szwager_z_laband 26.09.06, 12:47 www.radio-t.de/zinsik.html Odpowiedz Link Obserwuj wątek Podgląd Opublikuj
szwager_z_laband Re: wysznupane we necu 26.09.06, 12:56 Jest w Zabrzu zabytkowa sztolnia, która może stać się wielką atrakcją turystyczną naszego regionu. A oto historia z nią zwiazana: Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna Woda niczym Skarbnik Woda była zawsze jednym z największych wrogów górnika. Wystarczyło zapuścić się kilka metrów w głąb ziemi, by pojawiała się ta, która niczym zazdrosny Skarbnik strzegła podziemnych skarbów. Zalewała podziemne chodniki, błotem i gliną, zatapiała pokłady minerałów, topiła w gęstej mazi kilofy, pyrliki i żelazka. Wykręcała reumatyzmem wścibskie palce, łamała życie ludzkie, gdy nie ustrzeżono się potęgi tego żywiołu. Aby usunąć wodę z kopalni stosowano rozmaite sposoby. Wylewano ją z szybu wiadrami, stosowano wyciągi czerpakowe, używano różnego typu pomp, poruszanych przez koła wodne lub konne kieraty, budowano sztolnie odwadniające, które odprowadzały wodę z kopalni w sposób najskuteczniejszy i najtańszy. O roli sztolni niech świadczy zdanie, pochodzące z XVIII-wiecznego dokumentu, dotyczącego górnictwa: „Lepszej drogi nie masz ku ratunku rzeczy górnej i osuszenia tych gwałtownych wód, gwałtownych wód, tylko przywiedzenie sztoły ziemnej, którą by podeszłe a spuszczone wody być mogły". Budowa sztolni była imponującym przedsięwzięciem górniczym. Wymagała rozwiązania wielu problemów technicznych związanych z utrzymaniem odpowiedniego kierunku i wzniosu, przewietrzenia wyrobisk, ich obudowy, uszczelnienia ociosów i spągu itd. Podejmowali ją ludzie o ogromnej wytrwałości, cierpliwości i przedsiębiorczości. Z woli hrabiego Redena Z problemem odwodnienia kopalń na Górnym Śląsku zetknięto się ponownie pod koniec XVIII w. Realizowany był wtedy zainicjowany przez władze pruskie proces budowy nowoczesnego przemysłu górniczo-hutniczego. W jego rozwoju ogromną rolę miał odegrać węgiel kamienny, mający stać się w najbliższej przyszłości podstawowym paliwem, stosowanym w wielu dziedzinach gospodarki. Poszukiwania pokładów węgla doprowadziły do odkrycia w 1790 r. jego pokładów w rejonie Zabrza i Chorzowa. Rok później dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu hr. F. Reden polecił uruchomić w Zabrzu kopalnię węgla (w 1810 r. otrzymała ona nazwę „Królowa Luiza"). Gdy zgłębiono pierwsze, głębokie na około 30 m szyby i przystąpiono do urabiania węgla, do podziemnych wyrobisk kopalni natychmiast zaczęła napływać woda. Aby odwodnić kopalnię początkowo wyciągano wodę wiadrami, następnie wybudowano Szyb Kieratowy, którym wodę usuwano beczkami, wyciąganymi na powierzchnię przy pomocy kieratu konnego. Ponieważ wody było coraz więcej, w 1795 r. zainstalowano pompę odwadniającą, którą wprawiała w ruch sprowadzona z Tarnowskich Gór 24-calowa maszyna parowa (drugą pompę parową uruchomiono w 1805 r.). Ten sposób odwadniania był nowoczesny, ale jednocześnie bardzo kosztowny, co zwiększało koszty wydobycia węgla i wpływało znacząco na jego cenę. Dlatego też hr. F. Reden polecił zaprojektowanie sztolni, która miała w pierwszej kolejności odwodnić kopalnię „Królowa Luiza". Następnie miała zostać ona przedłużona do Chorzowa, służąc do odwadniania wielu innych kopalń, znajdujących się w tym rejonie. Angielskie wzory Jednak zaprojektowana sztolnia miała nie tylko odprowadzać wodę z kopalni, lecz równocześnie służyć do podziemnego transportu węgla drogą wodną do specjalnie wybudowanego portu, znajdującego się przy jej wylocie. Tam węgiel przeładowywano by na barki, płynące po Kanale Kłodnickim, łączącym Zabrze z Gliwicami i Koźlem. W ten sposób węgiel wprost z kopalni mógł dalej Odrą dotrzeć nawet do