Ksiazka dla Jaracza

[Gość: Arnold]

Śląskie tragedie

W czasie spotkań zwycięskiej trójki rozpoczynających się 17 lipca a
kończących ogłoszonym 2 sierpnia 1945 komunikatem, ustalono między
innymi: „Trzej szefowie rządów zgadzają się, że zanim nastąpi ostateczne
określenie zachodniej granicy Polski, byłe niemieckie terytoria na wschód od
linii biegnącej od Morza Bałtyckiego, bezpośrednio na zachód od Świnoujścia,
a stąd wzdłuż rzeki Odry do zbiegu jej z zachodnią Nysą i wzdłuż zachodniej
Nysy do granicy czechosłowackiej, włączając tę część Prus Wschodnich, która
nie została oddana pod administrację ZSRR zgodnie z porozumieniem na
niniejszej konferencji i włączając obszar wolnego miasta Gdańska będą pod
administracją państwa polskiego i ze względu na to nie będą uważane za część
radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech”[1].

Ostateczne decyzje, co do granicy pomiędzy Polską a Niemcami, zgodnie z
rozdz. VIII, pkt. B protokołu, i rozdz. IX, pkt. B komunikatu, miały zapaść w
czasie konferencji pokojowej.

*

Modzelewski tłumaczył 28 kwietnia 1946 r. na spotkaniu Krajowej Rady
Narodowej: „...ziemie zachodnie oddane nam w administrację, pozostaną
integralną częścią terytorium Rzeczpospolitej na zawsze. To nie jest sprawa
przetargów międzynarodowych, to nie jest sprawa, która mogłaby stanowić
igraszkę w rękach zawodowych handlarzy i producentów nafty i broni. Nasza
granica na Odrze i Nysie to kwestia życia, kwestia naszego bytu państwowego i
narodowego i dlatego nie mamy żadnej możliwości podejmowania dyskusji na ten
temat”.

Mikołajczyk stwierdzał: „Trzy wielkie mocarstwa zgodziły się Polsce oddać te
ziemie w administrację, a w naszym rozumowaniu na zawsze”. W sporach PPR-PSL
dały się słyszeć wśród komunistów opinie: „Rząd został uznany w Poczdamie,
administrację terenów zachodnich oddano Polsce - teraz będziemy mogli ich
spławić”[2].

Komunikat poczdamski nie był żadnym układem, a jedynie ustaleniem do
przyszłej konferencji pokojowej, która nigdy się nie odbyła. Trzy mocarstwa
poszły inną drogą i z pracującymi razem sojusznikami, stały się wrogami
nowych systemów. Szybko zapadła żelazna kurtyna. W ten sposób strona Polska
nie musiała się obawiać żadnych posunięć, prócz krytyki ze strony mocarstw
zachodnich.

Ciągłe powoływanie się przez stronę Polską, na rozmowy poczdamskie, miało
uspokoić i uciszyć społeczeństwo i jednocześnie wyjaśnić, że wszystkie
posunięcia rządu są legalne. I tak to Polacy przyjęli i do dziś większość
nadal sądzi, że wówczas działano zgodnie z literą prawa. Rząd różnymi
wewnętrzno-politycznymi posunięciami podawał argumenty, które miały być
pomocne w wyjaśnieniu własnym obywatelom, iż prawnie zamieszkują ziemie
zachodnie. Powoływano się na tradycje piastowskie, na istnienie powiązania
tych ziem ze starymi etnicznymi Polakami (czytaj Słowianami). Znaczący
wówczas politycy tacy jak Mikołajczyk, Gomułka i Bierut mówili na wszelkiego
rodzaju spotkaniach, zebraniach o powrocie na stare ziemie słowiańskie, o
akcie sprawiedliwości dziejowej w stosunku do tysiącletniej agresji
germańskiej. Gomułka powiedział: „Na ziemiach tych zastaliśmy jeszcze
przeszło milion Polaków autochtonów, milion świadków, którzy obecnością swoją
zeznają przed światem i historią, że ich pradziadowie byli jedynymi
gospodarzami tych ziem, że Niemcy znaleźli się na nich tylko jako przybysze,
którym zaborczość i agresja ich przodków utorowała drogę na podbite tereny
Polski piastowskiej”.

*

Rosjanie i strona Polska działały na podstawie faktów dokonanych. Stalin
twierdził w Poczdamie: „...ludność niemiecka odeszła w ślad za wycofującym
się na zachód Wehrmachtem, i było konieczne, żeby na tyłach naszej armii, na
terytorium, które zajmowała, istniała miejscowa administracja...Dlatego
wpuściliśmy tam Polaków”. Na co odpowiedział Churchill, który znał sytuację i
wiedział, iż znajduje się tam sporo mieszkańców Śląska: „Inne dane... mówią o
tym, że mimo wszystko pozostało tam 2-2,5 mln Niemców... Jeżeli, jak mówił
generalissimus Stalin, Niemcy porzucili ziemie na wschód i zachód od Odry, to
należałoby zachęcić ich, by tam wrócili”[3]. Nieco później Churchill mówił o
8 milionach mieszkańców niemieckich i przeciwstawił się transferowi. Mimo
takiego przedstawienia sprawy przez Stalina, wielka trójka ustaliła 31 lipca
1945 r. uporządkowane i humanitarne wysiedlenie ludności (rozdz. XII
protokołu i rozdz. XIII komunikatu). Zobowiązano Sojuszniczą Radę Kontroli do
przyjęcia wysiedlonych Niemców. Sojusznicza Rada zatwierdziła w dniu 20
listopada 1945 r. plan przesiedlenia Niemców z Polski.

Niektórzy autorzy wskazują na inne jeszcze zasadnicze uprawnienia człowieka,
nie dające się pogodzić z wysiedleniami. Jest nim prawo do stron rodzinnych
(das Recht auf die Heimat).

Pierwsze przesiedlenia miały nastąpić dopiero w listopadzie 1945 r.
Rzeczywistość była inna - rozpoczęto je już w maju 1945 r. Mowa była o
przesiedleniu, to znaczy, przesiedleni powinni móc zabrać wszystko co
posiadali, jak to w czasie przesiedleń bywa. Ludzie, którzy musieli opuścić
te ziemie mówili o wypędzeniu. Strona Polska zabraniała używać tego słowa.
Dopiero w słynnym orędziu biskupów polskich do ich braci w Niemczech,
napisano w oryginale tegoż (w j. niemieckim) o wypędzeniu (Vertreibung),
jednak w polskich dokumentach kościelnych drukowanych w Polsce i
przekazywanych swoim obywatelom pisano o wysiedleniu.[4] W preambule traktatu
granicznego, spisanego pomiędzy Polską a Niemcami 14 listopada 1990 roku -
użyto terminu „wypędzenie”- podpisanego przez obie strony.

