PRZEDSIĘBIORSTWO HOLOKAUST

[wild]

„Mam wrażenie, że zamiast uczyć o holokauście, handluje się nim."




Rabin Arnold Jacob Wolf, Uniwersytet Yale1

1 Michael Berenbaum, After Tragedy and Triumph, Cambridge, 1990, s. 45.



Norman G. Finkelstein



PRZEDSIĘBIORSTWO HOLOKAUST

SPIS TREŚCI

Wstęp…………………………………………………… 4





ROZDZIAŁ l

Zbijanie kapitału na
holokauście.........................................
9



ROZDZIAŁ 2

Oszuści, handlarze i historia..........................................
….. 23



ROZDZIAŁ 3

Wyłudzanie do
kwadratu ..................................................
42





Konkluzja...............................................................
……….. 72





Posłowie do wydania
polskiego ............................................ 77





Goldhagen dla początkujących, czyli Sąsiedzi J. T. Grossa... 86











PODZIĘKOWANIA






Pomysł napisania tej książki zawdzięczam Colin Robinson z wydawnictwa Verso.
Roane Carey nadała moim rozważaniom kształt spójnego tekstu. Na każdym etapie
powstawania tej książki pomocą służyli mi Noam Chomsky i Shifra Stern.
Manuskrypt zre­cenzowały Jennifer Loewenstein i Eva Schweitzer. Osobistej po­
mocy i wsparcia nie szczędził Rudolph Baldeo. Jestem im wszyst­kim bardzo
wdzięczny.

Strony te poświęcam pamięci moich rodziców. Dedykuję je przeto moim braciom,
Richardowi i Henry'emu oraz mojemu bra­tankowi Davidowi.

Norman G. Finkelstein

[-------WSTĘP------]

[wild]

WSTĘP

Międzynarodowy debiut książki Przedsiębiorstwo holokaust (The Holocaust
Industry), w czerwcu 2000 r., wywołał fale reak­cji. W wielu krajach, od
Brazylii, Belgii i Holandii po Austrię, Niemcy i Szwajcarię, moja książka
sprowokowała szerokie deba­ty i znalazła się na czołówkach list bestsellerów.
Wszystkie głów­ne brytyjskie dzienniki i czasopisma poświęciły jej co najmniej
całostronicowe recenzje, a francuski „Le Monde" zamieścił na jej temat
komentarz redakcyjny i zajmujące dwie strony omówienia. Poświecono jej też już
mnóstwo audycji radiowych i programów telewizyjnych oraz kilka pełnometrażowych
filmów dokumen­talnych.
Największe natężenie miały reakcje w Niemczech. W towa­rzyszącej wydaniu
niemieckiego przekładu książki konferencji prasowej udział wzięło prawie dwustu
dziennikarzy, a ponad ty­siąc osób (dla prawie pięciuset dodatkowych nie było
już miejsca na sali) uczestniczyło w zorganizowanej w Berlinie dyskusji ze mną.
W ciągu kilku tygodni sprzedano w Niemczech 130 tyś. eg­zemplarzy książki, zaś
po paru miesiącach opublikowano trzy zbio­ry opinii na jej temat.1 Latem 2001 r.
przygotowywano jej tłuma­czenia na 16 kolejnych języków.
W przeciwieństwie do ogłuszającego hałasu w różnych innych miejscach świata,
początkową reakcją w Stanach Zjednoczonych była ogłuszająca cisza. Czołowe
amerykańskie media nabrały wody w usta.2 Stany Zjednoczone są bowiem główną
siedzibą „przed­siębiorstwa holokaust". Toteż podejrzewam, że z podobną reakcją
spotkałaby się w Szwajcarii publikacja opracowania dowodzące­go, że czekolada
powoduje raka. Gdy jednak nie dało się już dłu­żej ignorować międzynarodowych
odgłosów, w kilku wybranych amerykańskich mediach pojawiły się histeryczne
komentarze, które skutecznie pogrzebały książkę. Dwa z nich zasługują na
bliższą uwagę.
Dziennik „The New York Times" służy „przedsiębiorstwu holokaust" za główną tubę
propagandową. I to on, przede wszyst­kim, wypromował takie postacie jak Jerzy
Kosiński, Daniel Gol-dhagen czy Elie Wiesel. Publikowane przez „The New York Ti­
mes" artykuły na tematy związane z holokaustem ustępują, pod względem ilości,
tylko codziennym prognozom pogody. Na przy­kład w roku 1999 na jego łamach
ukazały się łącznie 273 takie artykuły. Dla porównania, materiałów dotyczących
Afryki było 32.3 W cotygodniowym dodatku „The New York Times Book Review"
zamieszczono 6 sierpnia 2000 r. recenzję mojej książki, zatytułowaną A Tale of
Two Holocausts („Opowieść o dwóch holokau­stach"). Napisał ją Omer Bartov,
izraelski historyk wojskowości, który przeistoczył się w eksperta od
holokaustu. Wyśmiewając moje spostrzeżenia o żerowaniu na holokauście, Bartov
uznał niniejszą książkę za „nową wersję Protokołów mędrców Syjonu" i obrzucił
ją stekiem inwektyw - „wstrętna", „dziwaczna", „pa­
ranoiczna", „odrażająca", „przerażająca", „obraźliwa", „niedoj­
rzała", „samozwańcza", „arogancka", „głupia", „kołtuńska", „fa­natyczna", itp.4
Po kilku miesiącach Bartov posunął się jeszcze dalej i - odwracając kota
ogonem - zaczął się wypowiadać przeciwko „wydłużającej się liście żerujących na
holokauście". Za główny przykład podał Przedsiębiorstwo holokaust Normana
Finkelsteina.5
Z kolei we wrześniu 2000 r., na łamach pisma „Commentary", jego czołowy
redaktor Gabriel Schoenfeld opublikował miażdżący atak zatytułowany Holocaust
Reparations - A Growing Scandal („Odszkodowania za holokaust - coraz większy
skandal"). Odwołując się do spraw poruszonych w rozdziale III tej książki,
Schoenfeld potępił żerujących na holokauście za „nie­skrępowane uciekanie się do
wszelkich metod, nawet niegodnych i niestosownych", „zasłanianie się retoryką
świętej sprawy" oraz „podsycanie antysemityzmu". I chociaż jego oskarżenia szły
dokładnie w ślad za wysuniętymi w mojej książce, niemniej Schoenfeld oczernił
ją i jej autora posługując się takimi inwektywami,
jak „ekstremista", „szaleniec" czy „odszczepieniec".6 W podobnym tonie
utrzymana była jego kolejna krytyka, zamieszczona również w „Commentary" w
styczniu 2001. Natomiast w artykule napisa­nym dla „The Wall Street Journal" i
opublikowanym 11 kwietnia 2001 r. (The New Holocaust Profiteers - „Nowi
żerujący na holokauście"), Schoenfeld znów zaatakował „żerujących na holokau­
ście" i doszedł do wniosku, że „jednego z najgroźniejszych zama­chów na pamięć
dokonują teraz nie negujący holokaust [...] lecz łowcy spadków z kręgów
literackich i prawniczych". I to oskarże­nie jest dokładnym powtórzeniem tych,
które wysuwam w Przed­siębiorstwie holokaust. Ale Schoenfeld łaskawie wrzucił
mnie do jednego worka z negującymi holokaust, jako „oczywistego odszczepieńca".
Za jednym zamachem opluć i przywłaszczyć sobie ustalenia jakiejś książki to nie
byle jaki wyczyn. Toteż popisy Bartova i Schoenfelda przywodzą mi na myśl słowa
mojej matki: „Nie przypad­kiem to właśnie Żydzi wymyślili słowo «hucpa»". Z
drugiej zaś strony, nie mogę ukrywać satysfakcji, że niezaprzeczalnie najwy­
bitniejszy na świecie ekspert od hitlerowskiego holokaustu, Raul Hilberg,
wielokrotnie udzielił publicznego poparcia zawartym w Przedsiębiorstwie
holokaust kontrowersyjnym twierdzeniom.7 Doniosłość badawczych osiągnięć
Hilberga i jego prawość wymagają pokory. Stąd może nie przypadkiem Żydzi
wymyślili również słowo „mensch"- „człowiek".8
Książka ta jest zarówno anatomią „przedsiębiorstwa holokaust", jak też aktem
jego oskarżenia. Na kolejnych stronach będę udowad­niał, że „holokaust" jest
ideologicznym wyobrażeniem hitlerowskiego holokaustu.9 I jak większość
ideologii ma niewielki związek z rze­czywistością. Holokaust nie jest bowiem
samoistnym zjawiskiem, lecz raczej wewnętrznie spójną konstrukcją. Jego główne
dogmaty służą wspieraniu poważnych interesów politycznych i klasowych. W
istocie, holokaust okazał się niezastąpionym orężem ideologicz­nym. Posługując
się nim, jedna z największych militarnych potęg świata, która winna jest
nagminnego łamania praw człowieka, od­grywa rolę „ofiary", podobnie jak
odnosząca największe sukcesy grupa etniczna w Stanach Zjednoczonych. Z tego,
prawdziwego tyl­ko pozornie, statusu „ofiar" wynikają poważne korzyści, a zwłasz­
cza niepodleganie krytyce, nawet tej uzasadnionej. Wypada tu do­dać, że ci,
których ów immunitet chroni, sami nie ustrzegli się przed moralnym zepsuciem,
tak typowym w tego rodzaju biegu wydarzeń.
Z tego punktu widzenia to nie przypadek, że Elie Wiesel wy­stępuje w charakterze
oficjalnego rzecznika holokaustu. Oczywi­ście, nie osiągnął on tej pozycji
dzięki swej działalności humani­tarnej czy talentom literackim.10 Wiesel odgrywa
tę wiodącą rolę przede wszystkim dlatego, że precyzyjnie artykułuje dogmaty ho­
lokaustu, czym wspiera jego żywotne interesy.
Pierwszym bodźcem do napisania tej książki była głośna pu­blikacja Petera
Novicka The Holocaust in American Life, którą zrecenzowałem dla brytyjskiego
czasopisma literackiego." Na tych stronach kontynuuję krytyczny dialog z
Novickiem i stąd nie zabraknie tu wielu odniesień do jego książki. Stanowiący
raczej zbiór prowokacyjnych spostrzeżeń niż konsekwentną kry­tykę, The Holocaust
in American Life należy do typowo amery­kańskiego nurtu literatury
demaskatorskiej. Ale też jak większość demaskatorów, Novick koncentruje się
tylko na najbardziej skan­dalicznych nadużyciach. Momentami zjadliwy i
nowatorski, The Holocaust in American Life nie jest jednak krytyką radykalną.
Podstawowe założenia nie zostały zakwestionowane. Pozbawioną tak banałów, jak
herezji, książkę tę zaliczyć należy do kontro­wersyjnego skraju głównego nurtu.
I jak można było oczekiwać, doczekała się ona wielu, choć bardzo rozmaitych

[-------WSTĘP------]2]

