Gość: KIM LIU
IP: *.zipnet.com.pl
20.03.02, 09:33
Co to jest szpik kostny?
Szpik kostny to fabryka komórek krwi. Ta płynna tkanka wytwarza erytrocyty
(krwinki czerwone) transportujące tlen, leukocyty (krwinki białe), których
zadaniem jest zwalczanie infekcji i płytki krwi (trombocyty) biorące udział w
procesie krzepnięcia krwi. U zdrowych dorosłych ludzi czynny, czerwony szpik
kostny produkujący komórki krwi znajduje się w kościach płaskich - w jamach
szpikowych mostka, żeber, kręgach, kości biodrowych, kości czaszki. Ilościowe
(np. anemia aplastyczna) lub jakościowe (np. białaczki) zaburzenia
krwiotworzenia są powodem zagrożenia życia. Szpik po aspiracji z jamy szpikowej
wygląda tak jak krew.
Jak można zostać dawcą szpiku?
To bardzo proste. Musisz być zdrowy, mieć od 18 do 50 lat i wyrazić chęć
oddania szpiku. Wstępne badania kwalifikujące do oddania szpiku nie różnią się
od tych wykonywanych w stacjach krwiodawstwa przy oddawaniu krwi. Jeśli
spełniasz te warunki to prosimy o kontakt z Bankiem Dawców Szpiku Kostnego
Fundacji Urszuli Jaworskiej. Uzyskasz tam dalsze szczegółowe informacje. Po
wykonaniu badań zostaniesz wpisany na listę dawców szpiku. Wtedy może się
zdarzyć, że jest ktoś kto potrzebuje właśnie TWOJEGO SZPIKU, ktoś komu możesz
uratować życie.
Co to są komórki krwiotwórcze?
Komórki krwiotwórcze to komórki bezpośrednio odpowiedzialne za wytwarzanie
krwi. Mają zdolność nie tylko różnicowania się w kierunku erytrocytów,
leukocytów i płytek krwi. Ich wyjątkową właściwością jest samoodnawianie. Jeśli
mówi się o przeszczepianiu szpiku to tak naprawdę myśli się o przeszczepianiu
komórek krwiotwórczych. Klasycznym źródłem tych komórek do transplantacji jest
oczywiście szpik kostny. Wykazano także, że komórki krwiotwórcze są obecne we
krwi obwodowej. Ten fakt jest ostatnio coraz częściej wykorzystywany. Możliwe
jest bowiem pobieranie komórek do transplantacji również z krwi. pobieranie
szpiku kostnego
W jaki sposób pobiera się komórki krwiotwórcze do transplantacji?
a. Pobranie szpiku kostnego: Szpik kostny pobierany jest na sali
operacyjnej, w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, metodą wielokrotnych nakłuć
okolicy tylnej górnej krawędzi kości biodrowej. Po wkłuciu igły do jamy
szpikowej aspirowany jest szpik kostny w objętości do 5 ml. Często zmieniane
jest położenie igły. Zwykle po zabiegu pozostają 3-4 ślady na skórze po każdej
stronie. Całkowita objętość pobranego szpiku zależy każdorazowo od sytuacji
klinicznej i określa ją przede wszystkim waga biorcy (pod uwagę brana jest
również waga dawcy, liczba komórek w pobranym szpiku).
Średnio pobiera się około 1000 ml szpiku, rzadko więcej niż 1500 ml. Zabieg
trwa zazwyczaj 45 - 90 minut. Szpik pobierany jest do specjalnego pojemnika z
płynem przeciwkrzepliwym. Po pobraniu jest filtrowany i następnie poddany
dalszej obróbce, jeśli jest to potrzebne. Zwykle kilkanaście dni przed
planowanym pobraniem szpiku dawca zgłasza się do stacji krwiodawstwa, gdzie
pobierana jest od niego krew do autotransfuzji (około 400 ml). Zostanie ona
podana dawcy po zakończeniu pobrania szpiku. Wszystkie parametry hematologiczne
normalizują się w ciągu kilku tygodni po zabiegu.
b. Pobranie komórek krwiotwórczych z krwi obwodowej: W zależności od
decyzji ośrodka przeszczepiającego może być konieczne pobranie komórek
krwiotwórczych z krwi obwodowej. W takim przypadku dawca otrzymuje przez 4 lub
5 dni lek (Filgrastim, Neupogen) zwiększający liczbę komórek krwiotwórczych
krążących we krwi obwodowej. Lek podaje się raz lub dwa razy dziennie (w
odstępie 12 godzin) podskórnie. Następnie komórki krwiotwórcze są pobierane z
krwi obwodowej w trakcie procedury nazywanej aferezą. Zabieg ten jest
wykonywany w specjalistycznym ośrodku przy użyciu separatora komórkowego i nie
wymaga znieczulenia ogólnego. Krew pobierana jest w sposób ciągły z jednej żyły
i mieszana jest poza ustrojem z płynem przeciwkrzepliwym. Następnie w
separatorze komórkowym oddzielane są komórki krwiotwórcze, a krew pozbawiona
tych komórek wraca do dawcy przez igłę umieszczoną w drugiej żyle. Zwykle do
aferezy zakładane są dwie igły (wenflony) do żył w lewym i prawym dole
łokciowym. Z technicznego punktu widzenia jest to dokładnie taki sam zabieg jak
standardowe pobieranie płytek krwi wykonywane rutynowo w stacjach krwiodawstwa.