*

Jak wyglądało wyzwolenie Śląska przez Rosjan można pokazać na przykładzie
powiatu opolskiego:

w Boguszycach, gdzie trwały walki nad Odrą, zastrzelili 280 mieszkańców. W
niektórych piwnicach czy na gnoju w chlewach leżało po 10-15 zabitych. Ktoś z
tamtych mieszkańców powiedział niedawno: „Nie ma już śladów wojny, ale rany w
duszach pozostały”.
w Groszowicach zamordowano 93 osoby, część kobiet i dzieci spalono.
w Kup zamordowano 28 osób, z czego 25 z tej miejscowości, 1 osobę z
Wrocławia, 1 z Essen i 16 letniego zamiejscowego chłopaka.
w Lubieniu zamordowano 2 osoby i 18 zastrzelono.
w Kątach Opolskich zastrzelono 31 osób. Nad niektórymi znęcano się przed
śmiercią.
w Krzywej Górze zamordowano 9 starszych osób.
w Pokoju zamordowano i zastrzelono 118 cywilów, w tym 10-letniego chłopaka.
25 kobiet z dziećmi zamknięto w domu, który podpalono. Wszyscy spalili się
żywcem. W domu starców zamordowano 20 osób, w tym 92-letniego mężczyznę.
w Gosławicach zastrzelono 40 kobiet, które wcześniej zgwałcono, a także te,
które broniły się przed gwałtem.
w Zagwizdziu zamordowano 15 osób i jedną siostrę zakonną.
w Krapkowicach zamordowano i zastrzelono 30 osób. Na rynku większa ilość
żołnierzy zgwałciła 68-letnią kucharkę księdza. Zostawiono ją leżącą,
przedtem jednak rozcięto jej brzuch.
w Chrzowicach zastrzelono 23 osoby, w tym 3 kobiety.
w Rogowie zamordowano i zastrzelono 60 mężczyzn, w tym również miejscowego
księdza. Rozstrzelanie odbyło się przed murem cmentarza.
w Dobrzeniu Wielkim zamordowano 50 osób, z tego jedną kobietę, która broniła
się przed gwałtem i 15 osób, które uciekały przed Rosjanami do lasu.[5]
w Jełowej 25 stycznia 1945 r. 3 rodziny Kotzów przebywały w jednym domu, obok
którego wylądowały rosyjskie dwupłatowe (doppeldecker) samoloty. Do domu
wszedł żołnierz i poinformował obecnych, że wszyscy będą rozstrzelani.
Zapanowało grobowe milczenie. Rosjanie po kolei wyprowadzali przebywających w
tym domu mieszkańców. Najpierw Johanna, później 14-letnią Agnes, którą
zgwałcili a potem przebili bagnetem. Następnie wyprowadzili cztery
dziewczynki - Gertrudę, Leni, Adelheid i Marię. Strzelali do całej czwórki.
13-letnia Getrud była jedynie ranna, przeleża

[Gość: Arnold]

Następnie Rosjanie wyprowadzili dalszą czwórkę, z tego Martę z 3 letnią córką,
Resi. Kiedy strzelali w Martę, przewróciła się przykrywając ciałem córkę.
Rosjanie odwrócili Martę i zabili dziecko. Przy okazji sprofanowali seksualnie
nie żyjącą już 13-letnią Stephanię. Wszystkich zabitych pochowano później w
jednym grobie.[6]

W powiecie strzeleckim nie było lepiej.

w Żyrowej zastrzelono 5 osób, w tym bardzo starego mężczyznę. Szóstą osobę,
dziewczynę, która nie dała się zgwałcić, zasztyletowano i rozcięto brzuch. Inna
kobieta została z gwałcona kilkakrotnie, pomimo zaawansowanej ciąży. Po tych
gwałtach poroniła. Dodatkowo zastrzelono 16 żołnierzy niemieckich, którzy
zostali zaskoczeni przez front i schowali się przed Rosjanami. Musieli wyjść ze
schowka. Kazano im biec w kółko a Rosjanie strzelali do nich.
Nie obeszło się bez gwałtów. Po wojnie urodziło się kilkoro dzieci spłodzonych
w czasie gwałtu. Kobiety i dziewczyny chowały się gdzie tylko było można. W
niektórych domach zamurowywano je na strychu, w pokojach lub stodole. Rodzina
przynosiła i podawała jedzenie przez nieduże otwory. Kobiety, które nie miały
takiego schronienia, przebierały się w stare, przybrudzone kiecki, zakładały
chusty na głowę, brudziły specjalnie twarz, by żołnierze nie zwracali na nie
uwagi.[7]

*

Miejscowość Bojków (Schönwald) koło Gliwic zamieszkiwało przed wojną 6.000
osób. Tylko trochę ponad tysiąc mieszkańców pozostało na miejscu, kiedy
Rosjanie podczas ofensywy weszli do Bojkowa. Świadek tamtych czasów
opowiada: „26 stycznia 1945 r. po południu zobaczyliśmy pierwsze sowieckie
czołgi. Po kilku minutach w wiosce było pełno żołnierzy. Zaczęło się
plądrowanie, gwałcenie i mordowanie. Nic nie uszło uwagi żołnierzy. 14-letnia
czy też 60-letnia były tak samo traktowane. Musiały się poddać woli żołnierzy.
A kiedy ojciec czy matka stanęła w obronie córki, natychmiast zabierano ich i
kierowano do obozu, z którego wywożono na Syberię lub rozstrzelano na miejscu.
Na cmentarzu znajduje się 200 mogił mieszkańców zamordowanych przez Rosjan.”

W październiku 1945 r. polska administracja wypędziła ze wsi 800 osób.
Początkowo osadzono ich w obozie w Gliwicach a stamtąd bydlęcymi wagonami
dowieziono do rzeki Nysa Łużycka. W drodze 60 dzieci i starszych osób zmarło z
głodu, z braku czegokolwiek do picia. Część zamarzła. Zwłoki pozostawiono bez
pochówku przy torach kolejowych.

