Wierzenia, przesądy, czary

[rita100]

wstep:
"Prosty mazurski i warmiński lud musiał sobie radzić ze zrozumieniem zjawisk
przyrody czy dziwnych zdarzeń w ludzkim zyciu. Uciekano się do przeróżnych
sposobów zwalczania chorób, które dotykały najbliższych. Natura ludzka
pozostawała niezrozumiana - wielu marzyło o ukrytych skarbach, zazdrościło
tym, którym się lepiej powodziło, i skąd brała się wiara w kłobuki czy palące
sie ogniki.
Odcięcie od świata, kultywowanie zwyczajów przodków, niski pozim oświaty czy
też zwykła zawiść były głównymi przyczynami powstania wirzeń i przesoądów
przekazywanych z ust do ust i utrwalanych w praktyce. Tak więc wierzono w
istnienie ciemnych, tajemniczych sił, które miały potężny wpływa na życie
Warmiaków i Mazurów."

A więc mamy bogaty repertuar fantazji ludu, tak bogaty , że niestety trzeba
koniecznie do tego specjalny watek, by te złe czarty zamknąć, uwięzić i nie
wpuszczać do naszego ludu ;))))

ps. źródło tych wszystkich diabłów -Warmiacy i Mazurzy - Życie codzienne
ludności wiejskiej w I połowie XIX wieku - praca zbiorowa pod redakcją
Bogumiła Kuźniewskiego.

[rita100]

Diabeł

Na terenie W i M uzywano róznych nazw na określenie diabła : diabeł, diabuł,
szatan, zły, zły duch, lucyper, czort, czart, Belzebuh, kusiciel,
niedobrzyciel, smok, tenfel, mamun.
Bogata fantazja ludowa utrwaliła wiarę w stare pogańskie demony, w istnienie
sił nieczytych. Na tych teren na ogół ludzie nie czuli lęku przed tymi
postaciami,
Diabła przedstawiano jako istotę bardzo głupią, łatwo się dającą ludziom
oszukać, z której można było się naśmiewać.
Diabeł trzymał w ręku widły, miał sierść , cztery nogi, krzywy i duży nos,
czasmi koński łeb, kopyta i straszną mordeczkę. Czasami jeździł na koniu.
Inna wersja - to diabeł był w kusym czarnym fraku, czarnym cylindrze, z ogonem,
z rogami czy kopytkami.
Najważniejsze w tym, że nasz diabełek był też formą niewidzialną lub też często
przybierał różne postacie, ponoć ptaka, wrony lub czrnego psa.

[Gość: tralala]

Smętek to postać niełatwa do opisania. Wiemy, że tropił go Wańkowicz, ale czy
wiemy kim, lub czym był Smętek. Ponoć zagościł na Prusach Wschodnich stosunkowo
niedawno, lecz twierdził, że mieszkał w Puszczy Jańsborskiej (Piskiej) jeszcze
w czasach przedchrześcijańskich. Jak było na prawdę, nie wiem.

[Gość: tralala]

O Smętku mieszkającym w lasach i na wydmach nadbałtyckich pisał Żeromski w
jednym z rozdziałów opowieści ‘Wiatr od morza’.
Wielce to był duch niesympatyczny i zły – prawdziwy czort, a dotarł nad Bałtyk
wraz z Normanami (czy też może Wikingami). Bez ustatnku polował na dusze
potępione, a gdy grzesznika nie mógł znaleźć to i dobrych ludzi nękał. Nasyłał
na nich złośliwe skrzaty i zmory, gdy trzeba sam pojawiał się między ludźmi – a
to jako wędrowiec w czarnym stroju, a to jako piękny młodzieniec – i siał
kłótnie i swary. Cieszył się, gdy ludzi ogarniała zlość, zawiść, zazdrość lub
chciwość.
Zły to bies, ten Smętek pomorski. Nie dawajmy mu zbyt wielu okazji do radości.

[Gość: tralala]

Smętek pruski to także diabeł, ale jakby starszy, zmęczony, już nie tak mocny
jak ten, co nad Bałtykiem grasował. Jeździł po mazurskich i warmińskich lasach
na czarnej kozie z białą strzałką na głowie. Był wysokiego wzrostu, w
podeszłych latach, z długą, siwą brodą. Na głowie nosił lisią czapę, spod
której wystawały gęste, siwe włosy, rzadko kiedy porządnie uczesane. A na szyi
miał jemiołowy wieniec (czyżby miał celtyckie korzenie?).
Choć już stary, nadal był panem i władcą wszystkich kłobuków, topników,
wilkołaków, krasnoludów i innych stworów nieziemskich. Potrafił ludzi
nastraszyć, ale czasem siadał na kamieniu i pomstował: ‘Skaranie z takim
narodem! Dawniej to osobę szanowali, bali się mojej osoby, truchleli. Ba,
dawniej! Ej, moresu nauczyć trzeba!’

[Gość: tralala]

A jak ktoś w kieszeni kawałek kredy święconej nosił, to się Smętka nie bał (no,
może trochę mniej się bał). Na widok Smętka kreślił wokół siebie krąg i tak
śpiewał:

Bies! Utrapsiony psies!
My cię, Smyntku, zabzijem
Lescynowym kijem.
Tak cię spierzem po pośladku,
Aż zabacys ojca, matki.

Lecz jak się Smętek bardzo na takie śpiewanie zeźlił, to burzę z piorunami mógł
na takiego śmiałka zesłać! Co za dużo, to niezdrowo.

[rita100]

Tralala, czytałam o Smętku, dobrze, że go zamieściłać, chyba jest on
najłynniejszym duchem Prus wschodnich :)

[Gość: zenek]

eeehehehehe...tez czytalem ta ksiazke dziecieciem bedac "czterej synowie raka" Tadeusza Stępowskiego...teraz czytaja to moje dzieci i tez to lubia ;)

[Gość: Warmiak]

Cóż za odkrywczy wywód w tej pracy zbiorowej! A ja było u Kaszubów, Kurpiów i
dajmy na to - iIndian, Czy inaczej?

[rita100]

Ale nasze diabły to nasze , a nie Wasze :)
I one bardzo psociły o czym jutro będzie wspomniane, a pozatem , nie tylko
diabły szalały , były też inne tworki - tylko spokojnie i wszystko w
odpowiednim czasie. W kazdym razie mozna zacząć sie już bać ;))))

[Gość: sam_sob]

Tylko nie przegap Kłobuka!

[muraszka1]

Rita juz o Kłobuku pisala,
Zbigniew Nienacki tez ;-)

[sam_sob]

muraszka1 napisała:

> Rita juz o Kłobuku pisala,

Chyba dawno temu?

> Zbigniew Nienacki tez ;-)

[muraszka1]

moja miłość do Warmii,nie mojej Ojczyzny,zaczeła sie od spotkania z Karolem
Małłkiem i Jego Żona,szkoda,ze zbyt poźno Ich spotkałam,nie zapomne
przegadanych nocy nad rzeka Krutynia,nie zapomne smaku śliwek,patrze na
ostatnie fotki,to byla chyba sobota? a potem w gazecie nekrolog:(

[Gość: rita]

hehe, najwazniejszy jest Klobuk
Klobuk Muraszka to nie diabeł to zły duch mieszkający w wybranych chatach.
Mamy ogromną iloć tych diabełków , mamy więc czym się chwalić ;)))

[Gość: sam_sob]

Tak naprawdę to o ważności mowy nie było. Pytanie dotyczyło tylko przyczyn jego
pominięcia. To za dużo?

[broneknotgeld]

Mamun?

Mamun godosz! Skondś go znom!
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=28940&w=23051594&a=23051644
Możno pieron to tyn som!

[rita100]

broneknotgeld napisał:

> Mamun?
>
> Mamun godosz! Skondś go znom!
> forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=28940&w=23051594&a=23051644
> Możno pieron to tyn som!

tak, tak Bronek, pewnie częśc tych diabełków przywędrowały z ludem niemieckim :)
O tym jeszcze bedzie - czyli porównania diabelków ;)

[rita100]

Gość portalu: sam_sob napisał(a):

> Tak naprawdę to o ważności mowy nie było. Pytanie dotyczyło tylko przyczyn
jego
>
> pominięcia. To za dużo?

Sam_sob - gdzie to pytanie jest ? Nic nie pomijamy - jesli chodzi o gware to
Warmia ponoć ma duże nalecialości niemieckiej, a Mazury bardziej nalecialości
polskie. Chyba tak ?

[rita100]

Hej, nie mylcie diabłów ze złymi duchami. Diabeł był istotą nadrzędną.
Kłobuk czyli chobołd lub lataniec
Jest jednym z najpopularniejszych złych duchów, Na Mazurach nazywany kołbukiem,
chobołdem, latańcem lub złym. Demon ten nie był typowym diabłem, gdyż nie
zabiegał o duszę człowieka. Za swoje usługi wymagał jedynie troskliwej opieki.

