minerów za dzielną postawę nagrodzono sumą dwudziestu złotych reńskich, którą jednak żołnierze przekazali na rzecz pogorzelców

[madohora]

[madohora]

Straszny jest widok naszego miasta: jako zamki porozwalane sterczą czarne, okapciałe mury, a przez okna wyzierają stosy zsypanych rumowisk, pod któremi przepadły na długo, może na zawsze majątki naszych obywateli. Ze zgliszczów kurzą się jeszcze gdzieniegdzie dymy, tli się w pułapach ostatni ślad tej fatalnej plagi, która główną część miasta naszego w perzynę obróciła

[madohora]

[madohora]

Ogień strawił ponadto liczne nagrobki, wśród nich wykonaną z czerwonego marmuru, płytę nagrobną Eufemii (Femki) Borkowej, żony stolnika Jana Borka (zmarłej w 1373 roku), epitafium Marcina Wybranowskiego z 1638 roku czy nagrobek Sebastiana Petrycego, lekarza i profesora Akademii Krakowskiej

[madohora]

Do strat w dziedzinie kultury można zaliczyć również spalenie się drukarni i księgarni Józefa Czecha, utratę większości wyposażenia przez Instytut Techniczny, jak również zniszczenie Drukarni Uniwersyteckiej, w której zresztą spłonęła część wydrukowanego nakładu tomu ósmego Historii literatury polskiej autorstwa Michała Wiszniewskiego. Tragiczny pożar, wraz z polityką germanizacji uczelni, zahamował rozwój tej drukarni

[madohora]

Największe sukcesy w zbieraniu funduszy odniósł Komitet Pogorzeli, który działał do 1853 roku. Kwota przezeń pozyskana wyniosła ponad dwieście tysięcy złotych reńskich[v], z czego jedna czwarta sumy została przekazana na odbudowę zniszczonych kościołów. Pieniądze napływały z różnych stron, zarówno od osób prywatnych, jak i stowarzyszeń, gmin, cechów, wszelakich instytucji i organizacji. Składki na rzecz pomocy pogorzelcom zbierano między innymi w Warszawie, Lwowie, Poznaniu, Hamburgu, Wiedniu, Paryżu oraz w różnych miejscowościach uzdrowiskowych. Pieniądze przekazali również Melchior von Diepenbrock, biskup Wrocławia, kardynał de Bonald, arcybiskup Lyonu oraz papież Pius IX, który ofiarował sumę dwudziestu tysięcy franków, z zastrzeżeniem, że połowa przeznaczona jest na kościoły. Oprócz tego wiele osób ofiarowało do sprzedania komitetowi dzieła sztuki i kosztowności, ze sprzedania których dochód miał trafić do ofiar kataklizmu. Nie brakło również przekazywania na rzecz pogorzelców odzieży, lekarstw czy wreszcie materiałów budowlanych. Do akcji pomocy włączyli się również ludzie kultury. Przykładowo, Wacław Hanka przekazał dochód uzyskany z wydania tłumaczenia zbiorów jego polskich pieśni na czeski, natomiast obraz malarza Józefa Kurowskiego Kraków po pożarze, widok ze sklepienia kościoła Dominikanów ku zachodowi wystawiono publicznie, a pieniądze za wstęp (po 3 grosze od osoby) przekazano na rzecz pogorzelców[w][64]. Natomiast Komisja Gubernialna zbierała środki drogą urzędową: poprzez magistraty, komendy wojskowe, a w przypadku wpłat z zagranicy poprzez konsulaty austriackie. Jako że była organem władz państwowych, nie ogłosiła sprawozdania ze swojej działalności i nie wiadomo dokładnie, jaką sumę udało się jej zebrać[x], choć zapewne była ona dość znaczna

[madohora]

[madohora]

W sierpniu 1851 roku powołano komisję rozpatrującą wnioski o pożyczkę, na czele której stanął radny Konstanty Benoe. Bardzo skrupulatnie badano kosztorysy oraz stan zadłużenia nieruchomości wnioskodawców. Pożyczkę wypłacano w dwóch lub trzech ratach, w miarę postępu prac budowlanych. W ten sposób starano się nie dopuścić do przeznaczania tych pieniędzy na inne cele i zarazem wymusić na właścicielach przestrzeganie nowych przepisów budowlanych. Z tej formy pomocy skorzystała ponad połowa właścicieli domów. W 1852 roku wprowadzono nawet dodatkowe ułatwienia dla osób mających do tej pory problemy z uzyskaniem pożyczki. Ostatnie podanie przyjęto w 1860 roku, a kwotę pięćdziesięciu trzech tysięcy złotych reńskich, która pozostała niewykorzystana, rozdano pomiędzy 685 osób poszkodowanych w pożarze. Pożyczka, o którą zabiegano tak długo, okazała się bardzo pomocna w dziele odbudowy, choć nie brakowało negatywnych ocen warunków na jakich została udzielona