Wioska ucierpiała ogromnie, z 6 000 osób 200 zostało zastrzelonych przez
Rosjan, 250 zginęło na froncie, 300 zostało deportowanych na wschód, z czego
80% nie powróciło, 60 zmarło w czasie podróży do Niemiec. Razem zginęło około
750 mieszkańców.

*

Świadek z Czarnowąsów wspomina: „Coraz straszniej szaleje milicja. Jeżeli do
tej pory plądrowali tylko Rosjanie, teraz robią to jeszcze Polacy. Nic nie jest
bezpieczne przed nową milicją. Tylko tyle, że nie gwałcą dziewcząt. Ta milicja
przejęła rolę Gestapo albo NKWD i grabi ludność”.

Jeden z księży z Czarnowąsów zanotował w pamiętniku pod datą 1 kwietnia 1945
roku: „Po południu aresztowali i zabrali proboszcza. Milicja prowadziła go
przez miasto niczym złoczyńcę. Zabronione najsurowiej jest jakiekolwiek
niemieckie słowo. Tak więc nie odbędzie się już ani jedna lekcja religii.
Chociaż dorośli na Górnym Śląsku mówią mową śląską tzw. Wasserpolnisch, dzieci
nic z tego nie rozumieją. Znowu pojawił się Szatan. Zmienił mundur, ale jego
przekonania go zdradziły. Nowy szatan wydaje się jeszcze bardziej
niebezpieczny: sławi się swoim katolicyzmem i ciągle mówi o Częstochowie”[8].

N. Kracher napisała: „Są w Bundesrepublice i na Opolszczyźnie ludzie, którzy
milkną, kiedy ktoś mówi dobrze o Polakach, którzy przyszli tu w 1945 roku”[9].
Oni pamiętają jeszcze jak pod lufami ludowego wojska polskiego, milicji,
bezpieki, złodziei i zwykłych szabrowników musieli uciekać ze swego mieszkania,
domu i ogrodu.

Piotr Madajczyk[10] pisze: „W wielu wypadkach udział w akcji wysiedlania
Niemców był pretekstem dla zemsty...gwałty i grabieże...zazwyczaj kilkakrotnie
podczas transportu, zarówno z powodu niskiego poziomu moralnego oraz daleko
posuniętej korupcji i demoralizacji ludzi tworzących milicję, jak i pewnej
sankcji, władz dla tych działań. ..Jak często zabijano ludzi za to, że byli
właścicielami majątków, bez względu na to, co robili przed r. 1945?”

W innej książce[11] czytamy: „W pierwszych dniach i tygodniach po wojnie kilka
tysięcy dostojników niemieckich padło ofiarą zemsty Polaków. Ponad 200 tys.
osób cywilnych zostało wywiezionych na roboty przymusowe do związku
Radzieckiego. Niemcy zabierani byli do baraków, aresztów, więzień karnych, w
których uprzednio narodowi socjaliści przetrzymywali swoje ofiary. Zarazy i
głód pochłonęły niezliczona liczbę ofiar”.

Recenzent książki E. Paukszty podał: „Szakale byli pierwszymi przedstawicielami
Polski, z jakimi zetknęli się, padając ich ofiarą, autochtoni. Zetknięcie to
miało skutki jak najgorsze. Ograbieni przez bandę rabusiów i podpalaczy,
tubylcy stali się wobec repatriantów zamknięci i nieufni, narażając się jeszcze
bardziej na przezwisko „szwabów”[12].

„Odra”[13] drukuje list z powiatu prudnickiego, w którym czytamy: „W pobliskiej
wiosce milicjant zabił członka Związku Polaków w Niemczech, wymyślając mu od
germanów i hitlerowców, a gdy bity oburzony przedłożył zaświadczenie z
pieczątką i podpisem wice wojewody Bożka... komendant milicji oświadczył: takim
świstkiem możesz sobie d... wytrzeć!”

W sprawozdaniu starosty z Koźla czytamy: „Odwrotną i bardzo przykrą stronę
przeprowadzonej akcji była grabież mieszkań opróżnionych przez niemców.
Mieszkania były nie zawsze dostatecznie zabezpieczone. Wprawdzie urzędnicy
Zarządu Miejskiego zamykali mieszkania na klucze i nalepiali kartki
zabezpieczające na rzecz Zarządu Miejskiego, przeprowadzone to jednak było
niedokładnie i wiele mieszkań ograbiono.

Niezależnie od powyższego niezdyscyplinowane jednostki M.O. i U.B. nie
zwracając na kartki zabezpieczającej uwagi zrywali je przemocą wdarłszy się do
mieszkań, pod pozorem rewizji, rabowali pościel i bieliznę nie mówiąc o
cenniejszych przedmiotach jak zegarki, kosztowności.

Niezależnie od powyższego przedmioty skonfiskowane przy rewizji miały być
przesłane do magistratu i po spisaniu rozdzielone przez Opiekę Społeczną,
tymczasem wózek ręczny naładowany wartościowymi przedmiotami jak: zegarki,
wódki gatunkowe, likiery, mydła, cygary, wędliny, itp. zabrano do gmachu Urzędu
Bezpieczeństwa Publ. Zupełnie bezprawnie, ponieważ U.B. wezwany był tylko przy
usuwaniu niemców i nie miał prawa zabrać jakichkolwiek przedmiotów.

W ślad i za przykładem członków Milicji Obywatelskiej i inne jednostki spośród
pracowników urzędów w Koźlu rabowały mieszkania opuszczone.

Wystawione na moje żądanie posterunki w rożnych częściach miasta nie wiele
pomogły, gdyż i rodziny repatriantów mieszkające w barakach na stacji również
wzięły udział w grabieży”[14].