Jak go sobie wyobrażali ludzie ?
hehe - była to istota występująca pod postacią czarnej kury, sowy albo małej
małpki z bardzi dużym ogonem. Wiemy , że takie istotki dostawały sie wszędzie
nie zważając na zamki i zasuwy. Kłobuk bardzo lubił ludzi , a najbardziej z
nimi przebywać i nawet zamieszkiwać, a ludzie o niego bardzo dbali.
Najbardziej znana wersja wierzeń związanych z pozyskiwaniem klobuka dotyczyła
czarnej , zmokłej kury, która pojawiała się przy wybranym gospodarstwie.
Należało ją osuszyć i ogrzać w domu, a następnie otoczyć troskliwą opieką i
zapewnić ciemne pomieszczenie, najlepiej na strychu, w beczce z piórami. Mógł
być też ciemny pokój z ciepłą pierzyną - takie wymogi miał nasz warmiński
kłobuczek.
Ale to nie wszytko - wymagał on też dobrego jedzenia - najlepiej jajecznicę z
tłustymi skwarkami. Nie gardził też kluskami z winem i tak troskliwie
pielęgnowany nie opuszczał mieszkania w ciągu dnia, dopiero ciemną nocą
rozwijał swoją działalność. Klobuk najbardziej efektownie pracował w ciemną noc
z czwartku na piątek.

[rita100]

Pewnie jesteście ciekawi dlaczego tak w domach dbano o klobuka czyli chobołda
inaczej latańca ?
Był po prostu złodziejszkiem, ale o tym moje drogie dziadki jutro, czas na łowy
senne teraz.
Jak sie dokładnie przyglądniemy to dojdziemy do wniosku , ze takie kłobuki do
dziś istnieją, tylko już nie wśród ludu ale w wyższych swerach ;)))) (prawda
sam_sob ?)

[sam_sob]

rita100 napisała:

> Pewnie jesteście ciekawi dlaczego tak w domach dbano o klobuka czyli chobołda
> inaczej latańca ?
> Był po prostu złodziejszkiem, ale o tym moje drogie dziadki jutro, czas na
łowy
>
> senne teraz.
> Jak sie dokładnie przyglądniemy to dojdziemy do wniosku , ze takie kłobuki do
> dziś istnieją, tylko już nie wśród ludu ale w wyższych swerach ;)))) (prawda
> sam_sob ?)
>
To nie o prawdę chodzi, a o klimaty związane kłobukami, które tak ciekawie
przedstawił Nienacki.

[broneknotgeld]

"Jako było na poczontku"

Ponboczek w świata poczontku
Ciźba we tym raju mioł
Szkryfna - niy poskompia wontku
Jak sie za aniołow broł:


Liczba jejich wielko była
Czyńść sie nawet buntowała
W hardych zło siedziała siyła
Dyć w tym miara sie przebrała

Pedzioł w końcu - "Z raju fora"!
Tym co mu sie przeciwiali
Tako prziszła na nich pora
Bestoż pryndko uciekali

Nojgorsi do piekła wdepli
Bo podpadli aż na amynt
Mieli teroz richtig ciepli
Dyć sie na nic zdoł ich lamynt

Inksi poszli se na bory
Tam ich spotkosz przeca dzisioj
Duchy złe - tyż jakeś zmory
Pewnie ło nich żeś usłyszoł

Wiela tyż nurknyło w morze
Stawy rzeki i jeziora
To utopce - broń cie Boże
Z niymi zowdy ciynżko pora.

[rita100]

Więc wracając do kłoguka (chobołda, lataniec) to bardzo , bardzo trzeba uważać
z nocy z czwartku na piatek. Wydostawał się wtery przez komin i widać go było
jak leciał z długim ognistym ogonem. Lecąc obficie sypał iskrami. Przenikał do
domów bogatych gospodarstw i potrafił ukraść wszystko - zboże, słoninę,
pieniądze, złote przedmioty, płótno. Wsztko to zanosił swoim żywicielom, którzy
w niedługim czasie dochodzili do wielkich bogactw. Stawali sie tak bogaci, że
strych groziły zawaleniem od nadmiaru zboża.

Związek z kłobukiem zawsze był fatalny, gdyż nie można było rozejść sie z nim w
zgodzie. Gdzie sie zagnieździł dobrze służył swoim opiekunom, ich dzieciom i
wnukom. Gdy się jednak komuś sprzykrzylo jego towarzystwo, to pozbawiony
dotychczasowej opieki kłobuk zaczynał sie mścić. Tak jak przedtem znosił
bogactwa tak teraz mógł je wynosić. Mógł też spalić całe gospodarstwo.
Szczęśliwy był ten, kto nigdy nie miał z kłobukiem do czynienia, gdyż związek
ze złymi siłami zawsze ostatecznie musiał przynieść złe owoce. Najpewniejszą
ochronę przed kłobukiem był znak krzyża.

[rita100]

Znak krzyża był najpewniejszą ochroną przed chobołdem. Każda kupa zboża na
strychu nosiła znak krzyża. Nawet podczas młocki zostawione na noc na klepisku
snopy mógł kłobuk wymłócić i ziarno zabrać.
Gdy we czwartek wieczorem kobiety przestawały prząść, czyniły nad kołowrotkiem
znak krzyża, aby w nocy ktoś inny nie prządł.

A jutro, będzie "odmianek" inaczej "podziomek".
Taki sobie dziadek jednostopowego wzrostu z długą do ziemi brodą.

[rita100]

Odmianek
To duszek zamieniający dzieci na Mazurach, a na Warmii znany był jako "zamon".
Wierzono w demony porywające i odmieniające małe dzieci. Demony te były też
zwane "mamunami". Na WiM istniało przekonanie, że takie dzieci miały bardzo
duże głowy. Według wierzeń - porywano dzieci jeszcze nieochrzczone. Aby
zabezpieczyć sie przed podmianą , do łóżeczka dzieci wkładano kawałek stali,
np. igłę czy nóz.
A gdy już doszło do podmianki i na miejscu ludzkiego dziecka zauważono
podrzudka, należało wykazać sie nie lada okrucieństwem.
Teraz coś na silne nerwy, można dale nie czytać.










Otóż wynoszono takiego odmianka na pole i bito tak mocno (najlepiej do krwi),
że krzyki nieszczęśnika dochodziły do najdalszych chałup. Wtenczas litowały się
choboły - przychodziły i znowu zamieniały dzieci.

[rita100]

Podziomki albo krasnoludki

Mieszkańcy Warmii utrzymywali, że krasnoludki to drobniutkie, czerwone
robaczki, które dostawały sie do organizmu czlowieka, męczą go i powoli niszczą
tak, aż w końcu biedak zupełnie wysycha. Jedynym ratunkiem dla chorego były
rózne zabiegi magiczne - zawsze z użyciem popiołu dwunastkowego.
Izba, w której chory przebywał, należało wymieść, a następnie rozłożyć
prześcieradło na podlodze, ułożyć chorego i posypać popiołem. Odmawiano przy
tym rózne formułki. Takie zabiegi czyniono w czwartkową noc, krasnoludki w tą
noc lubiały wychodzić z ciała czlowieka.

Wierzono, że ludzie chorzy na gruźlicę mają w sobie tzw. krasnoludki, ktore
zjadają pluca.
No sami popatrzcie, czy Krasnoludki Marii Konopnickiej mogą się nam kojarzyć z
Warmią i Mazurami ?

[Gość: tralala]

Rzeczywiście, te krasnoludki jakoś mało symaptyczne. A były jeszcze topniki.
'Topnika wyobrażano sobie jako istotę często nagą, niewielkiego wzrostu, mokrą
i ubabraną błotem, lub jako chłopca w wieku 3-6 lat, ubranego w czerwoną
czapeczkę i czerwony kubraczek przepasany sznurem (iście krasnoludek?), albo
jeszcze inaczej jako postać małą, chudą, bladą lub czarną, o bardzo długich
rękach i bardzo długich palcach i włosach zlepionych wodą. Topniki siedziały w
każdym jeziorze i musiały co pewien czas kogoś utopić. Topienie ludzi było
jakby smutnym przeznaczeniem topników, koniecznością, od której nie chciały i
nie mogły się wyzwolić.' (Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich)
I jak tu teraz spokojnie iść na plażę? Turyści i tubylcy mili - uważajacie na
topniki.

[rita100]

Tralala - tak , jest , dojdziemy do Topników - ja już ich wcześniej poznałam.
A wiesz jakie zdanie wypowiadały Topniki przed utopieniem kogos ? Ciągle to
zdanie bylo wypowiadane.
Tralala - czy nie wiesz przypadkiem czy Topniki nie przyszły ze Ślaska, bo tam
są Utopce podobne wariaty, tylko , że tamte to byly rozrabiaki .

[Gość: tralala]

A to przepraszam, że wyrwałam się przedwcześnie. A o wiłach, rusłakch i
południcach też będzie? Na szczęście nie spotkałam się nigdy z topnikami
(brrr..) ale ponoć wołają 'Czas jest już i godzina, a żadnej duszy nima'.
O śląskich utopcach nic niestety nie wiem, ale z tego, co piszesz nie były tak
upiornie smutne jak topniki.

