Kraków

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 21, tzw. Dom Dziekański został wzniesiony w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Jana z Brzeska. Krużganki wschodnie, południowe oraz północne powstały w 2 połowie XVI wieku. Prawdopodobnie są one dziełem architekta i rzeźbiarza Santi Gucci. Część zachodnia krużganek została dobudowana pod koniec XVI wieku. Arkadowy podworzec został ozdobiony na parterze kolumnami jońskimi, a na piętrze czworobocznymi. Z końca XVI wieku pochodzi także manierystyczny portal. Na jego fryzie umieszczono cytat z "Eneidy" Wergiliusza: "Procul este profani" - "Trzymajcie się z dala niewtajemniczeni". Dekoracja sgraffitowa, która ozdabia fasadę budynku, została przywrócona po wojnie. Na kamieniarce umieszczony został kilkakrotnie herb Leszczyc, którym pieczętował się kanonik Stanisław Skarszewski, jeden z właścicieli domu. Barokowa figura św. Stanisława Szczepanowskiego, która została umieszczona pośrodku arkadowego dziedzińca, pochodzi z XVIII wieku.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 19, Dom św. Stanisława, nazywany także Domem Kapitulnym. Nazwa wiąże się z legendą, według której w kamienicy tej mieszkał św. Stanisław. Budynek został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku, jednak został zniszczony w czasie wielkiego pożaru Krakowa w 1455 roku. W trakcie przebudowy domu w XVI wieku dziedziniec został ozdobiony przez dwa ryzality: jeden od strony południowej, drugi od strony północnej. Zostały one połączone arkadową loggią.
Pod koniec XVI wieku zbudowano kaplicę św. Stanisława. Znajduje się ona obecnie na drugim piętrze w południowym ryzalicie, w attyce budynku. Fasada kamienicy zawdzięcza swój obecny wygląd remontowi wykonanemu pod koniec XVIII wieku przez kanonika Jana Kantego Wodzickiego. Przebudowa została wykonana w stylu klasycystycznym. W latach 50-tych XX wieku w domu tym mieszkał ksiądz Karol Wojtyła. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Archidiecezjalne Kardynała Karola Wojtyły. W jego skład wchodzą dwa budynki: Dom św. Stanisława oraz Dom Dziekański, mieszczący się przy ul. Kanoniczej nr 21.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 7, kamienica "Pod Trzema Koronami" została ufundowana w 2 połowie XIV wieku przez kanonika Nawoja z Tęczyna. Z pierwotnej architektury budynku zachowało się kamienne obramienie na parterze fasady, w którym znajduje się niewielkie okienko.
Po wielkim pożarze Krakowa w 1455 roku rozpoczęto renowację kamienicy. Z tego czasu pochodzą: ceramiczna posadzka na pierwszym piętrze oraz piwnice. Gotycko – renesansowe okna pierwszego piętra na fasadzie zostały dodane w czasie przebudowy domu w 1 połowie XVI wieku. W tym okresie wykonano także portal wejściowy o cechach gotycko – renesansowych.
Nad portalem umieszczony został werset z Psalmu 17: "Dominus audiutor meus et protector meus" - "Pan wspomożycielem moim i obrońcą moim". Późnogotyckie wrota z XVI wieku zostały wykute w blasze. Obecne są kopią. Ewenementem jest to, że sień przejezdna jest umieszczona w osi bocznej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 17, Pałac biskupa Erazma Ciołka. Był też nazywany Domem Zygmuntowskim. Budynek powstał poprzez połączenie dwóch kamienic na przełomie XV i XVI wieku. Przebudowę ufundował biskup płocki Erazm Ciołek. Na parterze fasady została wmurowana tablica fundacyjna. Umieszczono na niej herb Sulima, którym pieczętował się biskup Ciołek.
Pałac zaczął być w tym czasie określany jako tzw. curia ampla, czyli wielki dwór. Renesansowa brama, która prowadzi do budynku, została przyozdobiona kartuszem, na którym znajduje się orzeł z przeplecioną literą S. Jest to symbol króla Zygmunta I Starego. Późnogotycka kolumnada dzieli sień na dwie nawy. Dodatkowo na parterze znajduje się późnogotycki portal pochodzący z przebudowy dworu przez biskupa Erazma Ciołka. Sień na pierwszym piętrze została ozdobiona wizerunkami biskupów. Tylna oficyna posiada mury trzymetrowej grubości. Pod koniec XV wieku pełniła ona funkcję baszty artyleryjskiej. W 2 połowie XVI wieku została zamieniona w budynek mieszkalny. Pod koniec XVI wieku dwór stał się własnością kardynała Jerzego Radziwiłła. Z jego inicjatywy na najwyższej kondygnacji oficyny zachodniej powstała loggia arkadowa. W 2 połowie XVII wieku w oficynie południowej dodano loggię kolumnową. W XIX wieku budynek został przekształcony przez Austriaków na cele więzienia miejskiego oraz komendy policji

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 16, dom "Pod Motylem" został ufundowany w 1 połowie XV wieku przez kanonika Pawła z Brudzewa. Po pożarze Krakowa w 1455 roku elewacja frontowa została przyozdobiona gotyckim fryzem blendowym. W XVI wieku mieszkał tu znany historyk, następnie biskup warmiński Marcin Kromer. Ufundował on renesansowy portal, na którym widnieje inskrypcja: "Mansuetioribus Camoenis" - "Łaskawym Muzom". W tym samym stuleciu jedna z sal została udekorowana malowidłami późnogotyckimi. Przedstawiają one m.in. Czterech Ojców Kościoła.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 14 został wzniesiony w 1 połowie XV wieku. Późnoklasycystyczna fasada została dodana w czasie renowacji kamienicy pod koniec XIX wieku. Na portalu wejściowym umieszczono dwa herby: Leliwa i Korzbok.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 15, Dom Kapitulny "Szreniawa" został zbudowany w 1 połowie XIV wieku. W herb Śreniawa. Po bokach umieszczono dwa późnogotyckie herby. Z lewej strony znajduje się Wieniawa, a z prawej Bończa. We wnętrzu budynku frontowego zachowały się: roślinna dekoracja wnęk okiennych i malowany strop belkowy, datowane na XVII wiek. Klasycystyczne polichromie ścienne z motywem waz oraz supraporty pejzażowe pochodzą z 1 połowy XIX wieku. W domu tym mieści się Fundacja św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej. W siedzibie fundacji znajduje się kaplica dekorowana przez Jerzego Nowosielskiego, profesora ASP w Krakowie.1 połowie XVI wieku dokonano przebudowy budynku z polecenia kanonika krakowskiego, następnie biskupa poznańskiego Benedykta Izdbieńskiego. Dodano wtedy gotycko – renesansowe okna. Portal wejściowy jest ozdobiony rokokowym kartuszem z herbem Kapituły Krakowskiej oraz supraporty pejzażowe pochodzą z 1 połowy XIX wieku. W domu tym mieści się Fundacja św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej. W siedzibie fundacji znajduje się kaplica dekorowana przez Jerzego Nowosielskiego, profesora ASP w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 13, Dom Kapitulny. Data jego powstania nie jest pewna. Według jednych źródeł budynek został zbudowany w XIV wieku przez kanonika Piotra. Natomiast według Jana Długosza kamienicę ufundował kanonik Jan z Dziekanowic w 1 połowie XV wieku. Budynek został wyremontowany w 1 połowie XVI wieku. Dodano wtedy gotycko – renesansowe okna elewacji, a także detale architektoniczne. Ewenementem jest zachowana gotycka więźba dachowa.
W czasie restauracji domu w latach 70-tych XX wieku odkryto skarb książęcy z IX wieku zakopany w ziemi pod oficyną. Ma on postać żelaznych płacideł – grzywien siekieropodobnych. Można je obecnie podziwiać w Muzeum Archeologicznym.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 11, został zbudowany w 1 połowie XV wieku dla kanonika Mikołaja Poraja. Portal wejściowy pochodzi z przebudowy budynku w 1 połowie XVI wieku. Fasada jest ozdobiona przez fryz z orłami napoleońskimi, datowany na 1 połowę XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 9. W 1 połowie XIV wieku powstały tutaj dwie kamienice. Należały one do dziekana Jana Suchywilka ze Strzelc i kanonika Jakuba Szyrzyka z Falkowa. Między budynkami znajdowała się niewielka uliczka prowadząca do murów miejskich. Po pożarze Krakowa w 1455 roku budynki zostały połączone w jeden duży dom. Na kluczu sklepienia sieni oraz w jednej z komór piwnicznych zachował sie herb Habdank, należący do biskupa Jana Konarskiego. Był on właścicielem domu w 1 połowie XVI wieku. W 2 połowie XVI wieku od strony dziedzińca zostały dodane arkadowe krużganki. W salonie na pierwszym piętrze zachowała się polichromia z przełomu XVIII i XIX wieku, która przedstawia unikatowy motyw pejzażu morskiego i nadmorskiego.
Pod koniec XIX wieku w domu mieściła się drukarnia Władysława Ludwika Anczyca, a następnie Sąd Powiatowy. W latach 80-tych XX wieku budynek stał się siedzibą oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie – Muzeum Stanisława Wyspiańskiego. Obecnie Muzeum znajduje się na na ul. Szczepańskiej 11.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 5, Dom Kapitulny został wzniesiony z zapisu kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Wewnątrz zachowane zostały dwa późnogotyckie międzyokienne filary z herbem Dębno, należącym do kardynała Oleśnickiego. Na parterze fasady widoczny jest ozdobny wątek ceglany z dekoracją rombową z zendrówek. W 2 połowie XV wieku budynek został przebudowany z inicjatywy Jana Długosza. Portal główny pochodzi z XVIII wieku. Na parterze domu znajduje się Cricoteka - ośrodek dokumentacyjny teatru "Cricot 2" Tadeusza Kantora.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 3. W kronice Jana Długosza istnieje zapis informujący, że kamienica ta została zbudowana w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Macieja. W XV wieku budynek ten stał się siedzibą Bursy Pauperum Canonistarum – bursy dla żaków studiujących prawo kanoniczne w Collegium Iuridicum. Dom zaczął być wtedy nazywany Bursą Grochową. Kamieniarka okien na fasadzie została dodana w latach 30-tych XVI wieku. Pod koniec tego stulecia fasada została zwieńczona attyką oraz pokryta malowaną rustyką. Barokowy portal pochodzi z XVIII wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 2 (róg z ul. Senacką), kamienica "Pod Aniołkami" jest ozdobiona przez późnorenesansową attykę typu krenelażowego. Budynek powstał w 2 połowie XVI wieku dzięki połączeniu dwóch gotyckich kamieniczek.

[madohora]

ul. Kanonicza, dom nr 1, Pałac biskupa Samuela Maciejowskiego został zbudowany w XVI wieku dla kanonika Samuela Maciejowskiego, późniejszego biskupa. W czasie przebudowy budynku w XVIII wieku powstał późnobarokowy portal hermowy. W domu tym zachował się arkadowy podcień prawdopodobnie autorstwa Bartłomieja Berrecciego. W XIX wieku miał tu swoją siedzibę tzw. Inkwizytoriat, czyli sąd z więzieniem w oficynie. Obecnie mieści się tutaj Instytut Historii Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów), przybyłych do Krakowa z Pragi, pochodzi z XIII wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie książę Bolesław Wstydliwy. Świątynię budowano od roku 1237 (przybycie do Krakowa Franciszkanów) do roku 1269 (uroczysty pochówek zwłok Salomei Halickiej w prezbiterium kościoła). Należy jednakże zaznaczyć, że prace były kontynuowane także później. Choć świątynia Franciszkanów była przebudowywana w wiekach XV (gotycka odbudowa i rozbudowa) oraz XVII (przebudowa w duchu baroku), a także odbudowywana po potężnym pożarze z roku 1850, do naszych czasów zachowała się w swej gotyckiej, a częściowo neogotyckiej postaci. Składa się z jednonawowego, czteroprzęsłowego korpusu, a także wielobocznie zakończonego prezbiterium z poprzecznym transeptem, nadającym temu fragmentowi budowli kształt krzyża. Od końca dziewiętnastego stulecia przyjmowano, że świątynia po ukończeniu miała wygląd ceglanej, jednonawowej budowli na planie równoramiennego krzyża, akcentowanego wieżą pośrodku. Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazały, że krzyżowy kształt środkowej części jest wtórny. Bowiem pierwotne prezbiterium było zakończone prostą ścianą, podzielone przęsłami na trzy kwadratowe części. W drugiej fazie budowy kościoła, prezbiterium zostało rozbudowane - środkowe przęsło powiększono o boczne aneksy, nadając tej części świątyni kształt krzyża greckiego. Mniej więcej w tym samym czasie co przebudowa prezbiterium, powstała wieża - usytuowana prawdopodobnie w narożniku nawy i północno-zachodniego ramienia części krzyżowej. Z kolei około połowy wieku XV, o długość jednego przęsła został przedłużony chór, a halowy korpus kościoła zastąpiono dwunawową konstrukcją opartą na systemie filarowo-przyporowym. Charakterystyczna grubość murów tej świątyni, słabo wykształcone, małe szkarpy oraz fryz arkadowy na trójkątnym froncie nawy poprzecznej, również kolumienki laskowania z kielichowymi kapitelami w maswerkowym oknie północnym, widocznym na skutek zamurowania tylko od wewnętrznej strony prezbiterium, to ostatnie ślady stylu romańskiego, świadczące o stylu przejściowym z romanizmu w gotyk.
Kościół Franciszkanów jest jedną z pierwszych ceglanych budowali miasta Krakowa, o jego pierwotnym charakterze najlepiej świadczy, widoczna od strony ulicy Brackiej fasada transeptu z bliźniaczymi, spiczastymi oknami w szczycie, które w zasadzie również są dziedzictwem epoki romańskiej. Dalsza rozbudowa kościoła i klasztoru nastąpiła w XIV w., przez przedłużenie nawy głównej, a w XV w., przez wydłużenie prezbiterium, oraz dobudowę kaplic i odbudowę spalonych krużganków (w 1465 r. spłonął kościół Franciszkanów). Po raz kolejny, kościół został gruntownie przebudowany, po jego spaleniu przez Szwedów (w stylu barokowym) i wreszcie po ostatnim jak dotychczas pożarze w swojej historii, z roku 1850, odbudowano go pod kierunkiem Karola Kremera, a później Władysława Ekielskiego i Karola Knausa. Obecnie kościół Franciszkanów jest gotycką budowlą (częściowo neogotycką), posiadającą jedną nawę z transeptem oraz trójbocznie zakończonym prezbiterium. Wewnątrz kościoła zwracają uwagę piękne witraże zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego. W prezbiterium przedstawiają m.in. patrona świątyni oraz symbole czterech żywiołów. Jest też projektantem witrażu "Bóg Ojciec" umieszczonego w zachodnim oknie powyżej chóru muzycznego. Kościół posiada trzy kaplice:
Błogosławionej Salomei - znajduje się w północnym ramieniu transeptu, wybudowana w XV wieku. Od samego początku znajdowała się pod opieką cechu cieśli i murarzy.
Męki Pańskiej - przylega do nawy głównej od strony północnej, znajduje się na miejscu średniowiecznej nawy świątyni, bowiem kościół pierwotnie funkcjonował jako budowla dwunawowa. Jej wyposażenie pochodzi głównie z XVII wieku, choć znajdująca się w osłoniętej szybą wnęce, figura Chrystusa Frasobliwego posiada rodowód gotycki. Autorem XX-wiecznej drogi krzyżowej jest Józef Mehoffer, całkowicie współczesny jest natomiast sarkofag bł. Anieli Salawy, wykonany przez Czesława Dźwigaja.
Matki Bożej Bolesnej - ta kaplice przylega do nawy głównej po przeciwnej stronie, czyli od południa. Utworzono ją pod koniec XIX wieku w czasie renowacji kościoła po wielkim pożarze. Powstała w wyniku zamurowania jednego skrzydła krużganków klasztornych i przebicia wejścia do świątyni. Zachowała oryginalne gotyckie sklepienia, a w ołtarzu znajduje się gotycki obraz Matki Bożej Bolesnej.
W latach drugiej wojny światowej, kiedy Niemcy zamknęli Katedrę Wawelską dla Polaków, kościół św. Franciszka był wykorzystywany przez biskupów krakowskich do sprawowania liturgii.
Ta świątynia była jednym z ulubionym miejsc modlitwy Karola Wojtyły, w nawie głównej można odszukać "jego" ławkę - jest ona oznaczona niewielką tabliczką.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Józefa Dietla – pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego znajdujący się na placu Wszystkich Świętych, przed budynkiem magistratu w Krakowie. Pomnik przedstawia Józefa Dietla, wybitnego prezydenta Krakowa, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, Honorowego Obywatela Krakowa. Odlew z brązu wykonany został w 1936 a uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło w 60. rocznicę śmierci Dietla – 8 października 1938. Cokół pomnika wykonany został z granitu wołyńskiego przez Xawerego Dunikowskiego. Jest to jedno z największych osiągnięć sztuki pomnikowej w Polsce. Autor pomnika, aby wybrać dla niego dogodne miejsce, woził makietę po wszystkich placach Krakowa. Znalazł je w pobliżu kościoła Franciszkanów przy placu Wszystkich Świętych.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół pod wezwaniem Ducha Świętego – nieistniejąca obecnie świątynia znajdowała się w Krakowie w miejscu dzisiejszego placu Św. Ducha w kompleksie budynków klasztorno-szpitalnych obok kościoła św. Krzyża i nieistniejącego dziś kościoła św. Scholastyki. Po raz pierwszy jako kościół należący do zakonu duchaków wzmiankowany jest w materiałach źródłowych z 1333, a ponownie pojawia się w dokumentach w 1339. Prawdopodobnie w 1440 został rozbudowany. W 1528 kościół uległ pożarowi, który strawił również pobliskie zabudowania, ale udało się go wówczas dość szybko odbudować. Pracami budowlanymi kierował włoski mistrz murarski Antoni Morosi.
Według opisu z 1748 roku kościół był kryty dachówką i posiadał drewnianą dzwonnicę w środkowej części dachu. Do wnętrza wiodły trzy wejścia: główne w środkowej części, prawe od strony placu i lewe od strony szpitala Duchaków. Świątynia posiadała posadzkę kamienną (w prezbiterium marmurową) i ostrołukowe sklepienia. W ścianie oddzielającej kościół od szpitala umieszczono duży otwór okienny, umożliwiający obłożnie chorym uczestnictwo w nabożeństwie. Kościół miał złocony ołtarz główny z obrazem Zesłanie Ducha Świętego oraz dwa ołtarze boczne - lewy z obrazem N.P. Marii, prawy z obrazem św. Marcina. Ponadto od strony północnej do świątyni przylegała kaplica, u której wejścia znajdował się grobowiec Duchaków. Przed kościołem, na placu Św. Ducha, istniał w XVII w. cmentarz podrzutków