[madohora]

[madohora]

Restauracja kościołów Świętej Trójcy i św. Franciszka z Asyżu, stała się ważnym impulsem dla rozwoju działalności konserwatorskiej w Krakowie, a zarazem była etapem w kształtowaniu się polskiej szkoły konserwacji zabytków. Na bazie własnych, miejscowych doświadczeń, w trakcie licznych sporów i dyskusji, formowały się poglądy dotyczące zarówno ogólnej koncepcji restauracji, jak i szczegółowych rozwiązań problemów jakie niosły ze sobą prace nad średniowiecznymi zabytkami, prowadzone na dużo większą skalę niż dotychczasowe

[madohora]

Odbudowa tego kościoła, choć przebiegała równolegle z restauracją pozostałych świątyń „pogorzałych”, trwała zdecydowanie dłużej, co wynikało ze sporych zniszczeń i mocnego nadwerężenia murów. Niosło to ze sobą konieczność dalej idących uzupełnień konstrukcji. Oprócz tego początkowo skupiono się na pracach w klasztorze i odbudowie kamienic należących do dominikanów, których dzierżawa miała dostarczyć dodatkowych środków na restaurację świątyni. Odnowa kościoła Świętej Trójcy, jak pokazał przyszłość, budziła najwięcej dyskusji i kontrowersji

[madohora]

Nie jest do końca jasne kto kierował pracami na tym etapie odbudowy i zarazem ponosił odpowiedzialnym za runięcie podpór. W znacznej części opracowań podaje się, że był to Karol Kremer, który wedle jednych popełnił błąd w wyborze rozwiązań budowlanych i został za to odwołany, inne zaś stwierdzają, że zlekceważono jego uwagi lub wprowadzono zmiany w konstrukcji filarów bez jego wiedzy. Inaczej kwestię tę przedstawia Urszula Bęczkowska. Jej zdaniem Kremer miał istotny wpływ na przygotowanie planów odnowy, ale jego bezpośredni udział w robotach ograniczył się jedynie do prac porządkowych. Pod jego kierunkiem młodzi architekci, aplikujący w urzędzie C.K. Budownictwa Krajowego, opracowali szczegółowe projekty odbudowy. Dokumentacja ta została przekazana do dozoru i najpewniej w oparciu o nią prowadzono roboty[aj], jednak większość decyzji podejmował nie komitet (w skład którego wchodził Kremer), ale sam przeor o. Muthwill, który zapewne ze względów na trudności finansowe klasztoru, zdecydował się na zakup tańszych materiałów, gorszej jakości. Efektem tego stała się kwietniowa katastrofa.

[madohora]

Pałac Wielopolskich początkowo pozostał w stanie ruiny. Mimo wezwań władz miasta, jego właściciel, margrabia Aleksander Wielopolski, nie chciał podjąć odbudowy, choć jeszcze przed pożarem planował restaurację gmachu. Doprowadziło to do wystawienia nieruchomości na licytację w 1854 roku. Kupił ją chirurg miejski Wojciech Kowalski, który przeprowadził częściową odnowę. Pośpiesznie wyremontowano wnętrza i wprowadzono jedną, istotną zmianę w wyglądzie zewnętrznym – dawna elewacja tylna pałacu, po uporządkowaniu, przejęła funkcję fasady. Kowalski traktował budynek jako dom dochodowy i wynajmował pomieszczenia na różne cele. W 1857 roku, w części z nich, Franz Winter w pałacu otworzył swoją kawiarnię. Był to ekskluzywny lokal, utrzymany na europejskim poziomie, pierwszy w Krakowie, który urządzono na wzór wiedeński. W 1858 roku Winter dostawił do fasady oszkloną werandę, a rok później otworzył okazałą salę balową. Po przeniesieniu kawiarni w inne miejsce, w latach 1860–1865, pałac mieścił zakład fotograficzny Ignacego Mażka i Napoleona Grossa. Budynek na trwałe zmienił przeznaczenie w 1864 roku, kiedy to został zakupiony przez gminę. Stał się siedzibą magistratu, po pełnej przebudowie, przeprowadzonej przez Pawła Barańskiego, między 1865 a 1868 rokiem