[rita100]

zgadłas - tak sobie gadają te Topiki , ale nie, o tych co mowisz chyba nic nie
slyszałam. Podziel sie z nimi.
Czy wiecie, że Topich - to taki mały chlopiec w czerwonej czapeczce mieszkający
w jeziorach. Gdy Topichy wypływają na wierzch trzy razy klaszczą w ręce i na
powrót chowają sie w wodzie, co oznaczało , ze ktoś już idzie do wody . Chyba
nie rozrabiały i nie psociły, były spokojne i tylko czekały nucąc pioseneczke -
"Czas idzie i godzina, a człowieka nie ma " Dziewczyny słysząc te slowa
uciekały z piskiem do chat, zawierały okna i dopoki nie usłyszały glosny plusk
w wodzie, co oznaczało , ze Topich uciekł do wody, wtedy dopiero wychodzily. A
najczęściej było tak , że to chlopaki nucili te slowa, żeby przestraszyć
dziewczyny, a później sami robili ten plusk wody.

Taka sobie wymyślilam wersje , by ubarwić nasze smętne Topiczki.
Fajnie, ze jesteś, możemy sobie porównywac nasze wersje.

[Gość: tralala]

Topich brzmi ładniej niż topnik, i bardzo sympatyczna ta Twoja wersja
wyjaśniająca skąd te głosy i plusk wody. Jednym słowem strachy na lachy. O
innych nadprzyrodzonych mieszkańcach jezior i rzek napiszę niedługo, dziś już
tylko o tym jak się przed nimi ustrzec. Otóż 'przed topnikiem, jak i przed
innymi duchami wodnymi miały chronić w gospodarstwach położonych blisko jezior,
wycięte w kształcie głowy słupy wmontowane w bramy od strony jeziora.' Za to
ci, co grodzą działki do samego jeziora, zwłaszcza drutem kolczastym - niech
się mają na baczności.
Jeszcze raz dziękuję Ci rita100 za te dwa warmińsko-mazurskie wątki. Dobranoc.

Wiły - wodne duchy

[Gość: tralala]

Jutro ma ponoć padać, więc szybciutko napiszę o wiłach - to kolejne duchy
wodne, tak jak rusałki o kobiecej postaci. Mieszkały w wodach i lasach, ale
potrafiły także przebywać w chmurach. Bywały złośliwe i sprowadzały nadmierny
deszcz lub gradobicie, niszcząc plony. Ale jeśli ktoś zyskał ich przychylność,
pomagały w pracy, przepowiadały przyszłość i uczyły sztuki leczenia. Jednak
źródła milczą, jak można było ugłaskać wiły. A jeśli to one przepowiedziały
jutrzejszą pogodę, to nie zapomnijmy o parasolach.

[rita100]

Ooooo, nie mam wspomniane w ksiązce o Wiłach, ciekawe to :)
Ciekawe ile tych duszków znajdziemy ?
Ale wreszczie mam ksiązkę o bajkach i legendach zebranych przez studentów i
utrwalonych w pracy w języku warmińskich przekazanych przez ludzi z pokolenia
na pokolenie. Znasz tą pozycję z 1956 roku ? Przy każdej bajce jest podane
nazwisko kto ją opowiadał - bardzo ciekawa pozycja. W przyszlym tygodniu
zabiorę się za nią. Trudności bede miała w tłumaczeniu tej gwary, jest tam
slownik.
Tralala , a może póżniej jak skończymy diabełki :)
Chciałabym wiedziec , czy zansz sie na bajkach warmińskich i mazurskich ?
Teraz z kolejnym diabełkiem się poznamy - napewno znasz :)

[rita100]

Babojędza
W przeciwieństwie do bezlitosnego Topicha babojędza, według wierzeń Mazurów, to
duch łagodny czy wręcz pożyteczny wychowawczo. Straszono nim dzieci, aby nie
wychodziły w zboże rwać kwiatów. Wiara w jej istnienie nie była na Warmii i
Mazurach zbyt powszechna, chociaż zdarzały się ostrzeżenia przed wychodzeniem w
południe na pole w zboże. Miała tam własnie chyhać babojędza (nazywaną też
żytnią babą czy żytnią matką), która porywa ludzi, a zwłaszcza dzieci.
Babojędza była ulubioną zabawą dzieci. Związywano jej oczy i stawiano ją na
środku koła. Wszystkie dzieci stając w kole śpiewały:

Prowadza baba po polu,
Łobżerała się kąkolu.
Babo, babo, czego żadasz ?
Czy głośnego czy cichego ?

Jeśli babojędza żądała głosnego, wtedy wszystkie dzieci klaskały, a jeśli
cichego, stały cicho w kole. Skoro babojędza złapała jakieś dziecko i je
rozpoznała, dziecko to musiało grać jeje rolę.

Bawiłam się w to na podwórku ;)))))i w przedszkolu

[Gość: tralala]

Babojędza to demon pól, znany także jako południca. Zostawiano dla niej w darze
ostatni snop zżętego zboża w podzięce za plony. A straszono nią nie tylko
dzieci - przestrzegano też dorosłych, by nie zasypiali na polu, bo południca
mogła sprowadzić na nich choroby.
Szkoda, że nie znałam tej zabawy jako dziecko. Teraz już za późno :( ale nauczę
kolejne pokolenie! Bawiłam się za to w 'raz, dwa, trzy - baba jaga patrzy' - no
ale przecież to wątek o duchach, a z wodnych zostały jeszcze rusałki.

[Gość: Robi]

Hop - siup - dana - dana
Realność zaczarowana!

Rusałki

[Gość: tralala]

Historia o rusałkach zaczyna się smutno - wierzono, że te nadprzyrodzone istoty
powstały z dusz zmarłych zaręczonych dziewcząt, lub tych, które popełniły
samobójstwo. Potem jest już lepiej - rusałki były młode i piekne. Zimą
mieszkały w jeziorach, na wiosnę przenosiły się na nadbrzeżne łąki i pola. A
przy pełni księżyca tańczyły. I tu znowu zgroza - biada temu, kto w ich korowód
się dostał - mogł zostać porwany, utopiony lub zatańczony na śmierć. W
najlepszym razie mógł dostać paraliżu lub pomieszania zmysłów.
Rusałki, jeśli się nie mylę, znano nie tylko na Warmii i na Mazurach.

[Gość: witek]

Nie, nie mylisz się. Ja znałem taką jedną pod Soliną.

[rita100]

Taralala - lecę spać , powiedz cos więcej o Rusałkach , jedną widziałam na
zdjęciu - zobacz
www.benchmark.pl/obrazki/5_2003/rusalka_w_skorze.jpg

[Gość: tralala]

O rusałkach to witek mógłby więcej opowiedzieć, skoro spotkał jedną osobiście.
Z życiem uszedł, mam nadzieję, że i rozum zachował, choć to może być trudne,
szczególnie gdy rusałka wygląda tak, jak ta na rysunku. Bardzo współczesna!
Wiły dzisiaj cały dzień deszcz nam ślą z nieba. Chyba zacznę czytać rozdział o
duchach ognia. Dorzucę tylko z dawnych wierzeń sposób na dobre zdrowie:
Wiosną 'przed słonka wschodem izie się do wody, chtóra leci na wprost słonka i
obmywa się nio. Tilko nie wolno nic mówić i oglądać się. To kto umyje się to
woda, to będzie cały rok zdrowy. A kto w domu chory, to mu się przynosi wodę.'
Tylko jak to wstać przed wschodem słońca. No i woda wiosną zimna aż strach.

[rita100]

Tralala, ale wspaniale wzbogacasz wątek, jestem pełna podziwu. Ale, wiesz, ta
ksiązka o bajkach i legendach jest wspaniała, czytam ją w gwarze warmińskiej i
jakoś to idzie, ale wyborne są tam opowiadania.Zamieszcze je kiedyś w tym watku.

[rita100]

Zmory
Na Warmii i Mazurach była bardzo rozpowszechniona wiara w mary (zmory).
Wyobrażano je sobie jako ludzi zaczarowanych, przybierających postać kota, psa,
słomki, jabłka itp. Był to duch, który przychodził w nocy dręczyć śpiących.
Obejmował łapami śpiącego tak, że ten zaledwie mógł oddychać, jednocześnie zaś
całował go i lizał.
Aby ustrzec się od zmory, należało położyć się na brzuchu. Wtedy rozgniewana
odchodziła. Jeżeli jednak udało się jej całować twarz śpiącego, to wkładała do
jego ust język tak mocno, że nie mógł krzyczeć. Podczas duszenia człowiek był
całkowicie przytomny, ale nie módł się ruszyć. Zmora mogła także dusić bydło,
koniom zaplatać warkocze, dręczyła również drzewa, ogień i ptaki.