[madohora]

[madohora]

W Muzeum Historycznym Miasta Krakowa znajduje się zachowany rysunek autorstwa Józefa Brodowskiego z 1841 przedstawiający kościół Ducha Świętego jako skromną barokową świątynię, której fasada flankowana jest podwójnymi pilastrami z trójkątnym przyczółkiem.
1783, po kasacie zakonu duchaków, do klasztoru przeprowadzili się księża emeryci, a sam kościół został zamieniony na magazyn sukna. Po wyprowadzeniu się księży emerytów w 1807 zaczęto budynki klasztorne i kościół adaptować na mieszkania. Pierwszy projekt rozbiórki świątyni powstał już na przełomie XVIII i XIX w., po objęciu przez Austrię rządów w Krakowie. Uzyskany budulec, którego wartość szacowano na 5085 złr., zamierzano sprzedać. Do realizacji tego pomysłu wówczas jednak nie doszło[2]. W myśl uchwały większości z dn. 17 czerwca 1886 i z 12 czerwca 1888 Rada Miasta Krakowa podjęła decyzję o wyburzeniu budynków kościoła i klasztoru i przeznaczeniu gruntu pod budowę Teatru Miejskiego. Ostatecznie mury kościoła wyburzono przy użyciu dynamitu 23 maja 1892. Materiał z rozbiórki sprzedano za 200 złr. Na wieść o tym wydarzeniu Jan Matejko oddał dyplom honorowego obywatela miasta Krakowa, oświadczając przy tym, że swoich obrazów nie będzie nigdy już wystawiał w Krakowie.
Do dziś z całego kompleksu klasztoru i szpitala zakonu duchaków przetrwał kościół św. Krzyża i szpital scholarów tzw. "Dom pod Krzyżem", gdzie obecnie znajduje się Muzeum Teatralne im. Stanisława Wyspiańskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po Katedrze Wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Jest kościołem gotyckim, budowanym w XIV i XV wieku. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim 5. Kościół znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

[madohora]

Według Jana Długosza pierwszy murowany kościół w stylu romańskim został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu pierwotnej drewnianej świątyni. Wkrótce jednak budowlę zniszczono podczas najazdów tatarskich.
W latach 1290-1300 wzniesiono, częściowo na poprzednich fundamentach, wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano około roku 1320-1321. Prace jednak kontynuowane były jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia. W latach 1355-1365, dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka (mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego), wzniesiono obecne prezbiterium. Z kolei w latach 1392-1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy.
W 1443 (lub 1442) roku miało miejsce silne trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni. W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieże hełmem. Na nim, w 1666, umieszczono złoconą koronę.
W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. W XVIII wieku, na polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki.
W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których pokryty brudami prawie całego XX stulecia kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003. 18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłych Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.

[madohora]

Obecny kształt nadała kościołowi przebudowa na układ bazylikowy, która miała miejsce w latach 1392-1397. Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże:
Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metrów wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy 2,4 m. i wysokości 1,3 m. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm).
Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek "za konających", odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

[madohora]

W wysmukłych murach prezbiterium znajdują się wydłużone, ostrołukowe okna, ozdobione są motywami roślinnymi, a klucze rzeźbami figuralnymi o tematyce symbolicznej. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury magistralne budowli. Na ścianie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku.

[madohora]

Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Powstała w latach 1750-1753, według projektu Franciszka Placidiego. Kształt jej jest wzorowany na formie architektonicznej Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zostały rzeźbionymi głowami polskich świętych, proroków i apostołów. Wykonał je w 1929 Karol Hukan.
Ponad kruchtą znajduje się wielkie, ostrołukowe okno z witrażami, projektowanymi przez Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. Dekoracyjny podział okna wykonano w 1891, według koncepcji Jana Matejki

[madohora]

Przy wejściu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć, co miało tym bardziej uprzykrzyć karę. Przez wieki poziom płyty placu podniósł się i obecnie obręcz znajduje się niewiele ponad ziemią.

[madohora]

Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwieździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach żeber widnieją herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża – fundatora pierwszej świątyni Mariackiej. W przyściennych niszach ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykonał je w 1891 krakowski rzeźbiarz Zygmunt Langman. Ściany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejkę. Przy jej realizacji współpracowało z mistrzem wielu jego uczniów, później znanych i wybitnych malarzy, m.in.: Antoni Gramatyka, Edward Lepszy, Stanisław Bańkiewicz, Józef Mehoffer, Stanisław Wyspiański. Rysunki techniczne wykonał Tomasz Lisiewicz, a roboty pozłotnicze są dziełem Michała Stojakowskiego. Witraże w tej części kościoła są autorstwa Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego i Tadeusza Dmochowskiego. Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586, a następnie w 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Zaślubin z św. Józefem, Zwiastowania, Nawiedzenia św. Elżbiety oraz Bożego Narodzenia. Na stallach północnych (lewych) znajdują się rzeźby: Obrzezanie, Hołd Trzech Króli, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Pożegnanie z Matką, Zmartwychwstały Chrystus ukazuje się Marii, Wniebowzięcie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieciątkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loretańskiej. Na chórku organy 12-głosowe. Prezbiterium zakończone jest apsydą, którą oddziela od reszty kościoła, wykonana w brązie, balustrada z dwiema ażurowymi bramkami. Uchylne drzwiczki zdobią herby: Krakowa oraz archiprezbiterów kościoła – Klośnik i Prawdzic. Witraże w absydzie pochodzą z lat 1370-1400, a wykonał je mistrz Mikołaj, zwany vitreator de Cracowia. Obejmują one dwa cykle tematyczne: Księgę Genesis według Starego i Nowego Testamentu oraz sceny związane z życiem Jezusa i Marii.

[madohora]

Ołtarz główny dedykowany Marii zdobi wielkie późnogotyckie retabulum wykonane w latach 1477-89 przez Wita Stwosza, który jest chef d'oeuvre artysty Krakowa i Norymbergi. Liczący ok. 13 × 13 m. poliptyk, składa się z głównego korpusu-szafy z pełnoplastycznymi rzeźbami tworzącymi dwie sceny – Zaśnięcie i Wniebowzięcie Panny Marii, dwóch par skrzydeł ruchomych i nieruchomych. Kontynuacją głównego wątku jest umieszczona na zwieńczeniu Koronacja NMP w asyście dwóch głównych patronów Polski – świętych Stanisława i Wojciecha. Na skrzydłach bocznych rozmieszczono płaskorzeźbione przedstawienia tworzące dwa cykle z życia Marii i Jezusa Chrystusa. Podstawę tworzy predella z wątkiem Drzewa Jessego.

[madohora]

Korpus nawowy tworzy nawa główna z parą naw bocznych do których przylegają kaplice. Korpus składa się z czterech przęseł, wewnątrz nakryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z wyjątkiem wzniesionych później kaplic, których sklepienia mają zróżnicowany układ żeber.

[madohora]

Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Polichromię wykonali w latach 1890-1892 Jan Matejko, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański, który zaprojektował również witraże. Nad obiegającym nawę gzymsem umieszczone są drewniane posągi: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy. Rzeźby są dziełem Zygmunta Langmana z początku XX wieku. Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, Łukasza Orłowskiego i innych. Przy głównym wejściu oraz obok ołtarzy znajdują się nakryte baldachimami stalle radnych, ławników, syndyków i możnych rodów krakowskich z XVII wieku. Nawę główną i prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy (projektu Jana Matejki), krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza. Część wschodnia korpusu nawowego mieści kilka dzieł sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka ołtarzy. Nad wejściem chór z organami 56-głosowymi opatrzonymi w ozdobną obudowę.

[madohora]

Nawa północna. Po stronie północnej (lewej) znajduje się barokowy ołtarz pw. św. Stanisława (zamykający lewą nawę boczną) z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z płaskorzeźbną dekoracją. Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battistę Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski. Naprzeciwko ołtarza znajduje się nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wnękach ustawiono popiersia fundatorów: Pawła Celariego i jego żony Małgorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z żoną Małgorzatą z Mączyńskich. Na szczycie rzeźby alegoryczne symbolizują Wiarę i Nadzieję.

[madohora]

Nawa południowa. Po południowej (prawej) stronie znajduje się późnobarokowy ołtarz (zamykający prawą nawę boczną) z 1735, w którym jest kamienny krucyfiks, będący dziełem Wita Stwosza. Sam krucyfiks powstał na przełomie lat 80. i 90. XV wieku na zlecenie królewskiego mincerza Jana Olbrachta – Henryka Slackera. Wizerunek Chrystusa charakteryzuje się naturalizmem i doloryzmem. Artysta silnie podkreślił cierpienie męczeńskiej śmierci, lecz także jej zbawczy, triumfalny aspekt. Jezus ma otwarte oczy skierowane ku osobie modlącej się co może poświadczać dewocyjny charakter tego dzieła.Tło krzyża stanowi srebrna blacha z widokiem Jerozolimy, wykonana w 1723 przez Józefa Ceyplera.

[madohora]

Obok ołtarza znajduje się renesansowe cyborium, zaprojektowane w 1552 przez rzeźbiarza i architekta Jana Marię Padovano, ufundowane przez krakowskich złotników Andrzeja Mastelli i Jerzego Pipana. Bogato rozbudowana architektonicznie, budowla wykonana jest z kamienia piaskowego z dodatkiem wielobarwnych marmurów. Od naw oddziela cyborium tralkowa balustrada i ażurowe bramki, odlane w brązie w 1595 przez Michała Otto, który ozdobił je herbami Polski i Litwy. Jest tu również chórek z zabytkowymi organami. Naprzeciwko cyborium znajduje się nagrobek rodziny Montelupich (Wilczogórskich), którego pochodzenie należy wiązać z warsztatem postgucciowskim (1600-1603). W środkowej części nagrobka znajdują się rzeźbione w marmurze popiersia fundatorów: Sebastiana Montelupiego i jego żony Urszuli z Bazów oraz Walerego Montelupiego wraz z żoną Heleną z Moreckich. W zwieńczeniu umieszczono kartusze herbowe i alegoryczne postacie: Męstwa, Wstrzemięźliwości oraz Roztropności.

[madohora]

Kaplica św. Antoniego

Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741-42; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego.

[madohora]

Kaplica Loretańska

Wzniesiona pod koniec XVI wieku z fundacji ks. Pawła z Zatora. Mieści się w niej ołtarz z 2 poł. XVIII wieku wykonany według projektu Franciszka Placidiego z XVI-wiecznym obrazem Madonny z Dzieciątkiem; obraz ubrany jest w srebrną sukienkę z 4 ćwierci XVII wieku. Na ścianach znajdują się epitafia osób z rodu Szembeków.

[madohora]

Kaplica św. Jana Chrzciciela

Wzniesiona została w 1446. Od XVI wieku pozostawała pod opieką możnego rodu Bonerów. Znajdują się tam płyty nagrobne Seweryna Bonera i jego żony Zofii z Betmanów wykonane w warsztacie Piotra Vischera (prawdopodobnie według projektu Stanisława Samostrzelnika i Piotra Flötnera). Reszta wyposażenia, m.in. nagrobek Krzysztofa Kochanowskiego - starosty małogoskiego, pochodzi z późnego baroku. Ściany zdobi polichromia pędzla Józefa Mehoffera z 1932.

[madohora]

Kaplica św. Wawrzyńca

Zbudowana w latach 1423-41, ufundowana przez Marka Noldenfessera (rajcy krakowskiego). Wyposażenie barokowe z XVIII wieku. Polichromię ścian wykonał Jan Bukowski.

[madohora]

Kaplica św. Michała Archanioła

Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku.

[madohora]

Kaplica Przemienienia Pańskiego

Ufundowana w 1439 roku przez mieszczanina Jerzego Szwarcza. W kaplicy uwagę zwraca barokowy ołtarz z roku 1747, projektu Franciszka Placidiego. W nim została zastosowana złudzeniowa perspektywa panoramicznie wykonanych skał, do których prowadzą schodki po obu stronach ołtarza. Po prawej stronie epitafium gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego poległego w bitwie pod Ostrołęką. Polichromia jest dziełem Jana Bukowskiego. W kaplicy ma miejsce stała adoracja Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej

Wcześniej pod wezwaniem św. Aleksego. Zbudowana została w XV wieku i z tego też czasu pochodzi rzeźba Chrystusa, umieszczona w ołtarzu bocznym. W ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu jasnogórskiego z 1638 roku, jednak według tradycji została ona namalowana na podstawie oryginału, którzy przewożono przez Kraków w okresie potopu szwedzkiego. Obraz ten został ukoronowany papieskimi koronami 15 grudnia 1968 roku przez kard. Stefana Wyszyńskiego. Z prawej strony znajduje się spiżowa płyta Erazma Danigiela.

[madohora]

Kaplica św. Łazarza;

Wcześniej pod wezwaniem Matki Boskiej Śnieżnej. Ufundowana ok. 1435 przez Jadwigę z Kuńczów Sebastianową. Barokowy ołtarz z obrazem Wskrzeszenie Łazarza oraz krucyfiks z XVIII wieku.

[madohora]

Kaplica św. Walentego

Zwana także Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wzniesiona w 1443 z fundacji Jana Dolnicza. Z tego też roku pochodzi epitafium nagrobne Jana Sebenwirta, najstarsza ze znajdujących się tego typu płyt w kościele Mariackim. W późnobarokowym, murowanym ołtarzu, kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej pędzla Rafała Hadziewicza (pierwsza połowa XIX wieku). Obok okazały pomnik nagrobny Marcina Leśnowolskiego. Polichromię według projektu Stanisława Wyspiańskiego wykonał w 1898 Antoni Tuch.

[madohora]

Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

[madohora]

Kościół Mariacki posiadał organy już pod koniec XIV wieku. Pierwsza wzmianka na temat organów pochodzi z 1399 roku. Obecne organy główne są efektem licznych przebudów instrumentu wykonanego w 1800 przez krakowskiego organmistrza Ignacego Ziernickiego.
W 1908 gruntownej przebudowy instrumentu w duchu romantycznym dokonała firma Aleksandra Żebrowskiego, działająca najpierw we Lwowie, a później również w Krakowie. Nowy instrument, liczący 46 głosów rozdysponowanych pomiędzy 3 manuały i pedał, był z pewnością największym i najnowocześniejszym instrumentem nie tylko w Krakowie, ale w całej ówczesnej Galicji. W latach 1952-1973 organy główne stopniowo rozbudowywano, modyfikując przy tym trakturę i łącząc je z organami w prezbiterium i nawie południowej (ostatecznie główny kontuar posiadał 4 manuały i 92 głosy, wliczając w to organy w prezbiterium i nawie południowej). W latach 1987-1989 usunięto większą część organów Żebrowskiego i wybudowano częściowo nowy instrument, przywracając pierwotnie mechaniczną trakturę gry. Pracami kierował prof. Jan Jargoń, a wykonała je firma organmistrzowska Włodzimierza Truszczyńskiego z Warszawy. Od tego momentu instrument posiada 56 głosów, 3 manuały i pedał oraz połączenie z organami w prezbiterium.
Obecne organy główne niewiele przejęły z romantycznego brzmienia, a wykonywanie na nich muzyki barokowej i współczesnej jest dość problematyczne. Dobudowano także nowy pozytyw balustradowy, łamiąc przy tym stylistyczną jedność zachodniego chóru muzycznego. To efekty ostatniej, w dużej mierze nieudanej przebudowy, która do dziś wywołuje liczne kontrowersje.
Oprócz organów głównych w bazylice znajdują się jeszcze dwa interesujące instrumenty o typowo romantycznej stylistyce brzmieniowej:
organy Kazimierza Żebrowskiego w prezbiterium (12 głosów, z 1912),
organy Tomasza Falla w nawie południowej (7 głosów, z 1898).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie "Adasiem") – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie nastąpiło 16 czerwca 1898 r, czyli w setnym roku urodzin Adama Mickiewicza. Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880-1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie "Nelli" w Rzymie. Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród". 17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza. Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Podczas trwania Euro 2012, pomnik był przystrajany kotylionem w barwach narodowych Polski oraz Holandii, Anglii lub Włoch, w dniach kiedy grały one swoje mecze na mistrzostwach. Drużyny narodowe Holandii i Anglii miały bazy w Krakowie, drużyna Włoch w Wieliczce.

