Kraków

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przeszliśmy już cały rynek, to teraz zejdziemy w dół do podziemi - czyli do nowo otwartego Muzeum w podziemiach rynku - niestety nie mam zdjęć, bo co prawda wolno było fotografować ale bez użycia lampy błyskowej (chciałam teraz napisać naftowej). Więc tylko trochę opisówki
A więcej można znaleźć tutaj

podziemiarynku.com/
Pamiętajcie o tym, że warto sobie wcześniej zarezerwować czas odwiedzin, bo inaczej stoi się w olbrzymich kolejkach

[madohora]

Zaplanowane na 6 miesięcy badania archeologiczne wschodniej strony krakowskiego Rynku Głównego rozpoczęły się latem 2005 roku, jednak skala i ranga odkryć sprawiły, że prace trwały 5 lat. Właściwie nie powinno to budzić zdziwienia, wszak w archeologicznych warstwach Rynku zapisane jest 1000 lat historii tego miejsca. Efekty badań prezentowane są na podziemnej wystawie, której celem jest między innymi ukazanie ścisłych związków łączących średniowieczny Kraków z innymi ośrodkami europejskimi.

[madohora]

Krakowski Rynek jest miejscem niezwykłym. Wytyczony w połowie wieku XIII, stał się główną przestrzenią publiczną miasta; niezmiennie, przez stulecia aż do czasów współczesnych pozostaje sercem Krakowa. Ale by zobaczyć jak wyglądał u schyłku średniowiecza, w czasach gdy przechadzał się po nim Mikołaj Kopernik - trzeba zejść do podziemi ...

[madohora]

Zdjęcie ze strony www.podziemiarynku.com

[madohora]

Podróż w średniowiecze ma wiele wątków. Na przykład ten...
Hanza - potężny związek miast morskich, kontrolujący kupieckie szlaki i realizujący dalekosiężny handel od Londynu po Nowogród Wielki, miał także nieliczne emporia oddalone od brzegów morza; jedno z nich tradycyjnie nazywano Kupferhaus, czyli "dom miedzi" , choć w dokumentach jego nazwa zapisywana była jako... Cracovia - Kraków. Jaką rolę stolica królestwa polskiego pełniła w związku hanzeatyckim? Odpowiedź poznasz w podziemiach Rynku, spacerując wzdłuż - nieznanych dotychczas - średniowiecznych traktów drożnych. Bowiem twierdzenie jakoby średniowiecze dróg w sensie konstrukcyjnym nie znało - tutaj nie obowiązuje...

[madohora]

Zanim powstał w tym miejscu rynek miasta lokacyjnego, przez półtora stulecia tętniło tutaj życie. Skala aglomeracji krakowskiej przed połową XIII wieku wzbudza uznanie - wawelski gród, ufortyfikowane podgrodzie oraz zespół otaczających je szerokim wachlarzem osad tworzyły wczesnomiejski ośrodek. W morzu drewnianej zabudowy wyróżniały się białe mury około 30 romańskich kościołów; rozmach nieporównywalny z jakimkolwiek innym ośrodkiem w Polsce, a w tej części Europy ustępujący jedynie Pradze. Jedna z osad współtworzących to wczesne miasto znajdowała się w miejscu obecnego Rynku. Było to miejsce zamieszkania i pracy, kupieckich targów i zabawy; przy kościele Mariackim funkcjonowała parafialna szkoła. Zagłada przyszła nagle ...

[madohora]

Ale dzieje Rynku sięgają jeszcze wcześniejszych czasów. Jak powszechnie wiadomo z lekcji szkolnej historii, w roku 966 "Polska przyjęła chrzest". Cóż, zdaniem wielu badaczy, dla Krakowa ta data nie ma żadnego znaczenia - jego mieszkańcy weszli w orbitę świata chrześcijańskiego znacznie wcześniej... Tamte czasy są słabo oświetlone źródłami pisanymi; jedynie archeologia odkrywa wciąż liczne tajemnice. Kilka niespodzianek czekało też na badaczy krakowskiego Rynku.

[madohora]

Podziemia Rynku krakowskiego to podróż w przeszłość, ożywioną po wiekach przez archeologów. To rezerwat z nienaruszonymi w wielu miejscach reliktami konstrukcji, obiektów i architektury, to kamienne drogi z koleinami wyżłobionymi przez koła wozów transportujących towary w czasach króla Władysława Łokietka; to najstarsze murowane budowle handlowe Krakowa; ozdoby, monety i różnorakie przedmioty zagubione lub celowo pozostawione przez odwiedzających to miejsce w dawnych czasach.
Ale jest to zarazem miejsce, którego klimat buduje także współczesna technika, proponująca nową, inną płaszczyznę spotkań z historią i zabytkami.

Źródło informacji: podziemiarynku.com/index.php?dzial=oszlaku&tekst=6

[madohora]

Uważam, że naprawdę warto wybrać się odwiedzić to muzeum, zwłaszcza że tam stykają się dwa światy - średniowiecze w postaci odkryć archeologicznych z XXI wiekiem - prezentacje multimedialne i inne "chwyty" rodem z naszego stulecia. Można też pobawić się grami komputerowymi pt. znajdź dziesięć przedmiotów prezentowanych jako wykopaliska.
Ja muszę się do czegoś przyznać, bardzo źle mi się poruszało po...podłogach co prawda ze zbrojonych ale jednak z szyb. Naprawdę dziwne uczucie, zwłaszcza dla osób, które mają lęk przestrzeni. Nie mam tego problemu jednak nie czułam się zbyt komfortowo - następnym razem już będzie lepiej

[madohora]

Celem tej wycieczki były również Krakowskie Szopki ale to już w oddzielnym wątku

[madohora]

SZOPKI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKÓW WIECZOREM

[madohora]

[madohora2]

[madohora]

Rynek w Krakowie został uznany za najpiękniejszy plac na świecie. Listę dziesięciu
wybitnych tego typu miejsc opublikował francuski oddział słynnego podróżniczego wydawnictwa Lonely Planet. Polska pokonała między innymi brukselski Grand Place, plac św. Marka w Wenecji, plac Czerwony i praski Rynek Staromiejski. W legendarnym przewodniku turystycznym zapisano: „krakowski Rynek Główny cudem uniknął wojennych zniszczeń. Ten skarb średniowiecznej architektury zlokalizowany jest w centrum dawnej stolicy Polski. Zachwyca bazylika Mariacka ze swoimi asymetrycznymi wieżami nieopodal placu. Sukiennice,
zbudowane w XVI wieku, mogły służyć handlarzom sukna, dziś mieszczą sklepy z rzemiosłem i pamiątkami. Sprzedawcy kwiatów i uliczni artyści dopełniają magicznej aury tego miejsca”.

[madohora]

ZDJĘCIE POCHODZI Z KALENDARZA Z 1915 ROKU

[madohora]

[madohora]

Pałac Krzysztofory należy do najpiękniejszych i najokazalszych pałaców miejskich w Krakowie. Nazwa budynku pochodzi od imienia św. Krzysztofa, patrona średniowiecznej kamienicy, która niegdyś w tym miejscu się znajdowała. W XIV w. kamienica należała do rodu Spycymirów, w XV w. przeszła w ręce wpływowej rodzinny kupieckiej Morsztynów. Zabudowania pałacowe powstały w XVII w. w wyniku połączenia gotyckich kamienic, usytuowanych u zbiegu Rynku Głównego oraz dzisiejszej ul. Szczepańskiej. Prace budowlane zainicjował w 2 ćwierćwieczu XVII w. marszałek nadworny koronny Adam Kazanowski. Zasadnicza przebudowa obiektu została dokonana przez architekta Jakuba Solariego w latach 1682-1684 na zlecenie ówczesnego właściciela budynku Wawrzyńca Jana Wodzickiego. Z czasów XVII-wiecznej przebudowy pochodzi piękna arkadowa loggia, którą tworzy pięć łuków wspartych na podwójnych toskańskich kolumnach, w układzie palladiańskim. Pomieszczenia pałacowe na I piętrze tworzą amfiladowy układ różnej wielkości komnat, wśród nich sala Fontany, to jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsc w Pałacu. Jej nazwa to swoisty hołd oddany znanemu włoskiemu rzeźbiarzowi i sztukatorowi - Baltazarowi Fontanie. W miejscu tym, wypełnionym portretami dawnym obywateli Krakowa, podziwiać można dzieło artysty - nawiązujący do mitologii stiuk sufitowy "Strącenie Faetona". W 1773 r. pałac nabył biskup krakowski Kajetan Sołtyk. W końcu XVIII w. budynek stał się własnością starosty brzegowskiego Jacka Kluszewskiego, współtwórcy teatru krakowskiego. Na przestrzeni wieków w pałacu gościło wiele znakomitych osobistości, w tym władcy polscy: królowie Jan Kazimierz Waza, Michał Korybut Wiśniowiecki oraz Stanisław August Poniatowski. Tutaj w 1809 r. przebywał książę Józef Poniatowski. W okresie powstania krakowskiego, w lutym 1846 r. w budynku pałacu Krzysztofory miał siedzibę Rząd Narodowy na czele z Janem Tyssowskim. Podczas wydarzeń Wiosny Ludów w 1848 r. tutaj spotykali się przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego, a następnie Komitetu Narodowego w Krakowie. W 1914 r. w gmachu mieściło się biuro werbunkowe Legionów Polskich, a także biura Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN).
W 1965 r. pałac Krzysztofory został przekazany Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa.

[madohora]

[madohora]

Kamienica "Pod Jeleniem" (inna nazwa to "Ludwikowska" - pochodzi od nazwiska jej właścicieli - Ludwigów). Od połowy XVI stulecia mieścił się w niej zajazd "Pod Jeleniem", w którym gościł m.in. Johann W. Goethe i car Mikołaj I.
Budynek zwieńczono klasycystyczną attyką o mitologicznej tematyce.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac Spiski - pierwotna wersja pałacu powstała na początku XVII stulecia, jako wynik przebudowy wykonanej z inicjatywy Stanisława Lubomirskiego. Połączono wtedy dwa domy, tworząc okazałą fasadę z dwoma wejściami, poprzedzonymi kolumnami, które podtrzymywały balkony. Pierwotny wygląd pałacu nie zachował się do naszych czasów - w czasie odbudowy po pożarze z 1809 r., przerobiono fasadę, usuwając balkony i portalowe kolumny. Na pierwszym piętrze znajduje się piękna sala z malowidłami opowiadającymi dzieje Jana Twardowskiego, stworzonymi przez Włodzimierza Tetmajera.

[madohora]

[madohora]

Wieża ratuszowa – gotycka wieża z XIV wieku znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie, o wysokości 70 m. Ocalała ze zburzonego w 1820 roku ratusza – wówczas głównego gmachu administracyjnego Krakowa. Wśród budynków na Rynku, ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem z zegarem, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz. Dawniej znajdowały się w nim Izba Pańska, Izba Ławnicza i w podziemiach więzienie z izbą tortur. W 1524 roku na wieży zamontowano sprowadzony z Norymbergi zegar. W 1680 roku, w wyniku uderzenia pioruna w wieży wybuchł pożar, w wyniku którego gotycki hełm spadł, dzwon stopił się, a sama wieża wypaliła się do połowy[2]. Odbudowę wieży w latach 1683-1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Zaprojektował on nowy, imponujący hełm o charakterze barokowym, ale już bez zegara. Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało tylko do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się już hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka i króla Stanisława Augusta, skromniejszym zwieńczeniem. Dnia 1 marca 1817 r. na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa podjęto decyzję o zburzeniu części gmachu ratusza, w której znajdował się spichlerz. W końcowej części uchwały czytamy: Wieża jednak ratuszowa, miejsce dla głównej warty czyli hauptwach i korpus starego ratusza od strony wieży ma pozostać w całości. W roku 1820 przystąpiono do rozbiórki spichlerza, w wyniku której zarysowały się mury właściwego ratusza, co w konsekwencji doprowadziło do zburzenia całego gmachu. Pozostała tylko wieża. Wkrótce i nad nią zawisło poważne niebezpieczeństwo. W roku 1821 na łamach "Pszczółki Krakowskiej" ukazał się artykuł Soczyńskiego, senatora Wolnego Miasta Krakowa, pt. Myśl o upięknieniu Krakowa, w którym postulował on wyburzenie wieży. W artykule czytamy m.in.: ...ten gotyk zegarowy, któren sam przez się jako mało wart pozostać nie może, a chęć użycia go czy to końcem wzniesienia budowli nowej, czy też połączenia z Hallą nabawiłby i niezmiernych kosztów i nieprzyzwoitości, śmiesznością lub niesmakiem mniej wykraczających. Pomysłu tego nie zrealizowano, dzięki czemu wieża pozostała w dalszym ciągu jedyną pamiątką po dawnym ratuszu. Józef Muczkowski po latach napisał o niej następujące słowa: Wiek cały stała opuszczona, jak wieczny wyrzut dla wandalów, którzy ją tak haniebnie osierocili...Obecnie wejścia do wieży strzeże para lwów, które powstały na początku XIX wieku. U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski. Na parterze znajduje się zestaw 14 gmerków z 1444 roku, będący europejskim unikatem. W wieży, będącej filią Muzeum Historycznego miasta Krakowa, eksponowane są pamiątki dotyczące historii miasta. W podziemiach znajduje się natomiast "Scena pod Ratuszem" krakowskiego Teatru Ludowego. Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę[5]. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora]

[madohora]

Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę[5]. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora]

[madohora]

Oglądałam i dotykałam makiet jako że są one przeznaczone również dla niewidzących. Wymacałam opis brajlem na górze wieży. Skąd takie zainteresowanie? Jest pomysł aby taką makietę zrobić na Nikiszu. Pomysł jak najbardziej na tak - tylko koszty

[madohora]

[madohora]

Sukiennice – handlowy budynek, w którym znajdowały się kramy (lub kramy i składy) najczęściej z suknem (stąd nazwa). Zazwyczaj umieszczano je na środku rynku w europejskich miastach, które leżały na szlakach handlowych. Często budowano je tuż obok lub w ramach budynku ratusza. Wznoszono je od średniowiecza do XVII wieku, do XVIII na Białorusi. Również później budowano obiekty wzorowane na sukiennicach, między innymi w Przystajni (około 1914 roku) i Radymnie (około 1918 roku).

[madohora]

Sukiennice są jednym z najbardziej charakterystycznych i najlepiej rozpoznawalnych miejsc na zabytkowej mapie Krakowa. Obecnie ten pierwszy supermarket naszego miasta tylko w niewielkim stopniu przypomina sukiennice sprzed dwustu czy trzystu lat, a całkowicie różni się od pierwotnych kramów pochodzących z czasów lokacji miasta. Ich historia rozpoczyna się bowiem za czasów panowania księcia Bolesława Wstydliwego, który zobowiązał się wybudować kramy sukienne wymienione w przywileju lokacyjnym Krakowa. Pierwsze trzynastowieczne Sukiennice były po prostu podwójnym rzędem kramów wzniesionych z kamienia, tworzących uliczkę, zamkniętą kratami od północy i południa. W połowie XIV wieku nowy, murowany budynek Sukiennic ufundował Kazimierz Wielki. Fragmenty tej gotyckiej budowli możemy dostrzec w istniejącym dziś na Rynku gmachu. Są nimi parzyste, ostrołukowe arkady stanowiące wejście do Sukiennic od strony ulicy św. Jana oraz Brackiej, dziś jak i ponad 600 lat temu. Ówczesny budynek był podwójnym rzędem kramów połączonych w jedną całość z wysoką zadaszoną halą. Gotyckie Sukiennice uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1555 roku. W latach 1556-1559 odnowiono je zgodnie z panującym stylem w architekturze - efektem współpracy kilku znanych twórców był piękny renesansowy budynek. Najważniejszymi pracami w trakcie odbudowy kierował mistrz Pankracy. Jest on autorem kolebkowego sklepienia hali. Budowlę zwieńczono wtedy attyką o arkadowych podziałach, ozdobioną maszkaronami, które zostały zaprojektowane przez Santi Gucciego. Architekt z Padwy: Giovanni il Mosca nazywany w Rzeczpospolitej Padovano jest autorem arkadowej loggi, jak również fasad krótszych boków Sukiennic, nawiązujących do dziedzińca zamku na Wawelu. Tak więc pożar z połowy XVI stulecia "przyczynił się" do powstania wybitnego dzieła epoki renesansu. Rozszerzeniu uległa wtedy również funkcja Sukiennic - na pierwszym piętrze, gdzie obecnie mieści się galeria Muzeum Narodowego, umieszczono smatruz - miejsce sprzedaży różnego rodzaju drobiazgów. Kolejne istotne wydarzenie przyniósł rok 1601, kiedy z inicjatywy rajcy miejskiego Joachima Ciepielowskiego wybito przejście w połowie długości hali targowej znacznie usprawniając komunikację między zachodnią i wschodnią częścią Rynku.
W drugiej połowie XIX stulecia stało się jasne, że obrosłe mnóstwem przybudówek Sukiennice, wymagają pilnego remontu. Konkurs na modernizację wygrał Tomasz Pyrliński, który przy poparciu i pomocy Jana Matejki dokonał największych zmian od czasów renesansowej odbudowy. W czasie trwania prac:
- zburzono wszystkie kramy i budy przylegające do Sukiennic
- wybudowano ryzality na osi wschód-zachód
- na całej długości budowli stworzono arkadowe, ostrołukowe podcienia
- kapitele kolumn podtrzymujących arkady oraz elewacje ryzalitów ozdobiono rzeĽbionymi głowami
- Od strony kościoła Mariackiego szesnastowieczna attyka została połączona na równej wysokości z attyką ryzalitu, z kolei od strony Ratusza ryzalit jest niższy przez co zachowany został renesansowy wygląd Sukiennic z attyką biegnącą przez całą ich długość.
- na krawędziach ryzalitów umieszczone zostały nowe maszkarony, wzorowane na postaciach ówczesnych prezydentów Krakowa.

www.krakow4u.pl/krakow_sukiennice.html

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica Pod Obrazem – jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie. Nosi ona numer 19. Poprzednia jej nazwa to Kamienica Pod Modrym Lwem. Na przełomie XVI i XVII wieku kamienica należała do mediolańskiego rodu Cellarich. Jej przebudowa miała miejsce w 1633 roku. Podczas pożaru Krakowa w 1850 roku kamienica nie ucierpiała i w XIX wieku została zakupiona przez Jana Wentzla, który otworzył w niej znaną restaurację. Po II wojnie światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą "Restauracja pod obrazem". Zamknięty w latach 70., obecnie wznowił działalność. Nazwa Pod Obrazem została nadana od zdobiącego fasadę obrazu Matki Boskiej, który został namalowany podczas restauracji kamienicy w 1718 roku. Dawne krakowskie powiedzenie:
...w mieście najlepiej trąbi się w dwóch miejscach, na Wieży Mariackiej nad obrazem i u Wentzla pod obrazem.
W kamienicy mieści się czterogwiazdkowy Hotel Wentzl, posiadający 18 pokoi o wysokim standardzie, z których rozpościera się widok na Rynek Główny. Hotel nazwę swą nosi od założyciela restauracji, Jana Wentzla.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wojciecha – kościół znajdujący się na Rynku Głównym w Krakowie. Pierwotnie romański, w XVII i XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym. Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech, a na pamiątkę tego wydarzenia miał powstać drewniany kościółek. Podczas badań archeologicznych odsłonięto pod obecną budowlą relikty wcześniejszej, murowanej, z przełomu X i XI wieku. Obecna romańska świątynia powstała w 2. połowie XI lub na początku XII wieku. W 1404 roku, dzięki bp. Piotrowi Wyszowi Radolińskiemu, kościół został prebendą uniwersytecką. W 1453 wygłaszał tu swoje kazania Jan Kapistran. Na początku XVII w. budowla uległa barokizacji: podwyższono ściany kościoła, całość budowli nakryto kopułą, wytynkowano romańskie mury oraz wybudowano od strony zachodniej nowe wejście. Przebudową kierowali prof. Walenty Fontana oraz ks. Sebastian Mirosz. W 1711 roku dobudowano zakrystię, w 1778 – kaplicę bł. Wincentego Kadłubka.
Budowla jest jednonawowa, nakryta eliptyczną kopułą, z prosto zamkniętym prezbiterium. Do nawy przylegają dwie nisze (pastoforia). Od północy do kościoła przylega zakrystia w formie zbliżonej do półkolistej absydy, od południa – prostokątna kaplica Kadłubka. Do wnętrza świątyni prowadzi późnobarokowy portal (2. połowa XVIII). Wyposażenie wnętrza jest barokowe, z ok. połowy XVIII wieku. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczną kopię obrazu Matki Boskiej Większej. Kopuła jest współcześnie polichromowana przez Eugeniusza Czuhorskiego. W tęczy wisi XV-wieczny krucyfiks. Kaplica ma sklepienie kolebkowe z lunetami, znajduje się w niej obraz Kadłubka przypisywany Szymonowi Czechowiczowi. W podziemiach kościoła znajduje się ekspozycja związana z historią Rynku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kuna. Tak nazywano wrzeciądz żela zny, służący przy słupie drewnianym lub drzwiach kościelnych do przymykania nowajców skazanych, na tę karę przez czas zgromadzenia się ludu na nabożeń stwo. Głównie karano „kuną" parobków i dziewki za rozpustę, a mianowicie wtedy, gdy okazały się owoce grzechu a parobek nie chciał się żenić z uwiedzioną.