Różnica polega właściwie na tym jaki rodzaj komórek ulega oddzieleniu. Zwykle
jest konieczne wykonanie dwóch aferez w ciągu dwóch kolejnych dni.
Czy pobranie komórek hematopoetycznych jest bezpieczne dla dawcy i jakie mogą
wystąpić powikłania?
a. Pobranie szpiku kostnego: - Jak każdy zabieg wykonywany w znieczuleniu
ogólnym pobranie szpiku niesie za sobą potencjalne zagrożenia związane ze
znieczuleniem. Może wystąpić ból gardła spowodowany zakładaniem rurki
intubacyjnej. Następstwem znieczulenia ogólnego mogą być również nudności,
wymioty i ból głowy. Sam zabieg pobrania szpiku może skutkować bólem, obrzękiem
lub tkliwością w okolicy nakłucia, spowodowanym uszkodzeniem tkanek w czasie
aspiracji szpiku. Niezwykle rzadko opisywane są powikłania krążeniowe,
przejściowe nasilone uczucie ogólnego zmęczenia, przejściowe (związane ze
znieczuleniem) zaburzenia oddawania moczu. Na podstawie dostępnych danych uważa
się, że istnieje 2% prawdopodobieństwo wystąpienia istotnych powikłań i mniej
niż 1% że skutki uboczne pobrania szpiku będą trwały dłużej niż 3 miesiące.
- W rejestrze amerykańskim (National Marrow Donor Program) nie stwierdzono
śmiertelnego powikłania spowodowanego pobraniem szpiku kostnego. Od roku 1987
wykonano 8000 pobrań szpiku. Większość dawców powraca do pełnej sprawności w
ciągu 2-3 tygodni od pobrania szpiku.
b. Pobranie komórek hematopoetycznych z krwi obwodowej:
- Pobranie komórek hematopoetycznych z krwi obwodowej wymaga wcześniejszego
podawania leku zwiększającego ich liczbę we krwi obwodowej. Lek ten
(Filgrastim, Neupogen) podawany jest podskórnie 1 lub dwa razy dziennie przez 4-
6 kolejnych dni. Następstwem działania tego leku jest oprócz zwiększenia liczby
krążących we krwi komórek hematopoetycznych zwiększenie liczby leukocytów.
Podstawowe objawy uboczne występujące w trakcie podawania tego leku to ból
kości, mięśni, osłabienie, odczyn w miejscu wstrzyknięcia leku. Większość
objawów daje się łatwo kontrolować zwykłymi lekami przeciwbólowymi. Filgrastim
jest stosowany powszechnie od ponad 10 lat, przede wszystkim u pacjentów
poddawanych chemioterapii w celu zwiększenia liczby granulocytów.
- Sam zabieg pobierania komórek (afereza) jest bezpieczny i jego zasada jest
identyczna z powszechnie wykonywanym od kilkunastu lat pobieraniem płytek krwi
od dawców w stacjach krwiodawstwa. Podstawowe objawy uboczne aferezy to ból w
miejscu nakłucia żył (potrzebne jest nakłucie dwóch żył), oraz objawy będące
następstwem podawania środków przeciwkrzepliwych w czasie aferezy takie jak
delikatne mrowienie, drętwienie języka, ust, palców. Środek przeciwkrzepliwy
(płyn konserwujący ACD-A) wiąże wapń i ww. objawy są wywołane przejściowym
obniżeniem stężenia wapnia we krwi. Ustępują bardzo szybko po doustnym lub
(jeśli potrzeba) dożylnym podaniu preparatów wapnia. Afereza może powodować
również przejściowe obniżenie liczby płytek krwi.
Ile szpiku kostnego pobiera się podczas zabiegu?
Zwykle pobiera się od 15 do 25 mililitrów szpiku kostnego na kilogram masy
ciała dawcy. Faktycznie pobrana objętość zależy od wagi biorcy, optymalnej
liczby komórek hematopoetycznych, którą należy przeszczepić, wagi dawcy oraz
ewentualnej dalszej potrzeby przetwarzania szpiku po pobraniu.
a. Optymalna liczba komórek niezbędna do transplantacji to około 300 000
000 komórek szpiku na kilogram wagi biorcy. Liczba pobranych komórek jest
sprawdzana kilkakrotnie w czasie zabiegu pobrania szpiku. Końcowa objętość
pobranego szpiku zależy więc od jego komórkowości i wagi biorcy.
b. Z drugiej strony nie m