[madohora]

W dniu imienin wieszcza 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, obskakują na jednej nodze postument, wierząc, że liczba okrążeń równa będzie ocenom z ich matury.
Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Stanisław Tomkowicz (ur. 27 maja 1850 w Krakowie, zm. 11 marca 1933 w Krakowie) – konserwator zabytków, historyk sztuki, wieloletni redaktor krakowskiego „Czasu”. Syn ziemianina Apoloniusza i Marii z Wężyków, wnuk Franciszka Wężyka, pisarza, tłumacza i posła na sejm warszawski, młodszy brat Jana, studenta wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, poległego 17 lutego 1863 w bitwie o Miechów, oficera Żuawów Śmierci Franciszka de Rochebrune’a. W 1869 kończy Gimnazjum Św. Anny i rozpoczyna studia germanistyczne u ks. prof. Tomasza Bratranka na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzupełniane na uniwersytetach w Berlinie i Lipsku, ukończone w 1874 tytułem doktora filozofii za pracę „Barbara Radziwiłłówna u historyków, w rzeczywistości i poezji”. W 1874 został członkiem Komisji do Badania Historii Sztuki Akademii Umiejętności, od 1882 do 1892 pełnił obowiązki sekretarza tej Komisji. W latach 1883-1885 redagował czasopismo „Przyjaciel Sztuki Kościelnej”. W 1886 zabiera głos w dyskusji, toczącej się na forum Akademii Umiejętności, o organizacyjno-prawnym kształcie państwowej opieki nad zabytkami w Galicji. Zgłasza wiele innowacyjnych postulatów, wynikających z gruntownej znajomości analogicznych unormowań oraz praktyki konserwatorskiej w wiodących krajach Europy Zachodniej. Od 1887 do 1895 obejmuje honorowo (niepłatne) stanowisko rządowego ck konserwatora zabytków w IV okręgu konserwatorskim Galicji Zachodniej (powiaty krośnieński, jasielski, gorlicki, grybowski, sądecki, limanowski, nowotarski). W toku urzędowania prowadzi jednocześnie gruntowne prace terenowe i archiwalne nad pionierskimi w skali Polski topograficznymi inwentarzami zabytków dla poszczególnych powiatów. Dwa z tych inwentarzy (obejmujące powiaty grybowski[1] i gorlicki[2] ) publikuje w 1900 roku. Pozostałe – przechowane w rękopisach (zob. fot.) – dopiero po upływie wieku wydane zostały drukiem (powiat jasielski[3], krośnieński[4], sądecki[5], limanowski (w przygotowaniu), stanowiąc dzisiaj niezwykle cenne źródło najwcześniejszych informacji o często nieistniejących już zabytkach sztuki. Od 1889 do 1891 Tomkowicz bierze czynny udział w pracach tzw. Komitetu Parafialnego, nadzorującego prace konserwatorskie i restauratorskie w Kościele Mariackim w Krakowie, w toku których wnętrze otrzymało nową polichromię pędzla Jana Matejki (przy udziale m.in. S. Wyspiańskiego i J. Mehoffera). W 1890 kandyduje do Rady Państwa w Wiedniu – Koła Polskiego, jednak mandatu nie uzyskuje. Od 1891, oprócz pracy w swoim okręgu konserwatorskim, zastępuje w urzędowaniu prof. Józefa Łepkowskiego – konserwatora Krakowa i powiatu krakowskiego (do śmierci profesora 27 lutego 1894). Następnie obejmuje jego okręg konserwatorski, pełniąc funkcje ck konserwatora krakowskiego do 1914 roku, czego efektem jest m.in. topograficzny inwentarz zabytków powiatu[6]. W tym samym 1894 Tomkowicz zostaje zastępcą przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej (prof. Mariana Sokołowskiego), ponadto – członkiem korespondentem Akademii Umiejętności. W latach od 1893 do 1912 pełni funkcję kuratora krakowskiej Fundacji Helclów dla zubożałych i chorych starców.
W 1896 jest jednym z członków założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Od 1900 do 1914 pełni urząd przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej. W 1908 zostaje obrany członkiem czynnym Akademii Umiejętności, która w tym samym roku honoruje go Nagrodą z Fundacji im. Probusa Barczewskiego za monumentalne dzieło „Zabudowania Wawelu i ich dzieje”. Tomkowicz współzawodniczył o tę nagrodę z historykiem Szymonem Askenazym, co dało asumpt Boyowi do dowcipnej fraszki „O tem, co w Polszcze dziejopis mieć winien”. Od 1911 do 1913 Tomkowicz kieruje pracami inwentaryzacyjnymi zabytków sztuki Ordynacji Zamoyskiej (4 powiaty). Od 1911 do 1933 pełni funkcję przewodniczącego Komisji Badania Historii Sztuki w Polsce Akademii Umiejętności (po 1918 – Komisji Historii Sztuki Polskiej Akademii Umiejętności). W latach 1918 do 1926 czynny jest jako dyrektor Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU, zaś od 1928 do 1933 – dyrektor Wydziału I Filologicznego PAU. Członek wszystkich tzw. Komitetów Wawelskich – ciał opiniodawczych, kierujących i nadzorujących prace konserwatorskie przy zabytkach Wzgórza Wawelskiego (zob. liczne publikacje Tomkowicza informujące o postępach i zakresie prowadzonych robót). Od 1919 roku – członek honorowy Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, od 1920 – członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie, od 1930 – członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W trakcie uroczystego jubileuszu osiemdziesiątych urodzin wyróżniony za szczególne dokonania konserwatorskie m.in. medalem bitym w srebrze, projektu Karola Hukana (zob. fotografię Tomkowicza z profilu oraz awers i rewers tego medalu). 13 marca 1933 – uroczysty pogrzeb S. Tomkowicza na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (zob. fot. epitafium), poprzedzony nabożeństwami żałobnymi w kościołach Św. Anny i Mariackim. 8 maja 1933 – uroczyste odsłonięcie tablicy epitafijnej na południowej ścianie Kościoła Mariackiego (tablicę zdobi brązowy relief Zmarłego, dłuta K. Hukana – zob. foto.). 16 czerwca 1933 – posiedzenie komisji Muzeum Narodowego w Krakowie w sprawie legatu testamentowego S. Tomkowicza, którym Zmarły ofiarował muzeum cenne obrazy, zbiór zabytkowej porcelany i szkła, wyroby rzemiosła artystycznego, trzy XVIII-wieczne fortepiany, rękopisy, setki planów architektonicznych, kilka tysięcy fotografii zabytków i in. Dwa lata wcześniej, do zbiorów Muzeum Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (dziś Muzeum UJ) Tomkowicz przekazał siedem cennych szkicowników i rysunków terenowych autorstwa uczniów krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (m.in. S. Wyspiańskiego, J. Mehoffera, Stefana Matejki, Karola Polityńskiego, Karola Maszkowskiego) z wycieczek naukowo-artystycznych po zabytkach Galicji[9], organizowanych i prowadzonych przez prof. Władysława Łuszczkiewicza w latach 1889-1891. Tomkowicz jest autorem co najmniej 625 prac opublikowanych drukiem . W zdecydowanej większości poświęcił je kwestiom inwentaryzacji, opieki i ochrony zabytków, monograficznym ujęciom pojedynczych dzieł sztuki i pomników architektury, kalendariom prowadzonych robót konserwatorskich, rozległym i erudycyjnym studiom na kulturą renesansu i baroku, a także bieżącym wydarzeniom artystycznym i zagadnieniom społeczno-kulturalnym. Za swe zasługi S. Tomkowicz odznaczony został Komandorią Orderu Polonia Restituta oraz papieskim Krzyżem Komandorskim Orderu Św. Grzegorza. Jerzy Remer, Generalny Konserwator RP, podsumował omówienie sylwetki Tomkowicza słowami: Konserwatorstwo polskie zawdzięcza mu swój sztandar, wiarę, wiedzę i czyn

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tadeusz Chrzanowski (ur. 14 maja 1926 w Krakowie, zm. 24 grudnia 2006 tamże) – polski historyk sztuki, literat, fotograf, tłumacz poezji, publicysta (m.in. paryskiej "Kultury" i "Tygodnika Powszechnego"), profesor Politechniki Krakowskiej i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, w latach 1991–2005 przewodniczący Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, członek krajowy korespondent PAU. Tadeusz Chrzanowski urodził się w Krakowie, ale dzieciństwo spędził w Moroczynie niedaleko Hrubieszowa. Podczas wojny przeniósł się do Krakowa, gdzie zapisał się na studia do Akademii Handlowej, a po nich na Uniwersytet Jagielloński. Zrobił doktorat, jednak profesurę otrzymał dopiero w 1990 r. Od połowy lat 70. wykładał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a później – już na emeryturze – uczył na pół etatu w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przez ponad 35 lat inwentaryzował polskie zabytki, czego owocem jest ok. 300 książek i publikacji, w tym Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów. Nauczony fotografowania przez ojczyma, Włodzimierza Puchalskiego, sam ilustrował swoje dzieła. Był też poetą i tłumaczem poezji, pisarzem, publicystą, krytykiem. W 1990 r. powołany został na zastępcę przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, rok później otrzymał nominację na szefa tej instytucji. 11 marca 2005 roku otrzymał doktorat honoris causa Politechniki Krakowskiej (promotor: prof. zw. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka). Msza żałobna za duszę Tadeusza Chrzanowskiego odbyła się w kościele Mariackim w Krakowie 29 grudnia 2006, przewodniczył jej kard. Franciszek Macharski, homilię wygłosił ks. prof. Benignus Wanat; trumnę z ciałem profesora złożono na cmentarzu Salwatorskim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek – rynek pomocniczy Starego Miasta w Krakowie, regularny, prostokątny, wytyczony w wyniku lokacji Krakowa na wschód od Rynku Głównego, na tyłach kościoła Mariackiego, między ulicą Mikołajską i ulicą Sienną. Nazywany niegdyś Forum antiquum (Starym Rynkiem), Wandetą, Tandetą, a w drugiej połowie XVIII w. Rynkiem Rzeźniczym. Na Małym Rynku handlowano mięsem, później także starzyzną (od XVI w.); znajdowały się na nim jatki rzeźnicze, a także kuchnia dla ubogich. Według informacji z roku 1626 jedna z jatek rzeźniczych znajdowała się w południowo-zachodniej części Małego Rynku, a druga – według notatki z 1646 – usytuowana była prawdopodobnie w pobliżu cmentarza kościoła Mariackiego. Ta druga jatka dotrwała do końca XVII w., kiedy to rozebrano ją, aby wznieść na jej miejscu Wikarówkę kościoła Mariackiego (została zburzona w 1931, a w 1932 wzniesiono tam nową wikarówkę). W roku 1785 jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku, tworząc wydłużony prostokąt, którego dłuższy bok biegł ukośnie ku północnemu zachodowi, zbliżając się swoim narożnikiem do starej wikarówki. W roku 1797 zajmowały one już tylko teren w rejonie kościoła św. Barbary. Na przełomie XVIII i XIX w. drewniane jatki rzeźnicze były częściowo zbutwiałe i znajdowały się w ruinie. W takim stanie dotrwały do roku 1820, kiedy to zostały całkowicie rozebrane. W południowej części Małego Rynku, u zbiegu ulic Stolarskiej i Siennej, znajdowała się niegdyś szkoła Panny Marii (Szkoła Archiprezbiterialna N.P. Marii). Budowla ta istniała już w XIII w., a jej fundatorem był prawdopodobnie Iwo Odrowąż. Szkoła Panny Marii wzniesiona została w stylu gotyckim. Był to budynek obszerny i okazały, o dwóch piętrach. Wchodziło się do niego od strony ul. Siennej. Po pewnym czasie zabudowania szkolne obwiedziono murem. Gmach szkoły Panny Marii w znacznym stopniu ograniczał teren i tworzył nieregularności przestrzenne w południowo-zachodniej części rynku, zwężając jednocześnie prześwit ul. Siennej. Stało się to przyczyną późniejszej jego zagłady. Już w ramach porządkowania układu komunikacyjnego Krakowa, na przełomie XVIII i XIX w. postanowiono umożliwić wozom konnym przejazd ul. Sienną w kierunku wschodnim, poprzez Mały Rynek, aż ku Nowej Bramie. Na przeszkodzie temu zamierzeniu stała szkoła Panny Marii. Władze austriackie wciągnęły ją zatem na listę obiektów przeznaczonych do wyburzenia. Ostateczną decyzję w tej kwestii podjął rząd Wolnego Miasta, nakazując ok. roku 1812 przystąpienie do prac wyburzeniowych. Do ok. 1812 roku rynek zamykał budynek szkoły mariackiej, po jego zburzeniu i zlikwidowaniu jatek, plac uporządkowano tworząc targ owocowo-warzywny.
Na rynku znajdują się m.in.:
kościół św. Barbary
XIV-wieczna kamienica (nr 7) zamieszkiwana kiedyś przez altarystów, potem penitencjarzy mariackich. Kamienica posiada dziedziniec z drewnianymi krużgankami z XVII wieku i późnobarokową fasadę z XVIII wieku.
kamienica Szoberowska (nr 6) - miejsce w którym w 1661 wydrukowano pierwszą w Polsce gazetę "Merkuriusz Polski"; w domu tym mieszkał w dzieciństwie Bronisław Malinowski[4].
kamienica Lamellich
gotycka kamienica Fritscha (nr 1, przebudowana w stylu barokowym).
Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń.
Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Barbary – gotycki kościół rzymskokatolicki między Placem Mariackim a Małym Rynkiem na Starym Mieście w Krakowie. Położony obok kościoła Mariackiego. Do kościoła od strony południowej przylega dominujący na Małym Rynku budynek kurii prowincjalnej Prowincji Polski Południowej Jezuitów.

[madohora]

Wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. Od 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów. Budynek klasztoru jezuitów wzniesiony został w XVI i XVII wieku i, oprócz klasztornych, pełnił także inne funkcje (pod nieobecność jezuitów były tu m.in. szpital, liceum i bursa); przebudowany został w latach 1908-1909 przez Józefa Pokutyńskiego. Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski

[madohora]

Jest to gotycka budowla ceglana, jednonawowa z apsydą od strony wschodniej (od Małego Rynku). Nakryta jest dwuspadowym dachem z barokową wieżyczką na sygnaturkę, przypisywaną Franciszkowi Placidi (1763). Fasada kościoła znajduje się od strony pl. Mariackiego; jest bezwieżowa, ze szkarpą na osi, zamknięta trójkątnym szczytem. Poprzedza ją tzw. Ogrojec – kaplica cmentarna połączona z kruchtą, z zewnątrz dekorowana rzeźbiarsko, wewnątrz z mieści ołtarz z rzeźbionym przedstawieniem Modlitwy w Ogrojcu wykonanym najprawdopodobniej przez Wita Stwosza lub jego warsztat, kompozycję uzupełnia polichromia pędzla nieznanego mistrza. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowane są epitafia, m.in. renesansowe Anny i Jerzego Pipanów (z ok. połowy XVI wieku). Wnętrze kościoła uległo barokizacji (1688-1692); wyposażenie wykonano w latach 1700-1767. Ołtarz główny, z lat 1760-1764, zawiera gotycki krucyfiks z ok. 1420 roku. Wewnątrz, na tle późnogotyckich malowideł, stoi pełnoplastyczna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Modlitwę w Ogrójcu, przypisywana kręgowi Wita Stwosza (XV wiek). Po lewej stronie w kaplicy-wnęce znajduje się wykonana w ostatniej dekadzie XIV wieku gotycka, kamienna rzeźba Piety, prawdopodobnie dzieło z kręgu Mistrza Pięknej Madonny Toruńskiej. W kaplicy Matki Boskiej Bolesnej wisi obraz Matki Boskiej Jurowickiej, uważany przez wyznawców za cudowny, czczony w Jurowicach na Polesiu, a w 1886 roku ofiarowany krakowskim jezuitom. Organy 16-głosowe.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Cmentarz Mariacki – dawny cmentarz przykościelny przy kościele Mariackim na Starym Mieście w Krakowie. Został założony w 1222 r. w tym samym czasie co kościół, a zlikwidowany w 1796 r. ze względu na biskupi zakaz grzebania zmarłych w obrębie murów z 1795 r. oraz ze względu na wprowadzenie w 1797 r. przez Austriaków nowych przepisów sanitarnych zakazujących pochówków w granicach miasta. W 1338 r. z fundacji Mikołaja Wierzynka powstała kaplica cmentarna św. Barbary, powiększona i sklepiona w latach 1394-1399 (obecnie kościół św. Barbary). W końcu XV wieku wzniesiono przy niej kaplicę Ogrojcową z plastycznym wyobrażeniem Chrystusa w Ogrojcu, ufundowaną przez ród Szwarców. Kościół i kaplica obrastały sukcesywnie w przybudówki gotyckie, renesansowe i manierystyczne. Przybywało epitafiów. Jedno z nich zdobiła płaskorzeźba Wita Stwosza Chrystus w Ogrojcu. Cmentarz Mariacki obwiedziony był murem, który ciągnął się od kamienicy Czynciela ("Na Bartschowym") i dalej wzdłuż północnej ściany kościoła Mariackiego w stronę ul. Mikołajskiej aż do Wikarówki. Na terenie cmentarza odbywali karę kuny drobni przestępcy, jawnogrzesznice, opilcy i bluźniercy. Kuna była umieszczona przy wychodzących na cmentarz drzwiach kościoła Mariackiego (zachowana). W kościelnej kruchcie znajdowała się również niewielka cela więzienna, której zakratowane okienko wychodziło na cmentarz. Miało to wywołać skruchę u przebywających w niej więźniów skazanych za niewielkie wykroczenia. Na terenie cmentarza wznosiła się też "latarnia zmarłych", czyli kolumna, na szczycie której w nocy płonęło światło. Aktualnie na miejscu cmentarza znajduje się plac Mariacki z fontanną, która stanowi kopię jednej z postaci z Ołtarza Mariackiego. Posąg Matki Boskiej Łaskawej, zdobiący bramę cmentarza, przeniesiono na ul. Kapucyńską, gdzie go osadzono na kolumnie. Obecnie posąg znajduje się na Plantach w ogrodzie Uniwersytet przy ulicy Karola Olszewskiego.

[madohora]

Ulica Floriańska jest jedną z przecznic Rynku Głównego od strony północnej. Ma 335 metrów długości i 12 metrów szerokości. Od południa ulica wychodzi na Wieżę Hejnałową Kościoła Mariackiego, usytuowaną na Placu Mariackim. Od północy zamyka ją Brama Floriańska. To od niej pochodzi nazwa ulicy: "platea S. Horiani". Floriańska stanowi część Drogi Królewskiej, trasy, która prowadziła do Zamku Królewskiego na Wawelu. Rozpoczynała się ona przy Bramie Floriańskiej, głównej bramie wjazdowej do miasta. Ulicą tą w 1881 roku wyruszył pierwszy tramwaj konny, łączący dworzec kolejowy z nieistniejącym już Mostem Podgórskim. Także tą ulicą przebiegała pierwsza trasa tramwaju elektrycznego.