W innym sprawozdaniu czytamy o wysiedleniu w Bytomiu: „Po dwu dniach akcja
została przerwana, ponieważ miejscowe Władze Administracyjne do akcji zupełnie
przygotowane nie były, nie potrafiły zupełnie opanować sytuacji, rozpanoszyły
się na szeroką skalę grabież i szabrownictwo odnośnie mieszkań poniemieckich, a
niekiedy nawet mieszkań zajmowanych przez repatriantów. Jak mnie poinformował
prezydent miasta ob. Mgr Mietkiewicz jednostka wojskowa Korpusu Bezpieczeństwa
Wewnętrznego nie umiała nie tylko ukrócić grabieży, ale sami żołnierze brali
czynny udział w grabieżach. Jak się zdołałem później sam zorientować opinia
publiczna była tego samego zdania o żołnierzach Korpusu Bezpieczeństwa. W dniu
naszego przybycia do Bytomia jednostka Korpusu Bezpieczeństwa opuściła Bytom
uda

[Gość: Arnold]

W innym sprawozdaniu czytamy o wysiedleniu w Bytomiu: „Po dwu dniach akcja
została przerwana, ponieważ miejscowe Władze Administracyjne do akcji zupełnie
przygotowane nie były, nie potrafiły zupełnie opanować sytuacji, rozpanoszyły
się na szeroką skalę grabież i szabrownictwo odnośnie mieszkań poniemieckich, a
niekiedy nawet mieszkań zajmowanych przez repatriantów. Jak mnie poinformował
prezydent miasta ob. Mgr Mietkiewicz jednostka wojskowa Korpusu Bezpieczeństwa
Wewnętrznego nie umiała nie tylko ukrócić grabieży, ale sami żołnierze brali
czynny udział w grabieżach. Jak się zdołałem później sam zorientować opinia
publiczna była tego samego zdania o żołnierzach Korpusu Bezpieczeństwa. W dniu
naszego przybycia do Bytomia jednostka Korpusu Bezpieczeństwa opuściła Bytom
udając się do Katowic.

15 lipca 1945 r. (jeszcze przed ustaleniami w Poczdamie - wyj. autora)
rozpoczęto akcję wysiedleńczą w Bytomiu. Udział żołnierzy w akcji wysiedleńczej
był następujący: dwie kompanie miały za zadanie zamknięcie ulic u ich wylotów z
miasta, by uniemożliwić Niemcom ucieczkę poza obręb miasta w czasie wysiedlania
(przypomina to niemieckie łapanki w czasie wojny - wyj. autora). Wypuszczano z
miasta jedynie ludność polską po uprzednim sprawdzeniu ich dokumentów. 20
żołnierzy było zajętych sprawdzaniem wozów tramwajowych u ich wyjazdu z miasta
w tym samym celu. Jedna kompania otaczała kwartał, w którym w danym dniu
toczyła się akcja wysiedleńcza; Nie wypuszczając z rejonu operacji Niemców w
ciągu całego dnia za wyjątkiem tych, którzy spieszyli do pracy w kopalniach i
innych przedsiębiorstwach państwowych lub wojskowych wykazując się odpowiednimi
zaświadczeniami pracy wystawionymi w lipcu 1945 r. 30 żołnierzy stanowiło
asystę działających 30 komisji wysiedleńczych. Pozostali żołnierze patrolowali
w rejonie operacji, konwojowali wysiedlanych Niemców do punktów zbornych i
pociągów oraz pełnili służbę wartowniczą przy ważniejszych obiektach, które
uległy wysiedleniu. Dnia 21 lipca 1945 r. objął z rozkazu d-cy Dywizji
dowództwo nad całą Wojskową Grupą Operacyjną mjr Sobiesiak, zaś mjr Wojewódzki
powrócił do swego pułku. W związku z dużym rozmachem akcji odczuwaliśmy przez
cały czas silny niedostatek żołnierzy w wyniku czego cała służba zamiast trój
zmienna dwuzmienna.

Nastroje żołnierzy w czasie akcji były wybitnie antyniemieckie. Żołnierze
często zwracali się do mnie z zadaniem bardziej surowego traktowania Niemców.

Milicja Obywatelska żadnej pomocy w akcji nie udzielała, tłumacząc się brakiem
czasu. Milicja stale konfiskuje u przechodniów różne przedmioty majątkowe i to
zarówno u Polaków i Niemców, zarzucając, że pochodzą one z „szabru” lub
nielegalnego handlu, nie stwierdziwszy uprzednio pochodzenia danego towaru,
przy czym na konfiskowane przedmioty nie wydaje się żadnych pokwitowań.
Umundurowanie większej części szeregowych i oficerów Milicji miasta Bytomia w
niczym się nie różni od umundurowania Wojska Polskiego, w wyniku czego wszelkie
czynności Milicji zarówno słuszne, jak i niesłuszne, zarówno prawne, i
nieprawne ludność cywilna przypisuje Wojsku. Komendat Milicji miasta Bytomia w
stopniu podporucznika jest stale w służbie podpity”[15].

O Bielsku Białej dowiadujemy się: „Jak powszechnie opinia społeczna Bielska i
powiatu głosi, to Powiatowa Komisja Wysiedleńcza urzędowała w stanie zupełnie
pijanym, przerywała, co pewien czas swe posiedzenia, by powracać następnie do
swych czynności w stanie bardziej podnieconym wódką. Prym wodził w tym wypadku
nieznany z nazwiska funkcjonariusz Bezpieczeństwa w Bielsku. Pełnego składu tej
komisji nie zdołano ustalić.

W Dziedzicach mówi się, że zwolnienie od wyjazdu do Niemiec kosztowało w
Bielsku 2 litry wódki, kto zaś nie posiadał na to pieniędzy zmuszony był
wyjeżdżać”[16].

W raporcie ppor. B. Zylberberga czytamy: „Milicja jest bardzo słaba, źle
uzbrojona i na niesłychanie niskim poziomie moralnym. Wiceprezydent Zabrza,
Trabalski oświadczył, że z nią więcej kłopotu niż pożytku. Milicjanci biorą
udział w rabunkach, są często w cichej zmowie z „szabrownikami”.

*

Sporo księży niemieckich skarżyło się na złe traktowanie przez swoich polskich
kolegów. Przykładowo ksiądz z Brzegu napisał na ten temat: „Moje doświadczenia
z polskimi wiernymi a szczególnie z polskimi braćmi w Chrystusie pokrywają się
z wypowiedziami innych księży niemieckich, z którymi z różnych okazji miałem
możliwość rozmawiać. Często doświadczaliśmy na własnej skórze, że nie widziano
w nas duchownych, a nawet nie katolickich chrześcijan, ale jedynie Niemców i w
ten sposób byliśmy traktowani. Jeden z nich, napełniony nienawiścią do Niemiec,
któregoś dnia mówiąc o mnie i pracowniku probostwa
powiedział: „Hitlerbande”[17].