[wild]

doczekała się ona wielu, choć bardzo rozmaitych, wzmianek w amerykańskich
mediach.
Główną kategorią analityczną u Novicka jest „pamięć". Wy­jątkowo modna ostatnio
w zaskorupiałych kręgach akademickich, „pamięć" stalą się bodaj najbardziej
zubożałym pojęciem, o jakim rozprawia się w tych kręgach. Czyniąc obowiązkowy
ukłon w stro­nę Maurice'a Halbwachsa, Novick stara się pokazać, jak „współ­czesne
problemy" kształtują „pamięć o holokauście". Dawno, daw­no temu kontestujący
intelektualiści posługiwali się mocnymi ka­tegoriami politycznymi w
rodzaju „władza" czy „interesy" z jed­nej strony,
a „ideologia" z drugiej. Dziś' wszystko co pozostało to łagodny,
odpolityczniony język „troski" i „pamięci". Ale mimo to, dzięki przytaczanym
przez Novicka dowodom, widzimy, że pa­mięć o holokauście jest zwartą konstrukcją
ideologiczną, rządzącą się nienaruszalnymi prawami. Chociaż, według Novicka,
pamięć o holokauście ma charakter wybiórczy, to jednak jest ona „prze­ważnie"
arbitralna. Novick twierdzi, że wybór nie jest dokonywa­ny w oparciu o „rachunek
zysków i strat", lecz raczej „bez zbyt­niego zastanawiania się nad...
konsekwencjami".12 Dowody suge­rują coś wręcz przeciwnego.
Moje początkowe zainteresowanie hitlerowskim holokaustem miało podłoże
osobiste. Moi rodzice przeszli przez warszawskie getto i obozy koncentracyjne.
Oprócz nich, wszyscy członkowie obu rodzin zostali zamordowani przez
hitlerowców. Moje najwcze­śniejsze wspomnienia, że tak to nazwę, o hitlerowskim
holokau­ście to - gdy wracałem do domu ze szkoły - obraz matki wpa­trzonej w
telewizyjną relację procesu Adolfa Eichmanna (1961).
Ale choć rodzice zostali uwolnieni z obozów zaledwie szesnaście lat przed tym
procesem, jakaś bezkresna otchłań zawsze, przynaj­mniej w mojej świadomości,
oddzielała ich, takich jakich ich zna­łem, od tamtego czasu. Fotografie rodziny
mojej matki wisiały na ścianie w salonie. (Z rodziny mojego ojca nikt nie
przeżył wojny.) Nigdy jakoś nie mogłem pojąć mojego pokrewieństwa z nimi, a tym
bardziej wyobrazić sobie tego, co się stało. To były dla mnie sio­stry mojej
matki, jej bracia i rodzice, a nie moje ciotki, wujowie czy dziadkowie.
Pamiętam, jak w dzieciństwie czytałem The Wall Johna Herseya i Mila 18 Leona
Urisa, fabularne opowieści z war­szawskiego getta. (Wciąż pamiętam, że matka tak
się zaczytała w The Wall, iż nie zdążyła wysiąść na jej przystanku metra w dro­
dze do pracy.) Choć bardzo się starałem, to jakoś nigdy, nawet przez chwilę,
nie zdołałem wyobrazić sobie moich rodziców, ta­kich zwyczajnych, w tamtej
przeszłości. I szczerze mówiąc, do tej pory nie potrafię.
O wiele istotniejsze jest jednak to, że z wyjątkiem tych wspo­mnień nie
pamiętam, by hitlerowski holokaust kiedykolwiek za­kłócał moje dzieciństwo.
Działo się tak głównie dlatego, że niko­go, poza moją rodziną, najwyraźniej nie
obchodziło to, co się sta­ło. W kręgu moich przyjaciół z dzieciństwa dużo się
czytało i za­żarcie dyskutowało o wydarzeniach dnia. I naprawdę nie przypo­minam
sobie, żeby ktokolwiek z moich przyjaciół lub ich rodzi­ców zadał choćby jedno
pytanie o przejścia mojej matki i ojca. To nie było pełne szacunku milczenie.
To była zwykła obojętność. W tym świetle - czyż nie należy sceptycznie odnosić
się do po­toków boleści, wylewanych w późniejszych dekadach, już po za­
instalowaniu się „przedsiębiorstwa holokaust" na dobre?
Czasem myślę, że amerykańscy Żydzi byli gorsi „odkrywa­jąc" holokaust niż
zapominając o nim. To prawda, moi rodzice rozpamiętywali w samotności; ich
cierpienia nie zostały publicznie zatwierdzone. Ale czy nie było to lepsze niż
obecna, beznadziej­nie głupia eksploatacja żydowskiego męczeństwa?
Zanim jeszcze hitlerowskie ludobójstwo stało się holokaustem, opublikowano na
ten temat zaledwie kilka prac naukowych, jak Raula Hilberga The Destruction of
the European Jews, oraz wspo­mnień, jak Viktora Frankla Man's Search for Meaning
czy Elli Lingens-Reiner Prisoners of Fear. Ale ten niewielki zbiór war­
tościowych pozycji jest lepszy niż rzędy śmiecia wypełniającego teraz
biblioteki i księgarnie.
Moi rodzice, choć aż do śmierci codziennie od nowa przeży­wali tamtą przeszłość,
pod koniec życia zupełnie stracili zaintere­sowanie publicznym spektaklem pod
tytułem „Holokaust". Jed­nym z najlepszych przyjaciół ojca był jego współwięzień
z Auschwitz, nieprzejednany, jak mogłoby się wydawać, lewicowy ide­alista, który
dla zasady odmówił po wojnie przyjęcia odszkodo­wania od Niemiec. Został w końcu
dyrektorem izraelskiego mu­zeum holokaustu Yad Vashem. Mój ojciec, choć
niechętnie i z nie­ukrywanym rozczarowaniem, przyznał jednak ostatecznie, że na­
wet ten człowiek sprzedał się „przedsiębiorstwu holokaust", prze-farbowując
swoje przekonania w zamian za władzę i korzyści. Wraz z przybieraniem coraz
bardziej absurdalnych form przez hołdy dla holokaustu, moja matka lubiła
cytować, z oczywistą ironią, słowa Henry'ego Forda: „Historia to banialuki".
Opowieści „ocalałych z holokaustu" - obowiązkowo więźniów obozów koncentracyj­
nych i bohaterów ruchu oporu - stanowiły szczególne źródło ironicznych żartów w
naszym domu. Już dawno temu John Stuart Mill odkrył, że prawdy, które nie
podlegają ustawicznemu kwe­stionowaniu, w końcu „przestają być prawdą, gdy sieje
wyolbrzymi do rozmiarów kłamstwa".
Moi rodzice często zastanawiali się, dlaczego tak się oburzam na fałszowanie i
eksploatowanie hitlerowskiego ludobójstwa. Najoczywistszą tego przyczyną jest
dla mnie fakt, że holokaust wyko­rzystano dla usprawiedliwiania zbrodniczej
polityki Izraela i oka­zywanego jej przez Stany Zjednoczone poparcia.
Mam też osobisty powód. Zależy mi bowiem na pamięci o prześladowaniach mojej
rodziny. A obecna kampania „przedsię­biorstwa holokaust", obliczona na
wyłudzenie pieniędzy od Euro­py w imieniu „potrzebujących ofiar holokaustu",
sprowadziła moralny wymiar ich męczeństwa do rozmiarów kasyna w Monte Carlo.
Poza tym jestem również przekonany, że trzeba walczyć o prawdę historyczną i
chronić ją. Na końcowych stronicach tej książki stwierdzę więc, że studiując
hitlerowski holokaust może­my się wiele nauczyć nie tylko o „Niemcach"
lub „gojach", ale także o nas samych. Jednak żeby to osiągnąć, należy
zredukować jego wymiar fizyczny na rzecz wymiaru moralnego. Zbyt wiele środków
publicznych i prywatnych zainwestowanych zostało w upamiętnianie hitlerowskiego
holokaustu. Rezultat jest przeważnie bezwartościowy, bo nie stanowi hołdu wobec
żydowskich cier­pień, lecz jest jedynie wywyższaniem Żydów. Już dawno powinniśmy
otworzyć serca na cierpienia reszty ludzkości. Tego przede wszystkim uczyła
mnie moja matka. Ani razu nie słyszałem, żeby powiedziała: „nie porównuj". Ona
zawsze porównywała. Oczywi­ście, trzeba dokonywać rozróżnień historycznych. Ale
dokonywa­nie rozróżnień moralnych między „naszym" a „ich" cierpieniem samo w
sobie stanowi moralną trawestację. Jak humanistycznie zauważył Platon, „nie
można porównywać dwojga nieszczęśliwych ludzi i mówić, że jeden jest
szczęśliwszy od drugiego". Wobec cier­pień amerykańskich Murzynów, Wietnamczyków
i Palestyńczy­ków credo mojej matki brzmiało zawsze: Wszyscy jesteśmy ofia­rami
holokaustu.

Norman G. Finkelstein kwiecień 2000, Nowy Jork

[-------WSTĘP------]3] Przypisy

[wild]