[madohora]

Na obszarze całego miasta starano się zlikwidować gontowe dachy i inne, łatwopalne elementy wyposażenia, podobnie jak większość drewnianych budynków. Jednak te zmiany wprowadzone były bardzo powoli, co głównie wiązało się z wysokimi kosztami, jakie należało ponieść. Szczególnie dużych nakładów wymagała wymiana dachów na nowe, wykonane z ognioodpornych materiałów. Jeszcze w 1867 roku ponad 75% krakowskich domów krytych było gontem. Sytuacja zmieniała się stopniowo, wraz z rozwojem budownictwa w Krakowie, i tak w 1890 liczba ta wyniosła 31,5%, a dziesięć lat później już tylko 7%

[madohora]

Pożar wpłynął także na pewną zmianę w lokalnej tradycji. Pochód Lajkonika musiał wydłużyć swoją trasę do Rynku Głównego z powodu zniszczenia Pałacu Biskupiego – miejsca, w którym pierwotnie kończyły się harce konika zwierzynieckiego

[madohora]

Dnia 18 lipca 1850 r. o godzinie 1 z południa powstał ogień w Młynach Rządowych przy ulicy Krupniczej, którą w większej połowie zniszczywszy mocą wiatru przeniósł na róg Ulicy Gołębiej, zkąd szerząc się z niesłychaną szybkością ogarnął Ulicę Gołębią, Wiślną, Bracką, Franciszkańską, Szeroką, Stolarską, Śgo Józefa od strony południowej, Grodzka po obu stronach w długości od Ulicy Śgo Józefa do Rynku Głównego, Mały Rynek od strony południowej, wreszcie Rynek Główny od strony południowo-wschodniej. Tym sposobem zgorzało nieruchomości 163 № między któremi Pałac Biskupa Krakowskiego, oraz cztery kościoły jako to Śgo Norberta, Franciszkanów, Dominikanów, Bernardynek, czyli Śgo Józefa, trzy ostatnie wraz z klasztorami do nich należącymi. Ku pamięci tak okropnej klęsce, ku uczczeniu wszystkich Dobroczyńców którzy z darami swojemi pospieszyli hojnie i skwapliwie już to dla niesienia pomocy nieszczęśliwym pogorzelcom pozbawionym wszelkich zasobów, już to dla odbudowania zniszczonych Świątyń Pańskich i Domów, napis ten w ścianie tego gmachu, również pożarowi uległego, a na nowo odbudowanego, położonym został 1853 r

[madohora]

Wraz z rozpowszechnieniem się fotografii w Krakowie zaczęto przy jej pomocy uwieczniać odbudowywane zabytki. Zajmowali się tym Walery Maliszewski, zakłady Ignacego Kriegera, Walerego Rzewuskiego, Juliusza Miena, Antoniego Pawlikowskiego oraz Franciszek Klein, historyk sztuki amatorsko parający się fotografią

[madohora]

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Moje ulubione szopki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Od średniowiecznych targów żywnością po dzisiejsze stoiska z owocami morza i lokalnymi delikatesami – Stary Kleparz od zawsze definiował smak Krakowa. Przez stulecia plac ewoluował, będąc świadkiem wjazdów królewskich i miejskich pożarów, by przetrwać jako najważniejszy punkt na kulinarnej mapie miasta. Dzisiaj wciąż odnajdziemy tu echa dawnych smaków, które od lat przyciągają krakowian poszukujących autentyczności.

[madohora]

Obwarzanek, który jest jednym z pierwszych skojarzeń z Krakowem i ma w tym mieście nawet swoje święto. Święto Obwarzanka odbywa się cyklicznie na Małym Rynku w Krakowie od 2018 roku. Impreza poświęcona obwarzankowi stwarza okazję, by dowiedzieć się więcej o dziedzictwie kulinarnym Krakowa oraz spróbować potraw, w których wykorzystano obwarzanka. A mało kto wie o tym, że obwarzanek był również pierwszym krakowskim… street foodem.

[madohora]

Kościół św. Floriana – zabytkowy, rzymskokatolicki kościół parafialny, uniwersytecka kolegiata znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy ul. Kurniki 2 na rogu ul. Warszawskiej i placu Matejki, na Kleparzu.

[madohora]

Kościół Świętego Floriana.