Inny ksiądz z parafii Sieroszów pisze: „W marcu 1946 r. byłem w kościele w
Stolcu pow. ząbkowicki, gdzie spowiadałem dzieci przygotowujące się do
pierwszej komunii, a po nich osoby dorosłe. W tym czasie wchodzi do kościoła
polska milicja z księdzem. Siłą wyciągnięto mnie z konfesjonału i wywieziono do
obozu przesiedleńców, gdzie przybyłem o godz. 11.00 nocą. Następnego dnia
zostałem wsadzony do zwierzęcego wagonu kolejowego i wywieziony z innymi
Ślązakami mówiącymi językiem niemieckim w kierunku zachodu, aż pod holenderską
granicę”[18].

Sytuacja duchowieństwa na Śląsku była tragiczna. Część niemieckich księży
poszła wraz z uciekającymi przed wojskami radzieckimi mieszkańcami, chcąc być
blisko swych parafian. Wielu z nich powróciło po kilku dniach na swoje parafie,
które często były już zajęte przez polskich księży. Pozostali na miejscu
duchowni niemieccy traktowani byli w większości przez przybyszów z innych
części Polski złowrogo. Niektórzy wypowiadali się wprost: „Nie chcemy mieć
niemieckiego księdza”, lub „Nie pójdę do niemieckiego księdza do spowiedzi czy
do bierzmowania”. Ks. Kominek napisał: „Znaczna część duchowieństwa
niemieckiego uciekła na zachód jeszcze w początkach 1945 roku, a do tych,
którzy pozostali nowa ludność polska odnosiła się nieufnie (...) Woleli
Polacy „swojego” księdza, kapłana polskiego i w tym celu udawali się do Kurii
Wrocławskiej. Niektórzy z nich (księża niemieccy- wyj. autora) sami decydowali
się na wyjazd wraz ze swoimi wiernymi, inni chcieli pozostać w Polsce, lecz
władze miejscowe nie wyraziły na to zgody. Biskup Joseph Ferche pragnął
pozostać we Wrocławiu, ale nie uzyskał pozwolenia i musiał wyjechać do Niemiec”.

Polski kler nie próbował być pośrednikiem pomiędzy księżmi niemieckimi a
administracją państwową. Zamiast podchodzić do sprawy po chrześcijańsku i nie
widzieć we wszystkich nazistów, władze państwowe i kościelne wysiedliły setki
księży niemieckich, czy też takich, którzy znając język polski odprawiali msze
i głosili kazania w tym języku, ale dodatkowo odprawiali msze w języku
niemieckim dla katolików nie znających języka polskiego. A jak wszyscy wiemy,
trudno nauczyć się jakiegoś nowego języka, w tym wypadku polskiego, w ciągu
kilku tygodni.

*

Berliński korespondent gazety New Yorker Daily News pisał 7 października 1945
r. na temat wypędzonych i przyjętych właśnie w Niemczech osób: „Jedna z kobiet
z blizną od uderzeń pejczem przez twarz powiedziała; kiedy grupa, przechodziła
przez Żagań, po lewej i prawej stronie drogi stali polscy cywile, i osoby z
grupy zostały obrabowywane z ostatnich swoich majętności i bite... Na koniec
wyjaśniła, że najprawdopodobniej jest w ciąży, gdyż została 40 razy zgwałcona”.
Powyższa relacja została zaprotokołowana w amerykańskim senacie, i w związku z
tym minister spraw zagranicznych USA p. Byrnes 30 listopada 1945 r. przekazał
amerykańskiemu ambasadorowi w Polsce p. Arthur Lane, by złożył polskiemu
rządowi słowa dez

[Gość: Arnold]

Berliński korespondent gazety New Yorker Daily News pisał 7 października 1945
r. na temat wypędzonych i przyjętych właśnie w Niemczech osób: „Jedna z kobiet
z blizną od uderzeń pejczem przez twarz powiedziała; kiedy grupa, przechodziła
przez Żagań, po lewej i prawej stronie drogi stali polscy cywile, i osoby z
grupy zostały obrabowywane z ostatnich swoich majętności i bite... Na koniec
wyjaśniła, że najprawdopodobniej jest w ciąży, gdyż została 40 razy zgwałcona”.
Powyższa relacja została zaprotokołowana w amerykańskim senacie, i w związku z
tym minister spraw zagranicznych USA p. Byrnes 30 listopada 1945 r. przekazał
amerykańskiemu ambasadorowi w Polsce p. Arthur Lane, by złożył polskiemu
rządowi słowa dezaprobaty od rządu Stanów Zjednoczonych. W nocie pisano, iż
takie traktowanie wypędzonych nie zostało uzgodnione w Poczdamie i nie jest
zgodne z międzynarodowymi regułami.[19]

„Na mocy umowy polsko-brytyjskiej z 14 lutego 1946 r. Niemcy wywożeni do strefy
brytyjskiej mieli być zaprowiantowani na 4 dni, licząc od czasu wyruszenia
pociągu. Żywność dla całego wagonu miano przekazywać niemieckiemu kierownikowi
wagonu, a on z kolei dokonywał jej dalszego rozdziału. Transporty do
radzieckiej strefy okupacyjnej zaopatrywano w żywność na jedną dobę”[20].

„Nie przestrzegano ustalonych odgórnie norm żywnościowych. Żywność przewożona
była w złych warunkach i często nie nadawała się do spożycia. Dodatkową
uciążliwość i niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia stanowił brak ciepłych
napojów w czasie podróży. Spowodowane to było brakiem opału i piecyków do
ogrzewania. Zdarzały się również wypadki okradania wagonów przez
czerwonoarmistów”[21].

Łamane było również zarządzenie ministerstwa, zakazujące rozdzielania rodzin
oraz wysiedlania najbliższych krewnych fachowca pracującego w pobliskiej
fabryce. Najczęściej zdarzały się takie rozdzielające wywózki po łapankach na
ulicach.

„Wysiedleńcy docierający na punkt zborczy byli poddawani rewizji osobistej.
Kontrolowano również ich bagaże. Konfiskowano im nadwyżki artykułów
spożywczych, ubrań i materiałów tekstylnych, narzędzi, pieniędzy, kosztowności,
Stosowanie przepisu nakazującego konfiskatę doprowadziło do odbierania osobom
przybyłym na punkt resztek ich dobytku. Pościel i naczynia kuchenne rekwirowano
wbrew zarządzeniom władz ministerialnych. Zarekwirowane przedmioty miały być
zabezpieczone, a później rozprowadzone wśród polskich przesiedleńców z dawnych
kresów wschodnich. Odnotowano przypadki sprzeniewierzania mienia poniemieckiego
przez „opiekujących się” nim funkcjonariuszy. Nic też dziwnego, że wysiedleni
Niemcy czuli się pokrzywdzeni, okradzeni z własnego mienia”[22].

