Biała polska czy niemiecka?

[Gość: tarnogórzanin]

Dużo się na tym forum pisze o śląskiej części dzisiejszego miasta Bielsko-
Biała czyli o Bielsku. Mnie natomiast jako człowieka nie związanego z waszym
miastem interesuje czy druga część miasta czyli Biała była przed wojną
miastem zamieszkałym przez Polaków czy przez Niemców. Niestety literatura
naukowa nie daje na to pytanie precyzyjnej odpowiedzi. Postanowiłem więc
zapytać samych mieszkańców. Jeżeli macie jakąś wiedzę na ten temat to byłbym
wdzięczny gdybyście się nią ze mną podzielili.

Polska

[tomek9991]

Dowody rzeczowe

[tomek9991]

Biała powstała w XVI wieku. W XVII wieku do polskiej Białej przybywali licznie
protestanci ze Śląska, Polacy i Niemcy, dyskryminowani przez Habsburgów. Król
August II Mocny przyznał prawa miejskie w 1723 roku. W Białej był silny ośrodek
konfederatów barskich ( sprawowawali kontrolę nad miastem ), którym, jak widać,
protestanci nie przeszkadzali. Protestanci zbudowali swój kościół po włączeniu
Białej do Austrii w 1772 roku.
W XIX wieku do Białej napłynęło bardzo dużo osadników niemieckich i żydowskich.
Oficjalnie według statystyk austriackich 2/3 mieszkańców mówiło po niemiecku,
ale trzeba pamiętać, że prawie wszyscy Żydzi podali niemiecki jako swój język.
W Białej obowiązywał jak w całej Galicji polski jezyk urzędowy, choć opanowana
przez Niemców rada miejska wprowadziła obok niego niemiecki i stawiała go na
pierwszym miejscu ( np. zniemczono nazy ulic ).
Po 1918 roku miasto zostało rozbudowane i włączono do niego podmiejskie osiedla
( np. Lipnik ). Biała była większa od Bielska ! Liczyła w 1938 29 tys.
mieszkańców ( Bielsko - 25 tys. ). Spadła procentowo liczba Niemców. Polacy
stanowili już 75% mieszkańców i to oni rządzili miastem.
Po II wojnie swiatowejNiemcy opuścili Białą, Żydów wcześniej wymordowano.
Pozostali miejscowi Polacy, katolicy i ewangelicy.

[Gość: tarnogórzanin]

Moje wątpliwości co do polskości lub niemieckości Białej wzięły się stąd, że
ostatni spis przed I wojną światową wykazywał, że większość mieszkańców miasta
była Niemcami natomiast spis polski z roku 1921 wykazywał, że większość była
Polakami. Czytałem ostatnio ciekawą książkę niemiecką z roku 1909 pt. " Biala,
eine deutsche Stadt in Galizien : Geographische Untersuchung des
Stadtproblems". Mimo, że książka została napisana w czasach wojującego
niemieckiego szowinizmu (także w Bielsku) jej autor Erwin Hanslik jest nawet w
miarę obiektywny. Pisze on min., że według oficjalnych danych statystycznych
odsetek ludności niemieckiej stale rośnie a polskiej spada. Przestrzega jednak
przed wyciąganiem z tego pochopnych wniosków. Według niego po pierwsze około
1000 Żydów podało narodowość niemiecką a po drugie w Białej istniała spora
grupa ludzi, którzy sami do końca nie wiedzieli czy są Niemcami czy Polakami.
W dotychczasowych spisach do roku 1900 włącznie (książka była pisana w roku
1909) ludzie ci podawali narodowość niemiecką ponieważ górne warstwy
społeczeństwa Białej były niemieckie, niemieckie były szkoły, urzędy itp i
ludzie ci czyli wnioskując z jego słów biedniejsi mieszkańcy byli pod silnym
wpływem niemieckości. Jednak jak dalej pisze Hanslik wbrew pozorom sytuacja
dla niemieckości w Białej była bardzo niekorzystna. Według niego od końca XIX
wieku Polacy zaczęli się w Białej organizować, zakładać własne szkoły,
stowarzyszenia, polskie było też w większości duchowieństwo katolickie,
wykształcały się powoli polskie elity miasta. Szczególnie dużą rolę w tym
polskim odrodzeniu narodowym przypisał on ks. Stojałowskiemu.
Można by z tego wszystkiego wywnioskować, że tak naprawdę większość niemiecka
w Białej przed I wojną światową była iluzją i wynikała z tego, że spora część
Polaków znajdowała się pod silnym wpływem górnych warstw ludności Białej,
które to warstwy były niemieckie. Natomiast po roku 1918 kiedy postało państwo
polskie prestiż polskości znacznie wzrósł i znaczna część ludzi, którzy
dotychczas deklarowali narodowość niemiecką teraz deklarowali polską.
Wyjaśnienie takie wydaje mi się logiczne choć zastrzegam, że nie znam ani
Białej ani Bielska zbyt dobrze (byłem u was raptem 2 razy) i nie chciałbym się
wypowiadać autorytatywnie.

Bingo

[tomek9991]

Wygląda na to, że trafiłeś w dziesiątkę.
Zawsze jest pewna grupa ludności, która deklaruje narodowość według tego, kto
akurat rządzi.
Na Zaolziu było takich ludzi sporo i oni deklarowali się jako Czesi po 1920.
Natomiast po drugiej stronie granicy podobnie myślące osoby deklarowały się
jako Polacy.
Równie dobrze mogliby być Argentyńczykami, gdyby to oni rządzili.