[madohora]

Ulica została wytyczona w średniowieczu, jako trakt łączący kościół św. Floriana z nieistniejącymi już obecnie kościołem św. Walentego i zabudowaniami szpitala dla trędowatych, które to znajdowały się w rejonie dzisiejszego zbiegu ulic Długiej i Pędzichów. Początkowo była to droga bezimienna, w późniejszym czasie nazywano ją ulicą św. Walentego – nazwę tę po raz pierwszy odnotowuje się w 1499 roku. Od początku XVI wieku ulica nazywana była Krowią, co ma związek z faktem, iż mieszkańcy Kleparza pędzili nią bydło na pastwiska miejskie. Nazwa ulicy św. Filipa używana jest od początku XIX wieku i pochodzi ona od rozebranego w 1801 roku kościoła św. Filipa i Jakuba. Wcześniej tą nazwą określano dawną drogę, prowadzącą od Bramy Sławkowskiej do tegoż kościoła

[madohora]

Ulica Warszawska – ulica w Krakowie w dzielnicy I Stare Miasto, na Kleparzu.

[madohora]

Pałacyk Zdzisława Włodka – zabytkowy pałacyk miejski znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy ulicy św. Filipa 25, na rogu z ulicą Warszawską 2, na Kleparzu.

[madohora]

Budynek został wzniesiony na planie litery L. Ma on dwie kondygnacje. Elewacje, utrzymane w stylu eklektycznym, posiadają bogatą dekorację. Narożnik podkreślony jest wieżyczką z loggią, zwieńczoną czworobocznym hełmem z latarnią. W czwartej osi elewacji od strony ulicy św. Filipa i drugiej osi elewacji od strony ulicy Warszawskiej znajdują się identyczne ryzality z czworobocznymi mansardowymi hełmami z owalnymi lunetami. Kolejny ryzalit umieszczono w osiach 4–6 elewacji od strony ulicy Warszawskiej. Jest on ozdobiony czterema pilastrami w porządku jońskim, na których znajdują się płyciny z emblematami sztuk. Budynek nakryty jest dwuspadowym, kalenicowym dachem

[madohora]

[madohora]

1652 – św. Wincenty à Paulo wysyła szarytki do Warszawy na prośbę żony polskiego króla Jana Kazimierza, Ludwiki Marii Gonzagi

[madohora]

Czasy zaborów – podział Prowincji Polskiej zgodnie z granicami zaborów

[madohora]

1859 – przeniesienie Domu Centralnego Prowincji Galicyjskiej ze Lwowa (ostatnią przełożoną tej prowincji w latach 1846–1859 była s. Łucja Borowska † 1864 we Lwowie, tłumaczka dzieł o objawieniach) do Krakowa (stąd późniejsza, używana do dziś nazwa Prowincja Krakowska)

[madohora]

1877–1878 – opieka polskich szarytek nad chorymi i rannymi w wojnie rosyjsko-tureckiej, przewożonymi pociągiem sanitarnym z Jassów do szpitali w Moskwie, Charkowie, Warszawie, Kownie, Berdyczowie, Kijowie i in.

[madohora]

2017 – siostry szarytki z Polski zakładają placówkę w Smotryczu k. Kamieńca Podolskiego, a w 2020 w Mariupolu. Po agresji Rosji w 2022 prowadzą wszechstronną pomoc dla uchodźców[

[madohora]

Prowincja Chełmińsko-Poznańska
Prowincja Krakowska
Prowincja Warszawska
W 2012 siostry szarytki w Polsce świętowały 300 lat polskiej prowincji. Z tej okazji powstał pełnometrażowy film fabularny Droga, opowiadający o pracy sióstr w Polsce

[madohora]

W Bordeaux odbywała praktykę pielęgniarską, następnie w Paryżu lata 1925-1928. Dzięki biegłej znajomości języków obcych ukończyła we Francji 5 maja 1927 Wyższą Szkołę Pielęgniarską. Po powrocie do Polski została skierowana do pracy w szpitalu Powszechnym we Lwowie, gdzie pracowała od 18 sierpnia 1926 do 20 grudnia 1939, gdzie na początku była pielęgniarką, a potem dyrektorką szkoły pielęgniarskiej przy tym szpitalu. Dzięki kontaktowi ze szkołą paryską poznawała i przenosiła do lwowskiej szkoły: nowe techniki medyczne oraz nową aparaturę medyczną. W latach trzydziestych brała udział w zjazdach pielęgniarek w Paryżu, Londynie, Wiedniu, Wilnie. W 1939 w Nowym Jorku zwiedziła światową wystawę o tematyce medycznej. Szkoliła się w amerykańskich szpitalach teoretycznie i praktycznie. Zaobserwowała tam wykorzystanie środków audiowizualnych w terapii pacjentów. Zdobyła uprawnienia kinooperatora i dzięki zdobytemu doświadczeniu wprowadziła wyświetlanie filmów w szpitalu, które cieszyły się popularnością w szpitalu i wśród widzów z okolicy. Znała kilka języków obcych, posiadała prawo jazdy na samochody osobowe i ciężarowe, była fotografem amatorem, miała uprawnienia kinooperatora