Ewald Steffan Pollok


--------------------------------------------------------------------------------

Banasiak S., Działalność osadnicza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego na
Ziemiach Odzyskanych w latach 1945-1947, Poznań 1963, s.27-28; „Kwartalnik
Opolski” nr 2 z 1994 r. s. 43
Madajczyk P., Przyłączenie Śląska Opolskiego do Polski 1945-1948, Warszawa 1996
Skubiszewski K., Polska granica zachodnia w świetle traktatów, Poznań 1975 r.
s.50.
Raina P., Kościół w PRL w świetle dokumentów, tom 1, lata 1945-1959, Wyd.
Poznańskie 1994 r.
Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945-1948, Bonn 1989, s.67-74
Pierzyna R., Morderstwo w Jełowej, „Beczka” 2000/2001
Pollok E.S., Historia Żyrowej... Wyd. Żyrowa 1999
M. Podlasek, Wypędzenie Niemców, Wyd. Polsko-Niemieckie Warszawa 1995 r. S.132;
Tragödie Schlesiens, München 1955, s. 157
Kracher N., Dlaczego „Heim ins reich”?, „Trybuna Opolska”, nr 273 z 25
listopada 1989 r.
Madajczyk P., O wysiedleniach inaczej, „Tygodnik Powszechny”, 21.10.1990
Brandes D., Antecedencje ucieczki i wypędzenia Niemców, z książki ”Przebudź
się, serce moje, i pomyśl”, Inst. Śl. Opole1995, s.388-390
Golba K., O jednych i o drugich, „Gość Niedzielny” z 1948 r.
„Odra” nr 7 z 1945 r.
Sprawozdanie starosty w Koźlu z akcji wysiedlania Niemców z 6 lipca 1945 r.
Sprawozdanie instruktora propagandy 13 Dywizji Piechoty por. Trinczera z 30
lipca 1945 r
Pismo Sekretariatu Naczelnego PSL w Bielsku do Sekretariatu Wojewódzkiego PSL w
Katowicach z 23 sierpnia 1946 r.
Kaps J. ks. dr, Die Tragödie Schlesiens 1945/1946, München 1955, s.226-227.
Kaps J. Ks. dr, Die Tragödie Schlesiens..., s.301
Forein Frelations of the United States 1945, tom 2, s.1317
B. Pasierb, Migracja ludności niemieckiej z Dolnego Śląska w latach 1944-1947,
Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, s.79; „Kwartalnik Opolski” nr 2 z 1994 s. 44
Całka M., Wysiedlenie ludności niemieckiej z Polski po II wojnie
światowej, „Mówią wieki” 1993, nr 2, s.6
Całka M., Wysiedlenie..., s.10; „Kwartalnik Opolski” nr 2 z 1994 r. s.48

--------------------------------------------------------------------------------

Powyższy tekst jest fragmentem z nowej książki E..S.Polloka o tytule „Śląskie
tragedie”, która ukaże się w sprzedaży w drugiej połowie maja br.
Redakcja

Recenzja tej antypolskiej propagandy

[Gość: Arnold]

Lech „Lele” Przychodzki

TRAGEDIE LUDZKIE



„...Ideologie mijają a fałsz pozostaje i utrwala się w świadomości społecznej.”
Ewald S. Pollok

Kiedy zdarza mi się brać do rąk książkę, poświęconą jakiejkolwiek mniejszości
narodowej - w Polsce, Hiszpanii czy gdziekolwiek indziej - towarzyszy temu
zazwyczaj lęk. Czy wiem wystarczająco dużo, by odróżnić nacjonalizm od
humanizmu? Czy aby kolejny autor nie dał się ponieść emocjom, serwując
Czytelnikom przefiltrowaną, pół-prawdziwą wersję historii? Czy wreszcie stać
mnie na nawiązanie psychicznego kontaktu z kimś kulturowo niby bliskim a
przecież bliskim nie do końca? Przynajmniej w momencie rozpoczynania lektury.

Podobnie i tym razem, choć dzięki mądrości Rodziców już lata temu posiadłem
wiedzę niezbywalną: konia z rzędem temu, kto (poza regionem świętokrzyskim i
łódzkim) pokaże mi w obecnych granicach III RP Polaka z krwi i kości od 6 -7
pokoleń. Nie jestem Ślązakiem - uważam się za Polaka, choć przodkowie moi i z
Wiednia i z Wilna, i z Łucka przybyli do Kongresówki. (Byli i tacy, którzy
znaleźli się między Bugiem a Odrą dopiero po roku 1945). Może najbliżej mi do
polskiej litewskości. To gwoli wyjaśnienia Czytelnikowi, z jakich pozycji
przypatruję się nabrzmiałej sprawie Śląska i tomowi Ewalda Stefana
Polloka: „Śląskie tragedie”.

01.

Jałta i Poczdam ustaliły a raczej narzuciły Europie nowy porządek. Miliony
ludzi, w większości nie dobrowolnie, musiały rozstać się (starsi praktycznie
bezpowrotnie) z własnymi korzeniami - miejscem urodzenia, nekropoliami
przodków, dobrami materialnymi i całkiem duchową spuścizną poprzedników.

Polskie władze, osadzone w Lublinie przez ZSRR, stanęły przed niebywałą okazją
uczynienia nad Wisłą „etnicznego cudu”. Większość Żydów i Romów zginęła podczas
II wojny, z pomocą Wielkiego Brata odbyła się „akcja przesiedleńcza” Ukraińców,
Bojków i Łemków. Poleskich Białorusinów i Litwinów zastraszono. Mazurów i
Kaszubów uznano za uciskanych przez wieki rdzennych Polaków (potem z kolei
Gomułka zmusił wielu Mazurów do wyjazdu). Pozostali Niemcy.

Niemcy, gdyż dla przeciętnego osadnika - repatrianta zza Buga,
problem „śląskości” zwyczajnie nie istniał. Podobnie było z
zaprowadzającymi „władzę ludową” milicjantami czy funkcjonariuszami rodzimej i
sowieckiej bezpieki. Kto mówił po polsku - był Polakiem. Kto po niemiecku -
Niemcem. Z założenia nie przyjmowano dwu- a na Śląsku Opolskim nawet
trójjęzyczności wielu rodzin. Pollok przytacza m.in. świetnie ilustrujący tę
postawę cytat z wypowiedzi Edwarda Osóbki-Morawskiego, przewodniczącego PKWN: „
Nie chcemy mieć żadnej mniejszości narodowej w momencie, gdy będziemy
przejmowali Prusy Wschodnie. Mamy nadzieję, że Armia Czerwona wyśle wcześniej
wszystkich dorosłych Niemców do pracy przy odbudowie Rosji, tak że nikogo tam
już nie zastaniemy”. (s.15).

