Rewitalizacja Gdańska

[medazzaland]

Konieczność rewitalizacji, czyli przywrócenia do życia społecznego,
gospodarczego i kulturalnego, dużych obszarów Gdańska oraz pozyskiwanie na
ten cel funduszy unijnych, było tematem międzynarodowej konferencji
rewitalizacyjnej, która odbyła się 11 stycznia w Ratuszu Głównego Miasta.

Rewitalizacja jest uznawana przez Unię Europejską za tę dziedzinę rozwoju
regionalnego, która wymaga szczególnego wsparcia z jej strony. Każdorazowo w
kolejnych tzw. Okresach Programowania, czyli okresie budżetowania
przedsięwzięć UE, na działania rewitalizacyjne przeznacza się pokaźne środki
z puli pieniędzy przeznaczonych na rozwój regionalny. Gdańsk złożył do
Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) wniosek o
dofinansowanie w 75% projektu „Hewelianum”, związanego z rewitalizacją
Grodziska. W XIX-wiecznych fortyfikacjach ma powstać Centrum Prezentacji
Nauki i Techniki.

Pula pieniędzy do wykorzystania na ten cel z funduszy europejskich na lata
2004 - 2006 to w skali kraju ok. 99,5 mln euro. Region pomorski otrzymał ok.
5,7 mln euro. Niezbędnym warunkiem uzyskania środków europejskich na
rewitalizację jest opracowanie Lokalnego Programu Rewitalizacji. W Gdańsku
taki program przyjęto 29 kwietnia 2004 r. uchwałą Rady Miasta Gdańska.

1. Lokalny Program Rewitalizacji

„Program Rewitalizacji Obszarów Zdegradowanych w Gdańsku - Lokalny Program
Rewitalizacji” powstał jako realizacja polityki państwa wyrażonej w Narodowym
Planie Rozwoju, odnoszącej się do rewitalizacji obszarów miejskich.
Lokalny Program Rewitalizacji jest wieloletnim, strategicznym programem
odnowy przestrzennej, społecznej i ekonomicznej zdegradowanych dzielnic
Gdańska. Projekty realizowane zgodnie z nim finansowane będą przy wsparciu
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego /ERDF/.
Wyróżniono i opisano pod względem urbanistycznym, konserwatorskim i
społecznym aż 13 obszarów wytypowanych w pierwszym rzędzie do rewitalizacji.
Są to następujące obszary miasta:

1. Biskupia Górka
2. Dolne Miasto
3. Orunia
4. Angielska Grobla - Długie Ogrody
5. Stare Przedmieście
6. Wyspa Spichrzów
7. Dolny Wrzeszcz
8. Brzeźno
9. Jelitkowo
10. Św. Wojciech
11. Nowy Port
12. Grodzisko
13. Kolonia Abegga we Wrzeszczu

Za obszary pilotażowe rewitalizacji na terenie Gdańska uznano Dolne Miasto i
Grodzisko.
Dolne Miasto stanowi obszar pilotażowy rewitalizacji ze względu na wysokie
walory kulturowe dzielnicy, związane z faktem, iż jest to jedyny fragment
historycznego śródmieścia miasta niezniszczony w trakcie działań wojennych, a
także wynikającą ze stanu infrastruktury i budynków konieczność podjęcia
natychmiastowych działań remontowych na tym obszarze. Ważnym czynnikiem jest
również niski poziom bezpieczeństwa i rozwój sfery ubóstwa wśród mieszkańców.
Dodatkowym argumentem za uznaniem tej dzielnicy za obszar pilotażowy
rewitalizacji jest istnienie na Dolnym Mieście znacznych ilości wolnych
przestrzeni, których zagospodarowanie może stać się „lokomotywą rozwoju
dzielnicy”.
W przypadku Grodziska pod uwagę wzięto przede wszystkim wysokie walory
kulturowe zespołu pofortecznego, jego niewielkie zniszczenie wojenne, a także
rozwój w bezpośrednim otoczeniu Fortu Grodzisko patologii społecznych.
Decydującym czynnikiem, stanowiącym o wyborze tego obszaru, była jednak
możliwość wdrożenia nowatorskiego programu „Hewelianum”, mającego na celu
tworzenie miejskiej infrastruktury kulturalnej, edukacyjnej i turystycznej,
dającej dodatkowo możliwość tworzenia nowych miejsc pracy.
W ramach projektu zgłoszonego przez miasto Gdańsk na konkurs dla działania
3.3 ZPORR, ma powstać nowoczesny kompleks edukacyjno - rekreacyjny pod nazwą
Ośrodek Prezentacji Nauki i Techniki „Hewelianum”. Celem tego projektu jest
rewitalizacja Fortu Grodzisko poprzez trwałą aktywizację społeczno -
ekonomiczną, osiągnięta dzięki adaptacji obiektów pofortecznych do funkcji
edukacyjnych, rekreacyjnych i gospodarczych. W ramach projektu „Hewelianum”
ma powstać ośrodek promujący nauki ścisłe i przyrodnicze, którego głównym
celem będzie rozwijanie zainteresowań nauką wśród dzieci i młodzieży w wieku
szkolnym, celem tworzenia warunków dla kształcenia przyszłych kadr dla
gospodarki opartej na wiedzy.

