zbić kogoś z pantałyku

[Gość: Mipio]

Jeżeli znacie wytłumaczenie takich powiedzonek to opiszcie to. Zawsze się
zastanawiałem co jest ten pantałyk. I wkoncu trafiłem - i jeżeli to prawda -
to jest to część wrzeciona które często spadało.
I pytanie, skad wzieło sie powiedzenie "pisz do mnie na Berdyczów"

[medin]

pantalyk to takie miejsce

[Gość: fitrudnestaszwili]

Taka dziura na Kresach, gdzie z trudem nawet poczta nie dochodziła.

[klymenystra]

pantalyk to czesc siodla, o ile pamietam :)

[the_dzidka]

Zbić z pantałyku to zwalić z siodła kogoś, z kim się walczy :)

[login_niedostepny]

Gość portalu: Mipio napisał(a):

I pytanie, skad wzieło sie powiedzenie "pisz do mnie na Berdyczów"

wzielo sie to stad, ze w czasie okupacji i nagonek organizowanych przez
Niemcow, ludzie tak rzucali na odchodnym - "pisz do mnie na Berdyczow" czy
gdziekolwiek indziej, a uciekali w odwrotnym kierunku, zeby nie zostac
znalezionym i zlapanym. Berdyczow to nieistniejace miejsce, a oznacza miejsce,
w ktorym nas po prostu nie ma.
Nie zebym wiedziala to z autopsji;-) zapytalam kogos kto wiedzial

[Gość: Koziołek]

coś takiego znalazłam:

a)Infromacje z poradni jezykowej, autor pani Krystyna Długosz-Kurczabowa,
Uniwersytet Warszawski
pantałyk: słowo niejasne znaczeniowo, o niepewnej etymologii. Słownik języka
polskiego pod. Red. W. Doroszewskiego informuje, że polskiemu zbić z pantałyku
odpowiada rosyjskie: s pantałyku, natomiast Praktyczny słownik współczesnej
polszczyzny pod red. H. Zgółkowej: że pantałyk pochodzi z rosyjskiego pantałyk.
Etymologiczny słownik języka rosyjskiego M. Vasmera podaje aż trzy hipotezy
etymologiczne - pantałyk pochodzi od:
1) azerbejdżańskiego pand i formantu -lik 'chytrość, wiedza',
2) ukraińskiego pantalik 'pętla',
3) bawarskiego pantl 'pętla, problem do rozwiązania'.
Przydatne do opracowania etymologii i historii pantałyku są dotychczasowe
ustalenia: wyraz pojawił się stosunkowo późno (pierwsze poświadczenia w XIX w.,
zakres występowania ograniczony do języka polskiego, rosyjskiego, białoruskiego
i ukraińskiego). Jest to wyraz niesłowański, zapożyczony. Wiele wskazuje na
jego orientalną proweniencję, por. zwłaszcza tureckie (często przez język
rosyjski dokonywane) zapożyczenia: bałyk, tur. bałyk 'ryba', fraz. (chodzić) na
bałyku; basałyk, tur. basałyk, żart 'dziecko, nicpoń'; baszłyk, tur.
baszłyk 'rodzaj ciepłego kaptura'; jarłyk, tur. jarłyk 'dekret władców
tureckich', paszałyk|paszalik, tur. paszałyk 'prowincja turecka pod zarządem
paszy', także szaszłyk, tur. szaszłyk 'potrawa z mięsa'.
Obok formy pantałyk jest poświadczona też postać pantalik: Najmłodszy z
Tutunfowiczów, znany powszechnie z pantaliku swego, z którego niczym zbić go
nie było można, odezwał się na pół żartobliwie, na pół durnie (Eliza
Orzeszkowa, Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego).
W rozwiązywaniu historii pantałyku pojawił się też wątek włoski. Od XVI w. W
modzie włoskiej (która wraz z Boną Sforzą przybyła do Polski) ważna rolę grały
najpierw puntały i puntaliki (por. włoskie puntale 'trzpień w klamrze'
etymologicznie związane z łac. pungere 'kłuć' i punctum; stąd pol. punkt,
punktualnie), następnie pontały i pontaliki [por. np.: "Co owych nastało
dziwnych pontalików, feretów; a snadź już drudzy nie tylko na głowie, ale i na
nogach te pontały a te ferety sobie przyprawują"(M. Rej, Zwierzyniec); "U
niewiast teraz łańcuchy na szyi wiszą, około szat pontały, na uszach perły, na
ręku manele" (Sebastian Petrycy)], a być może później, kiedy owe klamry, guzy,
metalowe ozdoby noszone na głowie, szyi, nogach, na sukniach wyszły z mody,
pozostały już tylko hiperpoprawne pantaliki, jako ogólna nazwa biżuterii,
klejnotów, przenośnie bogactwa, pewności siebie. Zbić kogo z pantałyku
to 'odsłonić, pozbawić go oficjalności, świąteczności, przepychu i związanej z
tym pewności siebie'.
Mimo wielu prób tajemnica pantałyku pozostaje nierozwiązana!