[madohora]

Cóż, według Ben Alego,
czarnomistrza Krakowa,
„to nie jest nic takiego
dorożkę zaczarować,

[madohora]

Allegro contabile
Grzywa mu się i ogon bielą,
wiatr dmucha w grzywę i w biały welon.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

EPITAFIUM (niestety nieczytelne)

[madohora]

W tym kościele jest zawsze tak ciemno, że dopiero po "obróbce" widać że element zdobień jest kolorowy

[madohora]

Ulica Grodzka w Krakowie biegnie w kierunku północ-południe, począwszy od południowo-wschodniego narożnika Rynku Głownego, aż pod mury Wawelu i skrzyżowanie ulic św. Gertrudy, Stradomskiej i Bernardyńskiej. Na przestrzeni wieków jej kształt ulegał różnym przeobrażeniom, szczególnie w południowej części. Odcinkiem, który uległ najmniejszym zmianom jest natomiast fragment między Rynkiem Głównym, a obecnym placem Dominikańskim (dawniej nazywanym ulicą Szeroką). Ten fragment już na początku XIV wieku nazywano Burchgasse lub platea Castri (Castrensis). Największą zmianą jaka spotkała tę część ulicy, było jej poszerzenie o ok. 3 metry , co dokonało się kosztem odbudowania po wielkim pożarze 1850 roku domów i fasad po wschodniej pierzei cofniętych wgłąb działek.
Odcinek na południe od placu Dominikańskiego i placu Wszystkich Świętych przebiegał początkowo przez teren samodzielnej osady - Okołu, ta część obecnej Grodzkiej nosiła nazwę św. Andrzeja. Po zburzeniu północnego odcinka fortyfikacji Okołu w pierwszej połowie XIV wieku, powstała ulica długością mniej więcej zbliżona do obecnej. Dopiero na przełomie XV i XVI wieku całą ulicę objęto obecną nazwą. Jej dzisiejsza długość, wynosząca prawie 700 metrów ukształtowała sie ostatecznie po wyburzeniu murów miejskich i bramy grodzkiej na początku XIX stulecia.

[madohora]

[madohora]

Ulica Grodzka, dom nr 37 - kamienica Pipanowska. Została wybudowana w XIV wieku. Jej nazwa wiąże się z Jerzym Pipan, który został właścicielem domu w pierwszej połowie XVII wieku. Był on ławnikiem sądu wyższego prawa magdeburskiego. Podziały architektoniczne fasady pochodzą z przebudowy budynku w pierwszej połowie XVIII wieku, ufundowanej przez kupca winnego Jana Antoniego Mariani. W drugiej połowie XIX wieku na parterze kamienicy powstała winiarnia, należąca do kupca Jana Kosza.

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętej Trójcy – zabytkowy kościół położony na Starym Mieście w Krakowie, przy ul. Stolarskiej 12, połączony z konwentem dominikanów. Dominikanie, ze św. Jackiem na czele, przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku. Sprowadził ich krakowski biskup Iwo Odrowąż, który oddał dominikanom częściowo drewniany, częściowo murowany kościół parafialny Św. Trójcy, przenosząc parafię do nowego kościoła Mariackiego. 12 marca 1223 roku kościół został konsekrowany. Nowy, gotycki kościół oraz klasztor dominikanie zaczęli wznosić po najeździe Tatarów w 1241 roku. Pierwotnie była to trójnawowa hala, którą następnie, na przełomie XIV i XV wieku, przebudowano na kościół bazylikowy. Do połowy XIX w. jednym z charakterystycznych elementów wyglądu zewnętrznego świątyni była murowana wieża-dzwonnica, stojąca wolno przed fasadą kościoła u wylotu ul. Stolarskiej. Po pożarze miasta w 1850 r. z kościelnej dzwonnicy pozostały jedynie przepalone mury, które zostały rozebrane podczas prac przy odbudowie kościoła. W 1876 r. w miejsce wieży dostawiono do fasady świątyni neogotycką kruchtę. Osłaniała ona gotycki, XIV-wieczny portal głównego wejścia, który został odnowiony w 1893 r. M.in. wymieniono wówczas szereg zniszczonych fragmentów kamiennych. Kres świetności kościoła położył straszliwy pożar Krakowa w 1850 roku. Wypaliło się całe wnętrze z wyjątkiem niektórych kaplic, runęło sklepienie nawy. Natychmiast po pożarze przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji świątyni. Prace trwały w latach 1850-1884, a kierował nimi architekt Teofil Żebrawski. Przepalone mury były tak słabe, że musiano rozebrać część grożącej zawaleniem fasady. Po przystąpieniu do odbudowy okazało się, że i niższe partie ścian i filarów są zbyt uszkodzone, aby mogły udźwignąć ciężar nowego sklepienia. Podparto zatem prowizorycznie filary drewnianymi stemplami i ściśnięto metalowymi obręczami. W l. 1853-1854 tempo odbudowy było bardzo powolne, ale m.in. udało się sprowadzić nowe witraże autorstwa niemieckiego artysty Hübnera. W roku następnym prace budowlane podjęto na nowo, podpierając rysujące się mury i nakrywając je sklepieniem wspartym na filarach ceglanych, przekładanych jedynie kamieniem. Po usunięciu podpór spod łuków sklepienia nawy głównej, rano, 12 kwietnia 1855 roku część sklepienia i murów runęła, uszkadzając sąsiedni dom. Ta katastrofa budowlana poruszyła krakowską opinię publiczną. Krytykowano zwłaszcza politykę oszczędnościową przy doborze materiałów. W celu zapewnienia odpowiedniej kontroli powołano w roku 1856 specjalny komitet konserwatorski. Po zebraniu niezbędnych funduszy i uprzątnięciu gruzu, dopiero w 1858 roku przystąpiono do kładzenia nowych fundamentów pod filary. W trzy lata później przykryto dachem nawy boczne, a w roku 1863 - nawę główną. Podstawowe prace przy odbudowie zakończono w roku 1872. W ich wyniku wygląd świątyni uległ znacznym zmianom, co spotkało się z krytyką środowisk artystycznych. Szczególnie stanowczo wystąpił m.in. rzeźbiarz Edward Stehlik. Później z licznymi atakami spotkała się też działalność przeora Mariana Pavoniego, który dokonał pseudogotyckich przeróbek wnętrza, wyposażenia i detali architektonicznych kościoła[3]. W tym czasie powstał obecny ołtarz główny, stalle oraz konfesjonały. Po odbudowie, w roku 1884, kościół konsekrowano. Od 1957 roku kościół posiada godność bazyliki mniejszej.

[madohora]

[madohora]

Plac św. Marii Magdaleny w Krakowie – plac znajdujący się na Starym Mieście w Krakowie, usytuowany między ulicami Grodzką i Kanoniczą, w centrum dawnego Okołu. Ma 997 m² powierzchni. Od północy do placu przylega Collegium Iuridicum, mieszczące Instytut Historii Sztuki UJ, a od południa kamienica nr 2, nazywana Zerwikapturem lub Malarnią, w której znajduje się Instytut Cervantesa. Od strony wschodniej, po drugiej stronie ulicy Grodzkiej, stoją dwa kościoły: św. Andrzeja i św. Piotra i Pawła, po stronie zachodniej znajduje się zabytkowa kamienica (ul. Kanonicza 9), w której ma siedzibę kilka instytutów Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Nazwa placu pochodzi od kościoła św. Marii Magdaleny, który niegdyś tu się znajdował. Do Collegium przylegała wówczas nieistniejąca dziś kamienica, a do niej kościół, powstały prawdopodobnie w XIII wieku; po pożarze w XV wieku został odbudowany. W XVII wieku został zbarokizowany, a ostatecznie zburzony w roku 1811. Obecnie na nawierzchni placu jest ukazany obrys kościoła.

[madohora]

[madohora]

Pośrodku stoi pomnik Piotra Skargi dłuta Czesława Dźwigaja, odsłonięty w 2001 roku. Jego ustawienie stało się przedmiotem licznych kontrowersji i protestów. Oprócz pomnika, na placu znajduje się mała fontanna z kamienia, wykonana w 1996 według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie. Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa, a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano i to on jest autorem fasady, kopuły i wystroju wnętrza. Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku.W latach 1809-1815 świątynia służyła jako cerkiew prawosławna. Od 1842 roku służy parafii Wszystkich Świętych. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.
Historia budowy tego kościoła łączy się z zakonem Jezuitów, którzy pojawili się w stolicy państwa - Krakowie w 1579 roku. Pierwotnie przybyli zakonnicy, osiedlili się przy kościele św. Szczepana (ówcześnie stojącym w południowo-wschodnim narożniku obecnego placu Szczepańskiego), a w ciągu kilku lat, dzięki poparciu króla Stefana Batorego, uzyskali dla swoich celów kościół św. Barbary. Jednakże i on był zbyt mały by pomieścić wielkie plany działalności duszpasterskiej zakonu. W wyniku tych niedogodności, niemalże od samego przybycia, Jezuici poszukiwali możliwości wybudowania nowego, własnego kościoła. Nie była to łatwa sprawa w szesnastowiecznym Krakowie, gdyż w obrębie murów miejskich, mocnym pierścieniem chroniących Kraków, miasto było gęsto zabudowane i wzniesienie nowej świątyni wiązało się z wykupieniem parcel wraz ze stojącymi na nich budynkami.

Rozważano dwie potencjalne lokalizacje nowego kościoła Jezuitów: pierwsza, w zachodnim rogu rynku, przy ulicy Wiślanej oraz druga: na ulicy Grodzkiej. Drugi wariant był lepszy ze względu na rozległość terenu, która dawała możliwość dowolnego zaprojektowania okazałej budowli. Jako że pierwszy protektor finansowy nie był w stanie podołać obowiązkom fundatora (kardynał Jerzy Radziwiłł), Jezuici zwrócili się do króla Zygmunta III Wazy z prośbą o przejęcie fundacji.

Pozyskanie fundatora pozwoliło rozpocząć prace przygotowawcze. Ekspertem budowlanym został Włoch, działający w Polsce od dwudziestu lat, architekt-jezuita Józef Britius. W 1596 jezuici rozpoczęli wykupywanie na koszt króla placów i domów w miejscu planowanej budowy. Przyszły krakowski kościół jezuitów, zarówno w planie układu przestrzennego jak i wyglądzie fasady, wzorowany był na kościele Pana Jezusa w Rzymie. 23 Czerwca 1597 nastąpiło uroczyste położenie kamienia węgielnego i rozpoczęto budowę fundamentów. Pracami przy budowie kierował Józef Britius, a po jego wyjeździe, kierownictwo przejął inny Włoch, architekt-jezuita Jan Bernardyni. To właśnie on, dostosowując wygląd świątyni do upodobań mieszkańców Krakowa, zdecydował się podwyższyć mury, przez co wnętrze nabrało wysmukłego, niemalże gotyckiego charakteru. Po jego śmierci, budowę dokończył architekt królewski Jan Trevano. Pierwotnie zbudowaną kopułę na krzyżu kościoła wraz z podtrzymującymi ją ceglanymi filarami musiano rozebrać, gdyż była niedostatecznie wzmocniona, powodując zarysowywanie się murów. Druga kopuła została ukończona w 1619 roku, wsparta jest na kamiennych filarach i możemy podziwiać ją do dziś. Uroczysta konsekracja kościoła odbyła się 8 lipca 1635 roku. W 1722 roku, wykonano ogrodzenie placu przed fasadą w formie dwunastu postumentów, na których umieszczono wielkie posagi apostołów. Kasata zakonu jezuitów z 1772 roku, miała niekorzystny wpływ na losy ich kościoła. Pozbawiony stałego użytkownika, podlegał ciągłej dewastacji, a w latach 1809-1815 służył nawet jako cerkiew prawosławna. Dopiero gdy w 1824 przeniesiono tu parafię ze zburzonego kościoła Wszystkich świętych, zaczęto powoli przeprowadzać niezbędne prace remontowe.

Obecnie potężna bryła kościoła św. Piotra i św. Pawła, zwieńczona wysmukłą kopułą, jest jednym z głównych akcentów w panoramie Krakowa. Wzniesiony obok romańskiego kościoła św. Andrzeja, nadal kontrastuje skalą z sąsiednimi budynkami. Jest to kościół zbudowany na planie prostokąta o długości ponad dwukrotnie przekraczającej szerokość, w który wpisano formę krzyża łacińskiego utworzonego przez krótkie prezbiterium zakończone półkolistą absydą, równie krótki i szeroki transept oraz szeroką nawę główną.

Bardzo charakterystyczna jest wspaniała barokowa fasada z początku XVII stulecia. W jej dolnej kondygnacji umieszczono figury czterech świętych, których wydał zakon Jezuitów. Nad portalem wejściowym widoczne jest duże godło zakonu. W wyższej kondygnacji znajdują się figury patronów dynastii Wazów (św. Zygmunt i św. Władysław), a na samym szczycie herb Wazów - Zygmunt III Waza, był fundatorem kościoła.

Wewnątrz kościoła warto zobaczyć stiukowe płaskorzeźby umieszczone w sklepieniu absydy, przedstawiające ukrzyżowanie św. Piotra i ścięcie św. Pawła. Poniżej tych rzeźb stoi ołtarz główny zaprojektowany przez Kacpra Bażankę. Nad centralną częścią transeptu wznosi się najwyżej położona w Krakowie barokowa kopuła. Jej wnętrze jest zdobione stiukami, znajdują się w niej także figury czterech ewangelistów, wykonane przez Dawida Heela w pierwszej części XVIII wieku.
W północnej nawie znajduje się ciąg trzech kaplic połączonych niewielkimi przejściami. Wszystkie pokryte są dekoracją stiukową z XVIII wieku, w niektórych miejscach widoczne są pozostałości XVII i XVIII-wiecznej polichromii. Od strony wejścia do kościoła są to kaplice: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.
Południowa nawa również składa się z trzech podobnych kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Andrzeja zbudowany został w latach 1079-1098 z fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Prawo patronatu nad kościołem należało do benedyktyńskiego opactwa w Sieciechowie, co pozwala dopuszczać możliwość związku między nim, a budową świątyni. Zlokalizowany w osadzie Okół, stał przy biegnącym skośnie gościńcu na miejscu którego powstała później ulica Grodzka, a prowadzącym do przewozu na Wiśle.
Kościół św. Andrzeja jest wspaniale zachowaną budowlą w stylu romańskim, zbudowaną z kamienia, złożoną z krótkiego jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, z transeptu i chóru, zamkniętego apsydą. Całość wieńczą dwie wieże. świątynia św. Andrzeja ma charakter obrony, o takim charakterze budowli świadczy grubość murów [1,6m] oraz brak dolnych okien. Zewnętrzne mury wykończone są drobną wapienną kostką, obok której występuje piaskowiec w szczegółach architektonicznych. Z zachodniej fasady kościoła wyrastają dwie smukłe wieże, przechodzące wyżej w ośmiobok, wypełniony na górze bliźniaczymi okienkami, które wraz z potrójnym oknem u szczytu fasady, kontrastują z ciężką masą jej dolnej części, poprzecinanej tylko w kilku miejscach wąskimi okienkami strzelniczymi.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Idziego - jest romańską budowlą wzniesioną z fundacji Władysława Hermana i jego żony, w podzięce za urodzenie syna. Dzięki przekazowi Galla Anonima, wiemy że poprzez modły, i dary wysyłane do opactwa św. Idziego we Francji, para książęca wyprosiła urodzenie syna i stąd ten kościół. Z tej pierwotnej fundacji w romańskim stylu, nie zachowały się żadne pozostałości, a stojąca dziś świątynia, pochodzi z pierwszej połowy XIV wieku, z okresu panowania Władysława Łokietka. Zakon dominikanów, który w 1595 roku, przejął opiekę nad kościółkiem, przy pomocy finansowej rodziny Tęczyńskich, dokonał odnowienia budowli. Wtedy gotyckie sklepienie zostało zastąpione beczkowym, dokonano także wielu innych przeróbek.

