amoremio
17.12.08, 03:35
Paweł Finder
Z Wikipedii
Brak wersji przejrzanej
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić: podział tekstu, "wyciągąć" z samego artykułu
bibliografię i przypisy.
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć
szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
Paweł FinderPaweł Finder, właściwie Pinkus Finder, ps. Paweł Paul,
Paul Reynot (ur. 19 października 1904 we wsi Leszczyny (obecnie
dzielnica Bielska-Białej), zm. 26 lipca 1944 w Warszawie) - polski
działacz komunistyczny, z zawodu chemik.
Życiorys [edytuj]
Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny kupieckiej. Po ukończeniu
szkoły powszechnej w Leszczynach uczęszczał do niemieckiego
gimnazjum w Bielsku. Tam związał się z ruchem syjonistycznym. Pod
jego wpływem w 1920 roku rzucił szkołę i wyjechał do Palestyny jako
robotnik. Po ponad roku, zniechęcony do syjonizmu, wrócił do Polski
i w 1922 ukończył gimnazjum. Studiował w Wiedniu, gdzie związał się
z ruchem komunistycznym. W 1924 wyjechał do Francji, gdzie studiował
w Instytucie Chemicznym w Miluzie (Alzacja), uzyskując w 1926 dyplom
inżyniera-chemika. Następnie przeniósł się do Paryża, gdzie otworzył
przewód doktorski, prowadząc niektóre badania pod kierunkiem prof.
Fryderyka Joliot-Curie. W latach 1922-1924 członek KP Austrii,
następnie w latach 1924-1928 - FPK. Od 1927 należał do Komitetu
Obwodowego FPK w Paryżu. Był korespondentem niemieckojęzycznego
wydania dziennika "L'Humanité", publikował także na łamach pism
francuskiej partii komunistycznej, m.in. w ideologicznym organie
FPK "Cahiers de Bolschevisme". W 1927 zamieścił tam artykuł o
strajku powszechnym, w którym pisał m.in.: "Strajk powszechny jest
formą walki proletariatu, mieści się on między strajkiem częściowym,
a powstaniem (...). Nie może zastąpić powstania zbrojnego, które
jest niezastąpionym etapem na drodze przejęcia władzy (...), w
chwili rzucenia hasła strajku powszechnego należy brać pod uwagę
możliwość jego przerodzenia w powstanie zbrojne" (S. Topol, Paweł
Finder, Warszawa 1978). Aktywność organizacyjna i publicystyczna
Findera została zauważona przez władze partii; w grudniu 1927 został
on skierowany do pracy w Wydziale Organizacyjnym Komitetu
Centralnego FPK. Zatrzymany w marcu 1928 z fałszywym paszportem
przez policję francuską, został zdemaskowany jako obywatel polski i
po 3 tygodniach aresztu deportowany z Francji.
Po powrocie do Polski (w kwietniu 1928) pracował w fabryce K.
Riesenfeld Bielsko; kontynuował także działalność polityczną,
wstępując latem do Komunistycznej Partii Polski. Od lipca 1928
odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy piechoty nr 2
w Tomaszowie Lubelskim, a od maja 1929 w 16 Pułku Piechoty w
Tarnowie, awansując do stopnia plutonowego podchorążego. Według
relacji towarzyszy partyjnych i żony, miał prowadzić w wojsku ściśle
tajną działalność komunistyczną, jednak wobec (zgodnie stwierdzonych
przez współczesnych) braku podejrzeń w stosunku do Findera ze strony
władz wojskowych można przypuszczać, że działalność ta miała w
najlepszym razie ograniczony charakter. Po zakończeniu służby
wojskowej przebywał krótko w Berlinie i Paryżu, następnie wrócił do
działalności w KPP, m.in. był członkiem egzekutywy KO w Zagłębiu
Dąbrowskim. Aresztowany 18 kwietnia 1931, został po 6 miesiącach
zwolniony za kaucją. Po zwolnieniu objął funkcję II sekretarza
Komitetu Warszawskiego KPP. Ponownie aresztowany 11 grudnia 1931,
został w sierpniu 1932 zwolniony za kaucją; tym razem nie stawił się
(na polecenie władz partii) na rozprawę i od 1933 był poszukiwany
listem gończym. Od 1932 był sekretarzem KO KPP w Zagłębiu
Dąbrowskim, jesienią 1933 wszedł w skład Sekretariatu Krajowego KC
KPP, a następnie został sekretarzem Komitetu warszawskiego tej
partii.