W Programie Rewitalizacji Obszarów Zdegradowanych w Gdańsku - Lokalnym
Programie Rewitalizacji znajduje się opis niezbędnych działań, zaplanowanych
do 2025 roku, mających na celu powstrzymanie procesu degradacji, której
ulegają dziś istniejące struktury miejskie, w tym o wysokich walorach
historyczno-kulturowych. Brak działań rewitalizacyjnych doprowadziłoby z
pewnością do nasilenia się niekorzystnych zjawisk w dziedzinie rozwoju
urbanistycznego i społeczno - ekonomicznego.
Najgroźniejszym ze zidentyfikowanych problemów jest wysoki poziom patologii
społecznych na obszarach zdegradowanych.
Zasadniczym celem rewitalizacji jest nie tylko odnowa substancji materialnej,
ale przede wszystkim ożywienie gospodarcze i społeczne, a także zwiększenie
potencjału turystycznego i kulturalnego, w tym nadanie obiektom i terenom
zdegradowanym nowych funkcji społeczno-gospodarczych.


2. Co to jest rewitalizacja?

Rewitalizacja jest to proces przemian przestrzennych, społecznych i
ekonomicznych w zdegradowanych dzielnicach przyczyniający się do poprawy
jakości życia mieszkańców, przywrócenia ładu przestrzennego, gospodarczego i
odbudowy więzi społecznych.
Pojęcie rewitalizacji odnosi się do działań prowadzonych na istniejących
przestrzeniach zurbanizowanych. Współczesne rozumienie pojęcia rewitalizacji
wymaga kompleksowego ujęcia wielu różnorodnych dziedzin, składających się na
funkcjonowanie organizmu miejskiego. Są to między innymi sfery: ekonomiczna,
społeczna, ekologiczna, ale również prawna, finansowa i planistyczna.

Zadań rewitalizacji nie sposób postrzegać wyłącznie w kontekście
wypełniania „luki remontowej” (wysokość kwoty potrzebnej na prace remontowe),
czy też tylko ochrony dóbr kultury. Kontekst rewitalizacji jest dziś znacznie
szerszy i obejmuje złożone problemy środowiskowe i rozwojowe, w tym kwestię
rewitalizacji miast ściśle związaną z ideą zrównoważonego i trwałego rozwoju.

Do działań rewitalizacyjnych zaliczyć należy odbudowę zniszczonych, ale
niegdyś żywych obszarów miejskich (np. centrów starych miast), mocno
zdekapitalizowanych lub nawet utraconych w wyniku działań wojennych czy też
powojennych dewastacji i rozbiórek. Ich odbudowa służy zarówno rewitalizacji
tych terenów, jak i całego miasta. W obszarze pojęcia rewitalizacji mieszczą
się również działania restrukturyzacji terenów poprzemysłowych i
pomilitarnych.

Dla pełnego rozumienia rewitalizacji należy brać pod uwagę wszystkie jej
aspekty:

aspekt przestrzenno - urbanistyczny
aspekt ekonomiczny
aspekt społeczny.


3. Dlaczego wdraża się programy rewitalizacyjne w dużych i mniejszych
miastach?

W myśl projektu „Ustawy o programach rewitalizacji” celem rewitalizacji jest
doprowadzenie do rozwoju obszarów kryzysowych poprzez realizację zarządzanych
przez sektor publiczny programów i projektów.
Proces rewitalizacyjny spowoduje przywrócenie równowagi społecznej, podniesie
wartość turystyczną i gospodarczą zdegradowanych obszarów. Podejmowanie i
realizacja programów rewitalizacji to sprawa szczególnie istotna nie tylko ze
względu na poprawę warunków życia w miastach i jakości przestrzeni
publicznej, ale również dlatego, iż jest znaczącym czynnikiem podnoszenia
konkurencyjności miast w skali ponadlokalnej, a nawet ponadnarodowej.
Generalnym celem odnowy miast jest zapewnienie harmonijnego i wielostronnego
rozwoju miasta poprzez adaptacje starych zasobów do nowych potrzeb, co
zapewnia poprawę warunków życia w mieście, ochronę i zac