[madohora]

Kościół św. Idziego – zabytkowy kościół rzymskokatolicki dominikanów, znajdujący się przy ulicy Grodzkiej 67 w Krakowie obok Wawelu . Według tradycji został on wybudowany w końcu XI w. przez księcia Władysława Hermana jako dziękczynienie po urodzeniu się jego syna Bolesława Krzywoustego, które mieli zawdzięczać modłom i darom zanoszonym do prowansalskiego opactwa St. Gilles. Pod obecnym kościołem gotyckim nie odnaleziono jednak żadnych reliktów romańskich, a trudno oczekiwać, iż świątynia fundowana z takich powodów, byłaby drewniana. Z tego powodu część badaczy skłania się ku przypuszczeniu, że pierwotnie wezwanie św. Idziego nosił dzisiejszy kościół św. Andrzeja, a pierwszym budynkiem na tym miejscu była świątynia gotycka. Kościół gotycki został zbudowany w pierwszej połowie XIV w. Początkowo znajdował się pod patronatem benedyktynów, potem dominikanów. Z czasem budowla obrosła szeregiem XVII- i XVIII-wiecznych przybudówek, z których dużą część rozebrano w XIX w. Około roku 1905 Rada Miejska Miasta Krakowa - w ramach architektonicznego porządkowania ulic miasta - podjęła decyzję o wyburzeniu znajdujących się w złym stanie zabytkowych obiektów przylegających do kościoła, co doprowadziło do głośnego sporu ze środowiskiem miłośników zabytków Krakowa. Sprzeciw zgłosili m.in.: Stanisław Wyspiański, Leon Wyczółkowski, Konstanty Laszczka, Stanisław Tomkiewicz, Jerzy Mycielski, Marian Sokołowski, Józef Muczkowski, Leonard Lepszy, Klemens Bąkowski i Stanisław Krzyżanowski. Zatarg został zażegnany, dzięki interwencji Helferta, prezydenta Najwyższej Komisji Centralnej w Wiedniu, który pismem z dn. 24 listopada 1905 r. wywarł nacisk na prezydenta Krakowa i spowodował w konsekwencji uchylenie uchwały Rady Miejskiej. Prawdopodobnie był to też efekt zakulisowych działań prof. hr. Mycielskiego, którego łączyła przyjaźń z nastepcą tronu arcyksięciem Franciszkiem Ferdynandem. Ostatecznie więc częściowo zburzono otaczające kościół rudery, pozostawiając jedynie XVIII-wieczny dom z dachem łamanym. Wtedy też powstały podcienia łączące ów dom z kościołem. Stojące w sąsiedztwie świątyni od strony ul. Grodzkiej dwie duże kamienice zostały zburzone z polecenia władz niemieckich podczas okupacji[2], w ramach urbanistycznego "porządkowania" przez okupanta otoczenia Wawelu. Kościół jest ceglany, ma bardzo prostą, jednonawową formę. Wewnątrz znajdują się stalle z różnobarwnych marmurów, wapienia pińczowskiego, piaskowca i alabastru. Jest to pozostałość po nagrobku św. Jacka z jego kaplicy w kościele dominikanów (wykonanym w XVI w. przez Jana Michałowicza z Urzędowa). W tęczy znajduje się późnogotycki krucyfiks, na sklepieniu herby Tęczyńskich z XVI wieku. Kościół został odremontowany pod kierownictwem o. Adama Studzińskiego w latach 80. XX wieku.
Przy wyjściu z kościoła widnieje brązowa tablica z 1987 roku upamiętniająca przysięgę krakowskich harcerzy złożoną w roku pielgrzymki do ojczyzny Jana Pawła II.
Na placu przed kościołem znajduje się Krzyż Katyński (1990).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; historyczna dzielnica Krakowa. Wawel ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie i zbudowany jest z liczących 161–155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego. Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane:
Zamek Królewski na Wawelu
bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława
W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii.
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

Wawel do połowy XI wieku

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego. W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80. Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:
Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
budowla „czworokątna z korytarzykiem” z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora]

Romanizm (poł. XI w. – pocz. XII w.)

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa. Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

Gotyk (pocz. XIII w. – pocz. XVI w.)

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.
Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane. Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta. Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.
W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

Renesans (XVI wiek)

W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August. W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta. W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

Barok (XVII-XVIII wiek)

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami. Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne. Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

XIX wiek

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. W dn. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wys. 750 000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750 000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę. W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii. W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemnie krypty połączono korytarzami

[madohora]

XX i XXI wiek

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.
W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP. Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.
W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.
W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.
W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski.
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; historyczna dzielnica Krakowa. Wawel ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie i zbudowany jest z liczących 161–155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego

[madohora]

Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane Zamek Królewski na Wawelu
bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława

[madohora]

[madohora]

W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

[madohora]

Wzgórze mogło pierwotnie nazywać się wądół, wąwał, wąwel ze względu na krasowy charakter wapieni, z których jest zbudowane, jak i na liczne jaskinie (np. Smocza Jama). Według pełnej fantastycznych etymologii Kroniki wielkopolskiej słowo Wawel miało pochodzić od Wøwel (pierwotnie Bøbel)[5][6] (stąd dzisiaj rekonstruuje się tę formę jako jako „wąwel” z nosowym o, czyli „ǫ” i zestawia z podobnie brzmiącymi wąwóz, wądół, u Brücknera od „wąwał”=wąwóz[7], słabość tej teorii tkwi w mało logicznym wywodzeniu nazwy wzgórza, a więc struktury geologicznej wypukłej od wgłębnej).Według tejże Kroniki wielkopolskiej nazwa Wawel mogła również oznaczać zgrubienie na szyi spowodowane niedoborem jodu w wodzie wywołujące powiększanie tarczycy
Inni uważają, że owo „wąwel” oznaczało „wyniosłość wśród mokradeł”, którymi otoczone było wzgórze[9], od „wą” (odpowiednik dzisiejszego „w” i „wel” (wilgoć, woda) co oznaczało miejsce położone „w wodzie, otoczone wodą”[10], wg Stanisława Rosponda wąwel = grąd, tj. „miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych, ostrów oblany wodą” od psł. *vъlь = stpl. wel, wla (stąd: Wleń)[11]. Zestawia się tutaj „Wąwel” z nazwami miejscowymi typu Wąwelnica, Wąwolnica, Wąwelno jednak nie tłumaczy procesu fonetycznego, który miałby doprowadzić do przejścia ą → a (Jan Długosz Wąwolnicę dwukrotnie podaje jako Wanwelnycza, wcześniej w 1325-1327 r. zapisano Wanvelnitia, w 1377 r. Wanwelnicza, jeszcze w 1531 r. Vanwelnicza, czyli z protezą samogłoski nosowej w postaci „an”, a brak takich zapisów w stosunku do Wawelu).
Dawniej doszukiwano się też genezy nazwy w zgodnościach bałto-słowiańskich, litewskiemu rdzeniu au, av, va, avr, var, vavr, babr, miał odpowiadać ruski varъ, polski wał, stąd wg Mikołaja Akielewicza nazwa wsi Wawr, Wawer → Wanwoł, Wąwel, Wawel, tj. miejsce obwarowane.
Istnieje także teoria, jakoby nazwa Wawel pochodziła od nazwy Babel (s-c-s Вавилонъ, stąd również współczesne rosyjskie Вавилон, tr. Wawilon, czyli Babilon, częsta w średniowieczu oboczność w:b, m.in. grecka Beta (obecnie Wita), zobacz: Korbea, Kordoba).

[madohora]

[madohora]

Wawel do połowy XI wieku

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego.
W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80.
Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:
Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
budowla „czworokątna z korytarzykiem” z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora]

[madohora]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa.
Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.
Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.
Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta.
Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.
W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

[madohora]

Renesans (XVI wiek)

Renesansowy dziedziniec zamku – skrzydło wschodnie i południowe W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August.
W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta.
W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

KRUŻGANKI DZISIAJ

Źródło - wikipedia.pl

[madohora]

Barok (XVII-XVIII wiek)

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami. Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek[15]. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne.
Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

[madohora]

XIX wiek

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. W dn. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wys. 750 000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750 000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę
W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii. W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemnie krypty połączono korytarzami.

[madohora]

[madohora]

XX i XXI wiek

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike. Fragment grobowca królowej Jadwigi W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP.
Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.

[madohora]

[madohora]

W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.

[madohora]

W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.

[madohora]

W czerwcu 1927 r. po.witał kraj cały jak długi i szeroki powracające z obczyzny doczesne szczątki
wielkiego poety Polskiego. Juljusza Słowackiego.. Prochy poety spoczywające dotąd w Paryżu na
cmentarzu Montmartre zostały wydobyte i przewiezione, uroczyście do Ambasady Polskiej. Po uroczystościach w Paryżu, gdzie złożyła hołd cała kolonja polska, i rząd Francji, odwieziono je do Cherbourga skąd polskim statkiem "Wilja'" popłynęły do Gdyni.
Do Gdyni przybyły prochy Słowackiego. 21 czerwca. Następnego dnia zostały zwłoki umieszczone
na statku wiślanym "Mickiewicz", skąd przewieziono je do Tczewa a następnie Gniewa i Grudziądza,
Do stolicy przybyły zwłoki w niedzielę 26 czerwca. W przystani na Wiśle powitał je przemówieniem w imieniu poetów Zenon Przesmycki Mirjam. Następnie w triumfalnym pochodzie wraz z Rządem, Sejmem, Senatem, przy udziale licznych tłumów odprowadzono zwłoki na Plac Zamkowy. Tam
uczcił wielkiego poetę pan Prezydent Rzeczypospolitej Mościcki wygłaszając podniosłe przemówienie. Następnego. dnia J. E. ks. Kardynał Kakowski odprawił w Katedrze uroczystą Mszę św. żałobną - poczem w triumfalnym pochodzie odprowadzono zwłoki na dworzec, skąd specjalnym pociągiem przez Skierniewice. Piotrków, Częstochowę, Sosnowiec, Katowice,
przybyły wieczorem do Krakowa. Szczególnie uroczyście witano prochy wielkiego poety w Katowicach. We wtorek mimo ulewnego deszczu cały Kraków wyległ na ulice by wraz z licznymi delegacjami ludności z całej Polski i obczyzny oddać hołd doczesnym szczątkom wielkiego poety w czasie uroczystości pogrzebowych na Wawelu

Źródło: Kalendarz Mariański na rok 1928

[madohora]

Przed uroczystym pochodem przybyli do Barbakanu gdzie zwłoki przebywały przez całą noc ministrowie: Dobrucki, Składkowski, Kwiatkowski, Miedziński, Moraczewski, Staniewski i Romocki,
marszałek Sejmu Rataj z wicemarszałkiem Dębskim, wicemarszałek Senatu Bojko, senatorowie, posłowie, wojewodowie: Darowski, Grażyński i Mantenfel, reprezentanci wszystkich uniwersytetów polskich, miast polskich, oraz szeregu organizacyj. Po Mszy św. przemówił w imieniu ,emigracji polskiej w Paryzu prof. Pozerski, poczem ruszył kondukt pogrzebowy. Rozpoczęła się imponująca defilada delegacji z całej Polski, przybyłych dla złożenia hołdu szczątkom wielkiego Poety. Przybyła cała Polska od Niemna i Wilji, od Ikwy i Styru, po Bałtyk i Odrę. Lud wiejski i młodzież szkolna, harcerze, górnicy, robotnicy, delegacje miast instytucji społecznych i kulturalnych, wszystkie stany połączyły się w hołdzie dla zmarłego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Czoło pochodu stanowiła młodzież szkolna, następnie szli rolnicy, kolejarze, górnicy, delegacje Górnego Śląska. Następnie ruszył rydwan ze zwłokami poprzedzony przez orszak duchowieństwa z ks. biskupem Godlewskim. Za trumną postępowali członkowie rządu, przedstawiciele Sejmu, Senatu oraz stowarzyszeń literackich. Ulice Sławkowska i basztowa przystrojone flagami o barwach państwowych i miejskich. Nieprzeliczone rzesze mieszkańców. Po drodze na Wawel pochód zatrzymał się przed kościołem Świętej Anny gdzie przemówił prof. Kanelbach. ...O godzinie 13 udał się na Wawel, gdzie złożono trumnę ze zwłokami na obszerny dziedziniec Wawelski. Na Wawelu przemówił J. Piułsudski sławiąc zasługi dla Polski Słowackiego. kończąc je następująco:
"Gdy niegdyś jednego z większych, co ostatnie prowadzili powstania, pytałem, który z wieszczów najwięcej wpłynął, najwięcej działał, gdy miecze na naszej ziemi zadzwoniły - stwierdzał mi
zawsze, te, tym poetą jest Słowacki. Miłość Ojczyzny, o! to słońce świetne Dla serc co dumne
sieroce, szlachetne. Całe się czystym miłością oddadzą. Jako żórawie, co łań.cuch prowadzą
wietniejsze serca wylatuj ą przodem; Umrą, ich duchy lecą przed narodem".
Gdy teraz patrząc na trumnę wiem tak, jak wszyscy zebrani, że Słowacki idzie, to wiem, że idzie
tam, gdzie głazy na naszym gościńcu stają, świadcząc nieledwie chronologicznie, przez imiona, o naszej przeszłości. Idzie między Władysławy i Zygmunty, idzie między Jany i Bolesławy, idzie nie z imieniem, lecz nazwiskiem, świadcząc także o wielkości pracy i wielkości ducha Polski. Idzie, by przedłużyć swe życie, by być nie tylko z naszem pokoleniem, lecz i z temi, które nadejdą. Idzie jako "Król Duch". Po zakoilczeniu przemówienia. marszałek Piłsudski zwrócił się do okalających nawę z trumną oficerów z następującemi słowy: "W Imieniu Rządu Rzeczypospolitej polecam Panom odnieść trumnę Juliusza Słowackiego do krypty królewskiej, by królom był równy". Poczem orszak udały udał się ze zwłokami do katedry wawelskiej, gdzie- wygłosił podniosłe przemówienie ks. Biskup Godlewski - po pokropieniu zwłok przez ks. Metropolitę Sapiechę - oficerowie ujęli
trumnę na barki i znieśli ją do krypty, gdzie spoczęła, obok sarkofagu Mickiewicza.
Tak więc spoczął Juljusz Słowacki po wielu latach rozłąki w grobach królewskich, przy dźwięku
potężnego "Zygmunta", a 101 strzałów królewskich artylerji Wojska Polskiego obwieściło całej Polsce, iż jeden z najlepszych jej synów spoczął na wieki w grobach zasłużonych.

Kalendarz Mariański na rok 1928

[madohora]

[madohora]

W nawale prac około budowy państwa, w trudzie pracy p chleb codzienny, w zamęcie walki o zakreślenie granic Polska pamiętała o honorowym długu wobec przeszłości narodu o obowiązku odbudowy Wawelu. Katedra i Zamek na Wawelu to kamienne kroniki naszej przeszłości, w której zapisały się wszystkie koleje życia polskiego. Każda zdobycz duchowa, każde wywyższenie i każdy upadek narodu. Gdy Polska runęła barbarzyńska ręka zaborcza zniszczyła Wawel, odarło go z wszelkiej świetności w który go ubrała Polska. Gdy Polska powstała do nowego życia przyszedł czas by Wawel dźwignąć z ruin, by mógł świadczyć światu i nam samym o naszej przeszłej wartości. Za kilkanaście lat pracy po przerażającej pustce i ruinie sal królewskiego zamku nie zostało już ani śladu. Nie dosyć na tym. Część sal posiada już dziś nawet urządzenie wewnętrzne ...także dzięki ofiarności społeczeństwa na cele urządzenia Zamku.

[madohora]

[madohora]

W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski.
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

[madohora]

Zwiedzającym udostępnione są:
na zamku:
reprezentacyjne komnaty królewskie – wystawa obejmuje znajdujące się na parterze pomieszczenia wielkorządcy zamku i komnaty na drugim piętrze, m.in. Salę Poselską, której strop ozdobiony jest rzeźbionymi głowami (tzw. głowami wawelskimi) i Salę Senatorską
prywatne apartamenty królewskie
skarbiec koronny, gdzie prezentowany jest m.in. miecz koronacyjny Szczerbiec
zbrojownię
wystawę Sztuka Wschodu
w katedrze:
groby królewskie
Krypta Wieszczów Narodowych
Dzwon Zygmunt
Muzeum Katedralne
Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczny z częściowo zrekonstruowaną Rotundą Najświętszej Marii Panny
Smocza Jama
Trasa Ogrody Królewskie – zrekonstruowany, renesansowy ogród
Wawel znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Lublina i Sandomierza do Tyńca. Jest to także miejsce styku Via Regia. Ze Wzgórza Wawelskiego do litewskiego Wilna, przez białoruskie Grodno prowadzi Szlak Jagielloński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa i Męczennika i przylegający do niego klasztor paulinów – kompleks sakralny, znajdujący się w Krakowie przy ulicy Skałecznej 15. Nazywany jest potocznie Skałką lub na Skałce.
Jest to według legendy sanktuarium męczeństwa św. Stanisława, biskupa krakowskiego, znajdujące się niedaleko Wawelu, nad Wisłą, na niewielkim wzgórzu, zbudowanym z białego wapienia jurajskiego. Pełni też rolę Panteonu Narodowego.

[madohora]

[madohora]

CENTRUM KRAKOWA MA BYĆ PARKIEM KULTUROWYM

[madohora]

KRAKÓW JAK PODAJE ŹRÓDŁO ZDJĘCIE MOŻE POCHODZIĆ Z 1914 ROKU

[madohora]

KRAKÓW - SUKIENNICE
--

[madohora]

TAK AUTOR RYCINY ZOBRAZOWAŁ DROGĘ POCIĄGIEM Z KRAKOWA DO ZAKOPANEGO

[madohora]

.

[madohora]

Niestety w tym roku nie dotarłam na Szopki do Krakowa:
po pierwsze tak mnie grypa ścięła z nóg, że dwa tygodnie przeleżałam w łóżku
a po drugie w tym roku Krzysztofory są w remoncie i wystawa została gdzieś przeniesiona - nie bardzo wiedziałam gdzie.

[madohora]

Jednym słowem już w okresie międzywojennym kościół Mariacki się sypał

[madohora]

.