[madohora]

Podczas pobytu w więzieniu, wskutek tortur podczas śledztwa, zachorowała na gruźlicę kości i na złośliwy nowotwór szczęki w pobliżu wybitych zębów. Pomimo próby leczenia nie udało się jej uratować. Zmarła 8 sierpnia 1957 w domu prowincjonalnym w Krakowie, została pochowana w grobowcu sióstr miłosierdzia na Cmentarzu Rakowickim

[madohora]

W siódmym roku życia zaczęła uczęszczać do niemieckojęzycznej szkoły ludowej (okres zaborów) w Nowym Wiec. Jako dwunastolatka poświęciła się pielęgnowaniu zaszczepionej w domu rodzinnym wiary (wstawała o godz. 5:00, uczestniczyła codziennie we mszy świętej, pokonując przy tym pieszo około jedenastokilometrową drogę do kościoła parafialnego św. Michała Archanioła w Skarszewach, gdzie następnie dwa razy w tygodniu pobierała lekcje religii). Najstarsza z jej rodzeństwa, Franciszka kontynuowała naukę i przebywała w internacie Sióstr elżbietanek w Kościerzynie. Większość obowiązków domowych w późniejszych latach spadła na nią oraz jej starszą siostrę Barbarę. Będąc młodą dziewczyną otrzymała od swojego wuja Dionizego Wieckiego figurę św. Jana Nepomucena, którą rodzice umieścili na cokole w przydomowym ogrodzie (tuż obok biegnącej drogi), a którą poświęcił uroczyście proboszcz Otto Reiske. Odtąd ten święty stał się jej modlitewnym powiernikiem i patronem. 3 października 1886 przystąpiła do pierwszej Komunii świętej w kościele w Skarszewach

[madohora]

W tym okresie jej autorytetem i wzorem do naśladowania stała się s. Joanna Dalmagne, żyjąca w XVII w., zmarła w wieku zaledwie 33 lat. Jej sposób życia, praktyka cnót chrześcijańskich i zakonnych oraz wierność duchowi św. Wincentego à Paulo stała się inspiracją do pracy nad sobą.

[madohora]

Znoś córko cierpliwie wszystkie oszczerstwa i posądzenia, pracuj dla swoich. Wkrótce zabiorę cię do Siebie…

[madohora]

Posiadała umiejętność przekonywania ludzi do wyboru wiary katolickiej. Szczególną troską otaczała Żydów, okazując im wiele współczucia oraz przedstawiając argumenty, które skłaniały ich do porzucenia własnego wyznania i przejścia na katolicyzm. Pod nieobecność lekarza pomogła ona pewnemu rabinowi w złożeniu i usztywnieniu złamanej nogi, który po opuszczeniu szpitala wyraził jej za to swoją wdzięczność

[madohora]

Do beatyfikacji potrzebny był cud za jej wstawiennictwem, jakim okazało się cudowne wyleczenie mieszkańca Słubic Bronisława Kohna z choroby raka prostaty. Został on wybrany do procesu spośród 270 różnych łask zgłoszonych z różnych stron Polski i z zagranicy. Opis tych łask znajduje się w Archiwum Sióstr Miłosierdzia Prowincji Krakowskiej. Po odbytej 5 czerwca 2007 sesji kardynałów i biskupów papież Benedykt XVI, 6 lipca 2007 upoważnił Kongregację Spraw Kanonizacyjnych do zatwierdzenia dekretu dotyczącego cudu uzyskanego przez jej wstawiennictwo

[madohora]

Katarzyna Labouré, fr. Catherine Labouré, wym. /katʁin labuʁe/, właśc. Zoe Labouré (ur. 2 maja 1806 w burgundzkiej wiosce Fain-lès-Moutiers, zm. 31 grudnia 1876 w Paryżu) – francuska mistyczka katolicka, święta Kościoła katolickiego, szarytka.