[Gość: Koziołek]

Ale też:

Pantałyk, rodzaj umownego miejsca, dawniej podwyższenia, używanego podczas
tradycyjnej, staropolskiej gry w Kule. Gra ta do dziś przetrwała w rejonach
południowej Francji, w formie o nieco uproszczonych regułach i zasadach,
zresztą i tak nikt nie wie naprawdę, po cóż te kule rzuca. Pantałyk tedy,
miejsce z którego rzucało się owe najpierw kamienne, później żelazne kule, było
to miejsce specjalne, z gliny i łyka udeptane na ziemi, gdzie to rzucający kule
panowie stawali, zamach szeroki biorąc, rzucali w kule przeciwnika tak, by je
zbić, czyli wybić poza pole gry. Jednak niektórzy co zacieklejsi gracze, w
niesportowej iście, ale jakże szlacheckiej duszy bliskiej walce, swoimi kulami
starali się zbić nie tyle same kule, co właśnie na pantałyku stojącego
przeciwnika - jako że rzuty odbywały się z dwóch pantałyków, naprzeciw siebie,
dość niedaleczko. A że odgrażali się przy tym i obelgami obrzucali, tudzież
chełpili straszliwie, jako to który drugiego pokona, tako i jeśli przeciwnikowi
udawało się uzyskać niesportowe, ale celne trafienie, ów lżący z pantałyku
zbity zamilkał zawstydzony, a i nierzadko na zawsze, jako to pamiętnego roku
1678, kiedy to Rozbrat Szczeciniasty Walgierza poczwarę tak z pantałyku zbił,
że ten tydzień się odezwać nie mógł! Dziś, kiedy czasy bardziej cywilizowane
nadeszły, walka odbywa się jak w czasach dawnych, jeno w uładzonych nieco
ochraniaczach.

[Gość: Koziołek]

Po drugim rozbiorze Polski w 1793r. Berdyczów należał do Imperium Rosyjskiego.
Szybko rozwijał się tu handel, kiermasze zadziwiały swoim rozmachem i
wielkością. Najbardziej rozwinięty był handel końmi. Właśnie stąd wyszło
powiedzenie: „Pisz na Berdyczów”, ponieważ uważano, że każdy szanujący się
kupiec przynajmniej raz w roku odwiedzał Berdyczów.

Poza tym warto wspomnieć, ze miasto to słynęło z kultu maryjnego i barokowego
kościoła klasztornego Ojców Bernardynów.

[Gość: wymicunyskowronka]

Nowe powiedonko do analizy - wart pac pałaca

[login_niedostepny]

wart pac pałaca a pałac paca - tak to lecialo

[Gość: kohol]

Pac to była jakiśtam szlachcic, w Dowspudzie są pozostałości jego pałacyku -
zrekonsruowano bramę i wieżyczkę. Pałacyk podobno był cudny.

[Gość: tatanka_iotanka]

mnie zaskoczyła geneza powiedzonka "co ma wisieć nie utonie" :)
Nie pamiętam szczegółów historii, ale działo się to w burzliwych czasach
szlacheckich. Panowie bracia gonili jakiegoś oficjela, który coś przeskrobał, a
prysnąć chciał ze złotem i innymi skarbami.
Biedaczek uciekał przed gromadą konno, dotarł do rzeki i chciał się przeprawić
na drugą stronę. Wsiadł do łódki a ta przeciążona zaczęła tonąć. Obładowany
kosztownośćiami uciekinier również...
Na rozkaz jednego z prowodyrów, narażając własne życie jeden z goniących rzucił
się na ratunek tonącemu i wyciągnął go z wody. Zaskoczeni szlachcice, którzy nie
mogli zrozumieć czemu przestępcy nie pozolono utonąć usłyszeli od dowódcy "Co ma
wisieć, nie utonie"
:)))

wisieć

[stefan4]

tatanka_iotanka
> mnie zaskoczyła geneza powiedzonka "co ma wisieć nie utonie" :)
> Nie pamiętam szczegółów historii, ale działo się to w burzliwych czasach
> szlacheckich.

Ależ nie, to się działo na przełomie wieku XX i XXI. To jest reklama wersji
Łindołsa przeznaczonej do nawigacji na morzu. Częste wieszanie się produktów
Majkrosoftu gwarantuje niezatapialność statku...

- Stefan

www.ipipan.gda.pl/~stefan/Irak

Troszkę obok, ale też lingwistycznie

[Gość: skakanka]

A ja bardzo lubię wyrażenia: "po ciemku", "po omacku". I zawsze się
zastanawiam, jak wygląda ciemek, a jak omacek :).
Polska język - trudna język...
Z szaroburym jesiennym pozdrownieniem,
Skakania

[login_niedostepny]

albo TRZEBA - dlaczego nie ma bezokolicznika? przeciez to /chyba/ czasownik. W
innych jezykach, np.we francuskim jest forma bezokolicznikowa "falloir" - "byc
potrzebnym" no i tak samo jak u nas - jedyna forma osobowa "il faut" czyli
trzeba.
A omacek to chyba od macek pochodzi;-) bo jak sie chodzi po ciemku to sie idzie
na "macanego";-)))) bo nic nie widac:-)

[login_niedostepny]

"OBIECANKI CACANKI"
co to jest "cacanka"?????

[skakanka]

"Po cichutku' - taki cichutek to chyba milusi, mięciutki i kosmaty, prawda? :)

[gatta13]

Ależ skakanko, to nie jest ciemek, to jest ciemko!