[madohora]

Niepotwierdzone podania podają informację, że stała tu niegdyś świątynia pogańska i na jej miejscu zbudowano kościół romański pw. św. Michała Archanioła. W XIV w. gotycką świątynię postawił król Kazimierz III Wielki. Od 1472 opiekuje się nią Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, sprowadzony do Krakowa przez Jana Długosza, który niebawem wystawił nowy kościół. Jan Długosz w 1480 spoczął na Skałce.
Z kościołem na Skałce związana jest historia zmagania się dwóch potęg: świeckiej – króla Bolesława Szczodrego i kościelnej – biskupa krakowskiego Stanisława. W wyniku konfliktu z królem biskup, podając za przekazem Galla Anonima, został skazany w 1079 na obcięcie członków za zdradę, której się dopuścił i zmarł. Dokonać to się miało na Wzgórzu Wawelskim. Według alternatywnej wersji, pozostawionej przez Wincentego Kadłubka, król rozkazał swoim sługom zabicie biskupa w kościele na Skałce w czasie odprawiania przez niego mszy świętej, a gdy ci nie chcieli, sam własnoręcznie zamordował przyszłego świętego. Wersja ta jednak ze względu na moralizatorski charakter kroniki Kadłubka, a także to, że również był biskupem jest mało wiarygodna.
Król musiał opuścić kraj. Kościół uznał biskupa świętym i kanonizował go w 1253. Papież Innocenty IV jako podstawę kanonizacji przyjął cuda czynione nad grobem biskupa. W 750 rocznicę kanonizacji papież Jan Paweł II podniósł kościół na Skałce do rangi bazyliki mniejszej.
Od 1089 zwłoki biskupa spoczywają w katedrze wawelskiej, ale to Skałka jest miejscem jego kultu. Przed trumną biskupa na Wawelu koronowano królów polskich. Do ceremoniału koronacyjnego należała także pielgrzymka pokutna z Wawelu na Skałkę.

[madohora]

XI wiek – ustanowiono kanonicznie biskupstwo krakowskie, szóstym z rzędu biskupem został Stanisław ze Szczepanowa. Do katedry przeniesiono szczątki biskupa.
1253 – kanonizacja Stanisława ze Szczepanowa. Kościół na Skałce stał się miejscem pielgrzymek i zyskał nowego, właśnie kanonizowanego biskupa.
1270 – Król węgierski Stefan III wraz z żoną i dziećmi odbył pielgrzymkę do kościoła na Skałce.
25 marca 1471 – na prośby Jana Długosza, król Kazimierz Jagiellończyk przyzwolił na oddanie kościoła na Skałce ojcom paulinom. Dekret wydał ówczesny biskup krakowski Jan Rzeszowski.
1593 – Janusz Ostrogski, kasztelan krakowski, pogromiwszy zbuntowane oddziały kozackie, zawiesił na Skałce zdobyte na nieprzyjacielu chorągwie.
1655 – kościół został oblężony przez Szwedów.
1727 – prace wykonywane są przy dekoracji elewacji zachodniej oraz wykonaniu więźby dachowej nad kaplicami bocznymi.
1733-1751 – przebudowa kościoła w stylu barokowym.
21 czerwca 1787 – król Stanisław August Poniatowski wracając z podróży do Kaniowa odbył procesję z Wawelu na Skałkę.
1792 – kości Jana Długosza umieszczone zostały w krypcie kościelnej.
1797 – wykonany został relikwiarz św. Pawła Pierwszego Pustelnika.
1836 – władze urządziły więzienie polityczne w klasztorze.
1837 – skradziono jeden ze srebrnych relikwiarzy św. Stanisława.
1856 – książę Stanisław Jabłonowski funduje relikwiarz osłaniający ślady krwi św. Stanisława.
1848-1858 – Austriacy zamienili część klasztornych budynków na koszary dla wojska.
1880 – architekt Teofil Żebrawski urządził w krypcie kościoła Groby Zasłużonych. Uroczyście przeniesiono zwłoki Jana Długosza do grobowca.
1889
restauracja kościoła podjęta z inicjatywy przeora paulinów Ambrożego Federowicza, który wcześniej opublikował odezwę do Polaków "W sprawie restauracji kościoła na Skałce" (12 kwietnia). Odezwa zwracała się do wszystkich Polaków z prośbą o datki na restauracje świątyni. Równocześnie odwołał się do wszystkich polskich pism prosząc o powtórzenie apelu.
powstaje pseudobarokowa polichromia według projektu Juliana Niedzielskiego.
1890 – prace konserwatorskie przejął Karol Knaus
1891 – uroczyście poświęcono obraz Matki Boskiej znajdujący się w nawie północnej kościoła
1889-1890 – powstała neorokokowa polichromia wnętrza kościelnego wykonana przez Antoniego Mikołajskiego, wedle projektu Juliana Niedzielskiego.
3 listopada 1889 – odnowiony kościół poświęcił kardynał Albin Dunajewski. Po uroczystości poświęcono ołtarz św. Rodziny wyobrażający ucieczkę do Egiptu, zamieszczony w ołtarzu bocznym.
1890 – została ukończona główna restauracja świątyni. Na tę pamiątkę na fasadzie świątyni umieszczono tabliczkę z datą.
1892 – kościół zyskuje obraz Matki Boskiej Częstochowskiej autorstwa Jana Nepomucena Grotta wraz z sukienką wykonaną przez Tadeusza Rybskiego.
1892 – nazwiska wszystkich poważniejszych ofiarodawców datków na kościół zostały umieszczone na stopniach wiodących do świątyni.
1892-1894 – kolejne prace.
1894-1895 – świątynia zyskała neobarokową bramę zamykającą ulicę Skałeczną. Zaprojektował ją Karol Knaus, kratę wykonała firma ślusarska Józefa Goreckiego. Była ona eksponowana we Lwowie wzbudzając powszechne zainteresowanie cesarza Franciszka Józefa I i arcyksięcia Karola Ludwika oraz uznanie, czego dowodem był złoty medal dla Goreckiego.
1893 – wewnątrz powstały stalle z płaskorzeźbami Teofila Lenartowicza (oblężenie Jasnej Góry i ks. Augustyn Kordecki przed królem Janem Kazimierzem) oraz 2 popiersia: księdza Augustyna Kordeckiego oraz księdza Jana Długosza.
początek XX wieku – wykonano lampy wieczne wzorowane na koronach królewskich z nagrobków monarszych na Wawelu.
1899 – przeor podpisał umowę z Wojciechowskim dotyczącą gruntownej przebudowy organów.
1902 – pomnik Kordeckiego umieszczony został przy ołtarzu Matki Boskiej Częstochowskiej. Wykonała go Tola Certowiczówna, a architektoniczne obramowanie zaprojektował Knaus.
1917 – w niszy zaprojektowanej przez Zygmunta Hendla umieszczono popiersie Jana Długosza ozdobione herbem Wieniawa, fundowane przez paulinów.
1927 – rozpoczęto restaurację kościoła. Powołano specjalny komitet, a protektorat objął metropolita Sapieha. Kierownictwo było w rękach prof. Adolfa Szyszko-Bohusza.
1940 – okupanci niemieccy zabrali ze Skałki srebrny pozłacany relikwiarz z początku XVI w., przedstawiający św. Stanisława w stroju pontyfikalnym wskrzeszającego Piotrowina.
1950 – zaczęły się prace konserwatorskie polegające na odnowieniu fasady, oczyszczeniu kościoła, założeniu nowych tynków. Uporządkowany został plac przed kościołem i klasztorem, odnowiono groby zasłużonych, jak i brakujące detale.
1971 – Jan Strojny wraz z Janem Nawałką odnowili dekoracje stiukową.
1979 – do kościoła przybył papież Jan Paweł II by spotkać się z intelektualistami Krakowa i odbyć rozmowę z młodzieżą.
1981 – popiersie Jana Pawła II zostało odsłonięte obok ołtarza w kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej.
1983-1984 – gruntownej renowacji poddano XVIII-wieczne organy. Były one wówczas jednym z najpiękniejszych instrumentów w Krakowie i stanowiły wyjątkowo piękny prospekt o bogatej dekoracji motywów.
1978-1984
w latach przeoratu ojca Stanisława Turka do kościoła przybywały dwa posągi św. Kazimierza i królowej Jadwigi wykonane przez Adama Wojnara.
firma Truszczyńskich dokonała rekonstrukcji i rozbudowy organów.
firma Fleczyńskich wykonała trzy nowe dzwony.
1993-2002
w latach przeoratu ojców Zygmunta Oklińskiego i Jana Mazura dokonano gruntownej renowacji elewacji kościoła.
2005 – Kościół na Skałce otrzymał tytuł Bazyliki Mniejszej. Był to dar papieża upamiętniający 750-lecie kanonizacji św. Stanisława, biskupa i męczennika. Ojciec Święty wydał z tej okazji list „Beatum Stanislaum", zaś na krakowskie uroczystości rocznicowe wysłał jako swojego legata kardynała Józefa Ratzingera, późniejszego papieża Benedykta XVI.
2008 – na dziedzińcu koło kościoła 8 maja kardynał Stanisław Dziwisz poświęcił Ołtarz Trzech Tysiąclecia

[madohora]

1732 – narodził się projekt przebudowy gotyckiego kościoła.
31 marca 1733 – paulini zawarli kontrakt z cieślą Matyjaszem Mieradzkim, który zobowiązał się rozebrać więźbę dzwonnicy i spuścić zeń dzwony. Później, 23 kwietnia zawarta zostaje druga umowa z Mieradzkim oraz Sebastianem Plichem w celu zburzeniu w ciągu tygodnia całego kościoła aż po fundamenty[2]. Równocześnie prowincjonał Anastazy Kiedrzyński i przeor Celestyn Obiegłowicz zawierają umowę z architektem Antonim Gerhardem Müntzerem z Brzegu na Śląsku na budowę kościoła na Skałce. Uzgadniają, że Müntzer będzie osobiście prowadził budowę, dobierając wedle woli pomocników i murarzy. Nieokreślony zostaje przy tym termin zakończenia prac.
1733-1738
Müntzer rozpoczął prace. Nazwany "architektem fabryki kościoła św. Stanisława" pobierał przy tym stałą pensję. Prace postępowały szybko, pracowali przy nich kamieniarze polscy i niemieccy, w tym wcześniej zatrudnieni na Jasnej Górze. W związku z tym Müntzer często wyjeżdża do Częstochowy.
1734 – zostały wykopane kości Jana Długosza i przełożone są do glinianego naczynia
1735 – zawarto kontrakt z Adamem Stylem, majstrem kunsztu kamieniarskiego, który "według terminatu i informacji pana architekta obliguje się odkryć, wyłamać i obalić ze wszystkich tyle kamieni ile będzie potrzeba (..)" m.in. na gzymsy kościoła.
1736
budowę kościoła opuścił Jan Adam Tiel, pozostawiając niewykonane kamienie na filary kościelne. Obróbki podjął się Jerzy Machacz.
19 sierpnia drewniane modele trzynastu kapiteli zobowiązał się wykonać Hieronim Fuchs.
1737
cieśle z Tyńca przygotowali galer do spuszczania w dół rzeki materiałów z cegielni zwierzynieckiej (cegła, wapno, dachówki)
przygotowywano kamienie na facjatę tylną oraz wiązania dachowe nad nawami bocznymi
3 sierpnia mistrz kotlarski Ferdynard Heidel zobowiązał się wykonać rynnę miedzianą między klasztorem a nowym kościołem.
1738
mur prowizorycznego kościoła został nakryty prowizorycznym zadaszeniem.
nieporozumienia pomiędzy paulinami a Müntzerem doprowadziły do ostrego konfliktu dotyczącego finansów. Pod koniec roku Müntzer zrezygnował z kierowania budową kościoła i opuścił Skałkę.
1739-1740 – roboty prowadził krakowski majster budowlany Mikołaj Pucek.
1740 – polecony przez warszawskich paulinów na Skałce zjawił się Antoni Solarii. Pierwsze honorarium otrzymał za korektę "abrysów kościelnych" czyli planów Skałki. Jego projekt odbiegał od projektu Müntzera i wzorowany był na panującym w Italii i krajach habsburskich malowniczym baroku.
1741 – snycerz Wacław Beranek wyrzeźbił piętnaście kapiteli w kamieniu pińczowskim, według obrysu Solariego i informacji Mikołaja Pucka.
1742
27 maja – kontrakt z kamieniarzem Krzysztofem Daykiem, Wojciechem Łuczyńskim i Janem Opoczką na wykonanie elementów kamiennych na drugą kondygnację fasady.
31 maja w ramach kontraktu kamieniarzy powstał portal główny, odkuty przez Tomasza Góreckiego oraz Jana i Kazimierza Stachowskich z Czernej koło Krzeszowic.
drzwi portalu są dziełem Franciszka Fogta, podobnie jak krzyż na fasadzie.
wiązanie dachowe zostało wykonane przez cieślę Salutarskiego
powstały kapitele jońskie z gipsu na pilastrach fasad bocznych i tylnej oraz korynckie na prezbiterium.
w Dębniku zaczęto wykonywać czarno-białą posadzkę.
budowa kościoła została ukończona w stanie surowym, ukończono projekty ołtarzy – wszystkie otrzymały kształt retabulum z zwielokrotnionymi pilastrami lub kolumnami i bogatym zwieńczeniem.
1743 – przez cały rok miało miejsce szklenie okien w kościele.
1742- 1743
powstały kapitele kondygnacji fasady drugiej, okute wedle umowy przez myślenickiego kamieniarza Łuczyńskiego.
Cieśla Salutarski ukończył więźbę dachową nad nawą główną i kaplicami (nawami bocznymi).
1743 – Ludwik Ladisław wykonał kapitele jońskie na pilastrach elewacji bocznych oraz korynckie na prezbiterium.
1744
powstała dekoracja stiukowa w sklepieniu prezbiterium i sklepieniu nawy kościoła (Jan Jerzy Lehner).
zamontowane zostały kapitele na drugiej kondygnacji wież wykonane przez Wojciecha Łuczyńskiego.
wewnątrz kościoła została ułożona marmurowa posadzka.
wykonywany był ołtarz św. Pawła Pustelnika i św. Rodziny
1745
powstał ołtarz św. Stanisława odkuty przez Tomasza Góreckiego z Czernej oraz Kazimierza Stachowskiego.
Jan Jerzy Lehner zaczął rzeźbić orły i cyrady alabastrowe.
1746
wyrzeźbione zostały późnobarokowe portale w prezbiterium. Wykonał je Mateusz Chudzikowski.
Górecki i Stachowski ukończyli ołtarz św. Rodziny.
zostało sprawione szkło żółte do promieni oraz wyzłocony został ołtarz św. Stanisława.
Jan Jerzy Lehner wykonał rzeźby: bł. Uzebiusza z Ostrzychomia i św. Tomasza z Akwinu oraz Glorię do ołtarzy św. Pawła i św. Rodziny.
1747 – kolumny i pilastry zyskały kapitele na ostatniej kondygnacji wieży.
1748 – powstała dekoracja stiukowa fasady – Jan Rojowski – z figurą anioła z wieńcem i herbem Prus I odnoszącym się do św. Stanisława oraz kartusz z godłem paulinów
1748-1752 nadzorem prac budowlanych zajmował się Bruno Chojnacki, który zarządzał konwentem skałecznym
1749
budowa monumentalnych schodów zewnętrznych (Wojciech Łuczyński, Krzysztof Janek), przypominających rozwiązanie przed rzymskim kościołem S. Domenico e Sisto.
Kamieniarze Tomasz Górecki i Franciszek Bielawski ukończyli ołtarz św. Jana Nepomucena.
rzeźbiarz Jan Rojowski wykonał dekorację stiukową fasady kościoła (tarcza z godłem paulinów, postać anioła, motywy muszli i wstęg).
4 lipca – kościół na Skałce został poświęcony.
1750 – Wojciech Rojowski ukończył dekorację stiukową wraz z figurami do ołtarza św. Nepomucena. Obraz wykonał Łukasz Orłowski
1751
Andrzej Stanisław Kostka-Załuski uroczyście konsekrował nową świątynie, nadając jej podwójne wezwanie świętych Michała Archanioła i Stanisława Biskupa, naznaczając coroczne święto konsekracji w trzecią niedzielę po Wielkanocy.
powstała ambona zdobiona figurami czterech ewangelistów i aniołów na jej zwieńczeniu wyrzeźbionych przez Wojciecha Rojowskiego.
1752 – wyrzeźbione zostały ornamenty do konfesjonałów (stojących pod chórem kościoła)
1756 – powstał ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z płaskorzeźbą oblężenia Jasnej Góry przez Szwedów (Tomasz Górecki i Franciszek Bielawski)
1758
rozpoczęły się prace nad ołtarzem głównym. Obraz do ołtarza sprawił biskup Andrzej Stanisław Kostka-Załuski, a namalował go Tadeusz Kunze.
1760 – powstał chór muzyczny, późnobarokowy o falistej linii.
1761-1762 – snycerz Józef Weissmann stworzył organy i być może balustradę chóru muzycznego, Antoni Rotter – rokokowe ławki oraz konfesjonały.
1762 – zostały wzniesione malownicze hełmy wieżowe, tym samym definitywnie budowa się skończyła. Roboty przy więźbie hełmów wykonał cieśla Jakub Hertel, natomiast pobicie blachą zlecono mistrzowi Idziemu Guzikiewiczowi sprowadzonemu w tym celu aż z Widawy. Autor projektu architektonicznego lekkich ażurowych hełmów jest nadal nieznany.
1766 – powstała późnobarokowa ambona z rokokową dekoracja snycerską autorstwa Wojciecha Rojowskiego. Zostały ukończone prace przy ołtarzu głównym (kapitele zostały wyrzeźbione przez o. Mojżesza Formińskiego – stolarza konwentu częstochowskiego)
1782
ukończony został ołtarz św. Barbary. Wykonali go według "obrysu ołtarza św. Jana Nepomucena" kamieniarze Jan Królicki i Stanisław Frankiewicz. Rzeźby św. Tekli i św. Katarzyny w tym ołtarzu są dziełem nieznanego artysty.
1785 – Andrzej Woykowski wykonał cztery konfesjonały o kształcie barokowo-klasycystycznym.

[madohora]

Obecny barokowy kościół św. Michała i Stanisława powstał w latach 1733-1751 według pierwotnych planów architekta Antoniego Müntzera, zmienionych kilka lat później przez Antonio Solariego, który to przeprojektował fasadę budynku i wystrój wnętrza. Wejście do świątyni poprzedzają schody, których stopnie noszą nazwiska ofiarodawców wspierających przeprowadzaną w latach 1888-1899 renowację, kierowaną przez Karola Knausa.
Ołtarz główny kościoła zawiera obraz Tadeusza Kuntzego, wykonany około roku 1758 i przedstawiający św. Michała Archanioła. W lewej, południowej nawie (ostatniej licząc od wejścia) znajduje się ołtarz św. Stanisława. Zawiera on XVII-wieczny obraz świętego, a także relikwię w postaci drewnianego stopnia ołtarza, na którym zachować miały się ślady krwi biskupa. Ściana na prawo od ołtarza nosi ponadto trzy wyeksponowane ślady krwi, przykryte szklanymi osłonami w metalowej tablicy.
W kościele znajduje się popiersie o. Augustyna Kordeckiego, paulina – obrońcy Jasnej Góry, wykonane w 1902 przez Tolę Certowiczównę. W prawej bocznej nawie świątyni stoi popiersie papieża Jana Pawła II, wykonane w 1981 przez Adama Wojnara.