Przypisy :
1 Ernst Piper (red.), Gibt es wirklich eine Holocaust-industrie?, Mona­chium
2001, Petra Steinberger (red.), Die Finkelstein-Debatte, Monachium 2001, Rolf
Surmann (red.), Dos Finkelstein-Alibi, Kolonia 2001.
2 Zob. Christopher Hitchens, Dead Souls, „The Nation", 18-25 wrze­śnia 2000.
3 Według indeksu Lexis-Nexis za rok 1999, ponad 25 proc. artykułów napi­sanych
przez korespondenta „The New York Timesa" w Niemczech, Rogera Co-hena,
dotyczyło tematów związanych z holokaustem. „Słuchając programów nie­mieckiego
radia Deutsche Welle dowiaduję się o zupełnie innych Niemczech niż
czytając «The New York Times»", kwaśno zauważył Raul Hilberg. („Berliner
Zeitung", 4 września 2000). Warto przypomnieć, że ten sam „New York Times" nie­
mal zupełnie ignorował w czasie wojny doniesienia o hitlerowskiej eksterminacji
Żydów (zob. Deborah Lipstadt, Beyond Relief, Nowy Jork 1993).
4 Nawet autor Mein Kampf wypadł znacznie lepiej w książkowych recen­zjach „The
New York Times". Wprawdzie dziennik skrytykował Hitlera za an­tysemityzm, ale
omawiając Mein Kampf nie szczędził pochwał temu „niezwykłemu człowiekowi"
za „zjednoczenie Niemców, wykorzenienie komunizmu, szkolenie młodzieży,
stworzenie spartańskiego państwa opartego na duchu pa­triotyzmu, ograniczanie
władzy parlamentarnej, tak nie pasującej do niemiec­kiego charakteru, ochron?
prawa własności prywatnej" (James W. Gerard, Hi­tler As Hę Etplains
Himself, „The New York Times Book Review". 15 paź­dziernika 1933
5 Omer Bartov- Did Punch Cards F ud the Holocaust?, „Newsday", 25 mar­ca 2001.
6 „Holocaust Reparations: Gabriel Schoenfeld and Critics" (styczeń 2001).
7 Zob. wywiady z Hilbergiem zebrane na stronie internetowej:
www.normanfinkelstein.com pod odsyłaczem
„The Holocaust Industry".
8 Powyższa cześć Wstępu została napisana dla paperbackowej wersji tej książki,
której wydanie w języku angielskim zaplanowano na wrzesień 2001 r. Dalsza cześć
Wstępu pochodzi z pierwszego wydania książki,
z czerwca 2000 r.
9 W książce tej termin „hitlerowski holokaust" odnosi się do wydarzeń histo­
rycznych, natomiast termin „holokaust" oznacza jego ideologiczne wyobrażenie.
10 Skandaliczne przykłady usprawiedliwiania Izraela przez E. Wiesela opi­sują w:
Norman G. Finkelstein i Ruth Bettina Birn, A Nation on Trial: The Goldhagen
Thesis and Historical Truth, Nowy Jork 1998, s. 91 przyp. 83, s. 96, przyp. 90.
Inne wzmianki o Wieselu są równie negatywne. W swych nowych wspomnieniach And
the Sea Is Never Full, Nowy Jork 1999, Wiesel przedsta­wia zupełnie
nieprawdopodobne wyjaśnienie swego milczenia wobec cierpień
Palestyńczyków: „Mimo silnych nacisków, odmówiłem zajęcia publicznie stanowiska
w kwestii konfliktu izraelsko-arabskiego" (s. 125). Krytyk literacki Irving
Howe, autor bardzo szczegółowego studium literatury holokaustu, roz­prawił się z
obszernym dorobkiem Wiesela w zaledwie jednym akapicie, za­wierającym mdłą
pochwałę, że „Pierwsza książka Elie Wiesela Night napisana jest prosto i bez
retorycznych zapędów." Krytyk literacki Alfred Kazin potwier­dza, że „od czasu
Nocy Wiesel nie napisał nic wartego przeczytania. Elie jest teraz wyłącznie
aktorem. Sam określił się mianem zbolałego wykładowcy." (Irving Howe, Writing
and the Holocaust, w: „New Republic", 27 października 1986; Alfred Kazin, A
Lifetime Burning in Every Moment, Nowy Jork 1996, s. 179).
11 Nowy Jork 1999. Norman Finkelstein, Uses of the Holocaust, „London Review of
Books", 6 stycznia 2000
l2 Peter Novick, The Holocaust..., s. 3-6.
13 Raul Hilberg, The Destruction of the European Jews, Nowy Jork 1961; Viktor
Frankl, Man's Search for Meaning, Nowy Jork 1959; Ella Lingens--Remer,
Prisoners of Fear, Londyn 1948.

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE

[wild]

ROZDZIAŁ l
ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE

Kilka lat temu doszło do pamiętnej dyskusji miedzy Gore Vidalem a Normanem
Podhoretzem, wówczas redaktorem wydawa­nego przez American Jewish Committee
pisma „Commentary". Vidal zarzucił Podhoretzowi, że nie zachowuje się jak
Ameryka­nin.1 Dowodem na to miał być fakt, że Podhoretz przywiązywał znacznie
mniejszą wagę do wojny secesyjnej- „najbardziej tra­gicznego wydarzenia, którego
echa wciąż brzmią w naszym kra­ju" - niż do problemów żydowskich. Jednak to
raczej Podhoretz okazał się bardziej amerykański niż jego oskarżyciel. W tym bo­
wiem czasie centrum amerykańskiego życia kulturalnego stano­wiła już nie „wojna
miedzy stanami", lecz wojna „przeciwko Ży­dom". Większość wykładowców
akademickich może zaświadczyć, że znacznie więcej studentów potrafi umieścić
hitlerowski holo­kaust we właściwym stuleciu i podać przybliżoną liczbę ofiar
niż wykazać się taką wiedzą na temat wojny secesyjnej. De facto hi­tlerowski
holokaust jest dziś bodaj jedynym historycznym wyda­rzeniem szeroko omawianym w
czasie uniwersyteckich zajęć. Son­daże wykazują, że o wiele więcej Amerykanów
potrafi zidentyfi­kować holokaust niż atak na Pearl Harbor czy zrzucenie bomb
ato­mowych na Japonię.
Do niedawna jednak hitlerowski holokaust prawie nie istniał w amerykańskim
życiu. Miedzy końcem II wojny światowej a koń­cem lat sześćdziesiątych tematowi
temu poświęcono ledwie kilka książek i filmów. I tylko na jednym uniwersytecie
w całych Sta­nach Zjednoczonych prowadzono na ten temat wykłady.2 Publiku­jąc w
1963 r. swą książkę Eichmann in Jeruzalem, Hannah Arendt mogła przytoczyć
zaledwie dwie prace naukowe w języku angiel­skim - Gerarda Reitlingera The Final
Solution i Raula Hilberga The Destruction of the European Jews? Majstersztyk
Hilberga dopiero co zdołał ujrzeć światło dzienne. Promotor Hilberga na
Columbia University, niemiecko-żydowski teoretyk socjologii Franz Neumann,
bardzo zniechęcał go do zajmowania się tym te­matem („Kopiesz sobie grób") i
żaden uniwersytet ani poważne wydawnictwo nie chciały nawet dotknąć rękopisu.
Kiedy w końcu doszło do wydania The Destruction of the European Jews, książka
ta doczekała się jedynie kilku, głównie zresztą krytycznych, re­cenzji.4
Hitlerowski holokaust nie interesował nie tylko Ameryka­nów, lecz także
amerykańskich Żydów, w tym żydowskich inte­lektualistów. Wyniki przeprowadzonych
w 1957 r. przez socjo­loga Nathana Glazera badań wykazały, że
hitlerowskie „ostatecz­ne rozwiązanie kwestii żydowskiej" (a także powstanie
państwa Izrael) „miało bardzo nieznaczny wpływ na życie amerykańskich Żydów". W
czasie zorganizowanego w 1961 r. przez „Commentary" sympozjum na temat „Młodzi
intelektualiści a kwestia ży­dowska" tylko dwóch z trzydziestu jeden uczestników
podkre­ślało znaczenie holokaustu. Podobnie, zorganizowana w 1961 r. przez
pismo „Judaism" konferencja okrągłego stołu na temat „Afirmacji żydostwa", w
której uczestniczyło dwudziestu jeden religijnych Żydów amerykańskich, prawie
całkowicie zingorowała tę kwestię.5 Nie było też w Stanach Zjednoczonych pomni­
ków czy innych świadectw pamięci o hitlerowskim holokauście. Wręcz przeciwnie,
czołowe organizacje żydowskie sprzeciwiały się temu. Dlaczego?
Typowe wyjaśnienie brzmi, że Żydzi mieli uraz na tle hitle­rowskiego holokaustu
i dlatego tłumili pamięć o nim. Nie ma jed­nak żadnych dowodów na to, że tak
faktycznie było. Oczywiście, niektórzy spośród ocalałych nie chcieli wtedy lub
z tego samego powodu także później mówić o tym, co się stało. Lecz wielu in­nych
bardzo chciało o tym mówić i robiło to przy każdej nadarzającej się okazji.6
Problem polegał na tym, że Amerykanie nie chcieli słuchać.
Prawdziwym powodem ogólnego milczenia na temat hitle­rowskiej zagłady była
konformistyczna polityka przywódców amerykańskiego żydostwa i polityczny klimat
w powojennej Ame­ryce. Zarówno bowiem w kwestiach polityki wewnętrznej jak za­
granicznej żydowskie elity7 w Stanach Zjednoczonych ściśle do­stosowywały się do
oficjalnej amerykańskiej polityki. Realizowa­ły w ten sposób tradycyjne cele
asymilacji i zdobycia dostępu do władzy. Wraz z początkiem zimnej wojny główne
organizacje ży­dowskie rzuciły się w wir walki. Żydowskie elity w Ameryce „za­
pomniały" o hitlerowskim holokauście, ponieważ Niemcy - a od 1949 r. Niemcy
Zachodnie - stały się kluczowym powojennym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych w
ich konfrontacji ze Związ­kiem Radzieckim. Grzebanie się w przeszłości niczemu
więc nie służyło, a nawet komplikowało sprawy.
Główne amerykańskie organizacje żydowskie szybko, choć z drobnymi
zastrzeżeniami (rychło zarzuconymi), podpisały się pod wsparciem Stanów
Zjednoczonych dla rozbrojonych i dopiero co zdenazyfikowanych Niemiec.
Obawiając się, że „jakikolwiek zor­ganizowany sprzeciw amerykańskich Żydów wobec
nowej polity­ki zagranicznej i strategicznego zbliżenia mógłby odizolować ich w
oczach nieżydowskiej większości i zagrozić ich powojennym osiągnięciom na
scenie wewnętrznej", American Jewish Committee (AJC) pierwszy zaczął wychwalać
zalety nowego aliansu. Pro syjonistyczny World Jewish Congress (WJC) i jego
amerykańska filia zrezygnowały ze sprzeciwów po podpisaniu z Niemcami na począt­
ku lat 1950. porozumień o odszkodowaniach. Z kolei Anti-Defa-mation League
(ADL) była pierwszą dużą organizacją żydowską, która wysłała, w 1954 r., swą
oficjalną delegację do Niemiec. Or­ganizacje te wspólnie współpracowały z
władzami w Bonn na rzecz powstrzymania fali „antyniemieckich nastrojów" ws'ród
Żydów.8 Z jeszcze jednego powodu „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej"
stanowiło tabu wśród żydowskich elit w Ameryce.
Nie przestawała o nim bowiem mówić lewica żydowska, która sprzeciwiała się
zimnowojennemu przymierzu z Niemcami prze­ciwko Związkowi Radzieckiemu. Pamięć o
hitlerowskim holokauście uznano więc za przejaw komunizowania. Obawiając się
stereotypu lewicującego Żyda - w wyborach prezydenckich w 1948 r. żydowscy
wyborcy stanowili jedną trzecią elektoratu po­stępowego kandydata Henry'ego
Wallace'a- amerykańskie eli­ty żydowskie nie zawahały się poświęcić współbraci
na ołtarzu antykomunizmu. AJC i ADL aktywnie też uczestniczyły w „po­lowaniu na
czarownice" za czasów McCarthy'ego, dostarczając agencjom rządowym akta
domniemanych żydowskich wywro­towców. AJC poparł karę śmierci dla Rosenbergów, a
w swoim miesięczniku „Commentary" twierdził, że tak naprawdę nie byli oni
Żydami.
Główne organizacje żydowskie odmówiły współpracy z nie­miecką antyfaszystowską
partią socjaldemokratyczną, nie chciały bojkotować niemieckich towarów i nie
uczestniczyły w publicz­nych protestach przeciwko przyjazdom do Stanów
Zjednoczonych byłych nazistów, ponieważ obawiały się posądzeń o powiązania z
polityczną lewicą, zarówno krajową, jak i zagraniczną. Żydow­scy przywódcy nie
wahali się natomiast oczerniać odwiedzających Stany Zjednoczone znanych
niemieckich dysydentów, jak choćby protestanckiego pastora Martina Niemollera,
który spędził osiem lat w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, a teraz
ośmielał się sprzeciwiać antykomunistycznej krucjacie. Aby podkreślić swój
antykomunizm, przedstawiciele żydowskich elit wstępowali na­wet do
ekstremistycznych organizacji prawicowych, takich jak All-American Conference
to Combat Communism, i wspierali je fi­nansowo. Przymykali też oczy na przyjazdy
do Stanów Zjedno­czonych weteranów hitlerowskiego SS.9Aby wkraść się w łaski
amerykańskich elit rządzących i odciąć od żydowskiej lewicy, or­ganizacje
żydowskie w Stanach Zjednoczonych odwoływały się do hitlerowskiego holokaustu
tylko w jednym określonym celu - potępienia ZSRR. „Sowiecka (antyżydowska)
polityka otwiera możliwości, których nie wolno lekceważyć przy realizacji pew­
nych aspektów krajoweg