[madohora]

16 października 1976 r. ponownie znalazł się on w swoim dawnym miejscu[8]. Tym razem cokół pomnika wykonano z granitu sprowadzonego z okolic Szklarskiej Poręby. Odlewy figur wykonano w Gliwicach. Przed pomnikiem wkomponowano też Grób Nieznanego Żołnierza, symboliczną marmurową płytę ze zniczem według projektu prof. Wiktora Zina

[madohora]

MUZEUM HISTORII KRAKOWA

[madohora]

Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1882 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej.

[madohora]

Po raz trzeci rozebranie Bramy Floriańskiej planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale wysokość tramwaju nie mieściła się pod sklepionym przejazdem. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd poprzez obniżenie poziomu drogi, tym samym ocalając bramę. Powrót do historycznego poziomu nastąpił w 2006 roku podczas remontu nawierzchni ulicy Floriańskiej.

[madohora]

Odbudowa klasztoru i kościoła, wsparta finansowo przez Annę Jagiellonkę i profesora Akademii Krakowskiej Rocha z Poznania, zaowocowała oddaniem do użytku murowanego kościoła wybudowanego wspaniale

[madohora]

W czasie zarządzania diecezją krakowską przez sufragana Józefa Olechowskiego, zburzono kościół św. Szczepana, przenosząc parafię wraz z duchownymi do karmelitów. Odebrano wówczas zakonnikom kościół, przeznaczony na potrzeby parafii. Koronacja miała przywrócić miejscu dawną świetność i zmienić sytuację własnościową. Wymiana korespondencji z Watykanem w latach 1881-1883 przyniosła oczekiwany rezultat. Uroczystość odbyła się pomimo trudnej sytuacji, z bogatą oprawą, w dniu 8 września 1883, w dwusetną rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem. Obchody stały się okazją do manifestacji uczuć patriotycznych

[madohora]

[madohora]

Kamienica Korlansowska – ma polichromie Michała Stachowicza z drugiej połowy XVIII w. Kamienica powstała już w XIV w. co potwierdzają badania archeologiczne. W 1544 r. jej właścicielem był Marcin Siennik, botanik, tłumacz, rajca i lekarz Zygmunta Augusta. W 1821 r. dom podwyższono o III piętro, a elewacji nadano kształt klasycystyczny. Manierystyczny portal przypisuje się Janowi Michałowiczowi z Urzędowa.

[madohora]

Kamienica Barszczowska – swymi początkami sięga aż do XIV w. Od 1636 r. należała do Wawrzyńca Barszcza i stąd jej nazwa. Na wysokości I piętra elewacji znajduje się figurka św. Józefa.

[madohora]

Igor Mitoraj jest zaliczany do grona najwybitniejszych współczesnych rzeźbiarzy. Urodził się w 1944 w Niemczech. Był synem deportowanej polskiej robotnicy przymusowej i francuskiego jeńca wojennego, oficera Legii Cudzoziemskiej. Studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a po ich ukończeniu wyjechał do Paryża, gdzie kontynuował naukę w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych.

[madohora]

Postać Pana Twardowskiego wzorowana jest prawdopodobnie na jednym z czarnoksiężników króla Zygmunta Augusta, Janie Twardowskim. Tenże miał rzeczywiście istnieć i przypisywane by mu było wywołanie ducha zmarłej Barbary Radziwiłłówny. Z kolei niektórzy badacze za pierwszą historyczną wzmiankę o Twardowskim uznają dokument znaleziony w Archiwum Diecezjalnym w Płocku z 1495 roku wspominający o czarnoksiężniku nazwiskiem Twardosky

[madohora]

Rzeczpospolita Obojga Narodów (do 1795)
1775 – powołanie krakowskiej Komisji Dobrego Porządku
1782 – przebudowanie Wielkiej Wagi w Dom Komisji
1782 – wybudowanie klasycystycznego odwachu wokół wieży ratuszowej
1787 – odnowienie Kramów Szewskich

[madohora]

W czasie okupacji niemieckiej budynek był siedzibą gubernatora dystryktu krakowskiego, a po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku – sowieckiej komendantury wojennej miasta. Znajdowała się tu także siedziba Smiersza i komendanta NKWD. Po wojnie, w 1947 budynek przekazano Krakowskiemu Domowi Kultury, który użytkował go do 1990. W sierpniu tego roku odzyskali go przedwojenni właściciele, a następnego dnia część Pałacu strawił wielki pożar. Remont pałacu trwał przez kilka następnych lat.
W 1956 w piwnicach pałacu „Pod Baranami” założono kabaret „Piwnica pod Baranami”.