[madohora]

W latach 1876-1880 urządzono według projektu Teofila Żebrawskiego w podziemiach kościoła narodowy panteon w postaci Krypty Zasłużonych, w której spoczęły znamienite postacie polskiej kultury i nauki.
Rolę Skałki jako panteonu narodowego utrwalił zwyczaj specjalnych paradnych pogrzebów, które zaczynały się u pijarów, w farze Mariackiej czy u franciszkanów. W latach zaborów tradycja ta stała się wyrazem patriotyzmu. Otwarcie krypty wiązało się z 400-leciem śmierci Jana Długosza. Tę tradycję kontynuowano także w wolnej Polsce. W każdym roku – 28 listopada – w rocznicę śmierci Stanisława Wyspiańskiego, odbywa się w Krypcie Zasłużonych żałobna msza św., niejednokrotnie związana z wystąpieniami aktorów z Teatru im. Juliusza Słowackiego.
Oprócz wielkiego kronikarza spoczywają tu:
Wincenty Pol, poeta (w 1881)
Lucjan Siemieński, poeta (w 1881)
Józef Ignacy Kraszewski, pisarz (w 1887)
Teofil Lenartowicz, poeta (w 1893)
Adam Asnyk, poeta (w 1897)
Henryk Siemiradzki, malarz (w 1903)
Stanisław Wyspiański, malarz i poeta (w 1907)
Jacek Malczewski, malarz (w 1929)
Karol Szymanowski, muzyk (w 1937)
Ludwik Solski, aktor (w 1954)
Tadeusz Banachiewicz, matematyk i astronom (w 1955)
Czesław Miłosz, poeta (w 2004)
ojcowie i bracia paulini, (od 1482 do 1880 roku była to krypta zakonna paulinów), (w 2007)

[madohora]

Znajdująca się nieco na północ od wejścia do kościoła sadzawka św. Stanisława, zwana "Kropielnicą Polski", to prawdopodobnie miejsce pradawnych obrzędów pogańskich, o których w swoich pismach wspomina Jan Długosz. W tym właśnie miejscu porzucone zostały według legendy rozczłonkowane zwłoki św. Stanisława tuż po jego zabójstwie. Istniejąca obecnie kamienna obudowa sadzawki powstała w okresie wczesnego baroku w latach 1683-1689, wykonana przez kamieniarza Jacka Naporę według pomysłu biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika z 1638 roku. Jego to herb Korab obok herbu Długosza (Wieniawa) oraz emblematu Paulinów umieszczony został w zwieńczeniu bramki przed sadzawką.
W środku sadzawki stoi rzeźba biskupa, wykonana nieco później od samej obudowy bo w roku 1731. Autorem jej jest prawdopodobnie szwajcarski Jezuita Dawid Heel, który wykonał również posągi przed kościołem św. św. Piotra i Pawła.
Sadzawka odrestaurowana została w latach 1895-1896, podobnie jak sam kościół według zamysłu Karola Knausa. Dodane zostały lampy, a istniejące wcześniej kamienne posągi orłów (legendarnych strażników ciała świętego) zastąpione zostały metalowymi odlewami.

[madohora]

W 1472 ks. Jan Długosz sprowadził na Skałkę zakonników z Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika. Są oni tu nieprzerwanie po dziś dzień, tworząc ważną część historii paulińskiego zakonu. W 1653 r. Paulini otrzymali pozwolenie od Stolicy Apostolskiej na otworzenie domu studiów filozoficzno-teologicznych. Los padł na Skałkę. Od 350 lat krakowska Skałka jest związana ze studiami, które obejmują filozofię – 2 lata i teologię – 4 lata, jako etap formacji przyszłych kapłanów – oo. Paulinów. Różne burze dziejowe sprawiły, że nie zawsze na Skałce odbywało się przygotowanie paulińskich kandydatów do kapłaństwa.
Rektorzy Seminarium (po reaktywowaniu studiów w 1975 r.):
O. Rufin Józef Abramek (1975-1978)
O. Stanisław Turek (1978-1984)
O. Zachariasz Szczepan Jabłoński (1984-1987)
O. Bronisław Krąp (1987-1993)
O. Zygmunt Okliński (1993-1996)
O. Jan Mazur (1996-2002)
O. Andrzej Napiórkowski (2002-2008)
O. Michał Roman Lukoszek (2008 - …

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Stradom – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy I Stare Miasto. Był dawniej południowym przedmieściem Krakowa, położonym pomiędzy linią plantacyjną, a korytem Starej Wisły[1]. Granicę Stradomia od zachodu, południa i wschodu tworzyło kolano Wisły oddzielające go od Kazimierza (dzisiejsze planty Dietlowskie), od północy zaś odnoga Rudawy. Był to teren podmokły i często ulegający zalewom przez Wisłę.
Obecnie główną osią, jak i szlakiem komunikacyjnym Stradomia jest ulica Stradomska.
W 1994 roku Stradom wraz ze Starym Miastem, Wawelem, Kazimierzem, Piaskiem, Podgórzem i Nowym Światem został uznany za Pomnik historii

[madohora]

Pierwsza wzmianka o Stradomiu pochodzi z 1378: pro wlneracione [uulneracione] cuiusdam mulieris de Stradomia. Wtedy to królowa Elżbieta zatwierdziła darowiznę znajdującego się tu ogrodu. Ogród ten podarował kościołowi św. Stanisława na Skałce, obywatel krakowski Stanisław Czaja. Przedmieście to nosiło też nazwę Mostu Królewskiego (hortum suum in Stradomia alias in Ponte Regali – Kodeks dyplomatyczny Katedry Krakowskiej św. Wacława, cz. II, dokument nr 465 z r. 1402, później Stradom: Pons Regalis alias Stradomya) – od mostu, który łączył Kraków z Kazimierzem[1]. Władysław II Jagiełło w roku 1419 włączył Stradom do Kazimierza, a społeczności tego przedmieścia zagwarantowano udział jej reprezentantów w kazimierskiej radzie miejskiej.
W wydanej w Kolonii w 1618 roku Theatri praecipuarum totius mundi urbium Kraków nazwany jest Cracovia nobilissima et celeberrima Sarmatiae urbs "Kraków najszlachetniejsze i najsławniejsze miasto Sarmacji" a scharakteryzowany określeniem Sarmatica Tripolis seu potius Pentapolis - "Sarmackie Trój- względnie Pięciomiasto" gdzie obok Krakowa, Kazimierza, Kleparza uwzględniano również Garbary i Stradom. W okresie zaborów Stradom mieścił kilka ważnych urzędów (m.in. celny i pocztowy), dlatego też uznawany był za dzielnicę austriacką. W latach 1858-1954 był VII katastralną dzielnicą Krakowa.

[madohora]

Nazwy z rdzeniem strad- występują w znacznej ilości na całym obszarze języka polskiego (z przyrostkiem -om Stradomia, Stradomka, Stradomicko, Stradomno, Stradomszczyzna, Stradomskie jezioro, jak i innymi przyrostkami: Stradań, Stradecz, Stradecka góra, Stradcz, Stradlice, Stradnik, Stradniki, Stradno, Stradoń, Stradopol, Stradowo, Stradów), a także na terenie języków wschodnio-słowiańskich. Występujący tu rdzeń strad- jest dobrze znany zarówno w polszczyźnie, jak i we wszystkich innych językach słowiańskich. Dzisiejsza odmiana stradać stradam stradasz nie była w polszczyźnie pierwotna, jak na to wskazują przykłady, i w formach tych można się dopatrywać śladów odmiany wg koniugacji III: stradać (*strad-a-ti) stradzę (*strad-iǫ stradzesz (*strad-ieši) porównaj s-c-s stradati straždǫ straždeši. Znaczenie czasownika stradać w tekstach średniowiecznych można określić jako tracić; nie mieć czegoś, być czegoś pozbawionym; cierpieć niedostatek. W XVI w. przybywa jeszcze nowe znaczenie pozbawiać.
Dzisiejsza odmiana Stradom/Stradomia wskazuje na to, że pierwotnie końcowe -m było miękkie, składał się więc ten wyraz z następujących cząstek słowotwórczych: *Strad-om-jь. Najczęstszą (choć nie wyłączną) funkcją formantu/przyrostka -jь było tworzenie nazw dzierżawczych, oznaczających miejscowości będące w chwili powstania nazwy własnością człowieka, od którego imienia nazwa została utworzona. Tak gród Poznana otrzymał nazwę Poznań, Myślibora - Myślibórz, Radogosta - Radogoszcz, Przemysła - Przemyśl itd. Najmniej widoczna jest dziś różnica między podstawową nazwą osobową a pochodną miejscową w nazwach kończących się na spółgłoski wargowe i wargowo-zębowe, ponieważ te są w wygłosie zawsze twarde. Miękkość tematu utrzymała się jednak w przypadkach zależnych: nazwa miejscowa Jarosław, dopełniacz Jarosławia (nazwa osobowa zaś: Jarosław Jarosława), n.m. Oświęcim Oświęcimia (n.o. Oświęcim Oświęcima), n.m. Radom Radomia (n.o. Radom Radoma), n.m. Wrocław Wrocławia (n.o. *Vortislavъ/Vratъslavъ[6]/Wrocisław Wrocisława) itd. Gdybyśmy więc uznali nazwę miejscową Stradom (dopełniacz Stradomia) za dzierżawczą, podstawową dla niej nazwą osobową byłby Stradom (dopełniacz Stradoma). Według Witolda Taszyckiego[7] polskie nazwy osobowe zawierające przyrostek -om (np. Dzigoma/Digoma z 1136 r., Witoma z 1318, Lubom z 1424, Trzaskoma 1435, Trzeskoma z 1438, Jaroma z 1461) to skrócenia dwutematowe, tzn. takie, gdzie w skrócie z imienia dwuczłonowego pozostaje cały człon pierwszy i część członu drugiego. Tak jak od pełnego imienia dwuczłonowego Broni-sław powstaje imię skrócone Broni-sł, a Suli-mira - Suli-m, tak od pełnego imienia Wito-mir mamy skrócone Wito-m, Radzi-mira - Radzi-m, Jaro-mira Jaro-m-a, Rado-mira Rado-m itd. Niestety nie wiemy, czy istniała jakaś postać imienia *Stradomił (*Stradomir, *Stradomysł), której skrótem mogłaby być forma Stradom, wyjątkiem jest zapiska pod rokiem 1425 (nr 3810) o treści: Wenczla Stranczka de Stradomiria salsator[8] ale też nazwa Stradomia mogła zostać przez piszącego urobiona do sąsiedniego miasta Casimiria tj. Kazimierza. Jednak istnienie takiego imienia jest prawdopodobne[9] gdyż dysponujemy zapisem południowo-słowiańskiego imienia Stradosław/Stradoslav (Stradosclauua, Stradasclau)
Druga teoria wiąże się z uwagą Jana Rozwadowskiego tj. możliwością uznania imion takich jak Chocim, Chwalim oraz podobnych na -om za imiesłowy odnośnych czasowników. W formie stradomъ moglibyśmy więc widzieć twór przymiotnikowy utworzony za pomocą wyabstrahowanego z tworów imiesłowowych przyrostka -om. Przymiotnik stradom(y) mógł służyć do określania osoby tak jak łakomy, widomy (częściej niewidomy). Przyjmując więc to znaczenie otrzymalibyśmy "skłonny do cierpienia, biedowania; boleściwy", więc zbliżone do znanego ze staropolszczyzny stradny "ubogi, nędzny, nieszczęsny".
Trzecie wyjaśnienie, najprostsze, a więc chyba prawdopodobniejsze wydaje się to, które Stradom widzi jako nazwę topograficzną odprzymiotnikową. Objaśnienie nazwy *Stradom-jь (lub pierwotnie jak sądził Rozwadowski *Stradom-je) jako topograficznej jest zupełnie proste. Przyrostek *-jь *-ja *-je tworzył najczęściej nazwy dzierżawcze, ale nie tylko, służył on także do tworzenia ogólnoprzymiotnikowych nazw miejscowych. Od przedstawionego powyżej przymiotnika stradom(-ъ powstać mogła przy pomocy formantu -jь, czy pierwotnie -je Stradom-jь (co najlepiej porównać ze staroruskim stradomaja zemlja/страдомая земля - "ziemia orna"). To znaczenie ruskiego przymiotnika pochodzącego z imiesłowu można wyprowadzić z pierwotnego znaczenia czasownika stradati "ciężko pracować" następująco: stradati "ciężko pracować" → "z trudem uprawiać" (porównaj rosyjskie strada/страда "ciężka praca, szczególnie w czasie żniw"): stradomъ, "z trudem uprawiany" → "uprawny". Można więc nazwie Stradom przypisać pierwotne znaczenie "z trudem uprawiany", co zgadzałoby się z topografią terenu, gdyż Stradom był niewielkim obszarem uprawnym pomiędzy rozlewiskami Wisły a mokradłami ciągnącymi się wzdłuż dzisiejszej ul. św. Sebastiana i aż do końca średniowiecza zachował charakter przeważnie rolniczy, pomimo że uprawa tego terenu była szczególnie trudna. Położenie jego bowiem było niskie a częste wylewy Wisły musiały niszczyć uprawy.

[madohora]

Klasztor xx. Misjonarzy i Ogród Księży Misjonarzy
Kościół Nawrócenia św. Pawła w Krakowie
Klasztor oo. Bernardynów i Kościół św. Bernardyna w Krakowie
Dawny Dom dla Starców - Towarzystwa Dobroczynności, wcześniej klasztor ss. Koletek (ul. Koletek 10 i 12)
Nadwiślan Kraków
Dawny Hotel Pod Złotym Wołem (późniejszy hotel Londyński), ulica Stradomska 11
Dawny hotel Pod Białą Różą, ul. Stradomska 13
Komora celna i dawny kościół św. Jadwigi, ul. Stradomska 12-14
Nowy Dom Celny (wzniesiony w latach 1856-1863)
Dworek kanonika Dubickiego z tablicą powodziową z 1813 roku, ul. Koletek 9
Kamienica Mojżesza Löbla Ohrensteina wybudowana w latach 1911-1913, róg ul. Stradomskiej i Dietla (ul. Dietla 42)

[madohora]

[madohora]

Kościół Nawrócenia św. Pawła – barokowy kościół rzymskokatolicki Misjonarzy przy ul. Stradomskiej 4 w Krakowie.
Na tyłach kościoła, w kwartale między ulicami Stradomską, św. Gertrudy, św. Sebastiana i J. Dietla znajduje się Ogród Księży Misjonarzy.

[madohora]

Zakon Misjonarzy Świętego Wincentego à Paulo do Krakowa sprowadził biskup Jan Małachowski w 1682 r. z Chełmna pierwotnie umieszczając ich na Wawelu. Kamień węgielny pod budowę kościoła Nawrócenia św. Pawła Apostoła położono w 1693 r. Obecny kościół wznoszono w latach 1719-1728 według projektów Kacpra Bażanki. Konsekracji świątyni dokonał Biskup sufragan krakowski, Michał Kunicki w 1732 r.

[madohora]

Kościół posiada fasadę wzniesioną z ciosów piaskowca i elementami dekoracji rzeźbiarskiej z wapienia. Jest świątynią zaliczaną do okresu późnego baroku. Do dekoracji wnętrza wprowadził Kacper Bażanka lustra, które poszerzają optycznie przestrzeń jak również powodują równomierne oświetlenie kościoła. Ołtarz główny powstał w latach 1761-62 wykonano go z czarnego marmuru dębnickiego z postaciami św. Piotra i św. Andrzeja na konsolach. W ołtarzu znajduje się obraz atrybuowany Tadeuszowi Kuntze przedstawiający nawrócenie św. Pawła pochodzący z ok. 1756. Na uwagę zasługuje także srebrne tabernakulum pochodzące z lat 1732-33. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się obraz Łukasza Orłowskiego Archanioł Michał (ok 1746).
W niszach nawy ustawiono figury dziesięciu Apostołów autorstwa snycerza Antoniego Frąckiewicza. Są one uważane za jeden z ciekawszych przykładów krakowskiej plastyki doby baroku. Ten sam artysta wykonał także ołtarz św. Kazimierza pochodzący z 1738 r. Obraz przedstawiający św. Kazimierza namalował Walery Eliasz-Radzikowski w 1868 r. W 1866 r. Walery Eliasz malował też na zlecenie oo. Misjonarzy obraz Matki Boskiej Bolesnej umieszczony w rokokowej ramie relikwiarzowej. Polichromia pokrywająca sklepienia i sufity powstała pod kierunkiem Izydora Jabłońskiego w latach 1862-1864. Z zespołu malarzy współpracujących przy jej wykonaniu należy wymienić: Aleksandra Kotsisa i Walerego Eliasza-Radzikowskiego. Przedstawia ona patronów Polski, Ojców Kościoła i świętych z Zakonu Misjonarzy. W klasztorze Misjonarzy przechowywany jest portret króla Stefana Batorego autorstwa nadwornego malarza Marcina Kobera namalowany w 1583 r., który trafił tutaj z katedry wawelskiej. W 1960 roku przeprowadzono remont fasady kościoła, uzupełniając ją trójkątnym tympanonem nad częścią środkową oraz attykami nad kaplicami. Zmiany projektowali architekci Wiktor Zin oraz Stanisław Murczyński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Kanonicza należy do obrębu Starego Miasta. Posiada nieregularny przebieg. Położona jest pomiędzy ul. Senacką i ul. Podzamcze, po północnej stronie Wzgórza Wawelskiego.

Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę.

W średniowieczu ulica Kanonicza należała do Okołu - osady położonej pomiędzy lokacyjnym Krakowem a Wawelem. Prowadziła ona do głównego wejścia na Wzgórze Wawelskie. Południowy wylot ulicy otrzymał formę leja w celu dostosowania go do wjazdu na zamek. Pomiędzy wylotem ulicy a Wawelem płynęła rzeka Rudawa. Jej koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. Na drugą stronę rzeki prowadził drewniany most.