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 1, kamienica "Pod Murzynami", jest to narożna kamienica z Placem Mariackim. Nosi ona nazwę "Pod Murzynami". Wcześniej nazywano ją "Pod Etiopami" - "Sub Aethiopibus". Nazwa pochodzi od XVI-wiecznego godła wyobrażającego dwóch Murzynów. W okresie tym w kamienicy powstała apteka o nazwie "Ad Aethiopes", która słynęła z dobrych win. W XVII wieku w budynku istniała drukarnia Ignacego Antoniego Hebanowskiego. Pod koniec XVI wieku powstał zwyczaj stawiania przy tej kamienicy, u wylotu Floriańskiej na Rynek Główny, łuku triumfalnego z okazji wjazdów koronacyjnych. Pierwszy raz łuk został wzniesiony w roku 1574 z okazji koronacji Henryka Walezego w katedrze wawelskiej. Tradycja ta przetrwała do roku 1734, kiedy odbyła się koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica "Pod Orłem" (nr 45) - Jej inne nazwy wzięte od właścicieli domu to: Kromerowska, Liszkowska. Wybudowano ją w XV stuleciu, w następnym uległa gruntownej przebudowie - z tamtego okresu pochodzą ozdobne drewniane stropy kasetonowe. W pomieszczeniu na parterze zachował się fragment malowidła z XVI wieku. Obecna gotycka-renesansowa ceglana fasada pochodzi z remontu przeprowadzonego w XIX wieku przez Władysłwa Ekielskiego. Na jej szczycie umieszczona jest rzeĽba Feniksa projektu Stanisława Wyspiańskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 7, kamienica "Pod Matką Boską". Jej nazwa jest związana z renesansową figurą Madonny z Dzieciątkiem, która znajduje się na fasadzie zdobionej dodatkowo przez zrekonstruowane wczesnorenesansowe okna.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 15, kamienica "Pod Wiewiórką". Nazwa pochodzi od godła "Pod Wiewiórką", które zostało dołączone do portalu budynku w czasie renowacji w latach 30-tych XX wieku. W domu tym po koniec XVII wieku mieszkał profesor Szkoły Głównej Koronnej, chirurg Rafał Józef Czerwiakowski. Zorganizował on pierwszą klinikę chirurgiczną w Krakowie. Jego pamięci jest poświęcona tablica z 1989 roku z napisem "Tu żył i zmarł Rafał Józef Czerwiakowski 1743-1816, ojciec chirurgii polskiej". Od początku XIX wieku do lat 90-tych XX wieku w kamienicy znajdowała się apteka, która pierwotnie posiadała nazwę "Pod Złotą Gwiazdą".

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 24, kamienica "Podedzwony" inaczej nazywana "Pod Trzema Dzwonami" w XVI wieku znalazła się w posiadaniu rzemieślników zajmujących się odlewnictwem dzwonów. Nazwa kamienicy pochodzi od godła: trzech dzwonów, które dodano w czasie restauracji budynku przez jego właściciela ludwisarza Józefa Weissa. Dzwony, na których umieszczono datę 1830, są otoczone ramą z kiści winogron, liści i kotwic.

[madohora]

Kaplica Aniołów Stróżów (Pernusowska, Męki Pańskiej)

Ulokowana na piętrze nad kruchtą. Znajduje się w niej wykonany prawdopodobnie przez Stanisława Stwosza tryptyk z legendą św. Stanisława.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 42, należy do kompleksu "Hotelu Polskiego" położonego przy ulicy Pijarskiej. W pierwszej połowie XIX wieku Franciszek Staniszewski założył w tym budynku zajazd. Od nazwiska właściciela był on nazywany "oberżą Staniszewskiego". W drugiej połowie XIX wieku zmieniono nazwę na "Hotel pod Białym Orłem" w nawiązaniu do godła: białego orła z datą 1815, które znajduje się na fasadzie budynku. Hotel był znany z tego, że pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku chętnie zatrzymywali się tutaj konspiranci, ponieważ nikt z władz miasta nie interesował się gośćmi hotelowymi.

[madohora]

[madohora]

Brama Floriańska (Brama św. Floriana) w Krakowie – średniowieczna brama z basztą, położona na Starym Mieście w Krakowie u końca ulicy Floriańskiej, przy skrzyżowaniu z ulicą Pijarską. Stanowi pozostałość po dawnych murach miejskich. Jest jedną z ośmiu krakowskich bram obronnych obok sławkowskiej, grodzkiej, wiślnej, mikołajskiej-rzeźniczej (Brama na Gródku), szewskiej, nowej i pobocznej. W XIII i XIV wieku Kraków otoczono murem. Brama Floriańska, o której źródła pisane wspominają od 1307 roku, była jedną z bram w murach obronnych. Przez bramę biegł trakt do Kleparza koło Kościoła św. Floriana; tutaj też zaczynała się Droga Królewska na Wawel. Obecna budowla w swojej najstarszej części pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W latach 1565-1566 w pobliżu Bramy Floriańskiej zbudowany został Arsenał Miejski. W XVI w. mieściły się w Bramie stajnie miejskie. W 1694 r. przeprowadzony został jej gruntowny remont. Na początku XIX wieku planowano zburzyć mury. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom[1]. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Zachowano więc części murów, w tym Barbakan i Bramę Floriańską. Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono.
Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1820 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej. Obecnie brama wchodzi w skład trasy turystycznej Mury Obronne.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Barbakan – element średniowiecznego budownictwa obronnego, ważny składnik fortyfikacji miejskich, zazwyczaj w formie okrągłej, murowanej budowli wysuniętej przed linię murów obronnych i połączonej z bramą miejską za pośrednictwem osłoniętego przejścia. Barbakan składał się z osłoniętego przejścia (tzw. szyi), która łączyła mur obronny z np.: basztą, wieżą, basteją, rondelą, tarasem, bastionem lub rawelinem. Barbakan rozpowszechnił się w średniowieczu i w różnych formach przetrwał do połowy XVIII wieku. Jego rozwinięciem był stosowany od XVI wieku rawelin. Najstarszy zachowany barbakan w Europie pochodzi z pierwszej połowy XIII wieku i znajduje się w Carcassonne we Francji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893.

[madohora]

Budynek teatru wzniesiono w latach 1891-1893 na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła Ducha Świętego. Budynek jest utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku (częstym w tym okresie w państwie habsburskim). Tę nową scenę narodową w Krakowie dla zespołu występującego przy ul. Jagiellońskiej zaprojektował Jan Zawiejski. Był to pierwszy budynek w Krakowie, który posiadał oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę "Teatr Miejski", dopiero w 1909 otrzymał imię Juliusza Słowackiego. Pomysłodawcą budowy teatru był Walery Rzewuski, który stosowny wniosek przedstawił krakowskiej Radzie Miejskiej 5 września 1872 r. Nowy wniosek w tej sprawie zgłosił 7 października 1877 r. Rada Miejska w 17 czerwca 1886 r. przeprowadziła debatę na temat lokalizacji i budowy nowego teatru. 1 sierpnia 1888 r. rozpisano międzynarodowy konkurs na projekt architektoniczny gmachu teatru. W styczniu 1890 r. przyjęto do realizacji projekt 36-letniego Jana Zawiejskiego, z którym zawarto umowę 18 marca 1891 r. Kamień węgielny położono 2 czerwca 1891 r. Okolicznościowe dokumenty pod kamieniem złożyły Helena Modrzejewska i Antonina Hoffmann. Ogólny koszt budowy teatru wyniósł 767 tys. zł reńskich. W kwietniu 1892 r. Rada Miejska postanowiła teatr wydzierżawić (w styczniu 1893 r. adwokat Faustyn Jakubowski sporządził projekt umowy o dzierżawę). 13 lipca 1893 r. ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze miała miejsce 11 września 1893 r. Odbyła się ona we foyer, gdyż na scenie trwały jeszcze prace instalacyjne. Próba generalna miała miejsce 20 października. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano o godz. 12:00 w południe 21 października. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertuar[1].
Teatr miał na koncie prapremiery dramatów romantycznych, modernistycznych i z okresu 20-lecia międzywojennego. W czasie II wojny światowej w gmachu Teatru Słowackiego działał teatr niemiecki. Ostatnie przedwojenne przedstawienie polski zespół dał jesienią 1939, a ponowną pracę rozpoczął 19 lutego 1945. Od 27 marca 1976 obok głównej sceny istnieje Scena Miniatura, tzw. mała scena przy placu św. Ducha 2, która stanęła w budynku dawnej elektrowni. W ramach teatru od 2000 działa też Scena Przy Pompie (letnia scena ogródkowa), a 7 listopada 2003 rozpoczęła działalność Scena W Bramie, zaadaptowana z dawnego magazynu dekoracji (scena eksperymentalna) – obie przy placu św. Ducha 4. Od 2002 w teatrze odbywają się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji.

[madohora]

Fasada ujęta w dwa ryzality zwieńczone alegorycznymi postaciami: z lewej Poezja, Dramat i Komedia (autor: Tadeusz Błotnicki), z prawej Muzyka, Opera i Operetka (autor: Alfred Daun). Poniżej gzymsu znajdują się alegoryczne popiersia Wesołości i Smutku (autor: Mieczysław Zawiejski). Na froncie fasady widnieje napis "Kraków narodowej sztuce". Na szczycie znajdują się posągi młodzieńca w kontuszu (Tadeusz) i młodej kobiety w szlacheckim stroju (Zosia) autorstwa Michała Korpala.

[madohora]

Do foyer na pierwszym piętrze prowadzi eklektyczna klatka schodowa. Dekorację stiukową wykonał Alfred Putz. W westybulu znajduje się popiersie i projekt pomnika Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Bronisława Chromego, popiersie Karola Kruzera, oraz tablica upamiętniająca Jana Zawiejskiego. Są tu również popiersia twórców polskiego teatru: Aleksandra Fredry, Jana Nepomucena Kamińskiego i Wojciecha Bogusławskiego. Pierwotnie teatr miał 922 miejsca. Po przebudowie liczba miejsc uległa znacznemu zmniejszeniu (powiększono odstępy między rzędami, co spowodowało likwidację kilku rzędów na parterze oraz zlikwidowano tzw. straponteny.

[madohora]

W 1900 roku przed głównym wejściem do gmachu teatru ustawiono pomnik hr. Aleksandra Fredry autorstwa Cypriana Godebskiego. Nie był to przypadek, gdyż to właśnie Fredro przez pierwsze lata "patronował" tej krakowskiej scenie. W roku 1909 autor "Zemsty" musiał oddać patronat Juliuszowi Słowackiemu, ale jego pomnik pozostał na miejscu.
Od 27 marca 2009 Teatr im. J. Słowackiego, jako pierwszy w Polsce, oferuje możliwość zakupu biletu na spektakl przy pomocy telefonu komórkowego. Widz ma możliwość obejrzenia na stronie internetowej rozmieszczenia wolnych miejsc na widowni. Opłata za bilet wniesiona przy użyciu telefonu komórkowego jest wliczana w rachunek telefoniczny.

[madohora]

[madohora]

A tak sytuacja Teatru w Krakowie wyglądała w 1925 roku:

Teatrom w Polsce grozi ruina. Taka placówka naprzykład jak teatr im. Jul. Słowackiego w Krakowie. wykazuje z końcem sezonów poważny deficyt pomimo tego że pod prawdziwie artystycznem kierownictwem dyr. Teofila Trzcińskiego, wielkiego działacza na polu sztuki polskiej, świeci jak cudny brylant w grodzie wawelskim. Teatr im. Słowackiego ta prastara świątynia sztuki polskiej, była widownią tylu wzniosłych i bliskich sercu każdego Polaka momentów, wszczepiła tyle poczucia narodowego w dusze polskie, że hańbą dla całego Narodu byłby zmierzch tej ostoi sztuki naszej. Nie wolno nam dopuścić do tego by te cudne gmachy teatrów naszych, siłą faktu przemieniono na kina lub jakieś bezwartościowe teatrzyki, by te całe legjony naszych kochanych, wielkich aktorów pozbawić rynku pracy, co niestety wobec małego zainteresowania się publiczności teatrem jest prawdopodobieństwem. Teatry w Polsce walczą o byt!

Strzecha Rodzinna 1925 rok

[madohora]

TEATR IM J. SŁOWACKIEGO W KRAKOWIE - OKOŁO 1925 ROKU

[madohora]

[madohora]

Kraków Główny – dworzec kolejowy w Krakowie, będący jednym z najważniejszych w południowej Polsce, obsługujący połączenia lokalne i dalekobieżne w ruchu krajowym i międzynarodowym. Według kategoryzacji PKP ma najwyższą kategorię A.
Ruch na stacji kierowany jest z jednej nastawni dysponującej „KG”, wyposażonej w urządzenia przekaźnikowe typu „E”. W związku z posadowieniem obiektu dworca na filarach, kierowane są na niego tylko pociągi pasażerskie. Wszystkie pociągi towarowe omijają centrum miasta tzw. małą obwodnicą przez stację towarową Kraków Olsza. Od 14 lutego 2014 główna hala dworca znajduje się bezpośrednio pod peronami kolejowymi, a jednocześnie bezpośrednio ponad Tunelem Krakowskiego Szybkiego Tramwaju. Całość wchodzi w skład Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego. Budynek starego dworca, znajdujący się na południe od peronów, stanowi jeden z obiektów na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki utworzonego 6 kwietnia 2006 r.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TAKIE ŁAWKI KRAKÓW ZAFUNDOWAŁ SWOIM GOŚCIOM. GDY JA TAM BYŁAM TEMPERATURA BYŁA NA MINUSIE WIĘC CHYBA MOGĘ TO POZOSTAWIĆ BEZ KOMENTARZA

[madohora]

A tak Kraków opisywano prawie sto lat temu:

Ustroić się trzeba w powagę i otrząsnąć z siebie pył lekkomyślnej nowoczesności, gdy się wstępuje do tego miasta* gdzie śpi snem nieprzespanym królewska wielkość Polski w nagrobkach z marmuru i w trumnach ze srebra i gdzie królewskie groby mają wodzowie narodu, Tadeusz Kościuszko i ks, Józef Poniatowski oraz wielcy tułacze i poeci - prorocy Polski porozbiorowej, Mickiewicz i Słowacki.
W skupieniu ducha trzeba przechodzić ulicami tego miasta, gdzie ponadto wszelka zasługa w ojczyźnie w grobach na Skałce wybrała sobie miejsce należnego odpoczynku po trudach żywota. I jeszcze dlatego trzeba utrzymać dusze w zboż- nym nastroju, bo styka się ona w Krakowie najbez- ipośrediniej z zadumą wieków i pamięcią wielkości minionych czasów, co trzyma się gzymsów Wawelu, Sukiennic i bezliku omszałych kościołów, siedzi na dachach miedzianych zieloną śniedzią, albo gnieździ się w zicżerniałyoh ze starości wieżycach.
Poszczególne wieki spowiadają się tu przechodniowi odmiennością stylów na świadectwo, że każdy z nich miał swoją ambicję. i pracował na pamięć przyszłości, nie chcąc utonąć w bezbarwnej masie czasu. I jakby czarodziejski© dziwy się dzieją, gdy zadzwoni kiedy „Zygmunt11 na Wawelu, albo gdy w ciągu każdego dnia górą nad gwarem bieżącego życia rozlegnie się hejnał z wieży mariackiej, albo gdy wreszcie w święto Bożego Ciała starodawne 'stroje historyczne zbratają się z kraśną barwnością strojów ludowych w uroczystej procesji, czy też, gdy „Konik Zwierzyniecki11 i „Rękawka11 odprawują swoje ludowe obrzędy. Wtedy najdalsza przeszłość otwiera przed nami swe niewidzialne bramy i przypomina, że tylko wielkie czyny i myśli nie giną w niej bezpowrotnie i bez śladu, a tylko przywiązanie ludu chroni dawnośc zwyczajów od zatopi niepamięci

[madohora]

[madohora]

Wielka i przemożna jest siła historyczna Krakowa. Wielkim duszom daje natchnienie, a małe jeszcze bardziej pomniejsza, miarą kontrastu z wielkością przeszłości. Ona wywołała olbrzymie wizje dziejów naszych w obrazach Matejki, ona brała w niewolę duszę Stanisława Wyspiańskiego' i skazała całą jego potężną twórczość poetycką na walkę ze sobą o wyzwolenie -czynnych pierwiastków polskiego życia. Kiedy to miasto powstało, sam Bóg chyba wie, bo historia tego nie zapisała. Spierają się o to uczeni historycy, ale sprawa jest zawita. W każdym razie założycielem jego był jakiś Krak. Lepiej z zagadką radzi sobie fantazja ludu i poeci, którzy początki Krakowa opletli bluszczem legendy. Na pewniejszym gruncie wiadomości jesteśmy dopiero od X w., kiedy miasto byto już siedziba biskupstwa i odkąd Piastowie biorą go w swe władanie, zamibniająe za czasów Łokietka na miejsce koronacyjne. Murowany Kraków powstaje za jego syna, 'Kazimierza' Wielkiego. Wprawdzie Sukiennice, jak błędnie przypuszczano, nie z jego wzniosły się pobudki, ale jego dziełem jest murowany zamek na Wawelu i szereg kościołów. On też pierwszy uczynił miasto najgłówniejszą siedzibą uczoności w Polsce, zakładając jeden z pierwszych uniwersytetów w tej części Europy. I ta tradycja jest do dziś przywilejem Krakowa, siedziby Akademji Umiejętności, Wszechnicy Jagiellońskiej, Akademji Sztuk Pięknych i najbogatszej biblioteki w Polsce. Ma też Kraków ' zaszczytną nazwę Aten polskich

[madohora]

fotoforum.gazeta.pl/photo/1/wb/qa/5ixj/0nxIQB0d0eUyFiLpCB.jpg" border="0" alt="https://fotoforum.gazeta.pl/photo/1/wb/qa/5ixj/0nxIQB0d0eUyFiLpCB.jpgfotoforum.gazeta.pl/photo/1/wb/qa/5ixj/0nxIQB0d0eUyFiLpCB.jpg">

RZEMIEŚLNICY KRAKOWSCY

[madohora]

RZEMIEŚLNICY KRAKOWSCY

[madohora]