Szczecina. Przy opracowywaniu planów sztolni wykorzystano doświadczenia zdobyte na Dolnym Śląsku, w okolicach Wałbrzycha i Nowej Rudy. Tamtejsze sztolnie nie tylko odwadniały kopalnie, lecz wzorując się na górnictwie angielskim, służyły równocześnie do przewozu węgla na powierzchnię. Ponieważ nowa sztolnia miała odwadniać wiele górnośląskich kopalń, nazwano ją sztolnią dziedziczną. Wszyscy właściciele kopalń odwadnianych przez sztolnię byli zmuszeni do wnoszenia opłat na jej utrzymanie i rozbudowę. Według prawa górniczego z 1769 r. opłata ta wynosiła 1/9 dochodu brutto kopalni. 73 centymetry dziennie Po zakończeniu prac projektowych i badań geologicznych terenu, 23 września 1799 r. rozpoczęto głębienie sztolni, począwszy od budowy jej wylotu, znajdującego się w pobliżu skrzyżowania ul. Jagiellońskiej i ul. K. Miarki. Następnie górnicy rozpoczęli drążenie w skałach prostokątnego chodnika o szerokości 3 i wysokości 4,5 m. Po przebyciu 335 m pod ul. K. Miarki, Powstańców i Piastowską wykonano pierwszy świetlik o głębokości 12,9 m. Był to szyb, łączący budowaną sztolnię z powierzchnią. Służył on do wentylacji podziemnych wyrobisk, umożliwiał górnikom schodzenie po drabinie do podziemi, transport materiałów i wydobywanie pokruszonej skały. Gruz skalny zgarniano grabiami do drewnianych niecek, z których przesypywano go do wozów, które następnie górnicy przesuwali po specjalnej drewnianej szynie w kierunku świetlika (używano też taczek). Tam go wysypywano i ładowano do wiader, które wyciągano kołowrotem ręcznym na powierzchnię. Do transportu gruzu wykorzystywano też gotowe odcinki sztolni. Był on wtedy transportowany na powierzchnię łodziami. Praca przy drążeniu sztolni była bardzo ciężka i wyczerpująca. Górnicy wykonywali chodnik jedynie przy pomocy pyrlika i żelazka, posługiwano się też kilofami i łomami. Pracując na dwie zmiany robotnicy wykuwali codziennie około 73 cm chodnika. Był on następnie obudowywany przez cieśli drewnianymi stojakami i stropnicami, które potem sukcesywnie usuwano, w miarę jak brygada murarska obmurowywała korytarz sztolni grubą na 60 cm, kamienną obudową. Stosowano też czasami obudowę mieszaną ceglano-kamienną, a odcinki sztolni wykute w szczególnie twardych skałach pozostawiano bez obudowy. Szczeliny powstałe pomiędzy wykutym chodnikiem a obudową wypełniano ubitym gruzem. Powstała w ten sposób sztolnia miała l ,8 - 2 m szerokości i 3,5 m wysokości, a poziom wody wynosił około 1,3 m. Od świetlika do świetlika Gdy sztolnia osiągnęła 360 m długości prace przerwano, gdyż uznano, że jest ona prowadzona w złym kierunku. Zmieniono wtedy nieco metodę jej drążenia. W odległości 90 m od świetlika nr I wykonano głęboki na 15 m świetlik nr II. Po wytyczeniu kierunku budowy, pomiędzy szybikami rozpoczęły pracę dwie ekipy górnicze, które drążyły chodnik z dwóch przeciwnych kierunków. Po upływie kilku tygodni obydwie brygady spotkały się w połowie długości wykonywanego odcinka. Po zakończeniu prac pomiędzy świetlikami I - II, rozpoczęto w ten sam sposób prace pomiędzy świetlikami II i III (wykonanym w międzyczasie przez inną grupę górników; miał głębokość 17 m a znajdował się na terenie dzisiejszego hotelu Monopol). Następnie sztolnia była budowana w kierunku następujących świetlików: IV (gł. 22 m, początek ul. Wandy), V (gl. 25 m, budynek młyna przy ul. Brysza), VI (gł. 26 m, parking obok budynku PZU), VII (gł. 27 m, w pobliżu Dyrekcji Przedsiębiorstwa Transportu Kolejowego i Gospodarki Kamieniem), VIII (gl. 32 m, skrzyżowanie ul. Wolności z ul. Bohaterów Monte Cassino), IX (gł. 37 m, rejon stacji benzynowej Shell), X (gł. 38 m, ul. Wolności 398), X (gł. 46 m, budynek Elektrociepłowni Zabrze). Gotowe odcinki sztolni oddzielano od drążonych przy pomocy specjalnych tam. Umożliwiało to odwadnianie terenu przez ukończone odcinki sztolni. Prace przy zabrskim odcinku sztolni, odwadniającym wyrobiska kopalni „Królowa Luiza" zakończono w 1810 r. Miał on 2530 m długości i kończył się pod budynkiem Elektrociepłowni, gdzie wykonano pierwszy z podziemnych portów załadunkowych węgla. Port znajdował się na głębokości 46 m i miał 40 m długości, 4 m szerokości i 4 m wysokości. Przy pomocy chodników i pochylni połączony był z eksploatowanymi pokładami węgla. Poniew Odpowiedz Link