Środek pierzei wschodniej jest otwarty na Plac św. Marii Magdaleny. Na placu znajdował się nieistniejący już kościół św. Marii Magdaleny.
Wzdłuż zachodniej pierzei ulicy ciągnął się średniowieczny mur obronny. Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 25 (róg z ul. Podzamcze), Dom Długosza został zbudowany w 1 połowie XIV wieku. Pod koniec tego stulecia założono tu łaźnię królewską. Była ona zasilana wodami rzeki Rudawy, której koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. W tym czasie budynek był nazywamy Łaźnią Jagiełły. W pierwszej połowie XV wieku kamienica znalazła się w posiadaniu kapituły i została przeznaczona na siedzibę dla kanoników. W drugiej połowie XV wieku nowym właścicielem domu został Jan Długosz, który mieszkał tu do końca swojego życia. Na początku XVI wieku zamieszkał tu słynny lekarz i historyk Maciej z Miechowa, zwany Miechowitą.
W kamienicy tej w drugiej połowie XIX wieku znajdowała się pracownia rzeźbiarska Franciszka Wyspiańskiego, ojca Stanisława Wyspiańskiego. Upamiętnia to wykonana z brązu tablica umieszczona na fasadzie budynku od strony ul. Podzamcze. Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku południowa elewacja domu łączyła się z murem obronnym oraz Bramą Poboczną.
Portal wiodący do środka budynku pochodzi z drugiej połowy XVI wieku. Wyryto na nim łacińską inskrypcję: "Nil est in homine bona mente melius." - "Nie ma nic lepszego w człowieku nad dobrą myśl." (Tłumaczenie wg. Rożka, tłumaczenie wg. Adamczewskiego: "Nie ma nic w człowieku lepszego nad rozum".) Od strony ul. Podzamcze budynek został nakryty mansardowym dachem z polichromią roślinną. Z tej samej strony umieszczony został XVII-wieczny barokowy obraz przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem. Został on namalowany na drzewie. Widoczne jest na nim szesnaście śladów kul. Znane są trzy legendy wyjaśniające pochodzenie tych śladów. Według pierwszej powstały one w okresie potopu szwedzkiego, według drugiej w czasach konfederacji barskiej. Zgodnie z trzecią pochodzą one z bombardowania Krakowa z Wawelu przez Austriaków w roku 1848. W pobliżu obrazu widoczna jest płyta fundacyjna pochodząca ze zburzonego domu Psałterzystów, ufundowanego przez Jana Długosza. Widnieje na niej data 1480. W górnej części tablicy znajduje się scena przedstawiająca Jana Długosza klęczącego przed Matką Bożą oraz św. Jana Chrzciciela stojącego za Długoszem. Kolejna mniejsza tablica upamiętnia to, że dom nr 25 został odbudowany przez Jana Długosza, który mieszkał tu przez 50 lat. Ostatnia tablica informuje, że tu spędził swoje dzieciństwo Stanisław Wyspiański.
Obecnie w budynku znajduje się rektorat Papieskiej Akademii Teologicznej. Dom został poświęcony przez Jana Pawła II w 1991 roku.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 23, tzw. Lisia Jama, został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku przez kasztelana krakowskiego Mikołaja z Michałowa. Następnie został zakupiony przez Jana Długosza i przeznaczony na archiwum konsystorskie. Obramienia okien piętra fasady pochodzą z przebudowy kamienicy w 2 połowie XVI wieku. Nad portalem wejściowym namalowany został portret św. Iwona Hélory, patrona prawników. Obecny wizerunek świętego to XX-wieczna kopia oryginału, pochodzącego z początku XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

l. Kanonicza, dom nr 24 (róg z ul. Podzamcze), Pałac Górków (inna, nowsza nazwa to "Dom Pod Telegrafem") powstał w 2 połowie XVI wieku poprzez połączenie dwóch XV-wiecznych kamienic.
Na przełomie XV i XVI wieku dom ten był własnością prymasa Andrzeja Krzyckiego. Chciał on przeznaczyć go na rezydencję kolejnych prymasów. Jednak po śmierci prymasa jego rodzina sprzedała pałac Andrzejowi Górce. Rodzina Górków ufundowała przebudowę budynku w stylu manierystycznym. Portal wejściowy pochodzi z rozbudowy budynku w XVIII wieku. Umieszczono na nim herb kapituły oraz herb Abdank. Pod koniec XVIII wieku w domu tym mieściły się koszary austriackiej policji. W okresie istnienia Księstwa Warszawskiego budynek został zaadoptowany na koszary artylerii. W czasach Rzeczpospolitej Krakowskiej miała tu swoją siedzibę dyrekcja policji. W 2 połowie XIX wieku mieściło się tu biuro telegraficzne, które dało początek nazwie kamienicy. Na elewacji pałacu od strony ul. Podzamcze znajduje się tablica upamiętniająca pobyt Jarosława Haszka w areszcie miejskim "Pod Telegrafem" w 1903 roku.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 21, tzw. Dom Dziekański został wzniesiony w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Jana z Brzeska. Krużganki wschodnie, południowe oraz północne powstały w 2 połowie XVI wieku. Prawdopodobnie są one dziełem architekta i rzeźbiarza Santi Gucci. Część zachodnia krużganek została dobudowana pod koniec XVI wieku. Arkadowy podworzec został ozdobiony na parterze kolumnami jońskimi, a na piętrze czworobocznymi. Z końca XVI wieku pochodzi także manierystyczny portal. Na jego fryzie umieszczono cytat z "Eneidy" Wergiliusza: "Procul este profani" - "Trzymajcie się z dala niewtajemniczeni". Dekoracja sgraffitowa, która ozdabia fasadę budynku, została przywrócona po wojnie. Na kamieniarce umieszczony został kilkakrotnie herb Leszczyc, którym pieczętował się kanonik Stanisław Skarszewski, jeden z właścicieli domu. Barokowa figura św. Stanisława Szczepanowskiego, która została umieszczona pośrodku arkadowego dziedzińca, pochodzi z XVIII wieku.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 19, Dom św. Stanisława, nazywany także Domem Kapitulnym. Nazwa wiąże się z legendą, według której w kamienicy tej mieszkał św. Stanisław. Budynek został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku, jednak został zniszczony w czasie wielkiego pożaru Krakowa w 1455 roku. W trakcie przebudowy domu w XVI wieku dziedziniec został ozdobiony przez dwa ryzality: jeden od strony południowej, drugi od strony północnej. Zostały one połączone arkadową loggią.
Pod koniec XVI wieku zbudowano kaplicę św. Stanisława. Znajduje się ona obecnie na drugim piętrze w południowym ryzalicie, w attyce budynku. Fasada kamienicy zawdzięcza swój obecny wygląd remontowi wykonanemu pod koniec XVIII wieku przez kanonika Jana Kantego Wodzickiego. Przebudowa została wykonana w stylu klasycystycznym. W latach 50-tych XX wieku w domu tym mieszkał ksiądz Karol Wojtyła. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Archidiecezjalne Kardynała Karola Wojtyły. W jego skład wchodzą dwa budynki: Dom św. Stanisława oraz Dom Dziekański, mieszczący się przy ul. Kanoniczej nr 21.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 7, kamienica "Pod Trzema Koronami" została ufundowana w 2 połowie XIV wieku przez kanonika Nawoja z Tęczyna. Z pierwotnej architektury budynku zachowało się kamienne obramienie na parterze fasady, w którym znajduje się niewielkie okienko.
Po wielkim pożarze Krakowa w 1455 roku rozpoczęto renowację kamienicy. Z tego czasu pochodzą: ceramiczna posadzka na pierwszym piętrze oraz piwnice. Gotycko – renesansowe okna pierwszego piętra na fasadzie zostały dodane w czasie przebudowy domu w 1 połowie XVI wieku. W tym okresie wykonano także portal wejściowy o cechach gotycko – renesansowych.
Nad portalem umieszczony został werset z Psalmu 17: "Dominus audiutor meus et protector meus" - "Pan wspomożycielem moim i obrońcą moim". Późnogotyckie wrota z XVI wieku zostały wykute w blasze. Obecne są kopią. Ewenementem jest to, że sień przejezdna jest umieszczona w osi bocznej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 17, Pałac biskupa Erazma Ciołka. Był też nazywany Domem Zygmuntowskim. Budynek powstał poprzez połączenie dwóch kamienic na przełomie XV i XVI wieku. Przebudowę ufundował biskup płocki Erazm Ciołek. Na parterze fasady została wmurowana tablica fundacyjna. Umieszczono na niej herb Sulima, którym pieczętował się biskup Ciołek.
Pałac zaczął być w tym czasie określany jako tzw. curia ampla, czyli wielki dwór. Renesansowa brama, która prowadzi do budynku, została przyozdobiona kartuszem, na którym znajduje się orzeł z przeplecioną literą S. Jest to symbol króla Zygmunta I Starego. Późnogotycka kolumnada dzieli sień na dwie nawy. Dodatkowo na parterze znajduje się późnogotycki portal pochodzący z przebudowy dworu przez biskupa Erazma Ciołka. Sień na pierwszym piętrze została ozdobiona wizerunkami biskupów. Tylna oficyna posiada mury trzymetrowej grubości. Pod koniec XV wieku pełniła ona funkcję baszty artyleryjskiej. W 2 połowie XVI wieku została zamieniona w budynek mieszkalny. Pod koniec XVI wieku dwór stał się własnością kardynała Jerzego Radziwiłła. Z jego inicjatywy na najwyższej kondygnacji oficyny zachodniej powstała loggia arkadowa. W 2 połowie XVII wieku w oficynie południowej dodano loggię kolumnową. W XIX wieku budynek został przekształcony przez Austriaków na cele więzienia miejskiego oraz komendy policji

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 16, dom "Pod Motylem" został ufundowany w 1 połowie XV wieku przez kanonika Pawła z Brudzewa. Po pożarze Krakowa w 1455 roku elewacja frontowa została przyozdobiona gotyckim fryzem blendowym. W XVI wieku mieszkał tu znany historyk, następnie biskup warmiński Marcin Kromer. Ufundował on renesansowy portal, na którym widnieje inskrypcja: "Mansuetioribus Camoenis" - "Łaskawym Muzom". W tym samym stuleciu jedna z sal została udekorowana malowidłami późnogotyckimi. Przedstawiają one m.in. Czterech Ojców Kościoła.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 14 został wzniesiony w 1 połowie XV wieku. Późnoklasycystyczna fasada została dodana w czasie renowacji kamienicy pod koniec XIX wieku. Na portalu wejściowym umieszczono dwa herby: Leliwa i Korzbok.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 15, Dom Kapitulny "Szreniawa" został zbudowany w 1 połowie XIV wieku. W herb Śreniawa. Po bokach umieszczono dwa późnogotyckie herby. Z lewej strony znajduje się Wieniawa, a z prawej Bończa. We wnętrzu budynku frontowego zachowały się: roślinna dekoracja wnęk okiennych i malowany strop belkowy, datowane na XVII wiek. Klasycystyczne polichromie ścienne z motywem waz oraz supraporty pejzażowe pochodzą z 1 połowy XIX wieku. W domu tym mieści się Fundacja św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej. W siedzibie fundacji znajduje się kaplica dekorowana przez Jerzego Nowosielskiego, profesora ASP w Krakowie.1 połowie XVI wieku dokonano przebudowy budynku z polecenia kanonika krakowskiego, następnie biskupa poznańskiego Benedykta Izdbieńskiego. Dodano wtedy gotycko – renesansowe okna. Portal wejściowy jest ozdobiony rokokowym kartuszem z herbem Kapituły Krakowskiej oraz supraporty pejzażowe pochodzą z 1 połowy XIX wieku. W domu tym mieści się Fundacja św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej. W siedzibie fundacji znajduje się kaplica dekorowana przez Jerzego Nowosielskiego, profesora ASP w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 13, Dom Kapitulny. Data jego powstania nie jest pewna. Według jednych źródeł budynek został zbudowany w XIV wieku przez kanonika Piotra. Natomiast według Jana Długosza kamienicę ufundował kanonik Jan z Dziekanowic w 1 połowie XV wieku. Budynek został wyremontowany w 1 połowie XVI wieku. Dodano wtedy gotycko – renesansowe okna elewacji, a także detale architektoniczne. Ewenementem jest zachowana gotycka więźba dachowa.
W czasie restauracji domu w latach 70-tych XX wieku odkryto skarb książęcy z IX wieku zakopany w ziemi pod oficyną. Ma on postać żelaznych płacideł – grzywien siekieropodobnych. Można je obecnie podziwiać w Muzeum Archeologicznym.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 11, został zbudowany w 1 połowie XV wieku dla kanonika Mikołaja Poraja. Portal wejściowy pochodzi z przebudowy budynku w 1 połowie XVI wieku. Fasada jest ozdobiona przez fryz z orłami napoleońskimi, datowany na 1 połowę XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 9. W 1 połowie XIV wieku powstały tutaj dwie kamienice. Należały one do dziekana Jana Suchywilka ze Strzelc i kanonika Jakuba Szyrzyka z Falkowa. Między budynkami znajdowała się niewielka uliczka prowadząca do murów miejskich. Po pożarze Krakowa w 1455 roku budynki zostały połączone w jeden duży dom. Na kluczu sklepienia sieni oraz w jednej z komór piwnicznych zachował sie herb Habdank, należący do biskupa Jana Konarskiego. Był on właścicielem domu w 1 połowie XVI wieku. W 2 połowie XVI wieku od strony dziedzińca zostały dodane arkadowe krużganki. W salonie na pierwszym piętrze zachowała się polichromia z przełomu XVIII i XIX wieku, która przedstawia unikatowy motyw pejzażu morskiego i nadmorskiego.
Pod koniec XIX wieku w domu mieściła się drukarnia Władysława Ludwika Anczyca, a następnie Sąd Powiatowy. W latach 80-tych XX wieku budynek stał się siedzibą oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie – Muzeum Stanisława Wyspiańskiego. Obecnie Muzeum znajduje się na na ul. Szczepańskiej 11.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 5, Dom Kapitulny został wzniesiony z zapisu kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Wewnątrz zachowane zostały dwa późnogotyckie międzyokienne filary z herbem Dębno, należącym do kardynała Oleśnickiego. Na parterze fasady widoczny jest ozdobny wątek ceglany z dekoracją rombową z zendrówek. W 2 połowie XV wieku budynek został przebudowany z inicjatywy Jana Długosza. Portal główny pochodzi z XVIII wieku. Na parterze domu znajduje się Cricoteka - ośrodek dokumentacyjny teatru "Cricot 2" Tadeusza Kantora.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 3. W kronice Jana Długosza istnieje zapis informujący, że kamienica ta została zbudowana w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Macieja. W XV wieku budynek ten stał się siedzibą Bursy Pauperum Canonistarum – bursy dla żaków studiujących prawo kanoniczne w Collegium Iuridicum. Dom zaczął być wtedy nazywany Bursą Grochową. Kamieniarka okien na fasadzie została dodana w latach 30-tych XVI wieku. Pod koniec tego stulecia fasada została zwieńczona attyką oraz pokryta malowaną rustyką. Barokowy portal pochodzi z XVIII wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 2 (róg z ul. Senacką), kamienica "Pod Aniołkami" jest ozdobiona przez późnorenesansową attykę typu krenelażowego. Budynek powstał w 2 połowie XVI wieku dzięki połączeniu dwóch gotyckich kamieniczek.

[madohora]