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE-2

[wild]

aspektów krajowego programu AJC", radośnie stwierdza się w wewnętrznym
dokumencie AJC, cytowanym przez Novicka.
Oznaczało to, po prostu, zrównanie hitlerowskiego „ostatecznego rozwiązania" z
rosyjskim antysemityzmem.
Stalin dokończy tego, czego nie zdołał Hitler - złowrogo progno­
zował „Commentary". - Zgładzi on ostatecznie Żydów w Europie Środkowej i
Wschodniej. [...] Zbieżność z nazistowską polityką eks­terminacji jest niemal
całkowita.
Główne amerykańskie organizacje żydowskie potępiły nawet sowiecką inwazję na
Węgry w 1956 r. jako „pierwszy przystanek na drodze do rosyjskiego Auschwitz."10
Wszystko uległo zmianie wraz z arabsko-izraelską wojną w czerwcu 1967 r. Niemal
wszyscy są zgodni, że to dopiero po tym konflikcie holokaust stał się trwałym
elementem życia amery­kańskiego żydostwa." Tradycyjna wykładnia tej
transformacji objaśnia, że skrajna izolacja i stan ciągłego zagrożenia Izraela
w czasie wojny sześciodniowej ożywiła wspomnienia o hitlerow­skiej zagładzie. W
istocie wersja ta błędnie przedstawia ówczesny układ sił na Bliskim Wschodzie
oraz sposób ewolucji stosunków między żydowskimi elitami w Ameryce a Izraelem.
Tak jak po II wojnie światowej główne amerykańskie organiza­cje żydowskie
obojętnie traktowały hitlerowski holokaust, by dopa­sować się do zimnowojennych
priorytetów rządu Stanów Zjednoczonych, tak też szedł w parze z amerykańską
polityką ich stosunek do Izraela. Już od samego początku żydowskie elity w
Ameryce ży­wiły wobec państwa żydowskiego poważne obawy. Największa wy­nikała ze
strachu przed zarzutem o „podwójną lojalność". Wraz z eskalacją zimnej wojny
obawy te narastały. Zresztą jeszcze przed powstaniem Izraela amerykańscy
przywódcy żydowscy wyrażali zaniepokojenie, że jego pochodzące głównie z Europy
Wschodniej lewicowe kierownictwo dołączy do obozu sowieckiego. I choć osta­
tecznie poparli kierowaną przez syjonistów kampanię na rzecz utwo­rzenia
niepodległego Izraela, to jednak dokładnie obserwowali i do­stosowywali się do
sygnałów płynących z Waszyngtonu. W rzeczy­wistość AJC popierał utworzenie
Izraela głównie z obawy przed wybuchem antyżydowskich nastrojów w Ameryce, do
czego mo­głoby dojść, gdyby szybko nie załatwiono problemu żydowskich wy­
siedleńców w Europie.12 Wprawdzie wkrótce po swym powstaniu Izrael sprzymierzył
się z Zachodem, jednak wielu Izraelczyków we władzach i poza nimi zachowało
sympatię do Związku Radzieckie­go. Toteż, jak można było tego oczekiwać,
amerykańscy przywódcy żydowscy traktowali Izrael ze znacznym dystansem.
Od czasu swego powstania w 1948 r. po wojnę sześciodniową w 1967 r. Izrael nie
zajmował istotnej pozycji w amerykańskich planach strategicznych. Gdy żydowscy
przywódcy w Palestynie przygotowywali deklarację niepodległości, prezydent
Truman gde­rał o tym i owym, ważąc racje wewnętrzne (głosy żydowskiego
elektoratu), którym przeciwstawiało się wyrażane przez Departa­ment Stanu
zaniepokojenie, że poparcie dla żydowskiego państwa doprowadzi do alienacji
świata arabskiego. W celu zabezpiecze­nia amerykańskich interesów na Bliskim
Wschodzie administracja prezydenta Eisenhowera starała się równoważyć poparcie
dla Izraela i państw arabskich, faworyzując jednak Arabów.
Kryzys na tle Kanału Sueskiego w 1956 r., kiedy to Izrael w zmowie z Wielką
Brytanią i Francją zaatakował nacjonalistycz­nego egipskiego przywódcę Ganiała
Abdela Nassera, stanowił kulminację sporadycznych jak dotąd tarć między
Izraelem a Sta­nami Zjednoczonymi na tle polityki zagranicznej.
I chociaż wspa­niałe zwycięstwo Izraela i opanowanie przezeń półwyspu Synaj
zwróciło powszechną uwagę na jego potencjał strategiczny, to jed­nak Stany
Zjednoczone nadal traktowały młode państwo jako jed­nego wielu regionalnych
sprzymierzeńców. W konsekwencji pre­zydent Eisenhower zmusił Izrael do
całkowitego i praktycznie bez­warunkowego wycofania się z Synaju. Podczas
tamtego kryzysu amerykańscy przywódcy żydowscy bardzo krótko wspierali izra­
elskie zabiegi na rzecz zmuszenia Amerykanów do ustępstw i ostatecznie, jak
wspomina Arthur Hertzberg, „woleli doradzić Izraelo­wi podporządkowanie się
[Eisenhowerowi], niż sprzeciwiać się ży­czeniom przywódcy Stanów
Zjednoczonych".13
Właściwie od początku swego istnienia Izrael praktycznie nie istniał w życiu
amerykańskich Żydów, okazjonalnie tylko stając się adresatem akcji
charytatywnych. De facto Izrael nie miał dla amerykańskich Żydów żadnego
znaczenia. W pochodzącym z 1957 r. studium Nathan Glazer zauważa, że istnienie
Izraela „ma wyjątkowo niewielki wpływ na życie amerykańskiego żydostwa".14
Liczba członków Zionist Organization of America spadła z kilku­set tysięcy w
roku 1948 do kilkudziesięciu tysięcy w latach sześć­dziesiątych. Przed czerwcem
1967 r. tylko co dwudziesty amery­kański Żyd wyrażał chęć odwiedzenia Izraela. W
czasie kampanii prezydenckiej w 1956 r. już i tak znaczne poparcie Żydów dla
sta­rającego się o reelekcję Eisenhowera wzrosło jeszcze bardziej, choć działo
się to tuż po zmuszeniu przezeń Izraela do upokarzającego wycofania się z
Synaju. Na początku lat sześćdziesiątych Izrael zbierał nawet cięgi za porwanie
Eichmanna od niektórych przed­stawicieli żydowskich elit, jak np. byłego
przewodniczącego AJC Josepha Proskauera i historyka z Harvardu Oscara Handlina,
a także od należącego do Żydów „Washington Post". Erich Fromm uznał,
że „porwanie Eichmanna jest aktem bezprawia, dokładnie takim samym [...] jakich
dopuszczali się naziści".15
Amerykańscy intelektualiści żydowscy z różnych stron sceny politycznej okazali
się wyjątkowo obojętni na losy Izraela. Szcze­gółowe badania prowadzone w latach
sześćdziesiątych w lewicowo-liberalnym środowisku nowojorskich intelektualistów
żydow­skich prawie nie wspominają o Izraelu.16 Tuż przed wybuchem wojny
sześciodniowej AJC zorganizował sympozjum na temat „Ży­dowska tożsamość tu i
teraz". Tylko trzy z trzydziestu jeden „naj-błyskotłiwszych umysłów żydowskiej
społeczności" ledwie napo­mknęły o Izraelu, z czego dwa tylko po to, by
udowodnić brak związku Izraela z tematem sympozjum.17 Czyż to nie ironia, że
myśl, że Izrael [...] mógłby w jakikolwiek sposób oddziaływać na żydostwo w
Ameryce [...] uważa się za złudny" (s. 115). bodaj jedynymi dwoma znanymi
intelektualistami żydowskimi, którzy nawiązali kontakt z Izraelem przed wojną
sześciodniową, byli Hannah Arendt i Noam Chomsky?18
I oto wybuchła wojna sześciodniowa. Stany Zjednoczone, pod wrażeniem
przytłaczającego pokazu izraelskiej siły, postanowiły zaliczyć Izrael do swych
strategicznych nabytków. (Jeszcze przed wybuchem wojny Stany Zjednoczone
ostrożnie dryfowały w stro­nę Izraela, w miarę jak w połowie lat
sześćdziesiątych rządy Egip­tu i Syrii coraz bardziej podążały drogą
niezależności.) Do Izraela zaczęła napływać pomoc wojskowa i gospodarcza,
przekształca­jąc go w pełnomocnika amerykańskich interesów na Bliskim Wschodzie.
Podporządkowanie się Izraela amerykańskiej władzy było nie lada gratką dla
żydowskich elit w Stanach Zjednoczonych. Syjo­nizm bowiem wyrósł na założeniu,
że asymilacja to mrzonka i że Żydzi zawsze będą postrzegani jako potencjalnie
nielojalni cudzo­ziemcy. Syjoniści dążyli do utworzenia żydowskiego państwa wła­
śnie po to, by rozwiązać ten problem. Ale powstanie państwa Izra­el jedynie go
nasiliło, przynajmniej jeśli chodzi o żydowską diasporę, gdyż dostarczało
pretekstu do oskarżeń o podwójną lojal­ność. Paradoksalnie, po wojnie
sześciodniowej istnienie Izraela ułatwiało asymilacje w Stanach Zjednoczonych:
Żydzi stali się te­raz głównymi obrońcami Ameryki czy wręcz „zachodniej cywili­
zacji przed hordami arabskich degeneratów". Toteż, gdy przed 1967 r. Izrael
przywoływał upiora podwójnej lojalności, teraz ko­jarzył się z superlojalnością.
Bo przecież to nie Amerykanie, lecz Izraelczycy walczyli i ginęli w obr

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE-3

[wild]