6 kwietnia 1934 aresztowany wraz z żoną Gertrudą, został oskarżony,
wraz z pozostałymi aresztowanymi w tej sprawie o to, że: "w celu
zmiany przemocą ustroju państwa polskiego na ustrój radziecki weszli
w porozumienie między sobą i innymi należącymi do KPP, co
przejawiało się w utrzymywaniu kontaktów partyjnych, w prowadzeniu
pracy organizacyjnej i agitacyjnej oraz w redagowaniu bądź
sporządzaniu wydawnictw komunistycznych i notatek partyjnych", i
skazany wyrokiem Sądu okręgowego w Warszawie (25 kwietnia 1936) na
12 lat więzienia; wyrok ten 28 sierpnia Sąd Apelacyjny zmienił na 10
lat; w wyroku podkreślono, że wieku Findera i jego wykształcenie
dowodzą, że działa on z całą świadomością swych czynów; na mocy
amnestii kara została ostatecznie obniżona do 6 lat i 8 miesięcy. W
czasie pobytu w więzieniach Finder aktywnie działał w organizowanych
przez komunistów komunach więziennych, prowadził także szkolenie
ideologiczne przebywających w nich członków KPP; w więzieniach
zetknął się m.in. z Bolesławem Bierutem, Marianem Buczkiem, Alfredem
Lampe i Marcelim Nowotką.
We wrześniu 1939 wydostał się z więzienia w Rawiczu i przedostał się
do Warszawy, skąd po kapitulacji stolicy przeszedł na tereny zajęte
przez ZSRR; początkowo pracował w Miejskim Zarządzie Mieszkaniowym w
Białymstoku, wykładając jednocześnie Naukę o konstytucji ZSRR w
wieczorowej szkole średniej dla pracujących. W grudniu 1939
rozpoczął pracę w Komisji Planowania przy Komitecie Wykonawczym
Białostockiej Obwodowej rady Delegatów Robotniczych (RDR), od 1941
jako jej przewodniczący. W maju 1941 został przyjęty w skład
Wszechrosyjskiej Komunistycznej Partii Bolszewików - WKP(b) z
zaliczeniem stażu w KPP, co było wyrazem zaufania ze strony władz
sowieckich. Działał też w Międzynarodowej Organizacji Pomocy
Rewolucjonistom i w sowieckich związkach zawodowych. Podczas pobytu
w Białymstoku prowadził aktywną działalność agitacyjną i
publicystyczną, pisząc m.in. w polskojęzycznym "Sztandarze
Wolności", wychodzącym w Mińsku Białoruskim. Jak wspominała jego
żona: "uczestniczył od początku wszystkich akcjach politycznych i
społecznych prowadzonych przez KPZR. Wygłaszał referaty polityczne w
związkach zawodowych, w fabrykach, a także wśród inteligencji,
rozwijał działalność na terenie Obwodowego Komitetu MOPR,
mobilizował towarzyszy do wykonywania zadań postawionych przez KC
KPZR. Pisał też w tym okresie artykuły do prasy radzieckiej, w
których analizował i naświetlał zdradziecką politykę uprawianą
całymi latami przez rządy sanacyjne w Polsce. Pisał również artykuły
na temat budownictwa socjalistycznego w ZSRR" (Paweł Finder we
wspomnieniach towarzyszy walki, Warszawa 1956).
Po ataku Niemiec na ZSRR ewakuował się (22 czerwca 1941 z
Białegostoku do Mińska, a następnie Homla, konwojując archiwum
Obwodowego Komitetu Wykonawczego RDR. Ewakuowanie go w ogólnym
zamieszaniu panującym po wybuchu wojny świadczy o tym, że miejscowe
władze sowieckie zdawały sobie sprawę z wagi przywiązywanej przez
centralę w Moskwie do grupy polskich komunistów przebywających w
Białymstoku. W Homlu Finder brał czynny udział - za zgodą KC KP(b)
Białorusi - w przygotowaniu koncepcji powołania w ZSRR batalionu,
mającego walczyć z Niemcami; stało się to nieaktualne po podjęciu
przez rząd sowiecki rokowań z rządem polski na emigracji,
zakończonych 30 lipca 1941 podpisaniem układu Sikorski-Majski.
W lipcu 1941 Finder został wezwany do Moskwy, by uczestniczyć w
kursie w szkole Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej
w Puszkino i Kusznarenkowie. Wraz z Nowotką i Bolesławem Mołojcem
wszedł w skład "Trójki Kierowniczej" grupy polskich komunistów,
przygotowującej z polecenia władz ZSRR odtworzenie partii
komunistycznej w Polsce i opracowującej jej założenia programowe.
Był członkiem tzw. Grupy Inicjatywnej Polskiej Partii Robotniczej
(PPR), która - po nieudanej próbie 26 września 1941 - została
przerzucona do Polski 28 grudnia. Został współzałożycielem PPR,