szwager_z_laband Re: wysznupane we necu 26.09.06, 12:57 Od świetlika do świetlika Gdy sztolnia osiągnęła 360 m długości prace przerwano, gdyż uznano, że jest ona prowadzona w złym kierunku. Zmieniono wtedy nieco metodę jej drążenia. W odległości 90 m od świetlika nr I wykonano głęboki na 15 m świetlik nr II. Po wytyczeniu kierunku budowy, pomiędzy szybikami rozpoczęły pracę dwie ekipy górnicze, które drążyły chodnik z dwóch przeciwnych kierunków. Po upływie kilku tygodni obydwie brygady spotkały się w połowie długości wykonywanego odcinka. Po zakończeniu prac pomiędzy świetlikami I - II, rozpoczęto w ten sam sposób prace pomiędzy świetlikami II i III (wykonanym w międzyczasie przez inną grupę górników; miał głębokość 17 m a znajdował się na terenie dzisiejszego hotelu Monopol). Następnie sztolnia była budowana w kierunku następujących świetlików: IV (gł. 22 m, początek ul. Wandy), V (gl. 25 m, budynek młyna przy ul. Brysza), VI (gł. 26 m, parking obok budynku PZU), VII (gł. 27 m, w pobliżu Dyrekcji Przedsiębiorstwa Transportu Kolejowego i Gospodarki Kamieniem), VIII (gl. 32 m, skrzyżowanie ul. Wolności z ul. Bohaterów Monte Cassino), IX (gł. 37 m, rejon stacji benzynowej Shell), X (gł. 38 m, ul. Wolności 398), X (gł. 46 m, budynek Elektrociepłowni Zabrze). Gotowe odcinki sztolni oddzielano od drążonych przy pomocy specjalnych tam. Umożliwiało to odwadnianie terenu przez ukończone odcinki sztolni. Prace przy zabrskim odcinku sztolni, odwadniającym wyrobiska kopalni „Królowa Luiza" zakończono w 1810 r. Miał on 2530 m długości i kończył się pod budynkiem Elektrociepłowni, gdzie wykonano pierwszy z podziemnych portów załadunkowych węgla. Port znajdował się na głębokości 46 m i miał 40 m długości, 4 m szerokości i 4 m wysokości. Przy pomocy chodników i pochylni połączony był z eksploatowanymi pokładami węgla. Ponieważ sztolnia była zbyt wąska, by mogły w niej przepływać obok siebie równocześnie dwa czółna, pomiędzy świetlikami IV - X wykonano trzy mijanki o długości 30 i szerokości 5 m. Podziemna żegluga Uruchomiona sztolnia odwadniała pokłady węgla Pochhammer, Reden, Heinitz, Einsiedel. Urobek ładowano do drewnianych skrzyń mieszczących po 370 kg węgla, które ustawiano na platformach, ciągniętych przez konie. Zestawy takie poruszały się po żelaznych szynach, ułożonych w chodnikach, prowadzących do podziemnych portów. Tam skrzynie węglem przeładowywano przy pomocy specjalnych dźwigów z platform do drewnianych łodzi, wzmocnionych żelaznymi szynami. Łodzie miały 9 m długości, 1,3 m szerokości i mieściły do l0 skrzyń z węglem (4 tony). Potem sczepiano łańcuchami po 3-4 łodzie, które przepychał przez sztolnię jeden robotnik. Opierał się on głową i rękami o kołki dębowe wbite w wyrobiska, a nogami przesuwał łodzie do przodu. Ody znalazł się w ostatniej łodzi, przechodził do pierwszej i rozpoczynał pracę od początku. Powtarzając wielokrotnie tę czynność po 6-7 godzinach osiągał ujście sztolni (w latach następnych przewoźnik odpychał się od stropu drewnianym kołkiem, co skróciło okres spławu do 3-4 godzin). Tam, w małym porcie przy pomocy specjalnego żurawia następował przeładunek węgla do dużych łodzi, mieszczących