[rita100]

Zmora - baśń o trzech siostrach.
Pewien ojciec miał trzy córki, które musiały chodzić jako zmory. Jedna musiała
dusić krzaki cierniowe, druga wodę, trzecia konie. Ojciec wszakże nie wiedział
o tym. Razu pewnego gdy późną nocą dziewczyny powróciły z wędrówek swoich do
stodoły, gdzie sypiały ojciec podsłuchał rozmowę i poznał tajemnicę swoich
córek. Uskarżały sie one na swoją dolę. Jedna była pokuta przez ciernie, drugą
fale wodne pobiły, trzecią konie pokopały kopytami. Dziewczyny cierpiały
całkiem niewinnie, musiały chodzić nocami jako zmory, dlatego , ze ich rodzice
chrzestni myśleli o tym podczas chrztu. Ojciec natychmiast wezwał innych
rodziców chrzestnych i kazał wszytkie trzy córki przechćić. Od tego czasu żyły
długo i szczęśliwie.
A teraz wiem dlaczego skąd pochodzi slowo i jakie ma znaczenie - mowiąc - jak
cię przechrzczę ! ;)))))

[Gość: Ed]

Od paru wiosenek zmawiamy się z wiedźminem na wspólny zlot na Łysej Górze, ale
zawsze jakieś wiatry w poprzek stają i w efekcie każdy z nas ląduje nie na tym
polu. Będąc bliżej tego uroczyska i mając jednocześnie konszachty ze Smokiem
Wawelskim może miała byś możliwość wpłynięcia na bardziej przyjazną propagację?
Ze swej strony jestem gotów służyć za drogowskach w pląsaniu i czołganiu się
przez Jaskinię Raj :))

pzdr

[rita100]

Ed , chyba jednak smoków na Warmii nie bylo ;))))
Chyba , że jakiegoś przywiozłeś z Krakowa do Olsztyna ?

[rita100]

Wilkołek
Ze zmorą spokrewniony był wilkołek inaczej wilkołak, gdyż obydwa duchy powstały
z przeobrażenia się ludzi. Wilkołaka czyli czlowieka przemienionego w wilka,
można było poznać po długim ogonie. Stwór ten nie był zbyt goźny, jeśli nie
czyniono mu krzywdy. Ludziom , którzy go obrazili mógł wydusić bydło.

Wiara w wilkołaka bywała tragiczna w skutkach. Ojcowie opowiadali dzieciom
historię, kiedy do jednej wsi mazurskiej przybiegł w biały dzień wściekły wilk.
Miejscowi ludzie uważali , że to wilkolak. Na nieszczęście w sąsiedniej wiosce
mieszkał czlowiek uważanego za wilkołka i wierzono , że właśnie on siedzi w tym
wilku. Postanowion mu dać nauczkę, wpędzono go do karczmy, po czym zamknieto
drzwi. Następnie chłopi uzbrojeni w widły i drągi weszli do środka by go zabić.
Zanim dopieli celu wilk pokąsał kilka osób, które zmarły póżniej na wściekliznę.

[Gość: tralala]

Żeby rozpoznać zmorę, należało zaprosić ją na śniadanie (frisztik): Przyjdź z
łyżką na śniadanie. Następnego ranka, jeśli przyjdzie do was sąsiadka i
przyniesie ze sobą łyżkę - to właśnie będzie zmora! (mądre źródła nie podają
jednak co wówczas należało zrobić, by zmorę odczarować?)
Można też było zmorę oszukać. Jeden ze sposobów podała już Rita. Drugi, dla
tych co nie potrafią spać na plecach) jest jeszcze prostszy - należało ustawić
na noc buty czubkami do drzwi, co znaczyło, że człowiek wyszedł. Można też było
położyć się nogami w głowach łożka i liczyć na to, że zmora odejdzie
skonfundowana. Miłych snów!

[rita100]

świetne sposoby - pamiętam jak o zmorach w postaci slomy opowiadała moja babcia
w Wieliczce. Pamiętam tą zmorę z opowieści.
Tralala - czy Tobie coś babcia opowiadała ?
dobranoc, tez lece - czyli uciekam od tego watku ;)

[Gość: tralala]

Dziękuję za miłe słowa, choć uznanie bardziej należy się tym wszystkim mądrym
ludziom, którzy 'Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich' spisywali.
Kiedyś dla porządku muszę ich wymienić. A te baśnie warmińskie - jeśli się nie
mylę - czytałam i miałam niegdyś. Teraz na półce nie widzę, pewnie komuś
pożyczona poszła w świat. Czy to jednak ta sama książka, nie wiem. Pamiętam
legendę o tym, jak silny kowal uniósł i przeniósł wielki głaz, by granice
Ostródy powiększyć. Pamiętam też legendę o jeziorze Dadaj. I o sprytnym chłopie
co diabła oszukał (tu nawet pamietam rysunek - chłop trzyma za nogi diabła,
który orze pazurami ziemię). Czy to ta sama książka?

[rita100]

Tralala - szukaj tej ksiązki, napewno była ciekawa, tego rodzaju ksiązek jest
coraz mniej. Mnie się udało zdobyć unikat w postaci opowiadań w gwarze
warmińskiej , wydanej w Warszawie w 1956 roku. I czy wiesz, że to jest praca
zbiorowa w tych czasach robiona przez studentów językoznawców warszawskich.
Chodzili oni i spisywali bajki , legendy i anegdoty. Co ciekawe w tej pozycji,
że spisywane są tak jak je ludzie opowiadali. Jest to zbiór opowiadań ludowych.
Pod kierownictwem gwaroznawców jak : Witold Doroszewski i Halina Konieczna.
We wstepie napisano: " Dawne to czasy, gdy W.M.Toeppen dobry folklorysta
niemiecki ogłosił "Przesądy z Mazur", ukazując w r.1867 niezwykłe bogactwo
odrębnej kultury chłopskiej na obszarach od wieków oderwanych od pnia
rodzinnego." Dużo jest wypracowań niemieckich, niestety nieudostepnionych nam,
ani nie przetłumaczonych.Takie badania były też prowadzone dużo , dużo
wcześniej.
Miałam ogromne szczescie, że właśnie takie bajdurzenia, bajania, przekazy ustne
znalazłam w antykwariacie, bo jeszcze kilka , może kilkanaście lat a słuch o
gwarze warmińskiej zniknie całkowicie.
Tralala , czy czasmi nie nadużyjemy miejsca na forum, kiedy założymy następny
wątek - "Bajanie na ekranie" ;) w gwarze warmińskiej, a ja stopniowo bedę
zamieszczać te opowieści i przekazy poszczegolnych rozmówców. Może i Tobie uda
się coś zanleź ?

[rita100]

Kautki
Były to malutkie ludziki kilkucalowe. Te ludziki czyniły wiele dobrego i
odznaczały sie wielką pracowitością. To napewno będa te krasnoludki o których
myslimy.
Pewien gospodarz w okolicach Węgoborka (Węgorzewa) miał w stajni konie i
chociaż nie dawał im jeść, zawsze były do syta nakarmione i napojone. Którejś
nocy gospodarz odkrył tajemnicę. W stajni ujrzał 12 małych kautków w ubraniach
i czapeczkach bardzo podniszczonych. Ujrzawszy gospodarza małe ludziki
pouciekły. Za dobrą służbę chłop sprawił im 12 par bucików, 12 porządnych
sukieneczek i 12 czerwonych czapeczek. Wszystko to połozył w stajni.
W nocy przyszły kautki, a jeden z nich, widząc ubranka, tak powiedział : "Nasz
gospodarz już nas wypłacił, już nie chce, żebyśmy mu służyli, teraz musimy
gdzie indziej służby szukać". Zabrali to co im gospodarz ofiarował i znikli i
więcej nie wrócili. Gdzie się teraz podziewają nie wiem, legenada nic nie mowi.

Tralala - jeszcze zostały ogniki na bagnach, a pózniej zjawiska atmosferyczne i
czary- mary. Jeśli masz jakieś nowe wieści o duszkach to z miłą chęcią i w
ogole - czuj sie na wątku jak u siebie w domu.

[Gość: tralala]

Dziękuję Rita za zaproszenie - już korzystam. Kautki pozwolą nam przypomnieć
jeszcze starszych mieszkańców Warmii i Mazur - Prusów. Aleksander Bruckner w
książce 'Starożytna Litwa - ludy i bogi' pisze, że Kautki to wedle wierzeń
pruskich 'tyle co kraśnięta, wzrostu na palec, z czerwoną czapeczką męskie, z
białym zawojem żeńskie, mieszkają pod ziemią, w zaułku, między drwami,
odwdzięczają się za starania o nie chodzeniem koło bydła, znoszeniem zboża,
itd. Chcąc się gdzie osiedlić, zrzucają w izbie nocą wióry i zanieczyszczają
mleko; jeśli gospodarz wiórów nie rozrzuci i mleko, nie wybierają plugastwa, z
domownikami spożyje, Kautki u niego zagoszczą.' Tak to plemiona pruskie odeszły
do historii, a Kautki zostały i nadal są chętne pomagać tym, którzy o nich
pamiętają.
Ale sa i tacy, co żle o nich mówią i twierdzą, że litewskie słowo kaukas a
pruskie cawx oznacza diabełka.