[madohora]

Naprzeciw wejścia do zakrystii znajduje się płyta nagrobna dziekana krakowskiego Stanisława Borka (zm. 1556), odlana w 1558. Niedaleko kolejna płyta, ze srebra, przedstawiająca Jana III Sobieskiego po bitwie pod Wiedniem w 1683, wykonana w 1888 przez Józefa Hakowskiego według obrazu Jana Matejki w Pinakotece watykańskiej. Środkowe miejsce zajmuje wejście do krypta Wieszczów Narodowych.

[madohora]

Teatr Słowackiego wspólcześnie

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Z okazji dziesięciolecia uzyskania wpisu do rejestru Chronionego Oznaczenia Geograficznego dla obwarzanka krakowskiego planowano liczne wydarzenia promujące krakowskiego obwarzanka, niestety pandemia pokrzyżowała te plany. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by spróbować wypiekania obwarzanków w domowym zaciszu, do czego zachęcamy!

[madohora]

Po następnym pożarze i uszkodzeniach podczas walk konfederatów barskich, w latach 1755–1779 prowadzono kolejne prace – dobudowano nowe kaplice przy fasadzie zachodniej: Krzyża Świętego i Matki Boskiej Bolesnej, ołtarze boczne oraz elementy wyposażenia wnętrza. Kościół konsekrowano w 1779.

[madohora]

Kamienica posiada (między dwiema potężnymi szkarpami) portal z unikatowym w Krakowie trójkątnym przyczółkiem w górnej części.

[madohora]

Kramy Szewskie – pierwotnie drewniane, później murowane zabudowania na krakowskim rynku służące do handlu wyrobami szewskimi, wyburzone w 1854 roku.

[madohora]

Była to hala długości połowy sukiennic, luźno do nich przylegająca od zachodu, od południa bezpośrednio do Postrzygalni a od północy do Langierówki, tworząc niezadaszoną alejkę w środku. Kramy szewskie zwieńczone były sklepieniem beczkowym z lunetami. W połowie długości umieszczona została w sklepieniu kopuła ośmiokątna, nakryta stożkowym dachem, mająca w podstawie (w bębnie) otwory okienne, zapewniające oświetlenie hali światłem dziennym. Na kluczu kopuły widniało godło cechu szewskiego. Stanowiska z towarem znajdowały się pod ścianami hali. Z zewnątrz Kramy Szewskie zabudowane były licznymi drewnianymi przybudówkami, przez co nie przedstawiały się zbyt okazale.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o kramach (jatkach) szewców pochodzą z roku 1468. Później wymieniono je w źródłach z końca XVI wieku. Pierwotne kramy były wykonane z drewna i prawdopodobnie służyły także garbarzom. W 1589 roku te zabudowania zniszczył pożar. Cech szewski postanowił wznieść w tym samym miejscu budowlę murowaną. Prace nad nowymi kramami ukończono w roku 1599. Stworzył je architekt Augustyn Litwinka. Kramy początkowo były renesansowe (XV – XVI w.). W 1778 zostały odnowiono w stylu barokowym.
Budynek został zburzony podczas prac przygotowawczych do restauracji Sukiennic przeprowadzonej w latach 1875–1879

[madohora]

[madohora]

Zabór austriacki (1795–1807)
1796 – zburzenie muru otaczającego Cmentarz Mariacki
1801 – zburzenie Małej Wagi
1804 – zburzenie Domu Oficerskiego
1804 – zlikwidowanie części drewnianych kramów i jatek po zachodniej stronie Sukiennic

[madohora]

Dom Oficerski – budynek dla oficerów pełniących służbę w pobliskim odwachu, zlokalizowany na krakowskim rynku, przylegał do Kramów Szewskich, które bezpośrednio przylegały do krakowskich sukiennic. Zbudowany został w ósmej dekadzie XVII wieku, zburzony w początkowych latach XIX wieku.