po 18 skrzyń, kursujących następnie po Kanale Kłodnickim. Zaczynał się on w Zabrzu i łączył wylot sztolni z Królewską Odlewnią Żelaza w Gliwicach; jego budowę rozpoczęto w 1799 r. Łodzie były holowane w stronę Gliwic przy pomocy liny, ciągniętej przez idących brzegiem robotników. Na terenie Zabrza kanał biegł wzdłuż dzisiejszych ulic K. Miarki i Góry św. Anny, następnie przez obecny park Dubiela. Dalej wzdłuż dzisiejszej ul. Nad Kanałem kierował się w stronę Maciejowa, gdzie przechodził pod ul. Wolności i skręcał w kierunku Sośnicy. Tam łodzie musiały pokonać 11-metrową różnicę poziomów, do czego używano pochylni rolkowej. Dalej kanał biegł już w kierunku Gliwic, przepływając obok huty w kierunku centrum, gdzie znajdował się port węglowy. 20 metrów rocznie Po ukończeniu pierwszego odcinka budowę sztolni prowadzono dalej, drążąc chodnik o długości 836 m w kierunku pokładu Jerzy. Następnie sztolnia biegła wzdłuż ul. Wolności w kierunku Zaborza, gdzie na wysokości szybów kopalni Zabrze (Pole Wschodnie) ponownie przechodziła pod ul. Wolności i kierowała się w stronę Rudy, Lipin i Chorzowa. Budując kolejne odcinki sztolni napotkano po drodze szereg trudności technicznych i geologicznych, zmniejszających tempo prowadzonych prac. Podnosiło to ogromnie koszty budowy i wymagało dużych nakładów na utrzymanie istniejących już odcinków. Mimo tych przeciwności w 1847 r. sztolnia osiągnęła długość 8,2 km, a w pięć lat później - 10,8 km. W latach 1850-60 do sztolni doprowadzono kilka odgałęzień, umożliwiających odwadnianie 11 innych kopalń Potem natrafiono na skały wodonośne, z warstwami półpłynnymi i kurzawkami, co spowolniło prace do tego stopnia, że na początku lat 60. budowano tylko po 20 m sztolni rocznie. Ostatecznie budowę liczącej wtedy 14,2 km sztolni ukończono 6 października 1868 r., gdy jej przodek dotarł do kopalni „Król" w Chorzowie. Unieruchomiono wtedy pompy odwadniające kopalnię i wody z podziemnych wyrobisk spłynęły do sztolni, którą przepływało wówczas 17 m sześć./min. Węgiel górą Trwająca 64 lata budowa kosztowała ponad 2 mln marek w złocie (ok. 300 mln $). Na długo przed ukończeniem budowy, bo już w roku 1838 zaprzestano spławiania nią węgla – przewożenie go furmankami nowo otwartą szosą Kronprintza (ul. Wolności) okazało się mniej czasochłonne i tańsze. Do likwidacji transportu wodnego przyczynił się też fakt, że główny odbiorca węgla z kopalni „Królowa Luiza" -Królewska Odlewnia Żelaza w Gliwicach - zaczął zaopatrywać się w innych kopalniach. Od 1846 r. większość węgla z kopalni była już wywożona koleją. Pokłady węgla eksploatowane przez kopalnię „Królowa Luiza" do poziomu sztolni nie były dobrej jakości, uległy szybkiemu wyczerpaniu, a część zniszczona została przez nieumiejętną eksploatację i podziemne pożary. Wszystko to spowodowało spadek wydobycia węgla z 31 tyś. t w 1816 r. do 16 tyś. t w 1842 r. Aby kopalnia mogła nadal funkcjonować, musiano sięgnąć po głębiej ulokowane zasoby. W 1842 r. uruchomiono szyb Dechen o głębokości 83 m, co umożliwiło pozyskanie węgla znajdującego się 44 m poniżej poziomu sztolni. Niestety, prowadzone na tym poziomie roboty górnicze naruszały skały, co powodowało, że woda ze sztolni uciekała z powrotem do położonych poniżej wyrobisk. Aby temu zaradzić, w 1842 r. i w 1855 r. sztolnię uszczelniano, poprzez ułożenie drewnianych rur, przez które przepływało 12 m sześć, wody na min. Usuwano osadzający się muł i szlam, remontowano chodniki, w których do podtrzymania stropu ustawiano różne podpory i rozpory. W latach 1858 - 63 na terenie kopalni „Królowa Luiza" wykonano liczącą l km sztolnię równoległą, którą popłynęła woda nie mieszcząca się w lutniach. Odcinek ten zaczynał się pod budynkiem maszynowni