ul. Kanonicza, dom nr 1, Pałac biskupa Samuela Maciejowskiego został zbudowany w XVI wieku dla kanonika Samuela Maciejowskiego, późniejszego biskupa. W czasie przebudowy budynku w XVIII wieku powstał późnobarokowy portal hermowy. W domu tym zachował się arkadowy podcień prawdopodobnie autorstwa Bartłomieja Berrecciego. W XIX wieku miał tu swoją siedzibę tzw. Inkwizytoriat, czyli sąd z więzieniem w oficynie. Obecnie mieści się tutaj Instytut Historii Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów), przybyłych do Krakowa z Pragi, pochodzi z XIII wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie książę Bolesław Wstydliwy. Świątynię budowano od roku 1237 (przybycie do Krakowa Franciszkanów) do roku 1269 (uroczysty pochówek zwłok Salomei Halickiej w prezbiterium kościoła). Należy jednakże zaznaczyć, że prace były kontynuowane także później. Choć świątynia Franciszkanów była przebudowywana w wiekach XV (gotycka odbudowa i rozbudowa) oraz XVII (przebudowa w duchu baroku), a także odbudowywana po potężnym pożarze z roku 1850, do naszych czasów zachowała się w swej gotyckiej, a częściowo neogotyckiej postaci. Składa się z jednonawowego, czteroprzęsłowego korpusu, a także wielobocznie zakończonego prezbiterium z poprzecznym transeptem, nadającym temu fragmentowi budowli kształt krzyża. Od końca dziewiętnastego stulecia przyjmowano, że świątynia po ukończeniu miała wygląd ceglanej, jednonawowej budowli na planie równoramiennego krzyża, akcentowanego wieżą pośrodku. Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazały, że krzyżowy kształt środkowej części jest wtórny. Bowiem pierwotne prezbiterium było zakończone prostą ścianą, podzielone przęsłami na trzy kwadratowe części. W drugiej fazie budowy kościoła, prezbiterium zostało rozbudowane - środkowe przęsło powiększono o boczne aneksy, nadając tej części świątyni kształt krzyża greckiego. Mniej więcej w tym samym czasie co przebudowa prezbiterium, powstała wieża - usytuowana prawdopodobnie w narożniku nawy i północno-zachodniego ramienia części krzyżowej. Z kolei około połowy wieku XV, o długość jednego przęsła został przedłużony chór, a halowy korpus kościoła zastąpiono dwunawową konstrukcją opartą na systemie filarowo-przyporowym. Charakterystyczna grubość murów tej świątyni, słabo wykształcone, małe szkarpy oraz fryz arkadowy na trójkątnym froncie nawy poprzecznej, również kolumienki laskowania z kielichowymi kapitelami w maswerkowym oknie północnym, widocznym na skutek zamurowania tylko od wewnętrznej strony prezbiterium, to ostatnie ślady stylu romańskiego, świadczące o stylu przejściowym z romanizmu w gotyk.
Kościół Franciszkanów jest jedną z pierwszych ceglanych budowali miasta Krakowa, o jego pierwotnym charakterze najlepiej świadczy, widoczna od strony ulicy Brackiej fasada transeptu z bliźniaczymi, spiczastymi oknami w szczycie, które w zasadzie również są dziedzictwem epoki romańskiej. Dalsza rozbudowa kościoła i klasztoru nastąpiła w XIV w., przez przedłużenie nawy głównej, a w XV w., przez wydłużenie prezbiterium, oraz dobudowę kaplic i odbudowę spalonych krużganków (w 1465 r. spłonął kościół Franciszkanów). Po raz kolejny, kościół został gruntownie przebudowany, po jego spaleniu przez Szwedów (w stylu barokowym) i wreszcie po ostatnim jak dotychczas pożarze w swojej historii, z roku 1850, odbudowano go pod kierunkiem Karola Kremera, a później Władysława Ekielskiego i Karola Knausa. Obecnie kościół Franciszkanów jest gotycką budowlą (częściowo neogotycką), posiadającą jedną nawę z transeptem oraz trójbocznie zakończonym prezbiterium. Wewnątrz kościoła zwracają uwagę piękne witraże zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego. W prezbiterium przedstawiają m.in. patrona świątyni oraz symbole czterech żywiołów. Jest też projektantem witrażu "Bóg Ojciec" umieszczonego w zachodnim oknie powyżej chóru muzycznego. Kościół posiada trzy kaplice:
Błogosławionej Salomei - znajduje się w północnym ramieniu transeptu, wybudowana w XV wieku. Od samego początku znajdowała się pod opieką cechu cieśli i murarzy.
Męki Pańskiej - przylega do nawy głównej od strony północnej, znajduje się na miejscu średniowiecznej nawy świątyni, bowiem kościół pierwotnie funkcjonował jako budowla dwunawowa. Jej wyposażenie pochodzi głównie z XVII wieku, choć znajdująca się w osłoniętej szybą wnęce, figura Chrystusa Frasobliwego posiada rodowód gotycki. Autorem XX-wiecznej drogi krzyżowej jest Józef Mehoffer, całkowicie współczesny jest natomiast sarkofag bł. Anieli Salawy, wykonany przez Czesława Dźwigaja.
Matki Bożej Bolesnej - ta kaplice przylega do nawy głównej po przeciwnej stronie, czyli od południa. Utworzono ją pod koniec XIX wieku w czasie renowacji kościoła po wielkim pożarze. Powstała w wyniku zamurowania jednego skrzydła krużganków klasztornych i przebicia wejścia do świątyni. Zachowała oryginalne gotyckie sklepienia, a w ołtarzu znajduje się gotycki obraz Matki Bożej Bolesnej.
W latach drugiej wojny światowej, kiedy Niemcy zamknęli Katedrę Wawelską dla Polaków, kościół św. Franciszka był wykorzystywany przez biskupów krakowskich do sprawowania liturgii.
Ta świątynia była jednym z ulubionym miejsc modlitwy Karola Wojtyły, w nawie głównej można odszukać "jego" ławkę - jest ona oznaczona niewielką tabliczką.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Józefa Dietla – pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego znajdujący się na placu Wszystkich Świętych, przed budynkiem magistratu w Krakowie. Pomnik przedstawia Józefa Dietla, wybitnego prezydenta Krakowa, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, Honorowego Obywatela Krakowa. Odlew z brązu wykonany został w 1936 a uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło w 60. rocznicę śmierci Dietla – 8 października 1938. Cokół pomnika wykonany został z granitu wołyńskiego przez Xawerego Dunikowskiego. Jest to jedno z największych osiągnięć sztuki pomnikowej w Polsce. Autor pomnika, aby wybrać dla niego dogodne miejsce, woził makietę po wszystkich placach Krakowa. Znalazł je w pobliżu kościoła Franciszkanów przy placu Wszystkich Świętych.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół pod wezwaniem Ducha Świętego – nieistniejąca obecnie świątynia znajdowała się w Krakowie w miejscu dzisiejszego placu Św. Ducha w kompleksie budynków klasztorno-szpitalnych obok kościoła św. Krzyża i nieistniejącego dziś kościoła św. Scholastyki. Po raz pierwszy jako kościół należący do zakonu duchaków wzmiankowany jest w materiałach źródłowych z 1333, a ponownie pojawia się w dokumentach w 1339. Prawdopodobnie w 1440 został rozbudowany. W 1528 kościół uległ pożarowi, który strawił również pobliskie zabudowania, ale udało się go wówczas dość szybko odbudować. Pracami budowlanymi kierował włoski mistrz murarski Antoni Morosi.
Według opisu z 1748 roku kościół był kryty dachówką i posiadał drewnianą dzwonnicę w środkowej części dachu. Do wnętrza wiodły trzy wejścia: główne w środkowej części, prawe od strony placu i lewe od strony szpitala Duchaków. Świątynia posiadała posadzkę kamienną (w prezbiterium marmurową) i ostrołukowe sklepienia. W ścianie oddzielającej kościół od szpitala umieszczono duży otwór okienny, umożliwiający obłożnie chorym uczestnictwo w nabożeństwie. Kościół miał złocony ołtarz główny z obrazem Zesłanie Ducha Świętego oraz dwa ołtarze boczne - lewy z obrazem N.P. Marii, prawy z obrazem św. Marcina. Ponadto od strony północnej do świątyni przylegała kaplica, u której wejścia znajdował się grobowiec Duchaków. Przed kościołem, na placu Św. Ducha, istniał w XVII w. cmentarz podrzutków

[madohora]

[madohora]

W Muzeum Historycznym Miasta Krakowa znajduje się zachowany rysunek autorstwa Józefa Brodowskiego z 1841 przedstawiający kościół Ducha Świętego jako skromną barokową świątynię, której fasada flankowana jest podwójnymi pilastrami z trójkątnym przyczółkiem.
1783, po kasacie zakonu duchaków, do klasztoru przeprowadzili się księża emeryci, a sam kościół został zamieniony na magazyn sukna. Po wyprowadzeniu się księży emerytów w 1807 zaczęto budynki klasztorne i kościół adaptować na mieszkania. Pierwszy projekt rozbiórki świątyni powstał już na przełomie XVIII i XIX w., po objęciu przez Austrię rządów w Krakowie. Uzyskany budulec, którego wartość szacowano na 5085 złr., zamierzano sprzedać. Do realizacji tego pomysłu wówczas jednak nie doszło[2]. W myśl uchwały większości z dn. 17 czerwca 1886 i z 12 czerwca 1888 Rada Miasta Krakowa podjęła decyzję o wyburzeniu budynków kościoła i klasztoru i przeznaczeniu gruntu pod budowę Teatru Miejskiego. Ostatecznie mury kościoła wyburzono przy użyciu dynamitu 23 maja 1892. Materiał z rozbiórki sprzedano za 200 złr. Na wieść o tym wydarzeniu Jan Matejko oddał dyplom honorowego obywatela miasta Krakowa, oświadczając przy tym, że swoich obrazów nie będzie nigdy już wystawiał w Krakowie.
Do dziś z całego kompleksu klasztoru i szpitala zakonu duchaków przetrwał kościół św. Krzyża i szpital scholarów tzw. "Dom pod Krzyżem", gdzie obecnie znajduje się Muzeum Teatralne im. Stanisława Wyspiańskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po Katedrze Wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Jest kościołem gotyckim, budowanym w XIV i XV wieku. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim 5. Kościół znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

[madohora]

Według Jana Długosza pierwszy murowany kościół w stylu romańskim został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu pierwotnej drewnianej świątyni. Wkrótce jednak budowlę zniszczono podczas najazdów tatarskich.
W latach 1290-1300 wzniesiono, częściowo na poprzednich fundamentach, wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano około roku 1320-1321. Prace jednak kontynuowane były jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia. W latach 1355-1365, dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka (mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego), wzniesiono obecne prezbiterium. Z kolei w latach 1392-1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy.
W 1443 (lub 1442) roku miało miejsce silne trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni. W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieże hełmem. Na nim, w 1666, umieszczono złoconą koronę.
W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. W XVIII wieku, na polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki.
W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których pokryty brudami prawie całego XX stulecia kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003. 18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłych Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.

[madohora]

Obecny kształt nadała kościołowi przebudowa na układ bazylikowy, która miała miejsce w latach 1392-1397. Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże:
Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metrów wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy 2,4 m. i wysokości 1,3 m. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm).
Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek "za konających", odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

[madohora]

W wysmukłych murach prezbiterium znajdują się wydłużone, ostrołukowe okna, ozdobione są motywami roślinnymi, a klucze rzeźbami figuralnymi o tematyce symbolicznej. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury magistralne budowli. Na ścianie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku.

[madohora]

Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Powstała w latach 1750-1753, według projektu Franciszka Placidiego. Kształt jej jest wzorowany na formie architektonicznej Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zostały rzeźbionymi głowami polskich świętych, proroków i apostołów. Wykonał je w 1929 Karol Hukan.
Ponad kruchtą znajduje się wielkie, ostrołukowe okno z witrażami, projektowanymi przez Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. Dekoracyjny podział okna wykonano w 1891, według koncepcji Jana Matejki

[madohora]

Przy wejściu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć, co miało tym bardziej uprzykrzyć karę. Przez wieki poziom płyty placu podniósł się i obecnie obręcz znajduje się niewiele ponad ziemią.

[madohora]

Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwieździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach żeber widnieją herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża – fundatora pierwszej świątyni Mariackiej. W przyściennych niszach ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykonał je w 1891 krakowski rzeźbiarz Zygmunt Langman. Ściany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejkę. Przy jej realizacji współpracowało z mistrzem wielu jego uczniów, później znanych i wybitnych malarzy, m.in.: Antoni Gramatyka, Edward Lepszy, Stanisław Bańkiewicz, Józef Mehoffer, Stanisław Wyspiański. Rysunki techniczne wykonał Tomasz Lisiewicz, a roboty pozłotnicze są dziełem Michała Stojakowskiego. Witraże w tej części kościoła są autorstwa Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego i Tadeusza Dmochowskiego. Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586, a następnie w 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Zaślubin z św. Józefem, Zwiastowania, Nawiedzenia św. Elżbiety oraz Bożego Narodzenia. Na stallach północnych (lewych) znajdują się rzeźby: Obrzezanie, Hołd Trzech Króli, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Pożegnanie z Matką, Zmartwychwstały Chrystus ukazuje się Marii, Wniebowzięcie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieciątkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loretańskiej. Na chórku organy 12-głosowe. Prezbiterium zakończone jest apsydą, którą oddziela od reszty kościoła, wykonana w brązie, balustrada z dwiema ażurowymi bramkami. Uchylne drzwiczki zdobią herby: Krakowa oraz archiprezbiterów kościoła – Klośnik i Prawdzic. Witraże w absydzie pochodzą z lat 1370-1400, a wykonał je mistrz Mikołaj, zwany vitreator de Cracowia. Obejmują one dwa cykle tematyczne: Księgę Genesis według Starego i Nowego Testamentu oraz sceny związane z życiem Jezusa i Marii.

[madohora]

Ołtarz główny dedykowany Marii zdobi wielkie późnogotyckie retabulum wykonane w latach 1477-89 przez Wita Stwosza, który jest chef d'oeuvre artysty Krakowa i Norymbergi. Liczący ok. 13 × 13 m. poliptyk, składa się z głównego korpusu-szafy z pełnoplastycznymi rzeźbami tworzącymi dwie sceny – Zaśnięcie i Wniebowzięcie Panny Marii, dwóch par skrzydeł ruchomych i nieruchomych. Kontynuacją głównego wątku jest umieszczona na zwieńczeniu Koronacja NMP w asyście dwóch głównych patronów Polski – świętych Stanisława i Wojciecha. Na skrzydłach bocznych rozmieszczono płaskorzeźbione przedstawienia tworzące dwa cykle z życia Marii i Jezusa Chrystusa. Podstawę tworzy predella z wątkiem Drzewa Jessego.

[madohora]

Korpus nawowy tworzy nawa główna z parą naw bocznych do których przylegają kaplice. Korpus składa się z czterech przęseł, wewnątrz nakryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z wyjątkiem wzniesionych później kaplic, których sklepienia mają zróżnicowany układ żeber.

[madohora]

Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Polichromię wykonali w latach 1890-1892 Jan Matejko, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański, który zaprojektował również witraże. Nad obiegającym nawę gzymsem umieszczone są drewniane posągi: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy. Rzeźby są dziełem Zygmunta Langmana z początku XX wieku. Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, Łukasza Orłowskiego i innych. Przy głównym wejściu oraz obok ołtarzy znajdują się nakryte baldachimami stalle radnych, ławników, syndyków i możnych rodów krakowskich z XVII wieku. Nawę główną i prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy (projektu Jana Matejki), krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza. Część wschodnia korpusu nawowego mieści kilka dzieł sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka ołtarzy. Nad wejściem chór z organami 56-głosowymi opatrzonymi w ozdobną obudowę.

[madohora]

Nawa północna. Po stronie północnej (lewej) znajduje się barokowy ołtarz pw. św. Stanisława (zamykający lewą nawę boczną) z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z płaskorzeźbną dekoracją. Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battistę Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski. Naprzeciwko ołtarza znajduje się nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wnękach ustawiono popiersia fundatorów: Pawła Celariego i jego żony Małgorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z żoną Małgorzatą z Mączyńskich. Na szczycie rzeźby alegoryczne symbolizują Wiarę i Nadzieję.

[madohora]

Nawa południowa. Po południowej (prawej) stronie znajduje się późnobarokowy ołtarz (zamykający prawą nawę boczną) z 1735, w którym jest kamienny krucyfiks, będący dziełem Wita Stwosza. Sam krucyfiks powstał na przełomie lat 80. i 90. XV wieku na zlecenie królewskiego mincerza Jana Olbrachta – Henryka Slackera. Wizerunek Chrystusa charakteryzuje się naturalizmem i doloryzmem. Artysta silnie podkreślił cierpienie męczeńskiej śmierci, lecz także jej zbawczy, triumfalny aspekt. Jezus ma otwarte oczy skierowane ku osobie modlącej się co może poświadczać dewocyjny charakter tego dzieła.Tło krzyża stanowi srebrna blacha z widokiem Jerozolimy, wykonana w 1723 przez Józefa Ceyplera.

[madohora]

Obok ołtarza znajduje się renesansowe cyborium, zaprojektowane w 1552 przez rzeźbiarza i architekta Jana Marię Padovano, ufundowane przez krakowskich złotników Andrzeja Mastelli i Jerzego Pipana. Bogato rozbudowana architektonicznie, budowla wykonana jest z kamienia piaskowego z dodatkiem wielobarwnych marmurów. Od naw oddziela cyborium tralkowa balustrada i ażurowe bramki, odlane w brązie w 1595 przez Michała Otto, który ozdobił je herbami Polski i Litwy. Jest tu również chórek z zabytkowymi organami. Naprzeciwko cyborium znajduje się nagrobek rodziny Montelupich (Wilczogórskich), którego pochodzenie należy wiązać z warsztatem postgucciowskim (1600-1603). W środkowej części nagrobka znajdują się rzeźbione w marmurze popiersia fundatorów: Sebastiana Montelupiego i jego żony Urszuli z Bazów oraz Walerego Montelupiego wraz z żoną Heleną z Moreckich. W zwieńczeniu umieszczono kartusze herbowe i alegoryczne postacie: Męstwa, Wstrzemięźliwości oraz Roztropności.

[madohora]

Kaplica św. Antoniego

Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741-42; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego.

[madohora]

Kaplica Loretańska

Wzniesiona pod koniec XVI wieku z fundacji ks. Pawła z Zatora. Mieści się w niej ołtarz z 2 poł. XVIII wieku wykonany według projektu Franciszka Placidiego z XVI-wiecznym obrazem Madonny z Dzieciątkiem; obraz ubrany jest w srebrną sukienkę z 4 ćwierci XVII wieku. Na ścianach znajdują się epitafia osób z rodu Szembeków.

[madohora]

Kaplica św. Jana Chrzciciela

Wzniesiona została w 1446. Od XVI wieku pozostawała pod opieką możnego rodu Bonerów. Znajdują się tam płyty nagrobne Seweryna Bonera i jego żony Zofii z Betmanów wykonane w warsztacie Piotra Vischera (prawdopodobnie według projektu Stanisława Samostrzelnika i Piotra Flötnera). Reszta wyposażenia, m.in. nagrobek Krzysztofa Kochanowskiego - starosty małogoskiego, pochodzi z późnego baroku. Ściany zdobi polichromia pędzla Józefa Mehoffera z 1932.

[madohora]

Kaplica św. Wawrzyńca

Zbudowana w latach 1423-41, ufundowana przez Marka Noldenfessera (rajcy krakowskiego). Wyposażenie barokowe z XVIII wieku. Polichromię ścian wykonał Jan Bukowski.

[madohora]

Kaplica św. Michała Archanioła

Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku.

[madohora]

Kaplica Przemienienia Pańskiego

Ufundowana w 1439 roku przez mieszczanina Jerzego Szwarcza. W kaplicy uwagę zwraca barokowy ołtarz z roku 1747, projektu Franciszka Placidiego. W nim została zastosowana złudzeniowa perspektywa panoramicznie wykonanych skał, do których prowadzą schodki po obu stronach ołtarza. Po prawej stronie epitafium gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego poległego w bitwie pod Ostrołęką. Polichromia jest dziełem Jana Bukowskiego. W kaplicy ma miejsce stała adoracja Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej

Wcześniej pod wezwaniem św. Aleksego. Zbudowana została w XV wieku i z tego też czasu pochodzi rzeźba Chrystusa, umieszczona w ołtarzu bocznym. W ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu jasnogórskiego z 1638 roku, jednak według tradycji została ona namalowana na podstawie oryginału, którzy przewożono przez Kraków w okresie potopu szwedzkiego. Obraz ten został ukoronowany papieskimi koronami 15 grudnia 1968 roku przez kard. Stefana Wyszyńskiego. Z prawej strony znajduje się spiżowa płyta Erazma Danigiela.

[madohora]

Kaplica św. Łazarza;

Wcześniej pod wezwaniem Matki Boskiej Śnieżnej. Ufundowana ok. 1435 przez Jadwigę z Kuńczów Sebastianową. Barokowy ołtarz z obrazem Wskrzeszenie Łazarza oraz krucyfiks z XVIII wieku.

[madohora]

Kaplica św. Walentego

Zwana także Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wzniesiona w 1443 z fundacji Jana Dolnicza. Z tego też roku pochodzi epitafium nagrobne Jana Sebenwirta, najstarsza ze znajdujących się tego typu płyt w kościele Mariackim. W późnobarokowym, murowanym ołtarzu, kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej pędzla Rafała Hadziewicza (pierwsza połowa XIX wieku). Obok okazały pomnik nagrobny Marcina Leśnowolskiego. Polichromię według projektu Stanisława Wyspiańskiego wykonał w 1898 Antoni Tuch.

[madohora]

Kaplica Aniołów Stróżów (Pernusowska, Męki Pańskiej)

Ulokowana na piętrze nad kruchtą. Znajduje się w niej wykonany prawdopodobnie przez Stanisława Stwosza tryptyk z legendą św. Stanisława.

[madohora]

Kaplica św. Jana Nepomucena

Została wzniesiona w 1435 przez Franciszka Wiechonia z Kleparza. W podziemiach znajdują się groby donatorów kościoła książąt: oświęcimskich, raciborskich, zatorskich oraz Piastów śląskich. Naprzeciw wejścia znajduje się klasycystyczny nagrobek Piotra Dunina - starosty zatorskiego, zmarłego w roku 1788 i jego żony Zofii z Małachowskich. Polichromia ścian jest dziełem Jana Bukowskiego i Włodzimierza Tetmajera i przedstawia historię chrześcijaństwa na ziemiach Słowian.