Bo przecież to nie Amerykanie, lecz Izraelczycy walczyli i ginęli w obronie
amerykańskich interesów. I w przeciwieństwie do amerykańskich szeregowców w
Wietnamie, żołnierze izraelscy nie byli upokarzani przez parweniuszy z
Trzeciego Świata.19
Przeto żydowskie elity w Ameryce nagle odkryły Izrael. Po wojnie sześciodniowej
można już było wychwalać militarne zaan­gażowanie Izraela, ponieważ jego broń
skierowana była we właściwym kierunku - przeciwko wrogom Ameryki. Jego
waleczność mogła nawet utorować drogę do przybytków władzy w Ame­ryce. Żydowskie
elity miały dotąd do zaoferowania tylko kilka list z nazwiskami żydowskich
wywrotowców, teraz zaś" mogły wystę­pować w roli naturalnego rzecznika
najnowszego strategicznego nabytku Ameryki. Z drobnych graczy mogły więc
przekształcić się w czołowych rozgrywających w zimnowojennym spektaklu. Toteż
Izrael stał się strategicznym nabytkiem nie tylko dla Stanów Zjednoczonych,
lecz także dla amerykańskiego żydostwa.W pamiętniku wydanym tuż przed wojną
sześciodniową Norman Podhoretz z ekscytacją wspomina swój udział w oficjalnym
bankiecie w Białym Domu, „którego wszyscy uczestnicy nie posiadali się z dumy,
że zostali zaproszeni".20 Chociaż Podhoretz był już wtedy redaktorem naczelnym
czołowego pisma amerykańskich Żydów, miesięcznika „Commentary", jego pamiętnik
zawiera tyl­ko jedną przelotną aluzję dotyczącą Izraela. Bo cóż Izrael miał do
zaoferowania ambitnemu amerykańskiemu Żydowi? Ale w później­szym pamiętniku
Podhoretz wspomina, że po wojnie sześciodnio­wej Izrael stał się „religią
amerykańskich Żydów".21 Występując teraz w roli aktywnego orędownika Izraela,
Podhoretz mógłby chwalić się już nie tylko zaproszeniem na bankiet w Białym
Domu, lecz spotkaniami sam na sam z prezydentem dla omówienia „spraw wagi
państwowej".
Po wojnie sześciodniowej główne żydowskie organizacje w Ameryce ruszyły całą
parą, by umocnić sojusz amerykańsko-izraelski. W przypadku ADL działania te
obejmowały zakrojoną na szeroką skalę inwigilację, prowadzoną we współpracy z
wy­wiadem izraelskim i południowoafrykańskim.22 Niepomiernie wzrosła liczba
publikowanych przez „The New York Times" arty­kułów na temat Izraela.
Na przykład, w rocznych indeksach „The New York Times" za lata 1955 i 1965
odnośniki dotyczące Izraela zajmują po 60 calowych kolumn, natomiast w indeksie
za rok 1975 już 260. „Gdy chcę sobie poprawić nastrój, zaczynam czytać o Izra­
elu w «The New York Times»", zauważył w 1973 r. Elie Wiesel.23
Na wzór Podhoretza wielu czołowych amerykańskich intelektu­alistów żydowskich po
wojnie sześciodniowej również odnalazło nagle „religie". Jak zauważa Novick,
seniorka literatury holokau­stu Lucy Dawidowicz była swego
czasu „nieprzejednanym kryty­kiem Izraela". Jej zdaniem, Izrael nie powinien
żądać reparacji wojennych od Niemiec, uchylając się jednocześnie od odpowie­
dzialność za los wysiedlonych Palestyńczyków. „Moralność nie może być aż tak
rozciągliwa", drwiła Dawidowicz w 1953 r. Ale niemal natychmiast po wojnie
sześciodniowej Dawidowicz stała się „zagorzałą zwolenniczką Izraela" i uznała
go za „powszechny wzorzec idealnego wizerunku Żyda we współczesnym świecie".24
Ulubioną postawą nawróconych po 1967 r. na syjonizm stało się zawoalowane
przeciwstawianie ich własnego, aktywnego po­parcia dla rzekomo oblężonego
Izraela tchórzostwu amerykańskich Żydów podczas holokaustu. W ten sposób robili
oni dokładnie to, co żydowskie elity w Ameryce robiły zawsze: maszerowali ramię
w ramię z amerykańską władzą. Szczególnie biegłe w przybiera­niu bohaterskich
póz okazały się warstwy wykształcone. Weźmy, na przykład, znanego lewicowo-
liberalnego krytyka społecznego Irvinga Howe. Wydawane przezeń pismo „Dissent"
potępiło w 1956 r. „wspólny atak na Egipt" jako „niemoralny".
I chociaż Izrael był wówczas zupełnie osamotniony, to i tak dostało mu się
również za „kulturowy szowinizm", „niemal mesjanistyczne poj­mowanie oczywistego
przeznaczenia" i bycie „podłożem ekspansjonizmu".25 Natomiast po wojnie w roku
1973, gdy amerykań­skie poparcie dla Izraela osiągnęło apogeum, Howe opublikował
przepełniony „głębokim niepokojem" osobisty manifest w obro­nie osamotnionego
Izraela. Świat gojów zalany jest antysemity­zmem, biadał Howe w stylu parodii
Woody'ego Allena. Nawet na Górnym Manhattanie, ubolewał, Izrael „wyszedł już z
mody": każ­dy, z wyjątkiem Howe'a, zdawał się być zniewolony przez Mao, Fanona
czy Guevarę.26
Oczywiście, byli też krytycy Izraela jako strategicznego na­bytku Ameryki. Poza
narastającą międzynarodową krytyką za od­mowę negocjowania porozumienia z
Arabami w oparciu o rezolu­cje ONZ i za agresywne wspieranie globalnych ambicji
amerykań­skich, Izrael miał też do czynienia z niezadowoleniem w samych Stanach
Zjednoczonych.27 Tak zwani arabiści w amerykańskich ko­łach rządzących
twierdzili, że zapewnianie Izraelowi wszystkich możliwych atutów przy
jednoczesnym ignorowaniu elit arabskich szkodzi strategicznym interesom Stanów
Zjednoczonych.
Niektórzy uważali nawet, że podporządkowanie Izraela ame­rykańskiej władzy i
okupacja sąsiednich państw arabskich są nie­właściwe nie tylko ze względów
zasadniczych, lecz szkodzą też jego własnym interesom. Prowadzi to bowiem do
dalszej military­zacji Izraela i jego alienacji od świata arabskiego. Ale dla
nowych wśród amerykańskich Żydów „popleczników" Izraela tego rodza­ju
argumentacja stanowiła niemal herezję: niezależny Izrael współ­żyjący pokojowo z
sąsiadami byłby bezwartościowy, a Izrael sprzy­mierzony z dążącymi do
niezależności od Stanów Zjednoczonych segmentami świata arabskiego byłby wręcz
katastrofą. Wchodziła w grę tylko izraelska Sparta, uzależniona od
amerykańskiej potęgi, gdyż tylko wówczas przywódcy amerykańskich Żydów mogli
występować w roli rzecznika imperialnych ambicji Stanów Zjed­noczonych. Noam
Chomsky zaproponował, żeby tych „poplecz­ników Izraela" nazywać
raczej „zwolennikami moralnej degene­racji i ostatecznej zagłady Izraela."28
W celu obrony swego strategicznego nabytku żydowskie eli­ty w
Ameryce „przypomniały sobie" o holokauście.29 Jak już była mowa, powszechnie
uważa się, że stało się tak dlatego, iż w czasie wojny sześciodniowej
amerykańscy Żydzi przekonani byli o za­grażającym Izraelowi śmiertelnym
niebezpieczeństwie i dlatego zaczęli się obawiać „ponownego holokaustu". Jednak
takie wyja­śnienie nie wytrzymuje krytyki.
Weźmy, na przykład, pierwszą wojnę arabsko-izraelską. W przeddzień uzyskania
niepodległości w 1948 r., Żydzi w Pale­stynie stali wobec znacznie bardziej
realnego zagrożenia. David Ben-Gurion głosił, że „700 tysięcy Żydów"
musi „zmierzyć się z 27 milionami Arabów - jeden przeciwko czterdziestu". Stany
Zjednoczone przyłączyły się do embarga ONZ na dostawy broni dla regionu, czym
umocniły wyraźną przewagę armii arabskich. Amerykańskim Żydom zajrzał w oczy
strach przed kolejnym „osta­tecznym rozwiązaniem". Ubolewając, że państwa
arabskie „uzbra­jają teraz następcę Hitlera - Muftiego, podczas gdy Stany Zjed­
noczone wprowadzają w życie embargo na dostawy broni", AJC
przewidywał „zbiorowe samobójstwo i kompletną zagładę w Pa­lestynie". Nawet
sekretarz stanu George Marshall i Centralna Agencja Wywiadowcza otwarcie
przepowiadali nieuchronną porażkę Ży­dów w przypadku wybuchu wojny.30 I
chociaż, jak zauważył hi­storyk Benny Morris, „silniejszy zwyciężył", to jednak
nie była to dla Izraela łatwa wygrana. W pierwszych miesiącach wojny na
początku 1948 r., a szczególnie wraz z ogłoszeniem w maju nie­podległości
Izraela, jego szansę na przetrwanie dowódca izrael­skiej armii Yigael Yadin
szacował na „pół na pół". Izrael zapewne nie przetrwałby, gdyby nie potajemna
transakcja zakup

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE-4

[wild]