Złote czasy miał królewski i handlowy Kraków długo, bo przez dwa wiek: - XV i XVI, które skończyły się dopiero, gdy w r. 1609 stolica Polski przeprowadziła się stąd do Warszawy za Zygmunta III. Wiele klęsk spadło potem na osierocone miasto w czasie burzliwych dziejów wojen szwedzkich. Konfederacji barskiej, wreszcie rozbiorów Polski i powstania Kościuszki. Nie lepsze były też późniejsze czasy austriackie, najpierw krótkie bo od r. 1796—9, a potem dłuższe po r. 1846. A co było w środku? Nie wiedział, co z niem zrobić Kongres Wiedeński w r. 1815, więc zamianował go „Wolnem, niepodległem i ściśle neutralnem miastem Krakowem z okręgiem Była to więc miniaturowa Rzeczpospolita Krakowska, ale „protektorów" miała wielkich i licznych, bo w postaci wszystkich trzech państw zaborczych. W nowszym dopiero -okresie miasto na nowo zaczęło się dźwigać, a od r. 1910, po przyłączeniu gmin podmiejskich, jest „Wielkim Krakowem1', który liczy! w r. 1927 — 191.385*) mieszkańców. W czasie Wielkiej Wojny miał Kraków- trochę przykrości. Ponieważ byt twierdzą, więc Austriacy za zbliżaniem się wojsk rosyjskich zarządzili ewakuację połowy miasta. Skończyło się jednak na obawie, bo Rosjanie do znanego sotoie zresztą miasta z lat 1813-—5 nie weszli, poniósłszy klęskę pod Gorlicami. Radzą wprawdzie niektóre przewodniki zacząć zwie- dzanie Krakowa od rynku, ale nie posłuchamy tej rady, bo godzi się pierwszy pokłon i pierwszą daninę podziwu złożyć zabytkom na wzgórzu wawelskie-m nad1 Wisłą. Na wzgórze można wejść bez strachu, bo przecież legenda dawno już otruła smoka, którego przedtem sama wymyśliła, a jego „rezydencję11, sławną jamę może sobie każdy oglądnąć przy świetle elektrycznem

[madohora]

Do katedry wchodzi się przez żelazne drzwi, na których litera I< przypomina Kazimierza W., który dokończy! budowy świątyni. Podejść trzeba najpierw do kaplicy, względnie grobowca św. Stanisława na środku katedry, gdzie w srebrnej trumnie, roboty mistrza gdańskiego w XVII w., po zrabowaniu poprzedniej przez Szwedów, mieści się złoty relikwiarz ze szczątkami straconego biskupa. Przed wielkim ołtarzem koronowali się królowie. Zdobi go obraz Chrystusa ukrzyżowanego na srebrnej blasze z XVII w. Zanim odejdzie się od tego ołtarza, trzeba przyjrzeć się grobowcowi kardynała Fryderyka, brata Zygmunta Starego, na stopniach, gdyż jest to dzieło największego artysty poi. w średnich wiekach, Wita Stwosza. Obok, po lewej stronie, spoczywa królowa Jadwiga. W nawie głównej godne uwagi są jeszcze b. cenne gobeliny. Wielkie również skarby artystyczne i pamiątkowe przechowują się w 18 kaplicach w nawach bocznych, acz nierówno obdzielone. Tedy zadowołnić się można zwiedzeniem tylko najważniejszych. Zaczynając od prawej strony zajść trzeba najpierw na dłuższą chwilę zaraz do pierwszej kaplicy św. Krzyża. Dużo tu rzeczy przykuwających uwagę: grobowiec Kazimierza Jagiellończyka, fundatora kaplicy, wykuty przez Wita Stwosza1, malowidła w stylu bizantyjskim na ścianach, wreszcie tryptyki średniowieczne w dwu ołtarzach drewnianych, malowidła mistrzów cechowych, Wszystko to wielkie rzadkości malarskie. Szkoda, że z tym archaicznym charakterem kaplicy kłóci się rokokowy pomnik ks. Kajetana Sołtyka, biskupa krak., którego Moskale porwali w r. 1767 za działalność patriotyczną i wywieźli bezkarnie do Kaługi, co przedstawia płaskorzeźba na trumnie. Obok kaplicy pomnik Piotra Kmity, wojew. krak. (+ 1553). Za kaplicą Potockich z posągiem Chrystusa Thorwal'dsena i Radziwiłłów (Szafrańców), jako czwarta z rzędu wznosi się kaplica Wazów, wyłożona • czarnym marmurem z napisami fflagrobkowemi Wazów. Naprzeciw znajduje się sarkofag Władysława Jagiełły. Teraz wchodzimy do kaplicy Zygmuntowskiej. Żaden opis nie zrówna piękności tego najprzedniejszego dzieła renesansu nie tylko w Polsce, ale na obszarze całej Środkowej Europy. Nie wiedzieć, co tu najpierw podziwiać, czy rękę architekty (EL Barecci), która ją zbudowała, czy rękę rzeźbiarza (J. de Cini), która przyozdobiła jej ściany V w obu wypadkach z mistrzowstwem włoskich artystów Odrodzenia. Bogactwo ze sztuką podały sobie ręce do stworzenia piękności tej iście królewskiej kaplicy, którą Polska zawdzięcza Zygmuntowi I. Naprzeciw wejścia widzisz tron królewski, ozdobiony przepięknym orłem ze srebra. U podnóża płyta grobowa Anny Jagiellonki, żony Stefana Batorego. Ona to wzniosła tutaj naprzeciw ołtarza wspólny pomnik ojcu i bratu: Zygmuntowi I i Zygmuntowi Augustowi. Zygmunta I i Annę Jagiellonkę (dwukrotnie) wyobrażają także 3 obrazy nad portalem. Przepychu artystycznego kaplicy dopełnia jeszcze srebrny ołtarz, zawierający wewnątrz srebrne płaskorzeźby, zewnątrz malowidła na dr,zewie — dzieło mistrzów niemieckich. Naprzeciw kaplicy sarkofag królowej Jadwigi. Dalsze — to kaplica Konarskiego z XIV w., kaplica ś w. Ja u a Chrzciciela (Zadzika), gdzie ubierano królów przed koronacją, kaplica króla Olbrachta, z grobem tego króla i pomnikiem oraz z .relikwiami bł. Wincentego Kadłubka na ołtarzu w srebrnej trumnie. Sławi go tu także witraż za bogobojny żywot i pierwszą książkę przez Polaka napisaną — za jego kronikę dziejów polskich. Przed pomnikiem Kazimierza Wielkiego zatrzymać się trzeba z szacunkiem: k ról. jedien z największych tu spoczywa, a pomnik jest arcydziełem, sztuki gotyckiej! Obojętnie nie przejdziemy przed następną kaplicą Jana Grot a, choćby przez cześć dla relikwii św. Młodzieniaszków i grobowca ze zwłokami Jana Pawła Woronicza pod kaplicą, prymasa Polski i poety, który w najcięższych jej chwilach wieścił zmartwychwstanie w poemacie „Sybilla". Dalej zatrzyma nas również kaplica Stefana Batorego. Należy do najstarszych części katedry. Pozostał w niej1 pomnik wymienionego króla, zwłoki zaś przewieziono w r. 1'876 do kaplicy Jana Chrzciciela. Kaplica ma także pomniki dwu innych królów, Jana 111 i Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Do loży królewskiej prowadzi galeria z zamku. Obok kaplicy św. Katarzyny (Gamrata) stoi ołtarz z cudownym Chrystusem z XIII w., który według podania, miał przemówić do królowej Jadwigi. Naprzeciw stary grobowiec ze zwłokami Władysława Łokietka, wystawiony przez jego syna, Kazimierza W. Potem idą kolejno kaplica Zebrzydowskich, -kaplica Skarszewskich, kaplica Lipskich, przed którą grobowiec Adama Mickiewicza. Dalej kaplica Maciejowskich z nowym pomnikiem Władysława Warneńczyka, kaplica Czartoryskich, fundacji kardynała Zbigniewa Oleśnickiego, wreszcie kaplica św. Trójcy, ufundowana i po królewsku wyposażona przez królowę Zofję, czwartej żony Władysława Jagiełły, z czego jednak niema śladu. Przed kaplicą wejście do grobów królewskich.

[madohora]

W Skarbcu katedralnym jest tak wielkie bogactwo najdrogoeenniejszych pamiątek, mimo przetrzebienia przez rabunki i ofiary w potrzebach narodowych, że nie sposób ich tu opisać. Dość będzie, gdy wymienimy relikwiarz złoty z głową św. Stanisława i drugi w kształcie ręki, kapiącą od pereł i drogich karmieni infułę tego świętego, dalej relikwie św. Zygmunta W złotej oprawie, relikwiarz z cząstką gwoździa Chrystusa, dar papieża Marcina V, miecz koronacyjny królów polskich, włócznia św. Maurycego, dar cesarza Ottona dla Bolesława Chrobrego, trofea wiedeńskiej wyprawy Zejść godzi się jeszcze do grobów królewskich pod katedrę, o których już mieliśmy wzmiankę, a- wyszedłszy z królewskiej świątyni spojrzeć przed wejściem do zamku na całość budowli i trzy wieże, które udzielają jej strzelistości. ' Ta po stronie północnej — .to wieża Zygmuntowska: umocowany w niej „Zygmunt", dzwoń olbrzymi, odlany z ' rozkazu Zygmunta Starego z armat, wziętych pod Obertynem, gdzie w r. 1531 cztery tysiące rycerstwa polskiego pobiło nagiowę aż 24 tysiące Wołochów. Jeden na sześciu! — jak bywało często w dziejach naszych.

[madohora]

Do Zamku królewskiego na Wawelu wchodzi się dziś z wielką ulgą w sercu, bo w coraz dalszą przeszłość odchodzą czasy, gdy ku upokorzeniu narodu rezydencja jego królów służyła zołdactwu najezdcy za koszary. Trwało to do r. 1906, w którym zaczęła się restauracja £amku, po opróżnieniu go przez wojska austriackie. Słono trzeba było 'przedtem zapłacić skarbowi wo;skowe:;!u za pobudowane tani budy (3 i pół miliona koron). Umiejętna ręka restauratora, prof. Szyszko-Bohusz.:, odsłoniła nie tylko piękności zamku z czasów Zygmunta I, kiedy otrzymał dzisiejszy wygląd, lecz także odkryła go tajemnice z wieków dawniejszych, jak kościółek św. Feliksa i św. Adaukta, przypuszczalnie z IX w., w prawej części Zamku, albo szczątki katedry św. Gereona z XI w. w podziemiach. Bo trzeba wiedzieć, że Zamek ten ma dzieje starsze z pewnością, niż sam Kraków i zabiegali oń książęta w czasie Polski w podziałach, igdyż posiadanie jego stanowiło precedens do władzy nad wszystkiemi dzielnicami.

[madohora]

Przez sień wjazdową wchodzi się na niezwykłej piękności dziedziniec zamkowy w obramieniu lekkiej renesansowej kolumnady ganków. Tutaj odbywały się turnieje, popisy dzielności rycerskiej, na oczach króla i dworu. Ze szczegółów architektonicznych zwracają uwagę trzy wieże: najbliżej katedry wieża Sobieskiego, potem Zygmunta III, wreszcie Lubranka i trzy baszty: Senatorska,, Sandomierska i Złodziejska. Wykusz od strony kościółka św. Idziego nosi nazwę Kurzej Stopy. Wejdźmy teraz do wnętrza, aby zobaczyć na dole komnatę gotycką, na jednym: filarze, gdzie miał Wejdźmy teraz do wnętrza, aby zobaczyć na dole komnatę gotycką, na jednym: filarze, gdzie miał umrzeć Kazimierz W., na pierwszem piętrze Salę srebrną, gdzie w kredensie były srebra królewskie; oraz ..laboratorium chemiczne" Zygmunta III, w którym ten ukoronowany „alchemik" wzorem średniowiecznym starał się wynaleźć złoto, wreszcie na 2-igiem piętrze Salę senatorską i Izbę poselską.

[madohora]

W budynku poszpitalnym, zbudowanym przez Austriaków, znajdują się sławne arrasy (gobeliny) z czasów Zygmunta Augusta, po pokoju w Rydze szczęśliwie odzyskane od Rosji. W zabudowaniach tych mieści się również muzeum etnograficzne. Zejdźmy teraz na rynek, bardzo obszerny' i upamiętniony wielu wydarzeniami historycznej wagi. S u k i e n- nice na ś.odku z attyką renesansową należą,, po odnowieniu w 2-gie‘j połowie XIX w., do najokazalszych gmachów miasta. Ruchu i życia udzielają mu liczne kramy w podtużneni przejściu, a powagi to, że-jest na pierwszem piętrze siedzibą głównej części Muzeum Narodw e g o. Muzeum to największe l najzasobniejsze w Polsce, wielka atrakcja Krakowa, prowadzi na razie żywot koczowniczy z powodu braku odpowiedniego gmachu na wspólne, pomieszczenie jego bogactwa muzealnego. W jego sktad wchodzi Muzeum główne w Sukiennicach (malarstwo i rzeźba współczesne i dawniejsze, starożytności polskie, zbiór gemm, zbiór rycin, pamiątki po Kościuszce, Mickiewiczu i innych, etnografia, rzeczy japoński© ze zbiorów F. Jasieńskiego), Muzeum Czapskich przy ul. Wolskiej (zbiór monet, medali i porcelany poi. oraz biblioteka, zawierająca stare druki), Muzeum i m, Erazma Barącza (obrazy, tkaniny poi. i wschodnie, meble, broń i t. p.), wreszcie Dom Matejki przy ul. Floriańskiej (pamiątki po mistrzu malarstwa poi., zbiór starych strojów krakowskich,, narzędzia tortur z podziemi ratusza, zbiór szkiców Matejki). Pozatem spora część zbiorów spoczywa w skrzyniach, nie mając gdzie ujrzeć światła dziennego.

[madohora]

Chlubi się Kraków muzealny ponadto wielką ilością innych muzeów, jak Gabinet archeologiczny oraz Gabinet historii sztuki w Collegium N o v u m, centralnym gmachu uniwersyteckim naprzeciw ul. Wolskiej1, M u z e u iti T e c h n i. c z n o - P r z e m y- slowe przy ul. Smoleńsk, Muzeum fizjograficzne i Muzeum1 archeologiczne ze słynnym posagiem słowiańskiego boga Światowida, w gmachach Akademii Umiejętności na rogu ul. św. Marka i Sławkowskiej. Wszystkie te zlbiory przewyższą jednak Muzeum k s. Czartoryskich przy ul. Pijarskiej. Dość powiedzie, że prócz wykopalisk przedhistorycznych, starożytności, ■ zabytków średniowiecznych, zbrojowni, monet i medali w d.ziale obrazów i miniatur zawiera oryginały Rafaela,, Leonarda da Vinci, R e m b r a n d t ai, G i o r g i o H e‘a i in. Biblioteka zaś i archiwum obejmuje bezcenne skarby w drukach z XVI w. i .rękopisach od XII w. począwszy. Prawdziwy raj dla bibliotecznych ..molów" w postaci ludzkiej, oraz smakoszów sztuki i wszelkiej starzyzny kulturalnej

[madohora]

Z dawnego ratusza w rynku pozostała tylko wieża. W podziemiach jej mieściło się więzienie i izba tortur. Przed Sukiennicami pomnik Mickiewicz a. Wszystko to wymieniliśmy jednym tchem, gdyż spieszno ham do zwiedzenia tutaj największego kościoła w Krakowie,' kościoła Mariackiego z cudownym Krucyfiksem. Półtora wieku złożyło się na jego budowę, bo trwała ona od potowy XIV do końca XV w. Tragiczne podanie przylgnęło do różnicy w wysokości obu wież: budowniczy wieży niższej miał zamordować brata z zazdrości, że go wieży niższej miał zamordować brata z zazdrości, że go prześcignął wieżą wyższą i to tym właśnie nożem, który wisi w Sukiennicach. Wnętrze kościoła wywiera imponujące wrażenie dzięki zespołowi gotyckiej architektury z polichromią pomysłu Matejki, niedawnej daty. Kościół otacza 12 kaiplic i wypełnia go mnóstwo wartościowych zabytków. Przewyższa je jednak wszystkie swoją bezcenną wartością artystyczną wielki ołtarz, najpiękniejsze bodaj dzieło Wita Stwosza.

[madohora]

W Krakowie to trzeba właściwie kapelusz wciąż trzymać w ręku. Co krok bowiem przechodzi się obok jakiegoś kościoła i czasu trzebaby, mieć co niemiara, gdyby się chciało oglądnąć wszystkie ich piękności. Jest gdzie się modlić: samych rzymsko - katolickch kościołów jest bez mała pół setki. Tedy słusznie przydano Krakowi również nazwę „Rzymu polskiego”. Opresje wojenna, czas, pożary, a nawet trzęsienia ziemi sprawiły, że pierwotóość ich budowy wielce ucierpiała i zatarła się nieraz do szczętu pod wpływem późniejszych rekonstrukcji. Zawierają one mimo wszystko tyle jeszcze rzeczy pięknych i pamiątkowych, że nawet przy bardzo skąpo ograniczonym czasie, niektóre trzeba odwiedzić

[madohora]

I tak zaraz za kościołem Mariackim stoi kościół św. Barbary, którego gotycką przeszłość zatarły czasy barokowe. W dobudowanym Ogrojcu nad ołtarzem rzeźba Wita Stwosza: Modlitwa Chrystusa w Ogrojcu. Kośció! mieli wznieść w wolnych chwilach murarze, zajęci przy budowie kościoła Mariackiego. Obejdźmy teraz śródmieście, zapuszczając się czasem za planty. Otaczają one śródmieście dokoła pierścieniem i zatożone zostały na miejscu dawnych murów i wałów. Miejsce przechadzek i schadzek. Nazywają je słusznie „płucami" Krakowa. Ozdobą ich jest trochę pomników. Od kościoła św. Barbary kierując się na lewo przez malowniczy Nowy Rynek i ul. św. Krzyża, dochodzimy do placu, gdzie stoi Teatr im. J. Słowackiego i kościół ś w. Krzyża, bardzo stary i oryginalny, dzięki sklepieniu palmowemu, opartemu na jednym filarze. U wylotu ul. Floriańskiej stoją resztki fortyfikacji miejskich: Brama Florjańska z częścią murów i Barbakan albo Rondel, jedem z ostatnich tego rodzaju zabytków w Europie. Baszt na murach broniły poszczególny cechy. W dawnym arsenale miejskim obok mieści się Muzeum Czartoryskich. Na pl. Matejki za Rondlem popatrz na najpiękniejszy pomnik w Krakowie i w Polsce. pomnik Grunwaldzki, wykonany za ofiarne pieniądze Ign. Paderewskiego przez art. A. Wiwulskiego w r. 1910 na pamiątkę 500-eij rocznicy sławnego, lecz, niestety, niewyzyskanego zwycięstwa pod Grunwaldem: na górze Jagiełło na koniu, ma przodzie W. ks. Witold, u stóp pokonany Krzyżak. Źmudzin, dmący w róg, symbolizuje z wielką siłą żywioł walki. (niestety nie zachował się)Parę kroków stąd nia Kleparz, gdzie stoi, kościół ś w. F 1 ,o r j a n a. Posiada bardzo cenne zabytki, ale i żałobną pamięć: pogrzeby królów stąd ruszały.