[madohora]

Księstwo Warszawskie (1807–1815)
1810 – obsadzanie drzew

[madohora]

Wielkie Księstwo Krakowskie (1846–1918)
1850 – Wielki Pożar Krakowa
1852 – zburzenie Kramów Żelaznych po wschodniej stronie Sukiennic
1854 – zburzenie drewnianych kramów i straganów po zachodniej stronie Sukiennic
1868 – rozbiórka Kramów Bogatych
1878 – wyburzenie Domu Komisji (wcześniejszej Wielkiej Wagi)
1875–1879 – przebudowa Sukiennic, dobudowanie arkadowych podcieni, przebudowanie Postrzygalni, Syndykówki oraz Langierówki
1879 – wyburzenie starego, klasycystycznego odwachu
1881–1882 – wybudowanie nowego, większego, neogotyckiego odwachu
1898 – powstanie Pomnika Adama Mickiewicza

[madohora]

Po odzyskaniu niepodległości (od 1918)
1946 – wyburzenie neogotyckiego odwachu

[madohora]

[madohora]

Kramy wokół sukiennic – wszelkie zabudowania handlowe zlokalizowane wokół krakowskich sukiennic od średniowiecza do XIX wieku.

[madohora]

Krakowski Rynek zajmowały pierwotnie liczne budowle służące gospodarce i władzom miejskim, takie jak wagi miejskie, kramy, stragany i ławy, jatki i budy, topnie kruszców, postrzygalnie (w tym syndykówka), langierówka, ratus, ale także zachowane do dzisiaj sukiennice i wieża ratuszowa. Oprócz Kramów Bogatych i Kramów Szewskich na rynku zlokalizowanych było wiele kramów, jatek, straganów i bud drewnianych, wśród nich:

[madohora]

po wschodniej stronie Sukiennic
kramy kuśnierskie – zlokalizowane w południowo-wschodniej części rynku, przylegające do Kramów Bogatych
kramy różne – zlokalizowane między Kościołem Mariackim a Kościołem św. Wojciecha
kramy żelazne – zlokalizowane pomiędzy krakowskimi sukiennicami a kościołem Mariackim, mniej więcej w miejscu dzisiejszej fontanny.

[madohora]

po zachodniej stronie Sukiennic
kramy rybne
jatki śledziowe – zlokalizowane w północno-zachodniej części rynku, wolno stojące między Ratuszem a wylotem ul. Sławkowskiej
kramy olejne
kramy powroźnicze
kramy mączniaków
kramy owsiane
kramy solarzy
kramy garncarskie
kramy garbarzy (garbarzy czerwonych)
kramy piekarskie
kramy szklane
po północnej stronie Sukiennic
kramy różne

[madohora]

Mnogość kramów i jatek oraz ich zabudowa zmieniały się, począwszy od XIII wieku, aż do końca XIX wieku, kiedy to zostały wszystkie wyburzone.

[madohora]

[madohora]

Kramy Bogate – zabudowania handlowe niegdyś przylegające od wschodu do krakowskich sukiennic od strony pomnika Adama Mickiewicza. Były to murowane, podpiwniczone pomieszczenia o wymiarach 5 x 2,5 metra. W kramach tych handlowano różnymi towarami luksusowymi. Swoją funkcjonalnością zastąpiły zbudowane w XIII w. Kramy Bolesławowe.

[madohora]

Kramy Bogate zostały prawdopodobnie dane miastu przez króla Kazimierza Wielkiego w roku 1358. Wspominane w źródłach w roku 1441 jako „Reychen Cromen” oraz ponownie wspomniane w 1542 roku. Pierwotnie mógł to być budynek drewniany, którego lokalizacja niekoniecznie musiała pokrywać się z położeniem późniejszego obiektu murowanego. Pod koniec XVIII wieku był to parterowy budynek murowany z wysokim spadzistym dachem, ciągnący się wzdłuż wschodniej ściany Sukiennic, równej z nimi długości. Wewnątrz znajdowały się 64 kramy uszeregowane w dwóch rzędach. Sprzedawano tam m.in. drogie materie jedwabne, bławaty, złotogłowy, srebrnogłowy i pasy kontuszowe

[madohora]

Kramy Bogate zostały wyburzone w latach 1873–79 przy okazji gruntownej przebudowy Sukiennic. Przed zburzeniem władze miasta wykupiły wszystkie kramy od właścicieli. Przestrzeń po ich wyburzeniu została zagospodarowana na późniejsze podcienia. Pozostałości po fundamentach Kramów Bogatych zostały wyeksponowane w podziemiach rynku.

[madohora]

[madohora]

Langierówka – budynek początkowo przylegający do Sukiennic, później do nich wcielony, znajdujący się na południe od Syndykówki oraz na północ od Postrzygalni, na wprost wylotu ul. Szewskiej.