Na Śląsku tak się nie dało. Nie trudno zgadnąć, jakie były kryteria nowych
władców, stosowane przy podejmowaniu decyzji przesiedleńczych. Obok
opowiedzenia się przy polskości lub niemieckości (innej możliwości wyboru nie
stworzono) przez poszczególnych obywateli - donosy „życzliwych”, wyznanie (znów
często źródło tragicznych „pomyłek”), status majątkowy. Bogatsi mieli wszelkie
szanse, by stać się mięsem przesiedleńczym - zrujnowany kraj potrzebował
pieniędzy. A gdy nie ma się swoich złotówek - najprościej sięgnąć po cudze. W
sztafażu „wyrównywania dziejowych krzywd”, „odbudowy stolicy”, „nacjonalizacji”.

Nie dostrzeżono z wysokości Lublina, potem Warszawy i Łodzi (gdzie
funkcjonowała część wyższych urzędów), iż samorzutnie uruchamiający zniszczone
huty, kopalnie i fabryki ludzie mówili po polsku, niemiecku i śląsku.
Klasyfikacja na lepszych i gorszych narodowo uczyniła w regionie więcej złego,
niźli trzy powstania razem wzięte.

W dodatku tych śląsko- i niemieckojęzycznych uczyniono kozłami ofiarnymi
zbrodni III Rzeszy. Znów autor: „Zemsta za zbrodnie hitlerowskie dotykała
głównie ludzi niewinnych, bo prawdziwi naziści dawno uciekli”. (s.45). A
przecież trafiała na Śląsk, zwłaszcza Dolny, inna ludność przesiedlana - ci,
którym udało się wydostać z powiększonego raptem, kosztem upadłej II RP,
Związku Radzieckiego. Ci, którzy mieli za co się mścić. Tylko - na kim? „W ich
świadomości funkcjonował mechanizm powszechnej winy i zbiorowej
odpowiedzialności wszystkich Niemców”. (s.15). „Polacy szukali wroga, a
ponieważ nie mógł nim być „brat” zza Buga, skierowali swoją pełną niechęć na
zachód”. (s.136).

Nieszczęście fałszu pogłębiali latami historycy. Na potrzeby „naukowego”
komunizmu (socjalizmu?) twierdzono, iż absolutnie słowiańska niegdyś ludność
Śląska została przez wieki zgermanizowana. A po roku 1918 część „dzielnicy”
wyzwolono spod „pruskiego zaboru”. Tymczasem: „Pojęcie jednorodnej etnicznie
ludności rodzimej na Śląsku nie istnieje. Śląsk był krajem, przez który
przechodziły różne plemiona, szczepy, narody i dlatego też nie mógł zostać
jednolity.” (s.153). Żaden s z a n u j ą c y s i ę historyk nie napisze już, że
taki Biskupin to pozostałość grodu Słowian. Szkoda, że wielu s z a n o w a n y
c h historyków powtarza u progu XXI wieku narosłe wokół Śląska kłamstwa i mity.

Pro publico bono sprzedajni uczeni (nadwiślańska inteligencja lubi dziwnie
traktować jako towar siebie, nie wytwory własnych umysłów) doprowadzili do
stanu, kiedy to ”Polacy potrafią zrozumieć krzywdę i ból, jaki Rosjanie
sprawili ich rodakom. Ale trudno im zrozumieć, że również sprawili krzywdę i
ból Ślązakom.” (s.190). „Czyżby podwójna moralność?” - pyta autor „Śląskich
tragedii”. Pewnie tak, mentalność Kalego z Sienkiewiczowskiej powieści dla
młodzieży była do niedawna oficjalną wykładnią rządzących Polską za sowieckim
przyzwoleniem elit.

Od „nowej”, III już, Rzeczypospolitej mamy prawo wymagać więcej. Tak - sami
pokrzywdzeni czyli Ślązacy, jak i ci spośród Polaków, którzy lubią patrzeć
prawdzie w oczy. A dzieje się niewiele. Do dziś plebiscyt śląski traktowany
jest niemal niczym karciane oszustwo strony niemieckiej, powstania jako zryw
samych mieszkańców Górnego Śląska z „ochotniczą” niemal pomocą Wojska
Polskiego, a powojenną gehennę obozów „dla ludności niemieckiej” przedstawia
się (jeśli już) jako swoisty „wypadek przy pracy”.

Nie darmo tedy przypomina (bo, niestety, przypominać wciąż musi) Ewald Stefan
Pollok, iż „to właśnie polska delegacja pod przewodnictwem Romera na
konferencji w Paryżu zgłosiła wniosek o głosowanie emigrantów-Ślązaków
mieszkających chwilowo poza Śląskiem, bez względu na ich język i przynależność
narodową. Spodziewano się większego udziału głosujących za Polską.” (s.225).

Pryska też, wobec przedstawionych faktów, mit polskości Góry św. Anny i walk o
nią. „ Na samej Górze walk nijakich nie było. Powstańcy pobrali w nocy z 2/3
maja broń na Wahldowie (Leśniku) i poszli „zdobywać” Górę św. Anny. Problemów z
tym żadnych nie było, bo nie stacjonowały tam żadne jednostki Selbschutzu, byli
jedynie dwaj niemieccy policjanci, którzy poddali się bez walki.” (s.198). I
dalej: „ W nocy z 2/3 maja, kiedy rozpoczęło się powstanie, odbywał się odpust
Znalezienia Krzyża Świętego. Sporo pielgrzymów zebrało się na Górze, widząc
jednak co się dzieje, z samego rana pospiesznie opuściło kościół i kalwarię.
Nikt z wiernych nie zamierzał brać udziału w powstaniu, choć okazja do tego
była” (s. 198).