[madohora]

Wróćmy teraz przed planty i idźmy dalej w lewym kierunku. Przy ul. Sławkowskiej naprzeciw kościoła św. Marka, jeszcze z czasów Bolesława Wstydliwego, wznosi się A k a d e m i a Umiejętności, o której już słyszeliśmy. Dalej na pŁ Szczepańskim Pałac T o w. Sztuk Pięknych. W tej okolicy za plantami k o- ściół Karmelitów z cudownym obrazem Matki Boskiej. Modlił się przed nim Sobieski przed wyprawą wiedeńską. Przy ul. św. Amny znajduje się kościół &w. Anny w stylu barokowym z grobowcem św. Jana Kantego, prof. Uniw. Krak. Kościół ufundował Sobieski. Obok Biblioteka J a g(i e H o-ń s k a, jedna z tych budowli, które tworzą dumę Krakowa. Pochodzi z XV w. Obok kaplicy św. Jana Kantego przechodzi się na przepiękny dziedziniec arkadowy. Na, miejscu jest tu pomnik Kopernika. Biblioteka sama ma ponad pól miljona tomów!

[madohora]

Wreszcie pozostają jeszcze w śródmieściu do zwiedzenia: Kościół 00. Franciszkanów, który w częściowej architekturze romańskiej ma jeszcze ślady pochodzenia, z XIII w. Teraz zdobi go genjatoa polichromia i witraże St. Wyspiańskiego. Znajduje się tu cudowny obraz Matki Boskiej Bolesnej z XV w., zwanej dawniej „Smętną Dobrodziejką". Z klasztorem obok kościoła łączy się wiele wspomnień historycznych.
Kościół 0 0. Dominikanów niedaleko, także pierwotnie romański, teraz gotycki (z XIV w.). Posiada również cudowny obraz Matki Boskiej.. Spoczywa tu w osobnej kalplicy św. Jacek. Piękne są klaplice renesansowe: Lubomirskich na prawo od wejścia i na lewo- Zbaraskich. Nad licznemd pomnikami góruje bronzowy pomnik Kalińiacha (Filipa Buonacorsi), zasłużonego w piśmiennictwie poi. Wiocha, jako dzieło Wita Stwosza. Kościół św Piotra, fundacji Zygmunta III, z grobowcem ks. Piotra Skargi. Obok kościół ś w. Andrzeja z XII w., ongiś obronny.

[madohora]

Chcąc zobaczyć jeszcze parę innych pięknych kościołów, trzeba podjąć trudy niebardzo miłej przechadzki na Kaźmierz. Wznoszą się tutaj: Kościół Bożego Ciała, z cudownym obrazem Matki Boskiej, ufundowany przez Jagiełłę. W lewej nawie w renesansowym ołtarzu spoczywają zwłoki błog. Stanisława Kaźmier- czyka (t 1489 r.). Ołtarz barokowy — jak w kościele ś w. Katarzyny, również w tych stronach. Dar Kazimierza W., jeden z najpiękniejszych gotyków w Krakowie i w Polsce. Wewnątrz kłócą się ze sobą trzy style: gotycki (kruchta, obrazy krakowskich mistrzów cechowych, tryptyk św. Jana Jałmużnika, krużganki klasztorne), renesansowy (pomnik Jordanów, największy w Krakowie) i bafokowy (wielki oitarz). Cudami słynie obraz Matki Boskiej i Jezusa w tym kościele. Wreszcie barokowy kościół 00. Paulinów na Skałce, na miejscu kościoła, gdzie Bolesław Śmiały miał zabić św. Stanisława. Obok sadzawka, do której miały być wrzucone zwłoki zamordowanego biskupa. W grobach zasłu- ż o n y c h pod kościołem spoczywają między irmemi zwłoki Długosza Kraszewskiego, Pola i Wyspiańskiego Najnowszym kościołem w Krako-wie, konsekrowanym w r. 1921, jest kościół O O. Jezuitów. Interesować może, jako próba wyzwolenia się ze wszystkich dotychczasowych stylów. Z nowszych gmachów .świeckich trzeba zobaczyć przynajmniej D om T o w. Lekarskiego ze względu na ornamentykę, projektowaną przez Wyspiańskiego.
Pożegnać Kraków najlepiej spojrzeniem na całość. I jeśli nam nie wystarczył widok z wieży marjackiej i z Wawelu, to trzeba i warto wyiść ma Kopiec Kościuszki na wzgórzu św. Bronisławy, usypany w latach 1820—23 i zawierający urny z ziemią racławicką i maciejowicką, a również na Kopiec Krakusa na Krzemionkach, usypany w czasach przedhistorycznych

Podróże po Polsce

[madohora]

[madohora]

Rok 1927 sprowadzenie zwłok Słowackiego na Wawel - wyszperane

„Siedmdziesiąt ośm lat upływa od śmierci J. Słowackiego na obczyźnie i pochowania go na paryskim cmentarzu; czterdzieści lat od zawiązania sią Komitetu dla sprowadzenia jego zwłok do ojczyzny. Najwyższy już czas, by śmiertelne jego szczątki nieśmiertelnego króla-ducha narodu wróciły w triumfie do kraju, którego żywy nie chciał oglądać w niewoli, a którego wolność była gwiazdą przewodnią jego myśli i uczucia. Otwórzmy więc serca — i sakiewki, by wielki pielgrzym mógł wreszcie wrócić do Ojczyzny.
Oto przemowy przedstawicieli Komitetu młodzieży, którzy zainicjowali składki w szkołach, teatrach i kinach, na sprowadzenie zwłok Słowackiego. Do akcji tej przystąpił rząd i w czerwcu b. r. odbędzie się powtórny pogrzeb genjalnego poety. Nareszcie naród polski zdobył się na czyn, którego powinien był dokonać w czasie niewoli — postanowił sprowadzić te drogie prochy do kraju wolnego. W czerwcu trumna wieszcza będzie już w ojczyźnie złożona w podziemiach katedry wawelskiej. Zdawało się, te decyzja tak słuszna będzie wyrazem jednomyślnej woli narodu, tymczasem nad trumną wieszcza rozegrały się spory różnych klik literackich i koterji, które nie mogą swym głosem sprawie tak ważnej zaszkodzić. „Straż Piśmiennictwa Polskiego" oświadczyła się za pochowaniem Słowackiego w katedrze św. Jana w Warszawie, do niej przyłączył się P. E. N. robiąc wymówkę rządowi, że bez porozumienia się z nim przedsięwziął tak ważną sprawę. Za nim poszły pisma stołeczne, a ostatnio „Wiadomości Literackie" swą niepotrzebną ankietą „Gdzie powinny spocząć zwłoki Słowackiego ?“ wywołały nową „burzę" tak, że smutne to jest, iż w ważnych chwilach nie może być u nas jednomyślności, ale tysiące głosów woła o swe prawo, a każda klika wścibia swe „trzy grosze".
Sprawa pomnika, wyboru miejsca na niego, wywołuje przykre polemiki i walki. 1 tu nie obeszło się bez tego przy tak ważnej sprawie jak pogrzeb Słowackiego Czyż potrzebne były te swary, klótnte tyle wylanego atramentu?
Niektórzy chcą pochować Słowackiego obok jego matki, w Krzemieńcu, za którym przemawiają motywy uczuciowe, a także wzg]ą*d na wielkie znaczenie jakie grób Słowackiego na Wołyniu mógłby mieć dla sprawy unarodowienia wschodnich kresów, inni pragną go pochować w Tatrach, w Poznaniu, Lwowie, aby tylko dogodzić swej ambicji. Wiemy że każde miasto pragnęłoby posiadać u siebie drogie szczątki wieszcza, ale jego spoczynek winien być tylko w Mecce polskiej w Krakowie. Słowacki nie był nigdy w Krakowie — związany był więcej z Warszawą, katedra św. Jana byłaby niewątpliwie także godnem miejscem spoczynku. Zapominają jednak wszyscy o tem, że tylko Wawel należy się Słowackiemu, bo na to zasługuje w całej pełni. Gdyby Słowacki był Anglikiem, pochowano by go w Westminsterze, gdyby był Włochem spocząłby w Panteonie rzymskim lub w Santa Croce we Florencji, gdyby był Francuzem pochowanoby go w Panteonie paryskim, a że jest Polakiem, leżeć będzie w Panteonie polskim na Wawelu Artysta słowa, który mowie polskiej nadał blask niewysłowiony i świetność najdostojniejszą, mocarz ducha, twórca jednej z najwspanialszych uniwersalnych koncepcji metafizycznych, na jakie zdobyła się ludzkość, godny stanąć obok Goethego, Szekspira, Danta i innych, nasz Król - Duch narodu — winien spocząć na Wawelu.
W hierarhji duchów stoi na równi z Tadeuszem Kościuszką, Poniatowskim i Mickiewiczem, a grób jego w bliskości ostatniego nie będzie pomniejszycie- lem olbrzyma. —
Czekajmy więc tej wzruszającej chwili w Polsce, kiedy do ojczyzny przypłyną morzem prochy wieszcza, a pochowamy je z najgłębszą czcią. —

Fr. Lipiński - 1927 rok

[madohora]

Sprowadzenie Słowackiego na Wawel - 1927

[madohora]

Pozostał tylko pusty grób na cmentarzu Montmar- tre .. . Rodacy na obczyźnie nie będą już mieli do kogo przychodzić co roku, pomodlić się nad Jego grobem i pomyśleć o ojczyźnie .. . Prochy Jego zabrała wolna ojczyzna. Spełnił się sen Jego; rzeczywistość zadała Jego słowom cios — bo oto wraca w triumfie na wzgórze wawelskie wśród bicia dzwonów, w serce Polski, by spocząć na wieki obok genjalnego Mickiewicza. Jedno z naszych marzeń gorących spełniło się. Będziemy my, uczniowie wielkiego mistrza, słońca mowy polskiej, cisi i spokojni, kiedy te drogie szczątki będą śród nas i codziennie, przez setki lat czciciele Jego ducha przychodzić będą do polskiego Westmins- teru, składać pokłon wieszczowi i modlić się przy Jego sarkofagu.
Heljos słowiańszczyzny, Król - Duch jasnowłosego plemienia, śród świeczników serc płonących, wraca do wolnej ojczyzny po tułaczem życiu. Nieście Go w śpiewie dzwonów, śpiewajcie nad drugą Jego mogiłą Jego pieśni, co tchną, wieczności złotem, pod niebem płowem, kryjącem lud północy. —Duchu nasz święty! 78 lat nie było śród nas Twego ciała, które pożarła ziemia francuska, wessała Twe ciało w siebie, że prochem się stało tylko ! Dziś do żywego narodu powracasz, w inną Polskę, współczesną, oglądnąć ją oczyma duszy, lecz jakże zmienioną wobec oblicza świata i historji! Niegodni dotknąć Twych szat, mali, dźwigający na barkach wielki ojczyzny glob — dostąpiliśmy zaszczytu witania Ciebie, Czcząc Cię wtórnym królewskim pogrzebem, który się już nigdy nie powtórzy na ziemi. Hołd nasz, za cud Twoich pieśni, jest marnością jeno i późną wdzięcznością za zapomnienie przez jeden wiek 1 . . Twe biedne życie, troski, tułaczka i niezasłużona pogarda współczesnych, staje nam w oczach i wyciska łzy — wstyd pali nas,gdy sięgniemy myślą do pierwszego pogrzebu i samotności w ostatnich chwilach życia . . .Dziś Cię czcimy — daruj te grzechy przeszłości narodowi, a błogosław współczesnym. W duszach naszych wyrósł Twój posąg ze słów złotych, świętych, a wokoło niego wieją wieczne wichry boże, nieśmiertelne. Duchu! Pod łukami tęcz płynąć będą Twe prochy przez morza polskie i Wisłę, a za Tobą pójdą na wzgórze wawelskie wszystkie stany, a potem słońce, gwiazdy i księżyce, aby Ci hołd oddać i pożegnać Cię na sen wieczysty. Lato polskie ubrało się strojnie w zieleń wonną, aby Cię chwalić — co roku słowików chóry śpiewać Ci będą w każdej wiośnie, rozkrzyczane burze oświetlone błyskawicami, poruszą Twe prochy, gdy ucałują wieżyce wawelskie w przelocie — jesień zapłacze smutno o smętku dni Twoich na ziemi, a zima ubieli kraj na sen podobny Twemu.
Wieszczu, który modliłeś się o wolność ojczyzny w każdej godzinie smutku, ilekroć ukazała się żałobtta postać Polski przed Twemi czarnemi oczyma — chwała Ci! Otwórzcie wasze dusze na przyjście jego promiennego ducha, niech zmartwychwstaje śród was, póki ziemia nosić na sobie będzie Polaków! Niech dzwony ze wszystkich kościołów grają żałobae larum nad jego trumną, a niebo się pokłonił Pieśniarz świata do ojczyzny wraca! Napełnijmy ten czas Jego duchem wzniołym, a tęczą pieśni Jego owińmy ciała — mówmy Jego pieśnią co dnia, jak on je śpiewał — wznieśmy się nią w czyny świetlane, byśmy poznali Go i byli Jego duchem wielcy. Kąpmy się w fontannach Jego natchnienia a wyjdziemy czyści i wielcy w Jutra dziedziny srebrne

[madohora]

Witaj nieśmiertelny duchu w bramach ojczyzny w hymnie zielonych drzew, w śpiewie ziemi rodzonej, w blasku gwiazd, księżyców, słońca, o których tak śpiewało Twoje kochające, czyste serce. Szumcie mu góry, rzeki, lasy, kłaniajcie się czerwone Tatry, grajcie mu morza i cały polski narodzie uskrzydlony w najwyższy podziw — Herubinowi poetów ! Nieś prochy swego syna - tułacza, tam gdzie schowałeś prochy wielkich ojców bezdzietnych ! Zanieś Go pod strojne z marmurów sklepienia, pod śpiż, bronzy i złoto tam, gdzie schowała się przeszłość
w posągach. Słońce, stań nad prochami wieszcza i pokłoń się twemu śpiewakowi, gwiazd girlandy, sypcie perły nocą z swych zaczarowanych światów na wzgórze kościołów i grobów, za piękno, w które On was zaklął na w ie k i! Pozwól wieszczu, słońcu Twemu błyszczeć w narodzie i niech o cześć winną Tobie zawsze się upomina ! Niech małość nasza stanie się wielkością Twych pieśni i w nieśmiertelność się przetworzy

Fr. Lipiński

[madohora]

Portret Jego.
(wyjątek z , Pamiętników" arcyb. Z. Szcz. Felińkiego)

Powierzchowność miał bardzo niepospolitą: budowa ciała wątła, mało rozwinięta, z jednem ramieniem nieco podniesionem, z piersią zapadłą i wychudłemi rękami, ukoronowana była głową kształtną o wyniosłem czole, z pod którego świeciły ogromne czarne oczy, patrzące tak głęboko i wyraziście, iż wzrokiem jednym mógłby całe poematy wypowiadać. Mały czarny wąsik zaledwie ocieniał wąskie lecz bardzo ruchome wargi, na k tó r y c h każde odbijało się uczucie, tak, iż na przemian już to drżały one rzewnem wzruszeniem, już zaciskały się gniewem, już wreszcie w y kwitał na nich wyraz takiego szyderstwa, iż biada temu, kto ten ironiczny uśmiech wywołał: żadna zniewaga nie zabolałaby go tyle, co ta lekceważąca
wzgarda. Ze wszystkich wieszczów naszych, nie wyłączając nawet Mickiewicza, który w chwilach natchnienia przeistaczał się nie do poznania, żaden nie miał oblicza tak uduchowionego w życiu codziennem jak Słowacki. A nie tylko wyraz twarzy lecz i mowa jego
nie schodziła nigdy z wyżyn poetyckiego nastroju. W epoce, w której go poznałem, t. j. na parę lat przed jego śmiercią, nie widziałem go ani razu w usposobieniu, nie mówię już trywialnem, ale pospolitem nawet. Czuć w nim było zawsze mędrca i poetę, zajętego wyłącznie kwestjami ducha i wieczności, albo opatrznościowego posłannictwa narodów. Nawet nierozdzielnie z ludzką naturą uczucia serca umiał on podnieść do tych wyżyn nadziemskich, gdzie panuje niezainąćony spokój z zamiłowania woli Bożej płynący Żadnej burzy, żadnego narzekania, żadnej nawet niecierpliwej żądzy dusza jego nie znała, pomimo, iż po ciernistej postępował drodze, tęskniąc ustawicznie do lepszego niż obecny świata. A i za grobem nie
marzył o możebności jakiegoś szczęścia, zasadzającego się na ciągiem używaniu, lecz się odzywa do odchodzącego bohatera: „Niechaj nie sądzi, że jest upomijninek dla ducha in n y jaki nad spoczynek

Opis z roku 1927 - zachowana oryginalna pisownia

[madohora]

JuijuszowI Słowackiemu w hołdzie na sprowadzenie zwłok Jego do kraju

A oto wreszcie wybiła godzina,
Ojczyzny wracają. Twe k o ś c i!
Polska dziś Ciebie - najlepszego Syna
W swem Panteonie wieki będzie gościć
Między królami, którzy śnią tam smutni
Ty wśród nich spoczniesz królu polskiej lutni 1 . •
Wracasz do Polski po śnie nieprzespanym,
W złotej girlandzie z słońc na swojej skroni
W płaszczu z purpury - co nie wyżebranym
Jest na Twym Duchu, bo pieśń Twoja dzwoni
Potęgą tonów, czarodziejską siłą,
Które] Ojczyźnie przed Tobą nie było 1 . .
Ty Ją kochałeś jak najlepsze dziecię,
Dla Niej sterałeś swoje lata młode
Sławiąc Jej imię po szerokim świecie —
Chciałeś Jej wrócić słoneczną swobodę . . .
Dziś Ona wolna chrobrych synów mocą
W której sztandary Wolności łopocą . . .
Polska na Twoje W ie s zc zu powitanie
Przed sarkofagiem chyli ze czcią czoła,
Kładać swe serca na śmierci rydwanie
I jakby wiankiem oplata dokoła . . .
Bo Twej mocarnej pieśni czarnoksięstwo
Wyczarowało za grobem zw y c ię stw o ! . . .
W sercach Narodu znicz się wielki pali,
Któryś rozżarzył Twą natchnioną duszą!
Myśmy wsłuchani w oną p ieśń - wytrwali,
Chociaż m ów ion o : oni zginąć muszą . . .
Bo Tyś nam Mistrzu wśród tej nocy mglistej
Świecił Swym Duchem, jako słup ognisty! . .
U stóp Twej trumny zginamy kolana,
By Cię powitać - oddać hołd popiołom,
Które Ojczyzna wolnością świetlana
W swoim przybytku każe strzec aniołom —
Przy harfie złotej grającej w Narodzie,
Abyś śnił wieczność na Wawelskim grodzie!