[Gość: tralala]

Oj, to widzę, że rzeczywiście muszę szukać na swoich półkach, u rodziny i
znajomych. Książka, którą pamiętam z dzieciństwa to był duży zbiór baśni i
legend warmińskich i mazurskich, wydany pewnie pod koniec lat pięćdziesiątych.
Mam wrażenie, choć mogę się mylić, że autorami byli miejscowi pisarze i poeci,
Michał Kajka, Maria Zientara-Malewska, ale napisane były literacką polszczyzną.
Twoja książka pomoże odświeżyć nie tylko dawne bajania ale i język(i)! A
kolejny wątek może jeszcze kogoś skusi do 'kontrybucji'? Ja na pewno coś
skrobnę, choć gwarą nie będę próbować, bo wyjdą z tego śmichy-chichy.

Kiermasz bajek

[Gość: tralala]

No i udało mi się odszukać 'Kiermasz bajek', zbiór baśni i legend z Warmii i
Mazur. I wiesz Rito - ta książka jakoś 'spokrewniona' z Twoją zdobyczą
antykwaryczną. Zaczęłam czytać od posłowia napisanego przez Władysława Gębika i
proszę: 'teksty te notowali językoznawcy i studenci Uniwersytetu Warszawskiego,
którzy pod kierunkiem prof. Doroszewskiego prowadzili na terenie Warmii i Mazur
szczegółowe badania.' Kiermasz bajek to z kolei zbiór baśni zaczerpniętych od
ludowych gawędziarzy a opracowany przez pisarzy i poetów w literackiej
polszczyźnie. Piękne i ciekawe te bajki, ale długie. Muszę poczytać i pomyśleć,
czy uda się je zgrabnie przemycić do forum.
A co ze Smętkiem? Zupełnie o nim zapomniałyśmy pisząc o róznych duchach i
dziwostworach. Postaram się to jakoś nadrobić, jak nie dziś to jutro, ale liczę
na wsparcie.

[rita100]

Świetnie Tralala - czy to jest w gwarze ?
Wstyd się przyznać , ale o Smętku nic nie cztałam dlatego nie zabieram glosu.
Stwierdzam , ze wszystkiego sie nie da przeczytać. Zaraz zabieram się do watków.
Te moje bajki zaczynają się od zwierzątek. A rok wydania sprawdziłas - moja
ksiązka 1956 roku i też jest wspaniałe slowo wstępne.
Więc do pracy się bierzemy :)
A wiesz, że mamy temat tak obszerny, że nie wiem czy mi starczy zycia ;))))))

[rita100]

Czyli kautki to dobre duszki Prusaków, najstarsze duszki ludziki tej ziemiczki.

Jeśli chodzi o te ogniki bagienne to najstarsze skarby zakopane musiały co
sześć lat sie oczyszczać i wtenczas nad bagnami widać było jak sie palą
najpiękniejszymi plomieniami. Kiedy się tak oczyściły znowu zapadały głeboko w
ziemię.
Każdy biedak marzył o znalezieniu ukrytego skarbu. Marzeniem Warmiaków było
odnalezienie takiego skarbu. Isniało nawet przekonanie , że gdyby w chwili
kiedy się czyszczą skarby, poszloby się z łopatą kopać to znalazłoby sie ten
skarb. Niestety , zazwyczaj strach wszystkich powstrzymywał. Dlatego znaleziono
inną metodę czarów odnalezienia skarbów. Otóz kto zobaczył płonień ognika
natychmiast szybko zdejmował buta z lewej nogi i rzucał za siebie. W miejscu
gdzie upadł but należy kopać. Szczęściarze znajdowali wtenczas garnek lub
kociołek ze złotymi lub srebnymi monetami. Pewnie od tej pory zaczęto chodzić w
butach, skończyła sie era chodzenia na bosaka. Najgorzej było zdjąć filcowe
gumiaki, zaczym taki szczęsciarz wysunął nogę z buta i to z wielkim wysiłkiem i
mitręgą, ognik dawno się wypalił i śladu po nim nie było.

[Gość: tralala]

Kiermasz bajek jest napisany literacką polszczyzną, nieco stylizowaną na gwarę,
gdzie niegdzie fragment wiersza lub piosenki warmińskiej lub mazurskiej. Mam
drugie wydanie tego zbioru, z roku 1959. Pierwsze, jak piszą we wstępie,
ukazało się rok wcześniej. Ale wśród autorów jest wiele znanych warmińskich i
mazurskich nazwisk: Alojzy Śliwa, Karol Małłek, Maria Zientara Malewska, Otylia
Groth. A ilustracje są autorstwa m.in. Andrzeja Samulowskiego i Hieronima
Skurpskiego. Ciekawe, czy były kolejne wydania?

[rita100]

Zamięścisz trochę tych wierszy i piosenek - lubie takie regionalne utwory.

[Gość: tralala]

Jeden taki wierszyk już wykorzystałam w opowiadaniu o Smętku (wyżej), ale
dołożę jeszcze drguą zwrotkę:

Bies! Utrapsiony psies!
Nasoł na nas puka,
Złodzieja kłobuka.
A nas tata w łeb Grabosia,
Aż zabacys ojca, matki...

Tak naśmiewały się ze Smętka dzieci kowala Wincentego Raka ze wsi Rapaty.Ale
koniec końców polubiły Smetka tak jak i on je pokochał, dały my wieniec z
jarzębin, a 'Smętek popatrzył długo na chłopca, na czerwone jagody i zmęczył
oczy tym patrzeniem, bo pociekły z nich nagle dwie strugi łez.' Smętny ten
Smętek, ale bajka kończy się dobrze. Dobrej nocy wszystkim.

[rita100]

UTOPEK:

ciemna noc juz zapadla
chłód ogarnął ziemię
nad stawem w tatarakach
jakieś licho grało
po polach pełzła groza
niezgłębionym cieniem
i w lasku koło dwora
coś głucho jęczało

powracał chłop z pańszczyzny
ścieżką wedle stawu
w którego toń zaglądał
rogal księżycowy
a bieda przezierała
mu z obu rękawów
a zmęczył się okrutnie
wtem w polu sierpniowym...

w tem, tęskny śpiew usłyszał
młodziutkiej panny
śpiew piękny a tak smutny
jak chłopska żałoba
melodią rozkołysał
przydrożne kaliny
i wzbił tumany kurzu
na samotnych grobach

uwiodła chłopa nuta
przecudnie ktoś śpiewał
ciekaw zboczył z drogi
ku wzburzonym wodom
szeptały tataraki
i szumiały drzewa...
"nie wrócisz- nieszczęśniku-
nie wrucisz juz do domu"

wiatr wył i pędził chmury
w odległe nieznane.
Niebiosa rozrywały
gromów pajęczyny
czekały ojca w chacie
dzieci zapłakane
podążył chłop zaślepion
za śpiewem dziewczyny

I na bok się rozeszły
wysmukłe szuwary
z odmętów się wyłonił
oślizgły utopek
pociągnął biedną duszę
w topielne koszmary
i zawarł wodne tonie
za zwiedzionym chłopem.

MAM NADZIEJE ZE SIE PODOBAŁO - wiersz anonimowy

[Gość: tralala]

Podobało choć i zdziwiło, że rusałka wyszła z wody choć księżyc nie był w
pełni. No chyba że to Utopiec tak zdatnie jej piękny śpiew naśladował.

Mazur przesądny

[Gość: tralala]

Czy z lewa, czy z prawa to we wróżbach wileka różnica. To, co dzieje się z
lewa, zwiastuje coś dobrego, co z prawa - nic dobrego (uprasza się nie
wykorzystywać do dyskusji politycznych):
Jak kogoś swędzi lewa ręka - dostanie pieniądze, jak prawa - będzie je wydawał;
Jak kogoś swędzi lewe oko, będzie się śmiał, jak prawe - będzie płakał;
Jak ktoś ma wypieki na lewym policzku, będą go chwalić, jak na prawym - będą
obmawiać.
Jak widzisz płonący skarb (porównaj - błędne ogniki), rzuć za siebie but z
lewej nogi, żeby skarb zachować.
Na koniec - palec wskazujący lewej ręki chroni przed złym okiem czarownicy!

Mazur przesądny

[Gość: tralala]

Garść przesądów mazurskich zebranych przez Maxa Toeppena i opublikowanych w
1866r. w książce Wierzenia mazurskie (Aberglauben aus Masuren):

Jeśli chłopu przebiegnie drogę zając, oznacza to nieszczęście, mianowicie
pożar. Wilk lub list przebiegający drogę przynoszą szczęście.
Ropucha w izbie przynosi nieszczęście. Żaba w izbie to czarownica mająca złe
zamiary. Żabę należy podnieść szczypcami do węgla (zimnymi!!!) i tak wynieść z
domu.
Jeśli ktory wyją w pobliżu domu, wróżą w nim awantury. Myjący się kot zwiastuje
gości.
Jeśli sowa usiądzie na domu i woła żałośnie: puść, wtedy ktoś umrze, a kiedy
śmiejącym się głosem woła: kołys, będą chrzciny.
Kiedy usłyszy się kukułkę, należy powiedzieć następujący wierszyk:
Kukaweczko,
Moja miła panieneczko,
Licz, licz, licz,
Wiele lat ja jeszcze będę żyć.
Ile razy kukułka zakuka, tyle lat życia nas jeszcze czeka. A kiedy się wiosną
po raz pierwszy słyszy kukułkę i ma przy sobie pieniądze, nie zabraknie ich
przez cały rok! Warto pamiętać o tym za pół roku, gdy znów nadejdzie wiosna.