[madohora]

Zakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczną polichromią barokową, pędzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwycięstwo wiary chrześcijańskiej. Dekoracja malarska ścian pochodzi z XIX wieku. Wypełniają ją symbole siedmiu sakramentów oraz postacie ojców kościoła, świętych i błogosławionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposażenie głównie barokowe.

[madohora]

Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

[madohora]

Kościół Mariacki posiadał organy już pod koniec XIV wieku. Pierwsza wzmianka na temat organów pochodzi z 1399 roku. Obecne organy główne są efektem licznych przebudów instrumentu wykonanego w 1800 przez krakowskiego organmistrza Ignacego Ziernickiego.
W 1908 gruntownej przebudowy instrumentu w duchu romantycznym dokonała firma Aleksandra Żebrowskiego, działająca najpierw we Lwowie, a później również w Krakowie. Nowy instrument, liczący 46 głosów rozdysponowanych pomiędzy 3 manuały i pedał, był z pewnością największym i najnowocześniejszym instrumentem nie tylko w Krakowie, ale w całej ówczesnej Galicji. W latach 1952-1973 organy główne stopniowo rozbudowywano, modyfikując przy tym trakturę i łącząc je z organami w prezbiterium i nawie południowej (ostatecznie główny kontuar posiadał 4 manuały i 92 głosy, wliczając w to organy w prezbiterium i nawie południowej). W latach 1987-1989 usunięto większą część organów Żebrowskiego i wybudowano częściowo nowy instrument, przywracając pierwotnie mechaniczną trakturę gry. Pracami kierował prof. Jan Jargoń, a wykonała je firma organmistrzowska Włodzimierza Truszczyńskiego z Warszawy. Od tego momentu instrument posiada 56 głosów, 3 manuały i pedał oraz połączenie z organami w prezbiterium.
Obecne organy główne niewiele przejęły z romantycznego brzmienia, a wykonywanie na nich muzyki barokowej i współczesnej jest dość problematyczne. Dobudowano także nowy pozytyw balustradowy, łamiąc przy tym stylistyczną jedność zachodniego chóru muzycznego. To efekty ostatniej, w dużej mierze nieudanej przebudowy, która do dziś wywołuje liczne kontrowersje.
Oprócz organów głównych w bazylice znajdują się jeszcze dwa interesujące instrumenty o typowo romantycznej stylistyce brzmieniowej:
organy Kazimierza Żebrowskiego w prezbiterium (12 głosów, z 1912),
organy Tomasza Falla w nawie południowej (7 głosów, z 1898).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie "Adasiem") – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie nastąpiło 16 czerwca 1898 r, czyli w setnym roku urodzin Adama Mickiewicza. Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880-1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie "Nelli" w Rzymie. Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród". 17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza. Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Podczas trwania Euro 2012, pomnik był przystrajany kotylionem w barwach narodowych Polski oraz Holandii, Anglii lub Włoch, w dniach kiedy grały one swoje mecze na mistrzostwach. Drużyny narodowe Holandii i Anglii miały bazy w Krakowie, drużyna Włoch w Wieliczce.

[madohora]

W dniu imienin wieszcza 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, obskakują na jednej nodze postument, wierząc, że liczba okrążeń równa będzie ocenom z ich matury.
Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Stanisław Tomkowicz (ur. 27 maja 1850 w Krakowie, zm. 11 marca 1933 w Krakowie) – konserwator zabytków, historyk sztuki, wieloletni redaktor krakowskiego „Czasu”. Syn ziemianina Apoloniusza i Marii z Wężyków, wnuk Franciszka Wężyka, pisarza, tłumacza i posła na sejm warszawski, młodszy brat Jana, studenta wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, poległego 17 lutego 1863 w bitwie o Miechów, oficera Żuawów Śmierci Franciszka de Rochebrune’a. W 1869 kończy Gimnazjum Św. Anny i rozpoczyna studia germanistyczne u ks. prof. Tomasza Bratranka na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzupełniane na uniwersytetach w Berlinie i Lipsku, ukończone w 1874 tytułem doktora filozofii za pracę „Barbara Radziwiłłówna u historyków, w rzeczywistości i poezji”. W 1874 został członkiem Komisji do Badania Historii Sztuki Akademii Umiejętności, od 1882 do 1892 pełnił obowiązki sekretarza tej Komisji. W latach 1883-1885 redagował czasopismo „Przyjaciel Sztuki Kościelnej”. W 1886 zabiera głos w dyskusji, toczącej się na forum Akademii Umiejętności, o organizacyjno-prawnym kształcie państwowej opieki nad zabytkami w Galicji. Zgłasza wiele innowacyjnych postulatów, wynikających z gruntownej znajomości analogicznych unormowań oraz praktyki konserwatorskiej w wiodących krajach Europy Zachodniej. Od 1887 do 1895 obejmuje honorowo (niepłatne) stanowisko rządowego ck konserwatora zabytków w IV okręgu konserwatorskim Galicji Zachodniej (powiaty krośnieński, jasielski, gorlicki, grybowski, sądecki, limanowski, nowotarski). W toku urzędowania prowadzi jednocześnie gruntowne prace terenowe i archiwalne nad pionierskimi w skali Polski topograficznymi inwentarzami zabytków dla poszczególnych powiatów. Dwa z tych inwentarzy (obejmujące powiaty grybowski[1] i gorlicki[2] ) publikuje w 1900 roku. Pozostałe – przechowane w rękopisach (zob. fot.) – dopiero po upływie wieku wydane zostały drukiem (powiat jasielski[3], krośnieński[4], sądecki[5], limanowski (w przygotowaniu), stanowiąc dzisiaj niezwykle cenne źródło najwcześniejszych informacji o często nieistniejących już zabytkach sztuki. Od 1889 do 1891 Tomkowicz bierze czynny udział w pracach tzw. Komitetu Parafialnego, nadzorującego prace konserwatorskie i restauratorskie w Kościele Mariackim w Krakowie, w toku których wnętrze otrzymało nową polichromię pędzla Jana Matejki (przy udziale m.in. S. Wyspiańskiego i J. Mehoffera). W 1890 kandyduje do Rady Państwa w Wiedniu – Koła Polskiego, jednak mandatu nie uzyskuje. Od 1891, oprócz pracy w swoim okręgu konserwatorskim, zastępuje w urzędowaniu prof. Józefa Łepkowskiego – konserwatora Krakowa i powiatu krakowskiego (do śmierci profesora 27 lutego 1894). Następnie obejmuje jego okręg konserwatorski, pełniąc funkcje ck konserwatora krakowskiego do 1914 roku, czego efektem jest m.in. topograficzny inwentarz zabytków powiatu[6]. W tym samym 1894 Tomkowicz zostaje zastępcą przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej (prof. Mariana Sokołowskiego), ponadto – członkiem korespondentem Akademii Umiejętności. W latach od 1893 do 1912 pełni funkcję kuratora krakowskiej Fundacji Helclów dla zubożałych i chorych starców.
W 1896 jest jednym z członków założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Od 1900 do 1914 pełni urząd przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej. W 1908 zostaje obrany członkiem czynnym Akademii Umiejętności, która w tym samym roku honoruje go Nagrodą z Fundacji im. Probusa Barczewskiego za monumentalne dzieło „Zabudowania Wawelu i ich dzieje”. Tomkowicz współzawodniczył o tę nagrodę z historykiem Szymonem Askenazym, co dało asumpt Boyowi do dowcipnej fraszki „O tem, co w Polszcze dziejopis mieć winien”. Od 1911 do 1913 Tomkowicz kieruje pracami inwentaryzacyjnymi zabytków sztuki Ordynacji Zamoyskiej (4 powiaty). Od 1911 do 1933 pełni funkcję przewodniczącego Komisji Badania Historii Sztuki w Polsce Akademii Umiejętności (po 1918 – Komisji Historii Sztuki Polskiej Akademii Umiejętności). W latach 1918 do 1926 czynny jest jako dyrektor Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU, zaś od 1928 do 1933 – dyrektor Wydziału I Filologicznego PAU. Członek wszystkich tzw. Komitetów Wawelskich – ciał opiniodawczych, kierujących i nadzorujących prace konserwatorskie przy zabytkach Wzgórza Wawelskiego (zob. liczne publikacje Tomkowicza informujące o postępach i zakresie prowadzonych robót). Od 1919 roku – członek honorowy Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, od 1920 – członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie, od 1930 – członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W trakcie uroczystego jubileuszu osiemdziesiątych urodzin wyróżniony za szczególne dokonania konserwatorskie m.in. medalem bitym w srebrze, projektu Karola Hukana (zob. fotografię Tomkowicza z profilu oraz awers i rewers tego medalu). 13 marca 1933 – uroczysty pogrzeb S. Tomkowicza na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (zob. fot. epitafium), poprzedzony nabożeństwami żałobnymi w kościołach Św. Anny i Mariackim. 8 maja 1933 – uroczyste odsłonięcie tablicy epitafijnej na południowej ścianie Kościoła Mariackiego (tablicę zdobi brązowy relief Zmarłego, dłuta K. Hukana – zob. foto.). 16 czerwca 1933 – posiedzenie komisji Muzeum Narodowego w Krakowie w sprawie legatu testamentowego S. Tomkowicza, którym Zmarły ofiarował muzeum cenne obrazy, zbiór zabytkowej porcelany i szkła, wyroby rzemiosła artystycznego, trzy XVIII-wieczne fortepiany, rękopisy, setki planów architektonicznych, kilka tysięcy fotografii zabytków i in. Dwa lata wcześniej, do zbiorów Muzeum Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (dziś Muzeum UJ) Tomkowicz przekazał siedem cennych szkicowników i rysunków terenowych autorstwa uczniów krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (m.in. S. Wyspiańskiego, J. Mehoffera, Stefana Matejki, Karola Polityńskiego, Karola Maszkowskiego) z wycieczek naukowo-artystycznych po zabytkach Galicji[9], organizowanych i prowadzonych przez prof. Władysława Łuszczkiewicza w latach 1889-1891. Tomkowicz jest autorem co najmniej 625 prac opublikowanych drukiem . W zdecydowanej większości poświęcił je kwestiom inwentaryzacji, opieki i ochrony zabytków, monograficznym ujęciom pojedynczych dzieł sztuki i pomników architektury, kalendariom prowadzonych robót konserwatorskich, rozległym i erudycyjnym studiom na kulturą renesansu i baroku, a także bieżącym wydarzeniom artystycznym i zagadnieniom społeczno-kulturalnym. Za swe zasługi S. Tomkowicz odznaczony został Komandorią Orderu Polonia Restituta oraz papieskim Krzyżem Komandorskim Orderu Św. Grzegorza. Jerzy Remer, Generalny Konserwator RP, podsumował omówienie sylwetki Tomkowicza słowami: Konserwatorstwo polskie zawdzięcza mu swój sztandar, wiarę, wiedzę i czyn

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tadeusz Chrzanowski (ur. 14 maja 1926 w Krakowie, zm. 24 grudnia 2006 tamże) – polski historyk sztuki, literat, fotograf, tłumacz poezji, publicysta (m.in. paryskiej "Kultury" i "Tygodnika Powszechnego"), profesor Politechniki Krakowskiej i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, w latach 1991–2005 przewodniczący Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, członek krajowy korespondent PAU. Tadeusz Chrzanowski urodził się w Krakowie, ale dzieciństwo spędził w Moroczynie niedaleko Hrubieszowa. Podczas wojny przeniósł się do Krakowa, gdzie zapisał się na studia do Akademii Handlowej, a po nich na Uniwersytet Jagielloński. Zrobił doktorat, jednak profesurę otrzymał dopiero w 1990 r. Od połowy lat 70. wykładał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a później – już na emeryturze – uczył na pół etatu w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przez ponad 35 lat inwentaryzował polskie zabytki, czego owocem jest ok. 300 książek i publikacji, w tym Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów. Nauczony fotografowania przez ojczyma, Włodzimierza Puchalskiego, sam ilustrował swoje dzieła. Był też poetą i tłumaczem poezji, pisarzem, publicystą, krytykiem. W 1990 r. powołany został na zastępcę przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, rok później otrzymał nominację na szefa tej instytucji. 11 marca 2005 roku otrzymał doktorat honoris causa Politechniki Krakowskiej (promotor: prof. zw. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka). Msza żałobna za duszę Tadeusza Chrzanowskiego odbyła się w kościele Mariackim w Krakowie 29 grudnia 2006, przewodniczył jej kard. Franciszek Macharski, homilię wygłosił ks. prof. Benignus Wanat; trumnę z ciałem profesora złożono na cmentarzu Salwatorskim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek – rynek pomocniczy Starego Miasta w Krakowie, regularny, prostokątny, wytyczony w wyniku lokacji Krakowa na wschód od Rynku Głównego, na tyłach kościoła Mariackiego, między ulicą Mikołajską i ulicą Sienną. Nazywany niegdyś Forum antiquum (Starym Rynkiem), Wandetą, Tandetą, a w drugiej połowie XVIII w. Rynkiem Rzeźniczym. Na Małym Rynku handlowano mięsem, później także starzyzną (od XVI w.); znajdowały się na nim jatki rzeźnicze, a także kuchnia dla ubogich. Według informacji z roku 1626 jedna z jatek rzeźniczych znajdowała się w południowo-zachodniej części Małego Rynku, a druga – według notatki z 1646 – usytuowana była prawdopodobnie w pobliżu cmentarza kościoła Mariackiego. Ta druga jatka dotrwała do końca XVII w., kiedy to rozebrano ją, aby wznieść na jej miejscu Wikarówkę kościoła Mariackiego (została zburzona w 1931, a w 1932 wzniesiono tam nową wikarówkę). W roku 1785 jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku, tworząc wydłużony prostokąt, którego dłuższy bok biegł ukośnie ku północnemu zachodowi, zbliżając się swoim narożnikiem do starej wikarówki. W roku 1797 zajmowały one już tylko teren w rejonie kościoła św. Barbary. Na przełomie XVIII i XIX w. drewniane jatki rzeźnicze były częściowo zbutwiałe i znajdowały się w ruinie. W takim stanie dotrwały do roku 1820, kiedy to zostały całkowicie rozebrane. W południowej części Małego Rynku, u zbiegu ulic Stolarskiej i Siennej, znajdowała się niegdyś szkoła Panny Marii (Szkoła Archiprezbiterialna N.P. Marii). Budowla ta istniała już w XIII w., a jej fundatorem był prawdopodobnie Iwo Odrowąż. Szkoła Panny Marii wzniesiona została w stylu gotyckim. Był to budynek obszerny i okazały, o dwóch piętrach. Wchodziło się do niego od strony ul. Siennej. Po pewnym czasie zabudowania szkolne obwiedziono murem. Gmach szkoły Panny Marii w znacznym stopniu ograniczał teren i tworzył nieregularności przestrzenne w południowo-zachodniej części rynku, zwężając jednocześnie prześwit ul. Siennej. Stało się to przyczyną późniejszej jego zagłady. Już w ramach porządkowania układu komunikacyjnego Krakowa, na przełomie XVIII i XIX w. postanowiono umożliwić wozom konnym przejazd ul. Sienną w kierunku wschodnim, poprzez Mały Rynek, aż ku Nowej Bramie. Na przeszkodzie temu zamierzeniu stała szkoła Panny Marii. Władze austriackie wciągnęły ją zatem na listę obiektów przeznaczonych do wyburzenia. Ostateczną decyzję w tej kwestii podjął rząd Wolnego Miasta, nakazując ok. roku 1812 przystąpienie do prac wyburzeniowych. Do ok. 1812 roku rynek zamykał budynek szkoły mariackiej, po jego zburzeniu i zlikwidowaniu jatek, plac uporządkowano tworząc targ owocowo-warzywny.
Na rynku znajdują się m.in.:
kościół św. Barbary
XIV-wieczna kamienica (nr 7) zamieszkiwana kiedyś przez altarystów, potem penitencjarzy mariackich. Kamienica posiada dziedziniec z drewnianymi krużgankami z XVII wieku i późnobarokową fasadę z XVIII wieku.
kamienica Szoberowska (nr 6) - miejsce w którym w 1661 wydrukowano pierwszą w Polsce gazetę "Merkuriusz Polski"; w domu tym mieszkał w dzieciństwie Bronisław Malinowski[4].
kamienica Lamellich
gotycka kamienica Fritscha (nr 1, przebudowana w stylu barokowym).
Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń.
Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Barbary – gotycki kościół rzymskokatolicki między Placem Mariackim a Małym Rynkiem na Starym Mieście w Krakowie. Położony obok kościoła Mariackiego. Do kościoła od strony południowej przylega dominujący na Małym Rynku budynek kurii prowincjalnej Prowincji Polski Południowej Jezuitów.

[madohora]

Wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. Od 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów. Budynek klasztoru jezuitów wzniesiony został w XVI i XVII wieku i, oprócz klasztornych, pełnił także inne funkcje (pod nieobecność jezuitów były tu m.in. szpital, liceum i bursa); przebudowany został w latach 1908-1909 przez Józefa Pokutyńskiego. Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski.

[madohora]

Jest to gotycka budowla ceglana, jednonawowa z apsydą od strony wschodniej (od Małego Rynku). Nakryta jest dwuspadowym dachem z barokową wieżyczką na sygnaturkę, przypisywaną Franciszkowi Placidi (1763). Fasada kościoła znajduje się od strony pl. Mariackiego; jest bezwieżowa, ze szkarpą na osi, zamknięta trójkątnym szczytem. Poprzedza ją tzw. Ogrojec – kaplica cmentarna połączona z kruchtą, z zewnątrz dekorowana rzeźbiarsko, wewnątrz z mieści ołtarz z rzeźbionym przedstawieniem Modlitwy w Ogrojcu wykonanym najprawdopodobniej przez Wita Stwosza lub jego warsztat, kompozycję uzupełnia polichromia pędzla nieznanego mistrza. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowane są epitafia, m.in. renesansowe Anny i Jerzego Pipanów (z ok. połowy XVI wieku). Wnętrze kościoła uległo barokizacji (1688-1692); wyposażenie wykonano w latach 1700-1767. Ołtarz główny, z lat 1760-1764, zawiera gotycki krucyfiks z ok. 1420 roku. Wewnątrz, na tle późnogotyckich malowideł, stoi pełnoplastyczna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Modlitwę w Ogrójcu, przypisywana kręgowi Wita Stwosza (XV wiek). Po lewej stronie w kaplicy-wnęce znajduje się wykonana w ostatniej dekadzie XIV wieku gotycka, kamienna rzeźba Piety, prawdopodobnie dzieło z kręgu Mistrza Pięknej Madonny Toruńskiej. W kaplicy Matki Boskiej Bolesnej wisi obraz Matki Boskiej Jurowickiej, uważany przez wyznawców za cudowny, czczony w Jurowicach na Polesiu, a w 1886 roku ofiarowany krakowskim jezuitom. Organy 16-głosowe.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]