Robert Rydz.

[madohora]

Otwierają się bramy Wawelu...

Otwierają się bramy katedry wawelskiej; dzwon „Zygmunt11 pręży swe serce, aby dźwięk wydać donośny, aby echo zatrzęsło szczytami Tatr, aby się wryło w stalowe fale Bałtyku. Lecz nietylko dzwon „Zygmunt" na wawelskim akropolu serce swe pręży; nieujarzmiony prąd wzrus-zenia zaczyna ogarniać także żywe ludzkie serca od Warty, Wisły po Prypeć, od Dniestru po Niemen. Coż to, czy jaki wódz wsławił się wielkiem zwycięstwem? Czy może Sobieski wraca z pod Wiednia, ocaliwszy od zagłady państwa Europy i wiarę Chrystusową? A może któryś z królów przywdziewać ma złocistą koronę i płaszcz purpurowy?
Nie. Nie czcimy dziś wodza, który dzielnie umiał topić miecz we krwi wrogów i za tę krew, częstokroć nawet niewinną, chciał zbierać wieńce laurowe. I nie oczekujmy też królewskiej koronacji: nasi królowie pokładli swe głowy do trumien wawelskich podziemi, a berła swej władzy oddali w ręce śmierci.
Dziś u nas inne święto: oto wraca do nas Król - Duch, którego władza nad nami jest nieśmiertelna. Wraca ten, który, jak niegdyś przed 90 laty, tak i dziś, woła do nas:
„Baranki z ducha, ja pasterz wasz;
Nad piękne zdroje powiodę was;
Puszczę was, owieczki, na piękne kwiateczki I będę pasł".
Skądże ta władza? Oto odpowiedź samego poety:
\Pan Bóg mnie słucha, ozłocił twarz:
Bogiem promienny, odprawiam bezsenny Anielską straż
Wraca sternik naszemi duchami napełnionej łodzi, wraca wieszcz i największy poeta polski, Juljusz Słowacki. Źle powiedziałem — wracają tylko jego ziemskie prochy, które przed 78 latami spoczęły na ziemi francuskiej. Bo on sam, z swym duchem królewskim z swą podniebną poezją, która nas miała z przyziemnych zjadaczy chleba w aniołów przemienić — on był zawsze między nami.
Był z nami, kiedy nam w swej młodzieńczej twórczości tragiczne dzieje Araba, Mnicha, czy Bieleckiego pokazywał; kiedy pieśniami do powstania listopadowego zagrzewał; kiedy nas po Szwajcarji oprowadzał i przecudną pieśń miłości śpiewał. Chciał nas mieć przy sobie, gdy w stroju Kordjana na alpejskich szczytach stoi i, pięknem przyrody odurzony, spala w słońcu wszelkie duszy wędzidła, aby tę duszę oczyszczoną, złożyć w ofierze wielkiego czynu na ołtarzu swej ojczyzny. Szkoda, że niewielu na taką wyżynę za Kordjanem wspiąć się mogło. Jakby wyzwanie do współzawodnictwa rzuca Kordjan słowa: „Pośród szlachetnych Kordjan zwycięzcą zostanie". Gdzie dowód? — Bo jak inni pokazują tylko swe oblicza, on pokaże swe czyste myśli i serce. — Był z nami, gdy nam pokazywał tragedję kobiety bez serca — Balladyny, lub anielską ofiarę Lilii Wenedy, lub nieukojony ból ojca zadżumionych, któremu straszna zaraża całą rodzinę wydarła. Naszym smutkiem przemówił, kiedy, jako tułacz bez ziemi ojczystej, znajdując się na pokładzie statku, oświetlonego blaskiem zachodzącego słońca, wyśpiewał ów hymn wieczorny ; „Smutno mi, Boże“. Jakże nie będzie smutno, kiedy okręt, zamiast ku północnej ojczyźnie, unosi go gdzieś w obce, dalekie strony. A choć to będzie ziemia słoneczna, ziemia, po której Chrystus stąpał — to jednak nie ta z nad Wisły, czy z pod Krzemieńca, więc woła pełen rezygnacji: Smutno mi, Boże!
Z nami jest poeta, gdy z Anhellim oprowadza nas po ziemi sybirskiej, pokazując okropne rany życia społecznego. Nie wzdryga się, choć widzi, jak bledniemy na tyle okropności, choć dusza nam zamiera i chciałaby się cofnąć przed obrazem okropnego życia w mrok śmierci. On ją ciągnie i prowadzi dalej aby przeszła wszystkie męki, cierpienia i ofiary, a przez to
aby się odrodziła i weszła na taką drogę, po której chodzą ludzie bez skazy — ludzie anieli — ludzie z ducha. Bo „wszystko przez Ducha i dla Ducha stworzone jest, a nic dla cielesnego celu nie istnieje. O tego to ducha walczył Słowacki przez całe życie.

[madohora]

Jeżeli dziś chcemy prochy naszego wieszcza należycie uczcić, to dokonamy tego tylko niezłomnem ślubowaniem, źe ducha własnego wciąż kształcić będziemy, stale go uszlachetniać, że go skierujemy ku idejom miłości, prawdy, poświęcenia i dobra wszelkiego.
Duch na pierwszem miejscu a nie ciało. Duch światły a dobry. O to modlą się szczątki naszego
wieszcza, powracając na łono ukochanej ojczyzny. Nie pozwólmy, aby te święte prochy miały w nas widzieć tylko to, co jest prochem ciała, co z duchem się nie łączy i dla ducha nie ży je ! Nie dopuścimy, aby nasz Król - Duch, wracając po latach tułaczki do wolnej ojczyzny, do której tak tęsknił za życia, miał znów wyrzec: Smutno mi, Boże! Z kwiatami, któremi
obsypaliśmy jego trumnę, rzućmy mu nasze dusze, wołając: oto są takie, jakiemi chciałeś je widzieć — cierpieniem oczyszczone, nauką wiary i wiedzy oświecone, w pracy dla przyszłości zahartowane, na piękno wszelkie czułe a dla ciała niepobłażliwe. Panuj nad nami, książę niezłomny! Królu - Duchu! nad duszami naszemi trzymaj straż aby znamienia boskości nie utraciły, aby swej ludzkie godności nie sponiewierały. Królem - Duchem nazwaliśmy Słowackiego, mimo źe nigdy korony ani berła nie nosił, — ale prowadził zwykły żywot polskiego wygnańca - tułacza, który, opuściwszy kraj w r. 1831, t. j. w 22 roku życia, nie
miał go już nigdy zobaczyć. Do końca bowiem życia przebywał za granicą, przenosząc się z miejsca na miejsce. Paryż, Londyn, Genewa, Rzym, Neapol, Grecja, Egipt, Palestyna — oto ważniejsze punkty, w których gościł nasz tułacz, nie mogąc wrócić na łono tej, dla której żyć pragnął. Na obczyźnie też powstały niemal wszystkie jego dzieła. Zmarł w Paryżu
w r. 1849, mając zaledwie 40 lat. Zwłoki jego przez 78 lat spoczywały na ziemi francuskiej. Za życia pragnął, by szczątki jego śmiertelne spoczęły na glebie polskiej, a oto ta Polska otwiera przed nim najgłębsze skrytki swego serca, bo świątynię królewską na Wawelu i tam, pośród największych i najdzielniejszych dzieci swych go składa. Wraca Król - Duch, — wraca za życia. Bo któż śmie powiedzieć, że Słowacki nie żyje. Owszem, żyje on wśród nas życiem niesłychanie potężniejszem, niż kiedy wiek temu przebywał na obczyźnie i stamtąd
do narodu przemawiał, a głos jego głuszyły walki i różne prądy polityczne tak na emigracji jak i w ojczyźnie. Dziś przebrzmiały drobne zgrzyty i fałszywe czasami akordy, a z muzy Słowackiego idzie ku Polsce jeden wielki, natchniony śpiew, wzywający nas do umiłowania tego co najwznioślejsze Boga i ojczyzny I nie pójdzie ten śpiew na daimo, nie przebrzmi
bez echa. On będzie gwiazdą przewodnią naszego życia, jak był za czasów niewoli.
Spojrzyjmy na te czasy. Na kraj nasz przyszły po latach świetności chwile klęski: rozbiory, upadek Napoleona, a tem samem upadek żywej nadziei w zmartwychwstanie Polski, potem jeszcze upadek powstania listopadowego. Naród, odurzony tylu klęskami, począł się gubić w niemocy i zapadać w stan odrętwienia. Któż go miał z tego chorobliwego stanu obudzić, jeśli wszystkie ważniejsze osobistości, jak oficerowie, posłowie, profesorowie, żołnierze i poeci,
opuściły kraj, rzucając światu w oczy tym gestem żywy protest przeciw brutalnej przemocy.
Wtedy to ster i władzę nad duchami opuszczonych przez jenerałów, dyplomatów i królów poezja, narzuciła się narodowi za przewodniczkę i stała się, jak może nigdy przedtem ani potem, wszechwładną panią serc i umysłów całego społeczeństwa. Poezja, odmieniwszy walkę na broń w walkę na pióra, broniła świętości narodowych, podtrzymywała wiarę w sprawiedliwość, wskazywała jutrzenkę swobody i zmartwychwstania Polski. Najsilniej przemówił Adam Mickiewicz, stając się odrazu duchowym przywódcą opuszczonego na łaskę
wrogów narodu. Jednakże jego męskiej poezji brakło ideału kobiecości; jego poezji, pełnej barw i postaci, brakło muzykalności i lotności; jako realiście brak mu było płomiennej fantazji — braki te uzupełnił Juljusz Słowacki. Słowacki nie patrzał na ziemię, lecz wzrok w niebo utkwił i z gorejącą pochodnią poezji, która mu była światłem i postępem, przodował narodowi, wierząc, że go mocą słowa przeanieli. A dziwne są te jego słowa, pełne subtelnej kobiecej tkliwośei, pełne muzykalności i krasy. Język to brylantowy, język jakim nikt jeszcze nie władał przed nim. Słowacki dopiero pokazał, że nasz język nie jest mową barbarzyńców, jak sądzono na Zachodzie, ale jest językiem, którym można wszystkie uczucia wyrazić i wszystkie
dźwięki wyśpiewać, niczem na harfie. „Chodzi mi o to, — mówi w „Beniowskim" — aby język giętki powiedział wszystko co pomyśli głowa ; . . . a czasem był jak piorun jasny, prędki, a cząsem smutny jako pieśń stepowa, a czasem jako skarga Nimfy miętki, a czasem piękny, jak aniołów mowa. Prawdziwy to więc władca mowy polskiej. Prawdziwy poeta, którego wyobraźnia królewska szła w parze z miękką uczuciowością, o wrażliwości niezwykłej,
zdolna do wyśpiewania wszystkich tęsknot duszy, wszystkich czarów przyrody. On sam zresztą do swojej poezji przywiązywał znaczną wagę. Wierzył, że słowa jego nie pójdą na marne, że prędzej, czy później dostrzegą Polacy te perły bezcenne i będą się niemi karmić, niby manną,
idąc ku światom ideału. „Jestem posągiem Memnona — mówi w „ Pamiętniku“ — ostawionym na grobie mojej ojczyzny i długo dźwięk mój będzie budził niknących na tej ziemi Polaków".

[madohora]

Wierzy poeta, że w jego dziełach jest siła fatalna, króra nas po wieki będzie gniotła, aż nas przerobi w aniołów. Ducha kształćcie: rozum i serce! W tern leży zbawienie kraju i jego zmartwychwstanie i cała przyszłość. Dlatego zaklina nas w „Testamencie": — „Niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec". Niech żywi będą żywymi, to znaczy niech nie patrzą w groby, lecz ożywieni nadzieją, niech podążają ku szczytom swych pragnień ducha. „Miejcie nadzieję — woła Szaman w „Anhellim,, — bo nadzieja przyjdzie z was do przyszłych pokoleń i ożywi je; ale, jeśli w was umrze, to przyszłe pokolenia będą z ludzi martwych". Nadzieją żył sam poeta: nadzieja była mu jedyną osłodą w jego tułaczem życiu. Wierzył Słowacki, że choć niedoceniony przez współczesnych, znajdzie uznanie u potomnych; że niedola jego ojczyzny skończy się. Chwilowo smuci się, że nie będzie świadkiem tego cudu, kiedy Bóg rozwinie tęczę blasków wolności nad jego ziemią ojczystą, lecz musi się z tem zgodzić i zarazem pocieszyć tą myślą, że „na tęczę blasków, którą tak ogromnie anieli Twoi w niebie rozpostarli, nowi gdzieś ludzie, w sto lat będą po mnie, patrzący umarli. I niespełna sto lat minęło od chwili, kiedy Słowacki te słowa wymówił, gdy istotnie znaleźli się nowi ludzie, którym dane było ujrzeć swą ojczyznę w aureoli blasków wolności. Tymi ludźmi jesteśmy my-
Ledwie się to stało, ledwie Polska otrząsła się z pyłu niewoli, gdy głos całego narodu zaczął się dopominać, aby ten, który z nazwiska Polski zrobił pacierz, co płacze i piorun, co błyska, który modlił się: „O Polsko! Polsko! Święta! Bogobojna! Jeżeli kiedy jasna i spokojna obrócisz twoje rozwidnione oczy na groby nasze, gdzie nas robak toczy; Polsko ty moja! gdy już nieprzytomni będziemy, wspomnij ty o nas, o wspomnij! “ — aby on znalazł się na ziemi ojców swoich. Nie pogrzeb to, ale raczej triumfalny pochód poprzez całą wolną ojczyznę wielkiego wieszcza naszego. Ta ojczyzna wita go jak matka najlepszego syna, otwierając mu bramy, ścieląc mu do stóp wonne kwiecie łąk naszych i serc naszych. On zaś w cichości zamyślenia podąża zwolna ku wawelskiej strażnicy, aby stamtąd, wraz z duchem Mickiewicza i Kościuszki, trzymać nad narodem anielską straż, by czuwać aż do dni ostatka. Król - Duch z nami!
Król - Duch, który nie mieczem włada, ale boską muzyką słowa. Oto poprzez stosy wieńców dolatuje już od trumny Juljusza Słowackiego głos: Obyście wy, którzy często wołacie: Polska, Polska! — nie zapomnieli pewnego razu, co to słowo wogóle znaczy! Wszystko z Ducha jest i dla Ducha! „Niech się tak moje słowa, jak gromnice żarzą, „Gdy rydwan się potoczy na Górę Wawelską, „Niech wam palą sumienia, mózgi wam przerażą, „Aż się naród przerodzi w gromadę anielską

[madohora]

Śpiące duchy

Szept. .. Czyj ? — złudzenie !
To pustki mej celi,
Uśmiechnąwszy się w lampy wyblakłem odbiciu,
Pokumawszy się z ciszą, co z roga pościeli
Wypełzła, niby robak zraDiony w ukryciu
Żądzą poznania cieni, — powiodły ją w tan ...
Pustka i cisza razam ruszyły w swój tan.
Patrzę i słucham — grobowiec zamknięty
Milczeniem śpiących duchów, co zeszły w podziemia
Oddane jeno śmierci, w kraj senny, zaklęty
Przez wrogie bóstwu słońca ponure istnienia,
Które mrokiem się cieszą i wiodą swój tan —
Drapieżnej nocy hasło — nienasytu tan.
Patrzę i słucham — wzrok wpada w martwotę; Czucie z konaniem pisze pojednania karty, Wyrzucając jęk ducha w pustynną golgotę,
Gdzie życia cień migoce, z krasnych lic odarty,
I szarpie się z otwarciem mocno skutych bram,
Przed któremi milczenie wiedzie z pustką tan.
Mój dech: — Zbudźcie się, śpiących duchów cienie!
Pomóżcie zedrzeć kratę, która w śmierć nas kładzie!
Pomóżcie zdusić zmorę, iść w ełońca skinienie!
Pomóżcie krzyknąć gromem, myśl złożyć na szpadzie
Własnego tętna mocy i ruszyć w ten bój,
Za którym stoi życia pełen szczęścia zdrój!

Władysław Wosnak.