szybu Zabrze II, a kończył w rejonie świetlika VII. Gdy w latach 50. zgłębiono kolejno szyby Carnall (Zabrze II), Oeynhausen, Krug, Prinz Schonaich (Zabrze I), Skalley, zainstalowano w nich nowe parowe pompy, które nie wyciągały wody bezpośrednio na powierzchnię lecz wylewały j ą do sztolni. Na przełomie XIX i XX w. wybudowano też chodnik łączący sztolnię z szybem Wilhelmina (Wyzwolenie). Woda Bytomką i Rawą W miarę upływu czasu sztolnia traciła jednak powoli na znaczeniu, gdyż w wielu innych kopalniach, które do tej pory odwadniała, ustawiono silne pompy, które tłoczyły wodę bezpośrednio na powierzchnię. Tak stało się np. w kopalni „Król" w Chorzowie, gdzie już w 1872 r., a więc w zaledwie cztery lata po doprowadzeniu sztolni, rozpoczęto wydobycie głębiej zalegającego węgla. Ponownie uruchomione pompy wydobywały wodę do poziomu sztolni do 1875 r. Ponieważ stan sztolni ciągle się jednak pogarszał, wodę z kop. „K Odpowiedz Link
szwager_z_laband Re: wysznupane we necu 26.09.06, 12:58 Woda Bytomką i Rawą W miarę upływu czasu sztolnia traciła jednak powoli na znaczeniu, gdyż w wielu innych kopalniach, które do tej pory odwadniała, ustawiono silne pompy, które tłoczyły wodę bezpośrednio na powierzchnię. Tak stało się np. w kopalni „Król" w Chorzowie, gdzie już w 1872 r., a więc w zaledwie cztery lata po doprowadzeniu sztolni, rozpoczęto wydobycie głębiej zalegającego węgla. Ponownie uruchomione pompy wydobywały wodę do poziomu sztolni do 1875 r. Ponieważ stan sztolni ciągle się jednak pogarszał, wodę z kop. „Król" spuszczano do Rawy. Korzyści jakie dawała sztolnia okazały się niewspółmiernie małe w stosunku do poniesionych kosztów budowy i jej utrzymania. Na początku XX w. częściowo zasypano Kanał Kłodnicki pomiędzy Zabrzem a Gliwicami. Od tego momentu nadmiar wody ze sztolni kierowany był specjalnym upustem do Bytomki. W tym stanie sztolnia dotrwała do lat 50. XX w., kiedy to podjęto decyzję ojej likwidacji. W 1953 r. zniszczono i zamurowano wylot sztolni, zasypano szybiki. Powoli sztolnia zaczęła odchodzić w zapomnienie. Zabytek techniki, pomnik... konsekwencji W świadomości społecznej sztolnia zaistniała ponownie, gdy niedawno rozpoczęto jej penetrację, a działania te zostały nagłośnione przez media. Tymczasem jest ona najcenniejszym zabytkiem techniki górniczej i hydrotechnicznej na terenie naszego miasta. Mimo upływu dwóch stuleci, podziemne korytarze sztolni znajdują się w zaskakująco dobrym stanie. Są one wspaniałym przykładem, jak nasi przodkowie rozwiązywali problemy techniczne, świadczą też o ich wytrwałości i uporze w dążeniu do celu. Z drugiej strony, sztolnia jest też dowodem na to, jak... nieracjonalna może być polityka gospodarcza prowadzona przez państwo. Jej budowa poza terenem Zabrza była niecelowa i nieekonomiczna, jednak administracja państwowa, nie licząc się z kosztami kontynuowała rozpoczęte dzieło. Ponowne otwarcie zabrskiego odcinka sztolni związane byłoby na pewno z ogromnymi kosztami, lecz stałaby się ona z pewnością ogromną atrakcją turystyczną, a po jej ponownym połączeniu ze skansenem „Królowa Luiza" powstałby jeden z najcenniejszych i najciekawszych na skalę europejską kompleksów, prezentujących zabytki techniczne. Czy plany te zostaną zrealizowane przekonamy się w najbliższej przyszłości. Odpowiedz Link
szwager_z_laband Re: wysznupane we necu 26.09.06, 13:00 Laband, Fritz 1.11.25 - 3.1.82 Hindenburg 09, SG Wismar-Süd / Anker Wismar, Hamburger SV, Werder Bremen, GW Hamburg >> HSV 50 - 56, WER 56/57 ... 4 Länderspiele (1954), Weltmeister 1954 (im Endspiel nicht eingesetzt), 3 Ausw. DDR (keine Länderspiele), 1 Ausw. DDR 'B' (inoffiziell), 6 Ausw. NFV (1953 - 56), 5 Ausw. Mecklenburg, Ausw. Hamburg Odpowiedz Link