gdyby nie potajemna transakcja zakupu broni od Czechosłowacji.31 Po roku walk
Izrael stracił sześć tysięcy oby­wateli, czyli jeden procent swej ludności.
Dlaczego więc wtedy, po wojnie w 1948 r., holokaust nie zajął w życiu
amerykańskich Żydów centralnego miejsca?
Izrael okazał się w 1967 r. znacznie mniej narażony na nie­bezpieczeństwo niż w
czasie walki o niepodległość. Izraelscy i ame­rykańscy przywódcy z góry
wiedzieli, że Izrael bez trudu zwycię­ży w wojnie z państwami arabskimi. Stało
się to oczywiste, gdy w ciągu zaledwie kilku dni Izrael najechał na swych
arabskich są­siadów. Według Novicka, „podczas mobilizacji amerykańskich Żydów na
rzecz Izraela tuż przed wojną, zadziwiająco mało było bezpośrednich odniesień
do holokaustu".32 „Przedsiębiorstwo ho­lokaust" narodziło się dopiero po
druzgocącym pokazie militarnej przewagi Izraela i rozkwitło na gruncie
niesłychanego izraelskie­go tryumfalizmu.33 Takiego braku konsekwencji nie da
się wyja­śnić obiegowymi interpretacjami.
Powszechnie uważa się, że początkowe niepowodzenia Izra­ela i poniesione przezeń
poważne straty podczas wojny z Arabami w październiku 1973 r. oraz jego rosnąca
po tej wojnie izolacja na arenie międzynarodowej, nasiliły wśród amerykańskich
Żydów obawy o bezpieczeństwo Izraela i w związku z tym centralną po­zycję zajęła
pamięć o holokauście. W typowym duchu, Novick zauważa:
Sytuacja słabego i osamotnionego Izraela zaczęła się w przerażają­cy sposób
kojarzyć amerykańskim Żydom z położeniem europej­skiego żydostwa sprzed
trzydziestu lat [...] Zaczęło się wiec nie tyl­ko mówić o holokauście, lecz
stawało się to również coraz bardziej [sic] zinstytucjonalizowane.34
Prawda jest jednak taka, że Izrael był bliżej przepaści i poniósł o wiele
więcej strat, pośrednich i bezpośrednich, podczas wojny w 1948 r. niż podczas
wojny w roku 1973.
To fakt, że mimo sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi Izrael utracił po wojnie w
październiku 1973 r. sympatię na arenie mię­dzynarodowej. Porównajmy to jednak
do sytuacji z czasów wojny o Kanał Sueski w roku 1956. Izrael i amerykańskie
organizacje ży­dowskie twierdziły, że w przeddzień inwazji na Synaj Egipt zagra­
żał istnieniu Izraela i że całkowite wycofanie się Izraela z Synaju naraziłoby
na śmiertelne niebezpieczeństwo jego „żywotne intere­sy: przetrwanie Izraela
jako państwa".35 Ale społeczność między­narodowa pozostała niewzruszona.
Opowiadając o swym wspaniałym wystąpieniu na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ,
Abba Eban ze smutkiem wspomina, że „choć przemówienie moje przy­jęto długimi i
rzęsistymi oklaskami, to jednak ogromna większość głosowała przeciwko nam".36
Stanowisko Stanów Zjednoczonych bardzo się do tej jednomyślności przyczyniło.
Eisenhower nie tyl­ko zmusił Izrael do wycofania się, lecz także poparcie
amerykań­skiego społeczeństwa dla Izraela „przerażająco spadło" (według
historyka Petera Grose).37 Natomiast tuż po wojnie w 1973 r. Sta­ny Zjednoczone
udzieliły Izraelowi ogromnej pomocy wojskowej, o wiele większej niż w czterech
poprzednich latach łącznie, a ame­rykańskie społeczeństwo zdecydowanie poparło
Izrael.38
To wła­śnie wtedy „zaczęto w Ameryce mówić o holokauście", choć Izra­el był
znacznie mniej osamotniony niż w roku 1956.
„Przedsiębiorstwo holokaust" wysunęło się na czołową pozy­cję nie dlatego, że
doświadczone przez Izrael nieoczekiwane nie­powodzenia podczas wojny w
październiku 1973 r. i zepchnięcie go po tej wojnie do statusu pariasa ożywiło
wspomnienia o „osta­tecznym rozwiązaniu". Należy raczej przypuszczać, że to
imponu­jące militarne wyczyny Sadata podczas wojny w 1973 r. przeko­nały
polityczne elity Stanów Zjednoczonych i Izraela do nieuchron­ności
dyplomatycznego uregulowania konfliktu z Egiptem, w tym zwrócenia mu ziem
zajętych w czerwcu 1967 r. „Przedsiębiorstwo holokaust" podniosło więc normy
wydajności, by wzmocnić ne­gocjacyjną pozycję Izraela. Najważniejsze zaś jest w
tym to, że po wojnie w 1973 r. Izrael nie był izolowany przez Stany Zjednoczo­
ne: wszystko rozegrało się w ramach amerykańsko-izraelskiego sojuszu, który
pozostał nienaruszony.39 Dokumenty historyczne wska­zują niezbicie, że gdyby
Izrael został rzeczywiście osamotniony po wojnie w 1973 r., to żydowskie elity
w Ameryce nie pamięta­łyby o hitlerowskim holokauście, tak jak miało to miejsce
po woj­nach w roku 1948 i 1956.
Novick dostarcza dodatkowych wyjas,’nień, które są nawet jeszcze mniej
przekonujące. Cytując, na przykład, opinie reli­gijnych żydowskich uczonych,
sugeruje on, że „wojna sześcio­dniowa przyczyniła się do powstania ludowych
wierzeń o ho­lokauście i zbawieniu". „Światłość" zwycięstwa w czerwcu 1967 r.
odkupiła „mrok" hitlerowskiego ludobójstwa: „podaro­wała Bogu drugą szansę".
Holokaust mógł pojawić się w amery­kańskim życiu dopiero po czerwcu 1967 r.,
ponieważ „ekstermi­nacja europejskich Żydów dotarła, jeśli nie do szczęśliwego,
to przynajmniej do znośnego końca". Ogólnie jednak obowiązują­ca wśród Żydów
wykładnia mówi, że to nie wojna sześciodniowa, lecz powstanie Izraela było
odkupieniem. Dlaczego więc holokaust musiał czekać na powtórne odkupienie?
Novick utrzy­muje, że „wizerunek Żydów jako bohaterów wojennych" w cza­sie wojny
sześciodniowej „usunął w cień stereotyp Żydów jako słabych i pasywnych ofiar,
który [...] wcześniej uniemożliwiał Żydom dyskusję o holokauście".40 Jednak -
ze względu na oczy­wistą odwagę Izraelczyków - to wojnę w 1948 r. należy uznać
za „pięć minut" Izraela. To również „śmiała" i „wspaniała" stugodzinna kampania
Moshe Dayana na Synaj w 1956 r. ułatwiła błyskawiczne zwycięstwo w czerwcu 1967
r. Dlaczego więc amerykańscy Żydzi potrzebowali dopiero wojny sześciodniowej,
aby „wymazać ten stereotyp"?
Podjęta przez Novicka próba wyjaśnienia przyczyn instrumen­talizacji
hitlerowskiego holokaustu przez żydowskie elity w Ame­ryce nie jest przekonująca.


Zwróćmy uwagę na następujące fragmenty:
W miarę jak żydowscy przywódcy w Ameryce usiłowali zrozumieć przyczynę izolacji
i słabości Izraela - co pomogłoby w znalezieniu lekarstwa- największym
poparciem zaczęła się cieszyć teza, że zanikanie pamięci o hitlerowskich
zbrodniach przeciwko Żydom i po­jawienie się pokolenia nic nie wiedzącego o
holokauście spowodo­wało utratę przez Izrael poparcia, którym dotąd się cieszył.
[...] Choć żydowscy przywódcy w Ameryce nie mogli zmienić niedaw­nego przebiegu
wydarzeń na Bliskim Wschodzie i mieli niewielki wpływ na jego przyszłość, to
jednak mogli spowodować ożywienie wspomnień o holokauście. Dlatego też
wyjaśnienie o „zanikaniu pamięci" stanowiło punkt wyjścia do podjęcia
działania.41
Dlaczego wyjaśnianie kłopotliwego położenia Izraela po 1967 r. „zanikaniem
pamięci" „zaczęło się cieszyć największą ak­ceptacją"? Przecież była to najmniej
prawdopodobna wersja. Sam Novick dostarcza wielu dowodów na to, że poparcie,
jakim po­czątkowo cieszył się Izrael, miało niewiele wspólnego z „pamię­cią o
hitlerowskich zbrodniach" i ze pamięć ta zblakła na długo przed jego
międzynarodową utratą.42 Dlaczego żydowskie elity mały „niewielki wpływ" na
przyszłość Izraela? Przecież kontrolowały potężną sieć organizacji.
Dlaczego „ożywienie pamięci o ho­lokauście" było jedynym punktem programu
działania? Dlaczego nie poparto zgodnych międzynarodowych apeli o wycofanie się
Izraela z terytoriów okupowanych po wojnie sześciodniowej oraz „sprawiedliwego
i trwałego pokoju" miedzy Izraelem i jego arab­skimi sąsiadami (rezolucja ONZ nr
242)?
Bardziej logiczne, choć mniej wygodne wyjaśnienie sprowa­dza się do tego, że
żydowskie elity w Ameryce pamiętały przed czerwcem 1967 r. o hitlerowskim
holokauście tylko wtedy, gdy było to korzystne politycznie. Ich nowy klient,
Izrael, zbił kapitał na hitl

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE-5

[wild]