[rita100]

Garść przesądów mazurskich zebranych przez Maxa Toeppena i opublikowanych w
1866r. w książce Wierzenia mazurskie (Aberglauben aus Masuren):

Słyszałam o tej ksiązce, chyba przetłumaczona z niemieckiego. Wiele jest takich
ksiązek pisanych po niemiecku i wywiezione ze soba.

A przesądy często się stosuje. Cos tam nie ma o czarnym kocie ;))))
Idziemy dalej tą drogą....

[rita100]

Życie mieszkańsów wsi wiązało się ściśle z przyrodą, dlatego wierzono w siły
demoniczne ukryte w wietrze, błyskawicy czy burzy.
Gdy powstawał wicher, tłumaczono , że to diabeł jedzie na wesele. Jeśli wichier
był silny, porywał i unosił piasek , mawiano: "Koń leci przez chmury". Do dziś
zresztą przetrwało przekonanie, że jeśli wiatr wyje, zawodzi, to to z pewnościa
ktoś się powiesił. Powstawanie silnych wiatrów wiosennych tłumaczono, że to
zmora biła sie z wiosną. Tańcem diabła była wichura w okresie Bożego Narodzenia.

[Gość: tralala]

O czarnych kotach mój przesąd całkiem osobisty: Jeśli masz dwie czarne kotki a
jedna nazywa się Abra, to druga powinna nazywać się Kadabra :))) Kadabra śpi na
moich kolanach, a Abra zasnęła na łóżku (nie będę ich wyganiać, bo wygnam
szczęście). Mazurzy i Warmiacy najwyraźniej czarnych kotów się nie obawiali.

[rita100]

Świetne, a ja miałam dwie suki i gdybym wiedziała o Twoim przesądzie to równiez
dałabym im tak na imie - doskonały pomysł. Abra i Kadabra. Doskonałe, z glowy
mi to nie może wyjśc Abra i Kadabra. A co sie stanie jak jedna taką kotke nazwę
jednym imieniem Abrakadabra ?

[Gość: tralala]

Będzie tyle samo szczęścia, ale o połowę mniej zabawy niż z dwiema kotkami. A
wołać i tak trzeba kici-kici.
Ach, i odnalazłam jeszcze jeden wierszyk do kukułki, ale bardziej regionalny:
Kukawiecka,
Moja miła pannenecka,
Lic, lic, lic,
Wiele lat ja jesce będe zić.

[Gość: tralala]

Chciałam dziś dodać też kilka przysłów związanych z sierpniem i żniwami, ale
gdzieś mi się zapodziała stosowana książeczka. gdybym była przesądna, to bym
powiedziała, że diabeł ogonem przykrył :-) ale nie jestem, więc tylko swoje
niedbalstwo winię. Tak czy owak, zamiast przysłów, jeszcze jeden przesąd
mazurski:
Jeśli płomień w piecu syczy, ludzie cię obgadują. Trzeba wówczas węgle posypać
solą, a oszczercy wyskoczą na języku pypcie!

[rita100]

Dzis się dowiedziałam, że w okolicy grasował diabeł i taki diabeł wstapił w
sąsiada. Ten sąsiad postanowił zrobic grilla na 100 osób, a przyszła tylko
teściowa, i w nim tak ten diabeł się zezłościł, że wziął siekierę i zaczął
gonić swoją teściową. W czasie tej gonitwy tesciowa doleciała do Policji a
agresor-sąsiad padł na zawał serca. Tak to współczasna histotyjka i prawdziwa.

Rita-dlaczego ty sie nie leczysz?

[block-buster]

Skierowanie

[Gość: tralala]

Oj, to może i ja poproszę o skierowanie? Rozumiem, że po zakończonej terapii
będę się wypowiadać tylko i wyłącznie na tematy polityczne. Ale, ale, czy to
nie Agnieszka Osiecka pisała 'życie jest formą białka, lecz czasem coś w duszy
załka'?

[rita100]

Nie przejmuj się Tralala , nikt nie jest w stanie nas złamać :). Licze się z
zakłóceniami w watku, tylko Ty się nie martw. Troche sobie pofolgowałam z
ostatnim prawdziwym wpisem, ale czasami opowieść prawdziwa kwalifikuje się do
wariactwa, tak w życiu jest.
Teraz jeszcze prace domowe i jedziemy dalej w kraine basni , legend , tradycji
warmińskich i nasze wspólne AbraKadabra ;))))

[rita100]

To wiatr już mamy czyli koń leci przez chmury lub diabeł jedzie na wesele, to
teraz zajmiemy się burzą.
Wśród mieszkańców Krainy Tysiąca Jezior nie mniej emocji i przesądów budziła
burza, niekedy nazywana Grzniotą. Wierzono, że w czasie burzy otwierało sie
niebo, a błyskawica była światłem z nieba widzianym przez ludzi. Wierzono, że
nie należy gasić ognia powstałego od pioruna ani ratować trafionego czlowieka.
Gasić taki ogień można było tylko przez chodzenie ze świętym obrazem, figurą
lub ziołami.

Teraz wezmę i prześwięcę block-bustera ;)))))kaduka ;)

Ty nie zdajesz sobie sprawy-buster to superhaker

[Gość: Enola Gay co.uk]

I znajdzie cie na koncu swiata...

[rita100]

Enola Gay co.uk - czy Tobie też się nie podoba nasz wątek ?

[rita100]

Gość portalu: Enola Gay co.uk napisał(a):

> I znajdzie cie na koncu swiata...

i co mi zrobi jak mnie złapie ?
Zaczynam się bać....
A nie lepiej napisac na poczte o co tu chodzi ?

Coś tu straszy

[Gość: tralala]

Straszki

Straszek zielony mieszka w trawie,
więc go nie w niej nie widać prawie.

Straszek czerwony maki wybrał,
trudno go w makach dostrzec chyba.

Straszka srebrnego blask księzyca
pociąga bardzo i zachwyca.

Straszek niebieski wzbił się w niebo
wiec przestraszony wcale nie bądź!

A straszek żółty skrył się w jaskrach,
podobno go widziała ważka.

Straszek brązowy śpi na korze,
a więc nikt dostrzec go nie może.

A straszek biały siedzi w śniegu,
niełatwo trafić tam do niego.

Straszek złocisty wszedł do ula
i pośród plastrów miodu hula.

A straszek czarny w nocy straszy,
czasem do okien puka naszych.

Gdy się więc nocą czarną wkradnie,
trudno objerzeć go dokładnie.

strasznie straszny, całkiem współczesny wierszyk autorstwa Włodzimierza
Scisłowskiego.

[rita100]

A ja się boje myszy... znasz piosenkę Czerwonych Gitar ?
Wracamy do tematu :)

[rita100]

Burza łaczy się z piorunem. Według wyobrażeń ludowych piorun spadał na ziemię w
postaci kamienia lub krzemiennej siekiery. Z piorunem wiązały sie liczne
przepowiednie pogody i urodzajów. Odnosiło się to do pierwszego wiosennego
grzmotu. Mawiano że: " Jak na połedniu grzmi, to żniwa dobre i suche; jak na
północi, to liche w wodzie; na zachodzie - srednie, a jeśli grzmi na wschodzie,
żniwa będą zimne i liche".

Po tych grzmotach pewnych wpisów, zaczełam się bać, ale po burzy wychodzi
najczęsciej słońce więc czas na tęcze.
Tęcza, sliczne zjawisko, ciekawe co Warmiacy o tym myśleli ?