Podobnie rzecz ma się ze swobodą odprawiania liturgii w językach niemieckim i
polskim. „Rząd niemiecki zabronił w lipcu 1939 odpr

[Gość: Arnold]

Podobnie rzecz ma się ze swobodą odprawiania liturgii w językach niemieckim i
polskim. „Rząd niemiecki zabronił w lipcu 1939 odprawiania nabożeństw w języku
polskim. Nie odprawiano ich przez 6 lat. Natomiast rząd PRL przez 44 lata nie
pozwalał na sprawowanie liturgii w języku niemieckim w żadnym kościele na
Śląsku Opolskim.” (s.221). Przykładem jakże rozsądnej postawy wobec mieszkańców
Śląska mógł być wrocławski, przedwojenny kardynał A. Bertram, propagujący
odprawianie liturgii w języku parafialnej większości - niemieckim, polskim lub
czeskim. Swe listy pasterskie wydawał zawsze po niemiecku i po polsku.
Odczytywano je - zależnie od potrzeb wiernych. Będąc rodowitym Niemcem,
potrafił on stwierdzić w liście do ówczesnego Gauleitera Śląska, Josefa
Wagnera, iż „...utrzymywanie obok języka niemieckiego języka polskiego w
służbie Bożej jest konieczne.” (s.289).

Podobną rolę, zdaniem autora, odgrywa dziś biskup Nossol, chcący, by jego
parafianie posługiwali się w kościele językiem serca. „Jako duszpasterze
zechciejmy za Apostołem Narodów być wszystkim dla wszystkich.” (s.217).

02.

Trudno ocenić wkład pracy, jaką włożył Ewald Stefan Pollok w napisanie kolejnej
książki. Relacje bezpośrednich świadków (zwłaszcza rozdziały „Śląska tragedia”
i „Za powojennym obozowym drutem - Łambinowice”), dokumentacja ( „Powstania
Śląskie?” czy „Problemy duszpasterstwa mniejszościowego na Śląsku polskim w
okresie międzywojennym”) a nade wszystko rzeczowa polemika i demistyfikowanie
wciąż obecnych, a głupio pro-polskich (jedyny sposób na szacunek Ślązaków do
polskich badaczy - to ni mniej ni więcej tylko przedstawianie prawdy) mitów -
nie u wszystkich moich rodaków zostaną przyjęte właściwie, bez zbędnych emocji.

Legenda wciąż działa. Postacie, przedstawione w rozdziałach „Rektor”
i „Fałszowanie historii” , bynajmniej nie spieszą się, by zniknąć z „naukowej”
sceny. Mniej można się dziwić historykom z głębi Polski, niż tym, którzy Śląsk,
jako swój dom, znać powinni. Widocznie nie do końca czują się oni jednak „u
siebie”, „bo mieszkać z kimś oznacza akceptować go” (s.161). A owej akceptacji
w pracach przywoływanych piórem Ewalda S. Polloka „autorytetów” - wybitnie nie
widać.

Potrzeba zaistnienia równolegle dwu warunków koniecznych: upływu czasu i
odarcia z kłamstw, by stan rzeczy uległ zmianie. „Śląskie tragedie” drugiemu z
warunków służą doskonale. Ciekawe czy znajdą się odważni pedagodzy, którzy
polecą tę pozycję starszym z uczniów (a może i rodzicom)? Jeśli bowiem mamy
zrozumieć przyczyny zła - musimy je wpierw poznać. Inaczej diagnoza z 226
strony książki będzie obowiązywała następnych lat pięćdziesiąt: „Hitler i jego
pomocnicy oszukiwali naród 12 lat i jeszcze teraz poniektórzy uważają, że
mówili prawdę. PRL i jej pomocnicy w postaci pisarzy, naukowców, prasy,
oszukiwała przez 45 lat (niektórzy robią to jeszcze teraz) i dlatego musi
upłynąć wiele lat, by ludzie zrozumieli, że stali się marionetkami w rękach
polityków i uczonych.”

Pokazując niedawno książkę śląskiego historyka znajomemu - usłyszałem: „Wiesz,
ten facet buduje kolejny mur...” Taaaak... Moim akurat zdaniem jest odwrotnie:
potrzeba więcej podobnych voluminów, by sztucznie, ponad głowami i sercami
ludzi wzniesiona bariera - mogła wreszcie odejść do lamusa.

A Ewaldowi S. Pollokowi udała się niemała sztuka - nadał tragediom swej ziemi
wymiar nie tylko narodowy-śląski, ale po prostu ludzki. Spójrzmy więc
w „Śląskie tragedie” niczym w zwierciadło. I zastanówmy się - czy mamy prawo w
nie patrzeć.

[Gość: gorol]

Przeczytalem te relacje-zeczywiscie wstrzasajace. Szkoda jednak ze nie
przytaczasz relacji Polakow ktorzy przez 6 lat niemieckiej okupacji byli bici,
zabijani, gwalceni. Nic nie mowisz o tym jak niemcy niszczyli nasze miasta
(Warszawe zrownali z ziemia), rabowali dobra kulturalne, ludzi wysylali na
smierc do obozow. Ich celem bylo przeciez zniszczenie polskiego narodu. I
dziwisz sie ze Polacy w ten sposub potraktowali potem niemcow? Teraz w
Niemczech robi sie z przesiedlen wielka tragedie. Zdaje sie ze zapomniano tam
jakich cierpien oni sami dostarczyli ludziom w Polsce.

[Gość: Johann]

Gość portalu: gorol napisał(a):

> Przeczytalem te relacje-zeczywiscie wstrzasajace. Szkoda jednak ze nie
> przytaczasz relacji Polakow ktorzy przez 6 lat niemieckiej okupacji byli
bici,
> zabijani, gwalceni. Nic nie mowisz o tym jak niemcy niszczyli nasze miasta
> (Warszawe zrownali z ziemia), rabowali dobra kulturalne, ludzi wysylali na
> smierc do obozow. Ich celem bylo przeciez zniszczenie polskiego narodu. I
> dziwisz sie ze Polacy w ten sposub potraktowali potem niemcow? Teraz w
> Niemczech robi sie z przesiedlen wielka tragedie. Zdaje sie ze zapomniano tam
> jakich cierpien oni sami dostarczyli ludziom w Polsce.

Czy przez te publikacje ktos podwaza wine Niemcow w IIWS?To jest jakas alergia
ze jesli cos jest niezgodne z oficjalna linia to wyjezdza sie z 6 latami
okupacji.Ale przeciez wszyscy zesmy o tym przez ostatnie dziesiatki lat
dokladnie slyszeli .A jesli razi ci to ze w Niemczech oficjalnie mowi sie
o wypedzeniach to wyjedz na znak protestu i wroc do Polski napewno Niemcy sie
tym faktem zmartwia.