Ich nowy klient, Izrael, zbił kapitał na hitlerowskim holokauście podczas
procesu Eichmanna.43 Idąc za przykładem Izraela, amerykańskie organizacje
żydowskie wyko­rzystały hitlerowski holokaust po wojnie sześciodniowej. Po pew­
nych ideologicznych przeróbkach holokaust okazał się idealną bro­nią do
odpierania krytyki wobec Izraela. Nieco dalej zilustruję to przykładami. Tu zaś
wypada podkreślić, że dla żydowskich elit w Ameryce holokaust pełnił taką samą
rolę jak Izrael: kolejnego bezcennego atutu w grze o władzę. Jawne okazywanie
zaintereso­wania pamięcią o holokauście było tak samo sprytnym posunię­ciem, jak
jawne okazywanie zainteresowania losem Izraela.44 To­też amerykańskie
organizacje żydowskie szybko wybaczyły i za­pomniały Ronaldowi Reaganowi jego
szalone oświadczenie, złożone w 1985 r. na cmentarzu w Bitburgu, że pochowani
na nim niemieccy żołnierze (w tym członkowie Waffen SS) byli „tak samo ofiarami
nazizmu jak ofiary obozów koncentracyjnych". W roku 1988 Reagan został
za „niezachwiane poparcie dla Izraela" uho­norowany nagrodą „Filantropa Roku"
przez Centrum Szymona Wiesenthala, jedną z najbardziej prestiżowych instytucji
zajmują­cych się holokaustem. A w 1994 r. proizraelska ADL przyznała mu
nagrodę „Pochodnia Wolności".45
Natomiast nie zapomniano i nie wybaczono równie szybko pastorowi Jesse
Jacksonowi gniewnej uwagi z 1979 r., że „ma po­wyżej uszu słuchania o
holokauście". Ataki amerykańskich elit żydowskich na Jacksona nigdy nie ustały,
choć nie tyle za jego „antysemickie uwagi", co za „nagłaśnianie stanowiska
Palestyń­czyków".46 W przypadku Jacksona działał bowiem jeszcze jeden czynnik:
reprezentował on wyborców, z którymi amerykańskie or­ganizacje żydowskie miały
na pieńku już od końca lat sześćdzie­siątych. Również w tych konfliktach
holokaust okazał się skuteczną bronią ideologiczną.
To nie rzekoma słabość i izolacja Izraela ani też strach przed „powtórnym
holokaustem", lecz jego ewidentna siła i jego strategiczny sojusz ze Stanami
Zjednoczonymi doprowadziły do roz­kręcenia przez żydowskie elity po czerwcu 1967
r. „przedsiębior­stwa holokaust". Novick mimo woli dostarcza niezbitych dowo­dów
na poparcie tej tezy. By dowieść, że to względy polityczne, a nie
hitlerowskie „ostateczne rozwiązanie" określiły amerykań­ską politykę wobec
Izraela, Novick pisze:
Przez pierwszych dwadzieścia pięć lat po wojnie, gdy holokaust był jeszcze
świeżym wspomnieniem dla amerykańskich przywód­ców, poparcie Stanów
Zjednoczonych dla Izraela było znikome... Amerykańska pomoc zmieniła się ze
strużki w powódź nie wtedy, gdy postrzegano Izrael jako słaby i uległy, lecz po
zademonstrowa­niu przezeń siły podczas wojny sześciodniowej.47
Argument ten w takim samym stopniu dotyczy żydowskich elit w Ameryce.
Istnieją również wewnętrzne przyczyny powstania „przedsię­biorstwa holokaust".
Obiegowe interpretacje wskazują, z jednej strony, na niedawne wykształcenie
się „polityki tożsamościowej", a z drugiej, „kultury wiktymizacji". Ostatecznie
przecież, każda próba znalezienia tożsamości narodowej osadzona była w jakiejś
historii ucisku. Żydzi też szukali swej narodowej tożsamości
w holokauście.
Co ciekawe, wśród grup eksponujących swój status ofiar, w tym Murzynów,
Latynosów, Indian, kobiet, homoseksualistów i lesbijek, tylko Żydzi nie są
dyskryminowani w amerykańskim społeczeństwie.
W istocie, moda na poszukiwanie tożsamości i holokaust przyjęła się wśród
amerykańskich Żydów nie dlatego, że są ofiarami, lecz dlatego, że nimi nie są.
Wraz z szybkim zniknięciem antysemickich barier po II woj­nie światowej, Żydzi
zaczęli się w Stanach Zjednoczonych wy­różniać. Według Lipseta i Raaba, średnie
zarobki Żydów są nie­mal dwukrotnie wyższe niż nie-Żydów; szesnastu z
czterdziestu najbogatszych Amerykanów to Żydzi; 40 proc. amerykańskich lau­
reatów Nagrody Nobla w dziedzinie nauki i ekonomii to Żydzi, podobnie jak 20
proc. profesorów na czołowych uczelniach; Ży­dzi stanowią też 40 proc.
wspólników w głównych kancelariach prawniczych w Nowym Jorku i Waszyngtonie.
Wyliczankę tą moż­na by ciągnąć długo.48 Żydowskie pochodzenie nie tylko nie
prze­szkadzało w osiągnięciu sukcesu, ale stało się wręcz jego ukoro­nowaniem.
Tak jak wielu Żydów dystansowało się od Izraela, gdy był niewygodnym balastem,
a potem nawróciło się na syjonizm, gdy stał się sprzymierzeńcem Ameryki, tak
też wielu dystansowało się od swego pochodzenia, gdy było ono niewygodnym
balastem, a po­tem nawróciło się na żydostwo, gdy stało się ono atutem.
Historia sukcesów amerykańskich Żydów ugruntowała trzon - być może jedyny -
dogmatu ich nowo nabytej tożsamo­ści jako Żydów. Bo któż ośmielałby się odtąd
wątpić, że Żydzi są narodem „wybranym"? Charles Silberman, sam ponownie nawró­
cony na żydostwo, otwarcie przyznaje w swej książce A Certain people: „Żydzi
nie byliby ludźmi z krwi i kości, gdyby wyzbyli się mniemania o swej wyższości"
i „amerykańskim Żydom jest nie­zwykle trudno pozbyć się przekonania o swej
wyższości, żeby się nawet nie wiadomo jak starali". Według pisarza Philipa
Rotha, ży­dowskie dziecko w Ameryce nie dziedziczy ani zbioru praw, ani zbioru
nauk, ani języka, ani na­wet Boga [...], lecz określony rodzaj psychiki, którą
da się streścić w trzech słowach: „Żydzi są lepsi".49
Jak więc wyraźnie widać, holokaust był negatywną wersją ich cheł­pliwego,
materialnego sukcesu, bo posłużył do potwierdzenia tezy, że Żydzi są
narodem „wybranym".
Z nadejściem lat siedemdziesiątych antysemityzm nie odgry­wał już istotniejszej
roli w amerykańskim życiu publicznym. Nie­mniej jednak żydowscy przywódcy
zaczęli bić na alarm, że ame­rykańskim Żydom zagraża „nowa fala
antysemityzmu".50 Do głów­nych na to dowodów, przytoczonych w głośnym raporcie
ADL (de­dykowanym „tym, co zginęli, ponieważ byli Żydami") zaliczał się, gdyby
ktoś miał jakiekolwiek wątpliwości, wystawiony na Broadwayu musical Jesus
Christ Superstar oraz kontrkulturowy bruko­wiec, który przedstawił Henry'ego
Kissingera jako lizusa i pochlebcę, tchórza, łajdaka, sługusa, tyrana,
karierowicza, wrednego manipulatora, sno­ba, pozbawionego wszelkich zasad łowcę
posad.51
Ta udawana histeria na tle nowej fali antysemityzmu służyła amerykańskim
organizacjom żydowskim do różnorakich celów. Reklamowała Izrael jako ostateczne
schronienie, gdyby amerykań­scy Żydzi takiego potrzebowali. Co więcej jednak,
apele walczących rzekomo z antysemityzmem żydowskich organizacji o dota­cje
pieniężne coraz bardziej trafiały do przekonania. Jak zauważył
Sartre, „Antysemita znajduje się w niedogodnym położeniu, gdyż koniecznie
potrzebuje wroga, którego pragnie zniszczyć".52 W przypadku tych organizacji
mamy do czynienia z sytuacją od­wrotną. Toteż przy niedostatku antysemityzmu
doszło w ostatnich latach do zażartej rywalizacji między głównymi żydowskimi or­
ganizacjami „broniącymi" Żydów - szczególnie między ADL a Centrum Szymona
Wiesenthala.53 Nawiasem mówiąc, również w przypadku zbiórki funduszy rzekome
niebezpieczeństwo gro­żące Izraelowi służy podobnemu celowi. Ogólnie poważany
izra­elski dziennikarz Danny Rubinstein relacjonował po powrocie z podróży do
Stanów Zjednoczonych co następuje:
Zdaniem większości przedstawicieli żydowskiego establishmentu najważniejsze
jest nieustanne podkreślanie zewnętrznych zagrożeń dla Izraela... Żydowski
establishment w Ameryce potrzebuje Izra­ela wyłącznie w charakterze ofiary
ataków okrutnych Arabów. Dla takiego Izraela można zdobyć poparcie, sponsorów,
pieniądze... Wszyscy znają oficjalną sumę funduszy zebranych w Ameryce przez
United Jewish Appeal, których odbiorcą ma być Izrael, ale też po­wszechnie
wiadomo, że niemal połowa tej sumy wcale nie trafia do Izraela, lecz do
żydowskich instytucji w Ameryce. Czy można so­bie w

ROZDZIAŁ l - ZBIJANIE KAPITAŁU NA HOLOKAUŚCIE-6

[wild]

Czy można so­bie wyobrazić większy cynizm?
Jak dalej wyjaśnię, eksploatacja „potrzebujących ofiar holokau­stu"
przez „przedsiębiorstwo holokaust" jest najnowszym i bodaj najbardziej
obrzydliwym przejawem tego cynizmu.54
Główny skryty motyw bicia na alarm z powodu „nowej fali antysemityzmu" leży
jednak gdzie indziej. Odnoszący coraz więk­sze materialne sukcesy amerykańscy
Żydzi zaczęli wyraźnie dry­fować na prawo. I choć wciąż pozostają bliżej lewej
strony cen­trum w takich obyczajowych kwestiach jak etyka seksualna czy aborcja,
to w przypadku polityki i gospodarki Żydzi stają się co­raz bardziej
konserwatywni.55 Temu zwrotowi w prawo towarzy­szył jednocześnie zwrot do
wewnątrz, w miarę jak zapomniawszy o swoich poprzednich, ubogich sojusznikach
Żydzi zaczęli prze­znaczać coraz więcej zasobów wyłącznie na własne potrzeby.
Taka zmiana orientacji stała się szczególnie widoczna w przypadku na­rastających
napięć między amerykańskimi Żydami a Murzynami.56
Wielu Żydów, tradycyjnie sprzymierzonych z Murzynami przeciw­ko dyskryminacji
klasowej w Stanach Zjednoczonych, zerwało z sojuszem na rzecz praw
obywatelskich pod koniec lat sześćdzie­siątych, gdy, jak zauważa Jonathan
Kaufman,
cele ruchu na rzecz praw obywatelskich zaczęły ulegać zmianie - z żądań o
równouprawnienie polityczne i prawne na żądania o rów­nouprawnienie ekonomiczne.
Podobnie wspomina Cheryl Greenberg:
Gdy ruch na rzecz praw obywatelskich przesunął się na północ, do dzielnic
zamieszkałych przez liberalnych Żydów, kwestia integra­cji nabrała innego
charakteru. Zainteresowani teraz raczej względa­mi klasowymi niż rasowymi, Żydzi
wynieśli się na przedmieścia tak samo szybko jak biali chrześcijanie, aby
uniknąć, jak to okre­ślali, pogorszenia się poziomu w ich szkołach i warunków
życia w ich dzielnicach.
Pamiętnym punktem kulminacyjnym stał się długotrwały strajk no­wojorskich
nauczycieli w roku 1968, w czasie którego zdomino­wany przez Żydów związek
zawodowy wystąpił przeciwko mu­rzyńskim działaczom społecznym, walczącym o
nadzór nad pod­upadającymi szkołami. Relacje z tego strajku często odwołują się
o skrajnego antysemityzmu. Mniej się jednak pamięta o erupcji żydowskiego
rasizmu- tuż pod powierzchnią, na krótko przed strajkiem. Natomiast później
żydowscy publicyści i organizacje odgrywali aktywną rolę w działaniach na rzecz
likwidacji programów zawierających preferencje dla mniejszości etnicznych.
Podczas kluczowych rozpraw Sądu Najwyższego w sprawach Defunisa (1974) i Bakke
(1978) organizacje AJC, ADL i American Jewish Congress zgodnie złożyły wnioski
o rozstrzygnięcie polu­bowne, które stało w sprzeczności z preferencyjnym
programem, odzwierciedlając tym samym nastroje żydowskiej społeczności.57
Agresywnie broniąc swych interesów zbiorowych i klasowych, elity żydowskie
przykleiły metkę antysemityzmu wszystkim sprze­ciwiającym się ich nowej
konserwatywnej polityce. Toteż prze­wodniczący ADL Nathan Perlmutter utrzymywał,
że „prawdziwy antysemityzm" w Ameryce składa się z takich „podkupujących ży­
dowskie interesy" inicjatyw politycznych, jak programy preferen­cji dla
mniejszości etnicznych, redukcja wydatków na obronę, neo-izolacjonizm, sprzeciw
wobec energetyki atomowej czy nawet re­forma systemu wyborczego.58
Holokaust zaczął odgrywać w tej ideologicznej ofensywie klu­czową rolę. To
oczywiste, że przywoływanie wspomnień o histo­rycznych prześladowaniach miało na
celu odpieranie współcze­snej krytyki. Żydzi mogli nawet wskazywać na „system
preferen­cyjnych punktów" dla członków mniejszości etnicznych, który nie
sprzyjał im w przeszłości, jako na powód przeciwstawiania się pre­ferencyjnym
programom. Ale poza tym zrąb holokaustu polegał na sprowadzaniu antysemityzmu
do całkowicie irracjonalnej nie­nawiści gojów wobec Żydów. Wykluczało to
możliwość wynik­nięcia jakichkolwiek urazów wobec Żydów z realnego konfliktu
interesów (więcej na ten temat w dalszej części książki). Odwoływanie się do
holokaustu służyło więc pozbawianiu racji bytu wszel­kiej krytyki Żydów: taka
krytyka mogła wypływać wyłącznie z pa­tologicznej nienawiści.
Tak jak organizacje żydowskie przypomniały sobie o holo­kauście, gdy Izrael
osiągnął szczyt swej potęgi, tak też przypo­mniały sobie o holokauście, gdy
szczyty osiągnęła potęga Żydów w Ameryce. Stworzono natomiast pozory, że tu i
tam Żydom nie­uchronnie grozi „ponowny holokaust". Dzięki temu amerykańskie
elity żydowskie mogły przybierać heroiczne pozy, parając się jed­nocześnie
podłym zastraszaniem innych. Norman Podhoretz, na przykład, wskazywał na
podjęte przez Żydów po wojnie sześcio­dniowej nowe postanowienie
przeciwstawiania się każdemu, kto w jakikolwiek sposób, w jakim­kolwiek stopniu
i z jakiegokolwiek powodu usiłuje wyrządzić nam krzywdę. [...] Od tej pory nie
będziemy ustępować.59
I tak jak uzbrojeni po zęby przez Stany Zjednoczone Izraelczycy
odważnie „usadzili" niesfornych Palestyńczyków, tak też amery­kańscy Żydzi
odważnie „usadzili" niesfornych Murzynów.
Pomiatanie tymi, którzy najmniej potrafią się bronić: oto isto­ta odzyskanej
przez amerykańskie organizacje żydowskie odwagi.