[rita100]

A więc tęczą była okreslana dawniej jako most albo łuk łączący niebo z ziemią.
Niektórzy twierdzili , że przychodzi ona napić sie wody. Wyobrażano ją sobie
też niekiedy jako żywego potwora. Na Mazurach tęcza zapowiadała pogodę, a na
Warmii deszcz - deszcz. Ciekawe jest wierzenie tłumaczące nagłą śmierć
człowieka przez utonięcie; mówiono wtenczas, że "tęcza go wypiła". Istniało też
przekonanie, że "tęcza to znak, że descu nie będzie, to Pan Bog kiedyś ludziów
ukarał potopem, a potem dał znak tenco, że ziencej tak karać nie będzie".

ps. Klobuckowe straszące wpisy niech tęcza warmińska wciagnie , wyssa i niech
już nas nie straszą, bo zrobimy czary mary. Bedziemy mówic nastepnie o
czarownicach i ich czarach - niech się najwięksi hakerzy zaczną bać;)
Warmia nie umarła - jest czarująca i kolorowa :)

[Gość: tralala]

Zanim pojawią się czary-mary, dorzucę garść ludowych mądrości. Teraz, wiadomo,
możemy sobie sprawdzić prognozę pogody (na najbliższy weekend raczej kiepska) -
kiedyś zapowiedzi pogody lub niepogody szukano w przysłowiach. A że na Warmii
często pada, wiele z tych powiedzeń dotyczyło deszczu.
Zacznę od sierpniowej zapowiedzi: W sierpniu grzmotu wiele, mokrą zimę ściele.
A we wrześniu: Gdy jasna noc na Mnichała (29 IX) to nastąpi zima trwała, ale
gdy w Mnichała deszcz upadnie, wolna zima będzie snadnie.
W październiku: Kiedy świeta Jadwiga deszcz poda, to kapusta nie słodka, ale
kwaśna będzie.
No i znane także w innych regionach, grudniowe przysłowie: Barbara na lodzie to
gody na wodzie.
I do zapamiętania na przyszły rok:
Kiedy w święty Walenty (14 II) deszcze będzie ostry mróż jeszcze.
Suchy april, mokry maj, będzie żytko tak jak gaj.
Pada deszcz na świętego Floriana (4 V) skrzynia złotem wypchana.
Pada deszcz świętego jakuba (25 VII) na pszeniczkę pewna zguba.

A teraz angielskie hokus-pokus (tam też na brak deszczu nie narzekają): Rain,
rain, go away. Come again some other day. W deszczowy dzień należy powtarzać do
skutku )))

[rita100]

haha, dlatego Warmiacy powinni odczarowywać pogodę i wywolywac słońce - ale nic
o tym nie czytałam :)
Tralala, podobają Ci sie te bajeczki warmińskie ? Lubie je czytać, nawet kilka
razy, sa takie cieplutkie jak cieplutkie bułeczki ;) Musze połazić po
antykwariatach.

[Gość: tralala]

Czy podobają mi się bajeczki warmińskie? Bardzo, a jeszcze bardziej podobają
się mojej rodzinie, jak je czytam na głos. Tylko nie wiem, czy śmieją się z
bajek czy ze mnie?
Nie dopisuję swoich 'kiermasowych', bo są baaardzo długie. Może wpadnę na jakiś
pomysł, jakby je skrócić i nie 'zbrzydzyć'. Zniknę teraz na długi weekend,
odezwę się we wtorek (ale może zajrzę, by choć jedną bajeczkę poczytać).

[rita100]

Dobrze, że zaczynamy od bajeczek , bo legendy już będą łatwiejsze, jak się
przyzwyczaimy do stylu pisania i czytania - dzieciaki napewno sie smieją z
glośnego czytania, ale wszak przy zabawie najlepiej czas mija - umieć się bawić
to sztuka.
Najlepiej jak, moja córka kupiła ksiązke dla ojca - jak żyć po zawale serca -
myślałam , ze to poważna ksiązka, taka naukowa - ale zagladam i się oderwać od
niej nie moge, do tej pory jak sobie przypomnę to sie smieję. Naprawdę takie sa
porady jak nie z tego czasu ale prawdziwe i tak realne.
Nie wiem jak Ci to wytlumaczyć, pewnie przyjdzie na to czas.

[rita100]

Czary i czarownice

Zjawiskiem powszechnie znanym niemal u wszystkich ludów była wiara w możliwość
wyrządzania zła lub dobra za pomocą czarów. Warmińskie i mazurskie czarownice
miały w sobie bardzo dużo z wyobrażeń ogolnopolskich. Ich działalność łaczono z
diabłem i uchodziły obe za 'oswojone" czy nawet mniej szkodliwe. Znano nawet
czarownice dobre, które odczarowywały i leczyły.
Osoby zajmujące się czarowaniem były najczęściej kobiety o czerwonych oczach,
zwłaszcza stare i z usposobienia milczące. Często bywały nimi osoby ułomne,
albo rzucające się w oczy z powodu wad cielesnych. Opinie czarowników mieli też
żebracy. Panowało przekonanie, że czarownice albo czarownicy mogą uczynić
ludziom wszelkie zło za pomocą złego spojrzenia. chuchnięcia, dotknięcia,
posypywania albo dając coś do zjedzenia.
Wielkie obawy budziło "złe spojrzenie". Wiązano z nim powstanie kołtuna lub
nagłe kalectwo.

[rita100]

Sposoby na czary
Przed czarami chronił znak krzyża nakreślony poświęconą kredą na drzwiach domu
i bramy w dzień św. Jana wieczorem lub w Wigilię Trzech Króli. Bezpieczeństwo i
szczęście zapewniano wsi, gdu ją dookoła oborano pługiem zaprzężonym w parę
czarnych koni.
Lekarza na Mazurach traktowano jako czlowieka zupełnie niepotrzebnego i
trzymano się od niego z daleka. Uważano, że tylko czyha na pieniądze, a i tak
nie moze wiele pomóc.

W aptece

[Gość: tralala]

Napisałaś Rito, że od lekarzy dawniej trzymano się z daleka. trudno się dziwić.
Wystarczy zajrzeć do dawnej, mazurskiej apteki, żeby poczuć się jak u Baby
Jagi. Oto garść medykamentów sprzed ponad stu lat:
bobki od bydłowania (Boletus cervinus), bociania lub borsucza tłustość (Adeps
suillus), bóbrowy strój (Castoreum canadense), czartopłoch (Agaricus integer.),
jeleni skok (Boletus cervinus), kamień od poruszenia (Lapis haematites), krople
od wielkiego poruszenia (Tincit. Valerianae), kuszki od robaków (Trochisci
Santonini), lisia wątroba (Hepar lapi), maść kukawczynego oka (Ungu.
Pediculorum), morzybab (Lycopodium Selago), ranny kamień (Cuprum aluminatum),
skowronkowa szwama (Boletus laricis), śmierci głowa (Caput mortuum), węgorza
tłustość (Adeps suillus), wilcza gardziel (Hepar lupi), wilczyba (Semen
strychni), żartopłoch (Agaricus integer.) i żywy gnat (Radix consolidae).
Niech się schowają trzy wiedźmy z 'Makbeta'. Gdyby tu kiedyś zajrzał
farmaceuta, podaję też nazwy łacińskie - może choć kilka z nich rozszyfruje.

[rita100]

Czyli mówisz Tralala, że mogłybyśmy otworzyć apteke tradycji zielarskiej i nie
miałybyśmy równych ;)))))
Oj, pamietam czasy , kiedy to z bacią szlo sie na łąki zbierać zioła i suszyć.
Cały strych leżał obłozony kwiatem lipy .

[Gość: tralala]

Czerwone oczy czarownic to najczęściej był efekt zapalenia spojówek. A skutki
oskarżeń o czary były często tragiczne. 21 sierpnia 1811 na Wzgórzu
Szubienicznym koło Reszla spalono na stosie Barbarę Zdunk, oskarżoną o to, że
czarami spowodowała pożar miasta w 1807r. Sprowadzono kata z Lidzbarka, któremu
pruski minister sprawiedliwości nakazał jednak przed podpaleniem stosu udusić
skazaną. Barbara była ostatnią czarownicą w Europie oficjalnie skazaną na
spalenie na stosie.

[rita100]

Bardzo ciekawa opowiastka i to , że była ostatnią czarownicą spalona na stosie
w Europie to nie wiedziałam. Hehe, poznałam tylko osobiście w Teatrze
Slowackiego czrownice z Salem - tam to dramat z tymi niby czarownicami:)

[Gość: tralala]

'Czarownice z Salem' w oryginale to The Crucible (tygiel). Dawno, dawno temu do
Poznania przyjechał z tym przedstawieniem teatr angielski. Ktoś z moich
znajomych wybrał się i potem opowiadał jak mu się baaardzo podobała sztuka The
Crucible. Po wszystkich ach i och, ktoś inny bystro zapytał: No dobrze, czyli
The Crucible był niezły, a jak wypadły Czarownice z Salem?

[Gość: tralala]

Podobno w lasach nad jeziorem Bełdany żyła niegdyś czarownica, która miała
bardzo długie włosy. Jeśli zaplątała je w sitowia nad jeziorem, musiała je
rozplątywać przez kilka dni. Złościła się wtedy, a jezioro burzyło się i rybacy
nie mogli wypływać na połów. Pewnie po dziś dzień krąży wokół Bełdan, po
przecież i teraz nie zawsze jest to spokojne jezioro.