ROZDZIAŁ l - przypisy

[wild]

Przypisy :
1 Gore Vidal, The Empire Lovers Strike Back, „Nation", 22 marca 1986.
2 Rochelle G. Saidel, Never Too Late to Remember, Nowy Jork 1996, s. 32.
3 Hannah Arendt, Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil,
wydanie poprawione
i uzupełnione, Nowy Jorki 965, s. 282. Sytuacja w Niem­czech była podobna. Na
przykład, w zasłużenie chwalonej biografii Hitlera autor­stwa Joachima Festa,
wydanej w Niemczech w 1973 r., tylko cztery z 750 stron poświecą się
eksterminacji Żydów, a Auschwitz i innym obozom zagłady zaled­wie jeden ustęp
(Joachim C. Fest, Hitler, Nowy Jork 1975, s. 679-682).
4 Raul Hilberg, The Politics of Memory, Chicago 1996, s. 66,105-137. Od strony
historyczej rzetelność tych kilku filmów o hitlerowskim holokauście była
całkiem imponująca. W Judgment at Nuremberg (1961) Stanleya Kramera zna­lazło
się wyraźne odniesienie do decyzji sędziego Sądu Najwyższego Olivera Wendella
Holmesa z 1927 r., sankcjonującej sterylizacje „niedorozwiniętych umysłowo",
jako zwiastunki nazistowskiego programu udoskonalania rasy ludz­kiej. W filmie
tym nie omieszkano również przypomnieć pochwał, jakich jeszcze w 1938 r. roku
Winston Churchill nie szczędził Hitlerowi, uzbrajania Hitle­ra przez żądnych
zysku amerykańskich przemysłowców i oportunistycznego uniewinnienia po wojnie
niemieckich przemysłowców przez amerykański try­bunał wojskowy.
5 Nathan Glazer, American Judaism, Chicago 1957, s. 114. Stephen J. 'The
holocaust and the american Jewish Intellectual, „Judaism", jesień 1979
6 Książka Primo Leviego The Reawakening (Nowy Jork 1986, wraz z no­wym
poslowiem, s. 207) zawiera emocjonalny komentarz, omawiający te dwie odmienne
postawy Żydów ocalałych z holokaustu.
7 Termin „żydowskie elity" jest tu używany w odniesieniu do osób odgry­wających
prominentną rolę w działalności organizacji żydowskich oraz w ży­ciu kulturalnym
żydowskiej społeczności.
8 Shlomo Shafir, Ambiguous Relations: The American Jewish Community and Germany
Since 1945, Detroit 1999, s. 88, 98, 100-101, 113-114,177, 192, 215,231,251.
9 Ibidem, s. 98, 106, 123-137, 205, 215-216, 249. Robert Warshaw,
The „Idealism" of Julius and Ethel Rosenberg, „Commentary", listopad 1953. Czy
to tylko zbieg okoliczności, że w tym samym czasie główne organizacje ży­dowskie
podjęły krucjat? przeciwko Hannie Arendt za to, że wypomniała kola­boracje
żydowskich elit z Niemcami podczas wojny? Yitzhak Zuckerman, przy­wódca
powstania w warszawskim getcie, tak wspomina perfidną rolę, jaką ode­grała
podlegająca Radzie Żydowskiej policja żydowska: „Nie było żadnego «po-rządnego»
policjanta, bo ci porządni zrzucili mundury i stali się zwykłymi Ży­dami." (A
Surplus of Memory, Oxford 1993, s. 244).
10 Peter Novick, The Holocaust..., s. 98-100. Oprócz zimnej wojny jesz­cze inne
czynniki, takie jak strach przed antysemityzmem czy, z gatunku bar­dziej
optymistycznych, amerykański etos asymilacji w latach pięćdziesiątych,
odgrywały dodatkową rolę w umniejszaniu po wojnie hitlerowskiego holokau­stu
przez amerykańskich Żydów. Novick omawia te kwestie w rozdziałach 4-7.
11 Jedynie Elie Wiesel neguje ten związek i głównie sobie samemu przypi­suje
wprowadzenie holokaustu do amerykańskiego życia publicznego.
12 Menahem Kaufman, An Ambiguous Partnership, Jerozolima 1991, s. 218, 276-277.
13 Arthur Hertzberg, Jewish Polemics, Nowy Jork 1992, s. 33; por. Isaac
Alteras, Eisenhower, American Jewry, and Israel, „American Jewish Archives",
listopad 1985, oraz Michael Reiner, The Reaction of US Jewish Organizations to
the Sinai Campaign and Its Aftermath, „Forum", zima 1980-1981.
14 Nathan Glazer, American Judaism, Chicago 1957, s. 114. Dalej Glazer
Pisze: „Izrael znaczył dla amerykańskiego żydostwa niemal tyle co nic [...] Po-
15 Shafir, Ambiguous Relations..., s. 222.
l6Zob. np. Alexander Bloom, Prodigal Sons (Nowy Jork 1986).
17 Lucy Dawidowicz i Milton Himmelfarb, Conference on Jewish Identity Here and
Now (American Jewish Committee 1967).
18 Po emigracji z Niemiec w 1933 r. Arendt stalą się w czasie II wojny
światowej działaczką francuskiego ruchu syjonistycznego, a potem, aż do po­
wstania Izraela, dużo pisała o syjonizmie. Chomsky, syn wybitnego amerykań­
skiego hebraisty, wychowywał się w duchu syjonistycznym, a tuż po powstaniu
Izraela zamieszkał na pewien czas w kibucu. ADL przewodziła kampanii oszczerstw
przeciwko Arendt, na początku lat sześćdziesiątych oraz Choamsky'emu, w latach
1970. (Elisabeth Young-Bruehl, Hannah Arendt, New Ha-«n 1982, s. 105-108, 138-
139, 143-144, 182-1844, 223-233, 348; Robert •Barsky, Noam Chomsky, Cambridge
1997, s. 9-93; David Barsamian, Chronicle, of Dissent, Monroe, ME 1992, s.38).
19 Dla wcześniej sformułowanego potwierdzenia mojej tezy zob. Hannah Arendt,
Zionism Reconsidered, 1944, w: Ron Feldman (red.), The Jew as Patriots, Nowy
Jork 1978, s. 159.
20 Making It, Nowy Jork 1967, s. 336.
21 Breaking Ranks, Nowy Jork 1979, s. 335.
22 Robert I. Friedman, The Anti-Defamation League is Spying on You, "Village
Voice", 11 maja 1993.
Abdeen Jabara, The Anti-Defamation League: Civil Rights and Wrongs, "Covert
Action", lato 1993. Matt Isaacs, Spy vs Spite, "SF Weekly", 2-8 lutego 2000.
23 Elie Wiesel , "Against Silence" wybór i redakcja Irvinga Abrahamsona Nowy
Jork 1984 s. 283
24 P. Novick, The Holocaust..., s. 147. Lucy S. Dawidowicz, The Jewish
Presence, Nowy Jork 1977, s. 26.
25 Eruption in the Middle East, „Dissent", zima 1957.
26 Izrael: Thinking the Unthinkable, „New York", 24 grudnia 1973.
27 Norman G. Finkelstein, Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict,
Nowy Jork 1995, rozdz. 5-6.
28 Noam Chomsky, The Fateful Triangle, Boston 1983, s. 4.
29 Kariera Elie Wiesela rzuca nieco światła na związek miedzy holokau­stem a
wojną sześciodniową. Chociaż już wcześniej wydal on pamiętniki z Auschwitz, to
rozgłos zdobył dopiero po napisaniu dwóch tomów, sławiących zwycięstwo Izraela
(Wiesel, And the Sea, s. 16).
30 Menahem Kaufman, An Ambiguous Partnership, s. 287,306-307. Steven L.
Spiegel , The Other Arab-Israeli Conflict, Chicago 1985, s. 17, 32.
31 Benny Morris, 1948 And After, Oxford 1990, s. 14-15. Uri Bialer, Between
East and West, Cambridge 1990, s. 180-181.
32 Peter Novick, The Holocaust..., s. 148.
33 Zob. np. Amnon Kapeliouk, Israel: la fin des mythes, Paryż 1975.
34 Peter Novick, The Holocaust..., s. 152.
35 Letter from Israel, „Commentary", luty 1957. W czasie kryzysu
sueskiego, „Commentary" wciąż ostrzegał, że stawką jest „przetrwanie" Izraela.
36 Abba Eban, Personal Witness, Nowy Jork 1992, s. 272.
37 Peter Grose, Israel in the Mind of America, Nowy Jork 1983, s. 304.
38 A.F.K. Organski, The $ 36 Billion Bargain, Nowy Jork 1990, s. 163,48.
39 Finkelstein, Image and Reality, rozdz. 6.
40 Novick, The Holocaust..., s. 149-150. Novick cytuje tu znanego ży­dowskiego
uczonego, Jacoba Neusnera.
41 Tamże, s. 153, 155.
42 Tamże, s. 69-77.
43 Tom Segev, The Seventh Million, Nowy Jork 1993, cz. VI.
44 Równie sprytnym posunięciem było zainteresowanie ocalałymi z hitle­rowskiego
holokaustu: przed czerwcem 1967 r. uciszano ich, bo stanowili cię­żar finansowy,
ale po czerwcu 1967 r. stali się cennym nabytkiem i zaczęto ich gloryfikować.
45 „Response",grudzień 1988. Wpływowi handlarze holokaustem i poplecz­nicy
Izraela, w rodzaju krajowego dyrektora ADL Abrahama Foxmana,
byłegoprzewodniczącego AJC Morrisa Abrama czy przewodniczącego Konferencji
Prezesów Głównych Amerykańskich Organizacji Żydowskich Kennetha Bialkma, me
wspominając już o Henrym Kissingerze, jak jeden mąż rzucili się=w obronie
Reagana podczas jego wizyty w Bitburgu. W tym samym tygodniu AJC zaprosił na
swoje doroczne spotkanie w charakterze gościa honorowego
zachodnioniemieckiego ministra spraw zagranicznych. W tym te

Zabieram się do lektury n/t

[oleg3]

[Gość: Przykład]

Klinicznym przykładem ksiązka Grossa !! ( pisana na potrzeby, ustawy
reprywatyzacyjnej w Polsce !!)