[rita100]

Masz ogromną wiedze Tralala o tradycjach - a czy wiesz, że Kraków ma Smoka,
Wrocław ma Krasnoludki, Gliwice mają Utopka, a Olsztyn jest biedny - nie ma nic.
Dlatego tak teraz sobie pomyślałam, ze cos musimy stworzyć dla Olsztyna, jakąś
legendarna postać , cos czym bysmy zachwycili cala Polske , co byloby symbolem
Olsztyna, cos co mogloby krązyc i odżyć w Olsztynie i w przebraniu w czasie
sezonu turystycznego zaczepialo by turystów grzecznie. Nie wiem czy byłas na
Rynku w Krakowie , ale ostatnio jak tam byłam to zachwyciłam sie Biała Damą,
Stanczykiem i innymi orginalnymi pomyslami, a wszystko to utrzymywane jest z
funduszów miejskich dla rozbawienia turystów.

Ale może jak skończymy tematy, to coś wybierzemy wspolnego.
Świetnie opowiadasz :)

Legendarne postaci

[Gość: tralala]

Pomysł przedni i będę nad nim myślec. Na Rynku w Krakowie byłam, ale kudy nam
do Krakowa? Olsztyn biedniutki, bo przez wieki był małym miasteczkiem,
mniejszym nawet od Barczewa. Jednak masz rację Rita, że turystów warto
przyciągać i zatrzymywać na nieco dłużej.
Po zamku w Olsztynie chodzi już Kopernik (w czwartki), ale ostatnio miał na
nogach trampki! A przecież wiadomo, że diabeł tkwi w szczegółach. A gdyby tak
Alna, która swoim płaczem dała początek Łynie? Piękna dziewczyna o długich
włosach? Jest już nawet jej rzeźba w parku nad Łyną. Tylko nie wiem, czy by
mogła przechadzać się topless )))

[rita100]

Według mnie to powinna być stworzenie rozrabiarskie , z ikra, cos
czarodziejskiego, nie taka dziewczynka z zapalkami :)
Wszytkie te postacie w Krakowie nie wędrują , one stoją w miejscu na
postumencie i nic nie robią, stoją jak mumie, tylko wtedy kiedy turyści są
zainteresowani to wydziwia , albo stroi miny, albo wymachuje rękami, zawsze coś
artyści wymyślą. A taki chodzacy Kopernik nic nie wnosi, bo sobie chodzi, a tu
trzeba go zatrzymać i zrobić z niego artystę, tak by ludzie zrobili z
ciekawości zbiegowisko i przez moment choć patrzyli z uśmiechem na twarzy. Po
za tym taki artysta dostaje od turystów monety gdzies tam w pojemniczek obok.

[rita100]

Zażegnanie
Zdecydowanie skuteczną metodę leczenia chorób stanowiło zażegnanie, które
stosowano szczegolnie nagłych wypadków.
Jedną z chorób najczęstszych był kołtun. Do jego leczenia używano zamawiań.
Uważano , że przez kołtun ujawniają sie choroby oczu i reumatyzm. Czarownica
dawała choremu specjalny napój na dojrzewanie kołtuna. Po pewnym czasie
zdzierała go z głowy ostrym kamieniem, a wtedy też znikały inne choroby.

[Gość: tralala]

Owo zażegnanie lub zamawianie brało się z wiary, że choroby powodowane są przez
demony. Na każdą chorobę było zaklęcie, na przykład w przypadku róży trzy razy
dziennie powtarzano formułkę: 'Jezus z ogniem w ręku szedł przez grządkę z
koperkiem, mówiąć: Nie będziesz już palić i płonąć.' Za każdym razem po
zamówieniu chuchano na chorą kończynę. Lecz już na początku XXw. wiara w
zamawianie i umiejętności starych znachorek odchodziła w niepamięć (książki
Zabobony na Mazurach, Fritza Skowronnka).

[rita100]

miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,2874636.html
czytałas ?

[rita100]

Czarodzieje
A sposoby na złodzieja też były ciekawe. Więc tu aby wykryć złodzieja
sprowadzano czarodziejów. W tym celu taki czarodziej brał Biblię, klucz i sito.
Klucz przywiązywał do Bibli i głośno wymawiał różne imiona. Jeśli przy którymś
z nich klucz się poruszył, wskazywało to na złodzieja. Kiedy odkryto winowajcę
za pomocą gróźb zmuszano do zwrotu skradzionych rzeczy.

Wiesz , ja to sobie chyba wydrukuję, świetne to mamy :)

[Gość: tralala]

Tak, czytałam, i taką mam refleksję. Jeszcze rok-dwa po wojnie mozna było
szukać prawdy o tych ziemiach, a potem ma kilkadziesiąt lat zamknięto wszystkim
usta. Jak to dobrze, że teraz znów można, jeśli się tylko chce, żyć bez
zakłamania.

Gierach

[Gość: tralala]

Jest już po 22.00, dzieci powinny już spać, więc mogę napisać o Gierachu. Coś
strasznego - otóż w Prusach i na Śląsku w XVII i do połowy XVIIIw. grasował
najprawdziwszy wampir. Nazywano go różnie: Gierach, Stryz lub Wieszczy. Ostatni
raz zaatakował w 1750r. Potem widać ktoś przytomny uśpił go na długi czas. A
wystarczyło posypać jego grób makiem!
Inny sposób unieszkodliwienia tego wampira polegał na włożeniu do grobu
splątanej sieci rybackiej. Od tej chwili wampir, zamiast wychodzić nocą na
polowania, siedział w trumnie i rozplątywał sieć. A szło mu opornie - jedno
oczko na rok.

[rita100]

fantastyczne i horrorystyczne - strach sie bać :)

Tralala, ja wyczerpałam temat o wierzeniach , czarach i przesądach.
Może w tym wątku poruszymy sprawy folkloru, baśni i legend ?
Nie mam książki, a musi być fantastyczna, bo sam tytuł zaciekawia - Emilia
Sukertowa-Biedrawina -"Tajemniczość moczarów, stare szerokopienne święte dęby,
kurhany, grodziszcza przedhistoryczne, szept i plusk jezior - wytworzyły w
psychice Mazura pewnien mistyczny kult dla mocy nadziemskich."

złe moce uwięzione

[Gość: tralala]

Gieracha sama się przestraszyłam i wolałam nie czekać do północy, żeby o nim
napisać i w ten sposób go unieszkodliwić. Może więc zakończymy tę część wątku
tak, jak ją zaczęłaś - niby-zaklęciem: by te złe czarty zamknąć, uwięzić i nie
wpuszczać do naszego ludu ;))))
No, chyba że gdzieś przypadkiem wypatrzę jeszcze jakiegoś monstera i wtedy go
gdzieś tu 'przylepię', żeby nie straszył po świecie.
Baśnie i legendy - z wielką przyjemnością, ale za jakiś czas - teraz zniknę na
tydzień w tak głębokich lasach, że prędzej zobaczę kransoludki niż komputer.

[rita100]

Tralala - doskonalszego zakończenia watku by nikt nie wymyślił. Zgadzam sie
całkowicie. Tymczasem, wsadze nasz cały wątek do archiwum w Klubie Forumowicza,
by nie zaginął i był dostępny dla wszystkich.
Miłego wypoczynku, i ja troche zrobię przerwę, a zajmę się przepisywaniem
legend po warmińsku, to tez specyficzny watek.
Bardzo, a bardzo dziękuję za rozmowę, spadłas jak dobra wrózka do niego i
strasznie go przyozdobiłas swoim wpisami. Zakladając te watki nie
przypuszczałam , że będę rozmawiać w tak przyjemny sposób. Już nawet zalożyłam
w myślach, że pewnie będę do siebie pisać, a jednak dane mi było tak wspaniałe
towarzystwo.
Udanej pogody i pogody ducha, oraz dobrej wiary :)

[Gość: tralala]

I ja dziękuję. A do podziękowań doczepię jeszcze jeden, współczesny wierszyk:

W starym zamczysku

W starym zamczysku wśród murów kruchych.
wiec urządziły przeróżne duchy.
Przybyły strzygi, upiory, widma,
bo cel jednaki wszystkich tu przygnał.

Wodnik się zjawił pośród rusałek,
Skarbnik z kopalni i mary białe.
A Baba-Jaga i wiedźmy srogie
zaparkowały miotły pod progiem.

Lucyfer także przybył z otchłani
I inne diabły, czarty, szatany.
Złe czarownice aż z Łysej Góry
bawiły wszystkich śmiecham ponurym.

Był też zbój Madej, był Pan Twardowski
i był Duch Puszczy z brodą po kostki.
Smok się przyczołgał ze Smoczej Jamy,
Śpiący Rycerze przyszli z mieczami.

Sejmik otworzył czarownik Kościej:
-Szanowne Panie! Drodzy Waszmoście!
Będziemy radzić w trosce odwiecznej
jak ludzi straszyć bardziej skutecznie!

I obmyślimy nowe sposoby,
jak o północy harmider zrobić.
Ludzie z nas szydzą, nic się nie boją,
więc im pokażmy potęgę swoją!

I ja tam byłem całkiem przypadkiem:
sam to przyznaję - zdarzenie rzadkie.
Co obejrzałem - to opisałem!
A czy się bałem? - Oj, strasznie bałem!
(Włodzimierz Scisłowski)

Dobrej nocy, Rito. Dobrej nocy wszystkim.