[madohora]

Wewnętrzne urządzenie Wawelu

Kustosz państwowych zbiorów na Wawelu Dr. Ma- rjan Morelowski wygłosił w Tow. im. Piotra Skargi odczyt, którym oddał dobrą przysługę Wawelowi. Mówił o „wewnętrznem urządzeniu Wawelu w przeszłości i w przyszłości" i zdołał przekonać, że warto się trudzić nad wygnaniem pustki, wiejącej dziś z jego komnat. Na wstępie podniósł, że dzięki kilkutomowej pracy pp. Stanisława Tomkowicza i Adama Chmielą, urządzenie Wawelu w przeszłości jest nam dziś znane. Z dzieła tego czerpiąc, przedstawił, w pierwszej części swego odczytu, zmiany wyglądu wewnętrznego, jakie zamek wawelski przechodził od ostatnich Piastów aż do przeniesienia stolicy do Warszawy. Wygląd zamku zmieniał się wraz z duchem epoki. Surowości średniowiecza odpowiadała mała skala komnat, mrocznych z powodu małych, wąskich okien,' oszklonych gru- bemi, tłumiącemi światło, okrągłemi szybami (Scheibe) osadzonemi w sieci ołowianych ram. Jako umeblowanie służyły proste twarde drewniane meble gotyckie (ławy były często kamienne). O ile w budownictwie dominował duch zachodni, gotyk (jak o tem świadczą komnaty części zamku t. zw. Kazimierza W.) o tyle na upiększenie wnętrz składały się wytwory sztuki wschodniej: tkaniny i obrazy relig. ruskiego pochodzenia. Tych obrazów było niewiele. Mnóstwo za to wzorzystych tkanin wschodnich wyścielało wnętrza komnat zamkowych. One stanowiły główną ozdobę. Tkaniny nie przestały być głównym przedmiotem prże- pychu wnętrz z nastaniem renesansu. Tylko były to już inne zachodnie przeważnie tkaniny. Radosny duch renesansu wprowadził też inne barwy dekoracji i inne nadał cechy budownictwu. Rozkochany w słonecznym blasku wprowadził wielką skalę przestrzeni komnat o wielkich (trójdzielnych) oknach, by jak najwięcej światła

[madohora]

przesycało wnętrza i z powodu tej skali zmienił stropy sklepione na belkowanie, t. zw. skrzyńcowe (od kwadratów powstających ze skrzyżowania belek). W dekoracjach zaś dał przewagę złotu, błękitowi, zieleni czerwieni. Pogodnie zharmonizowany umiar był bowiem przy całej buj noś ci życia ideałem renesansu. Ten ideał przewodził w urządzeniu wnętrz Wawelu. Sale zdobiono brokatami, jedne złocistemi, inne błękit- nemi, inne czerwonemi. Nie okrywały one zazwyczaj ściany aż pod sam strop; nad górnym brzegiem pozostał, poniżej stropu, wolny pas na malowany fryz. Najcenniejszą artystycznie tkaniną, zdobiącą niektóre tylko wnętrza, były arrasy i to nie same arrasy flan- dryjskie, ale i wcześniejsze od nich, o których rzadkiej piękności pisze Partenopeo Suavio, Włoch obecny na weselu Bony w 1518 r. Sensacją dla miłośników tkanin było usłyszeć od prelegenta, że owe arrasy, uznane za zaginione, odkryto częściowo niedawno i że istnieje możliwość odzyskania ich dla Wawelu. Obrazów obok tkanin było niewiele w tej epoce; o kilkunastu tylko wspominają źródła. Zygmunt Stary bowiem interesował się głównie architekturą swej rezydencji. ^Dzięki niemu wyróżnił się Wawer wielką skalą swych komnat z pośród wszystkich zamków zachodnio-europejskich XVI w. nie wyłączając zamku królów francuskich, we Fontainebleau, gdzie tylko bardzo niewiele jest wielkich sal, a zato znaczna ilość komnat małych i niskich. Świadczy to dobrze o jagielońskiem poczuciu wielkości swej władzy monarszej. O królewskiem upodobaniu we wystawności świadczy znów ogromna ilość sreber Około 1300 sztuk wymieniają dokumeritą a to tac wypukło rzeźbionych, puharów, roztruhanów, miednic i różnych innych sprzętów, bardzo misternie nieraz zdobionych. Były nawet olbrzymie zegary srebrne

[madohora]

z postaciami ludzkiemi naturalnej wielkości. Podana w dokumentach wielka skala niektórych sreber jest zastanawiająca, jako pewien akcent wschodniego ducha na Wawelu. Na zachodzie bowiem dla wyrobów srebrnych przyjętą była niewielka skalą rozmiarów (najwyżej półmetrowa). Wielkie zaś rozmiary dawali złotnicy zachodnio-europejscy swym wyrobom wtedy, gdy były przeznaczone dla odbiorców wschodniej Europy.
Z końcem XVI w. tracą wnętrza Wawelu swój harmonijny, pełen umiaru i spokoju wygląd renesansowy. W następstwie pożaru z 1595 r. wkroczył na Wawel barok, zamiłowany w kontrastach i niepokoju' a tak przytem kunsztowny. W architekturze, w spokojną dotąd budowę z kamieniu i cegły wprowadza on masy marmuru czarnego i białego lub wielobarwnego; w miejsce skrzyńcowych stropów, stropy gładkie, dzielone ramami , na wielkie geometryczne pola, dla malowideł. Malowidła wchodzą, na Wawel jako główne dekoracje wnętrz. W tym dopiero okresie znaczną ich ilość zgromadzono na Wawelu. Omówieniu ich poświęcił prelegent drugą część swego odczytu. Zwrócił szczególnie uwagę na włoskiego malarza Dolabellę z którego ręki wyszedł między innemi obraz, przedstawiający zdobycie Smoleńska przez Zygmunta III w 1611 r. i obraz przedstawiający hołd carów Szujskich. Podobne sceny historyczne namalował Dolabella dla zamku warszawskiego, ale wszystkie oryginały zaginęły. Odnalazł się tylko dzięki p. A. Wolańskiemu w muzeum Czartoryskich sztych zrobiony wedle Dolabelli, przedstawiający zdobycie Smoleńska. Z pośród obrazów zdobiących zamek największy był rozmiarami obraz przedstawiający wjazd Zygmunta III do Krakowa w r. 1595. Na malowidle 14 m długiem i 1.50 m wysokiem odtworzył jakiś niemiecki prawdopodobnie artysta, to wszystko co w pochodzie brało udział z ogromną, niemal portretową dokładnością, jak na to wskazuje porównanie postaci posła perskiego, zwracającego uwagę swym strojem, z późniejszym sztychem portretowym, robio- Dym przez innego artystę w Pradze, dokąd później tego posła szach przeniósł. Na tem też malowidle posiadamy jedno z najdawniejszych i najdokładniejszych odtworzeń naszego skrzydlatego rycerstwa. Zygmunt III, sam wprawny malarz-amator, dbał przedewszyst- kiem o dzieła sztuki malarskiej dla uświetnienia swego zamku. Niemała też ilość portretówa ożywiła wnętrze zamkowe i to tak w Krakowie jak później w Warszawie. Z pomiędzy portretów królów, które zdobiły rezydencję, najznamientniejszym pewnie jest portret konny Zygmunta III, naturalnej wielkości, dzieło być może samego Rubensa, jeśli nie jego ucznia Soutmana. Portret ten wśród łupów wojennych przez Szwedów z Polski wywieziony znajduje się obecnie w Muzeum Narodowem w Sztokholmie. Przez wzg!ąd na Wawel zarząd muzeum obiecał dostarczyć dobrą kopję za wca le mierną cenę 200 dolarów. Cały szereg (około 30) portretów królów i znakomitości polskich odnalazł prelegent w Szwecji na zamku Gripsholm i znacznym

[madohora]

nakładem kosztów własnych uzyskał ich fotografje i Wyróżniają się pomiędzy niemi, jako wielka rzadktfść portrety Władysława Jag., króla czeskiego i jego żony Ludwika Jag króla węgierskiego i Zygmunta Starego: delej portret żony Władysława IV i malowany przez słynnego malarza gdańskiego Daniela Schulza, portret Jana Kazimierza. Poza Szwecją zaś znajdują się szsze- gólnie piękne portrety królów polskich w Norymberdze w Schleissheim i we Florencji. Wątpliwem, by dało się wszystkie odzyskać dla Wawelu. Gdzie się to riie uda, należy się postarać o pierwszorzędne kopjie. Poza obrazami podnosiły świetność komnat wawelskich płaskorzeźby i trofea wojenne. Niespokojny duch baroku wyrażał się w szozególnych pomysłach dekoracyjnych: np. w niektórych salach, gdzie były trofea, spuszczono ze stropu rzeźbione orły zawieszone tak misternie, źe poruszając się za najmnieiszytn powiewem robiły wrażenie żywych.
Przechodząc do kwestji wewnętrznego urządzenia Wawelu w przyszłości stwierdził szanowny prelegent, że z tego wszystkiego co zdobiło dawny Wawel, wróciły dotąd na Wawel tylko arrasy jagiellońskie i to nie wszystkie. Sowiety bowiem urzędowo przyznały, że jeszcz 19 arrasów odnalazło się w Rosji, ale do tąd ich nie zwracają. Inne przedmioty urządzenia wnętrz przeszły bądź drogą wojennych rabunków c|o obcych muzeów, bądź też są w posiadaniu osób prywatnych w Polsce i zagranicą, bądź wreszcie przepadły zupełnie.
Wawelowi dla odtworzenia iego wnętrz potrzebne są tkaniny, meble renesansowe i barokowe, zbroje i srebra (których wiele nabyć by się dało w Wiedniu), a nadto portrety królów i znakomitości polskich dla, uprzytomnienia jak wyglądali ludzie, co tu przebywali i stąd władali Polską. By to wszystko w niewielu latach zgromadzić nie wystarczy szczupły zastęp konserwatorów. Trzeba pomocy społeczeństwa. To też kończąc swój świetny odczyt prelegent rzucił myśl zawiązania w Polsce „Towarzystwa przyjaciół Wawelu11, któreby się zajęło odszukiwaniem i gromadzeniem przedmiotów, mogących stylowo odtworzyć jego opustoszałe wnętrza. Myśl to godna gorącego oddźwięku w społeczeństwie. Wawel, gdzie się rodziła i promieniowała na podziw świata chwała Polski XV, XVI, XVII w. wart jest przywrócenia do świetności przez Polskę odrodzoną XX. wieku.

Szczury w Krakowie

[madohora]

Za odłowienie szczurów biegających po krakowskich Plantach odpowiada Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu - oświadczył Filip Szatanik z biura prasowego urzędu miasta w Krakowie.

W ubiegły piątek wieczorem, w okolicach przejścia podziemnego prowadzącego do Dworca Głównego, zauważono około 30 białych szczurów. Interwencji odmówiło Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami, Straż Miejska i powiatowy lekarz weterynarii. - Cała ta przepychanka jest żenująca - skomentował sytuację Szatanik.
Zdaniem ekspertów, są to szczury hodowlane, które nie stanowią zagrożenia dla człowieka. ZiKiT radzi jednak zachować ostrożność w kontakcie ze zwierzętami. Podkreśla również, że nie będzie problemu z ich odłowieniem, jeżeli potwierdzi się, że wszystkie są zwierzętami hodowlanymi

Interia.pl - 03.06.2014

[madohora]

To było chyba tak z cztery, może pięć lat temu. Na Wawelu spotkali się jacyś miłośnicy i hodowcy białych szczurów. Było tam chyba z ponad dwieście osób każdy ze szczurem na ramieniu czy w ręce. Co prawda miałam zakusy na studiowanie biologii ale nie znoszę tych gryzoni nawet hodowlanych (pocieszył mnie pan Attenborough, który ma takie samo zdanie)
Na samą myśl do dzisiaj mnie bierze obrzydzenie. Jednego bym jakoś zniosła ale ta ilość mnie przytłoczyła.

[madohora]

A chciałam znowu pojechać do Krakowa i to na więcej niż jeden dzień

[madohora]

Poprzez witraże mgła słoneczna, blada
Złociście prószy się z cichą tęsknotą -
Szara zaduma wypełza i oto
Prastara mówi do duszy ballada

[madohora]

Widmo przeszłości skrzydlate usiada
I mogił wzrokiem w słońca patrzy złoto
Zamierzchłych czasów wspomnienia się plotą
Baśń tęczą uczuć sercu się spowiada

[madohora]

I te błądzące po zasłonach echa
Jak rozdzwonione bezcenne korale
Gędzą dawności opowieść przedwieczna
I oto wszystko w słońcu się uśmiecha
I wszystko tylko jak błękitne fale
Płynie w tęsknocie - w dalekość słoneczną

[madohora]

I mówisz do mnie one stare baśnie
Świątynio dawna w szarem zamyśleniu
Jakoweś szepty kaplic skryte w cieniu
Ku sercu memu wypływają właśnie

[madohora]

O jakże dziwnie wieczór dzisiaj gaśnie
Tęsknoty skrzydła w sennym rozmodleniu
Roztacza cichy w zwiewnych godzin mdleniu
Dusza snem wonnym upojona zaśnie

[madohora]

O jak grobowo świec płomień się pali
Cień jakiś przemknął ...echo jakieś z dali
Strach wstąpił w serce i cichość żałoby -

[madohora]

Bo wszak tu tylko pomnik dawnej sławy
I gdzie wzrok zwrócę, pomrok mogił łzawy
I snem nieczułym zniewolone groby...

[madohora]

Smutny dzień cicho w witrażach kona
Płyną zadumań melodie liliowe
Na pierś zbolałą pochyliwszy głowę
Ukrzyżowane roztaczasz ramiona

[madohora]

Zmierzch z nawy wyszedł...Cisza niezmącona
Zgasiła żółtych świec blaski różowe
Cieni wilgotnych poszumy grobowe
Spadły od stropów jak gęsta zasłona

[madohora]

Przypomnień fala płynie z lat otchłani
I słyszę głos twój rozełkany w męce:
O Eli! Eli lama Sabachtani?!

[madohora]

Płyną zadumań litanie przeczyste
I w płaczu wielkim drżące wznoszą ręce
Szepcząc li tylko O Chryste! O Chryste!

[madohora]

A kiedy wzrok swój zatopię w Twej twarzy
I swe uczucia do stóp twych złożę
Schodzi mi w serce światło jakieś boże
Rycerska jakaś legenda się marzy...

[madohora]

I wśród przeszłości dalekich miraży
Widzę w młodości Twej ognistą zorzę
Zwycięstwo Twoje - potem Czarne morze
Warnę - gdzie śmierć Ci miecz przychylił graży

[madohora]

Zapatrzonemu w Twe rysy sokole
Jawi się walka z pogany straszliwa
Klęska - stosami trupów silne pole
I Krew, co strugą wielką w morze spływa
I Twa na dzidę wbita i w blask słońca
Wzniesiona głowa przesmutnie patrząca

[madohora]

Ze złożonemi rękami cicha
I taka biała jak senne wspomnienie
W cichej świątyni wonne zamyślenie
Ze srebrzystego snów pije kielicha

[madohora]

Kwiat porzucony u Jej stóp usycha
Mżąc wonią wodną zwiewaną jak zgasłe westchnienie
Przez rozbłądzone po załomach cienie
Poszept błękitny drży miękko i wzdycha

[madohora]

Dziwne uczucie do piersi się wkrada
Zapomnianemi doń mówiąc słowami
W glorii poświęceń cicha postać blada

[madohora]

Serce głos jakiś łez wzywa szeptami
A mgła wspomnień na oczy opada
I czar liliowy rozsuwa i mami

[madohora]

Co prawda Święta już za nami ale pokonkursowa wystawa krakowskich szopek została przedłużona do 20 lutego a mnie dopiero teraz udało się wyrwać do Krakowa. Równocześnie z wystawą trwa też jeszcze jeden konkurs - plebiscyt publiczności na najładniejszą szopkę.

[madohora]

Pierwszy konkurs zorganizowało w 1937 roku Miejskie Biuro Propagandy Artystycznej przy Zarządzie Miejskim w Krakowie, z inicjatywy kierownika Biura, Jerzego Dobrzyckiego. Wybuch II wojny światowej przerwał organizację konkursów. Wznowiono je w 1945 roku, a od 1946 roku ich przygotowaniem zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa – wtedy jego dyrektorem został właśnie Jerzy Dobrzycki. Konkursy miały i mają na celu zachowanie tradycji budowy szopek.

[madohora]

[madohora]

W dotychczasowych konkursach wzięły udział setki twórców, niektórzy po kilka, kilkanaście razy, rekordziści – ponad 50 razy. W wielu rodzinach wytworzyła się przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja, którą kultywuje się do dziś. Szopkarze to bardzo zróżnicowana grupa twórców, których łączy tylko wspólna pasja. Szopki budują ludzie różnych profesji, wszystkich jednak cechuje bogata wyobraźnia i ogromna cierpliwość. Gotowi są spędzać setki, a nawet tysiące godzin przy żmudnej pracy klejenia detali i kreowania z nich wspaniałych budowli. Przez lata zmieniała się forma, dekoracje oraz materiały używane do budowy. Powstał nowy rodzaj szopki krakowskiej – przygotowywanej specjalnie na konkurs.

[madohora]

[madohora]

Wystawie towarzyszy film, w którym możemy zobaczyć jak powstaje szopka oraz poznać kilka rodzin, które co rocznie przygotowują szopki specjalnie na ten konkurs. Na filmie można zobaczyć, że w tworzenie szopek zaangażowane są całe rodziny a "rzemiosło" przekazywane jest z pokolenia na pokolenie.

[madohora]

[madohora]

Szopki krakowskie znane są już na całym świecie. Niepowtarzalne i wspaniałe dzieła można oglądać i podziwiać przez prawie trzy miesiące na wystawie pokonkursowej w salach wystaw czasowych Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Nagrodzone szopki, szczególnie te zakupione przez inne muzea, będą prezentowane na wystawach krajowych i zagranicznych przez kolejne lata.
W dniu konkursu na Rynek Główny od rana będą przybywać szopkarze ze swoimi dziełami, aby zająć jak najlepsze miejsca na stopniach pomnika Adama Mickiewicza. Po hejnale o godz. 12.00 korowód twórców przejdzie wokół Rynku Głównego przed estradę, gdzie odbędzie się prezentacja szopek. Ogłoszenie wyników nastąpi w niedzielę 7 grudnia 2014 r. o godz. 12.00 w sali audytoryjnej Kupferhaus w Pałacu Krzysztofory (Rynek Główny 35). Po rozdaniu nagród i oficjalnym otwarciu wystawy wszyscy zostaną zaproszeni do Pałacu Krzysztofory. Wszystkie zgłoszone szopki będą tradycyjnie prezentowane na pokonkursowej wystawie, na której, pokazany zostanie rówież warsztat szopkarza.

[madohora]

[madohora]

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa ogłasza plebiscyt na najpiękniej szopkę krakowską prezentowaną na „Pokonkursowej Wystawie Szopek Krakowskich” do 22 lutego 2015 r. w Pałacu Krzysztofory.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na tegorocznej wystawie prezentowane są nietuzinkowe, oryginalne i niezwykle precyzyjne szopki krakowskie. Jury konkursowe już przyznało swoje nagrody, które zostały ogłoszone 7 grudnia 2014 r. w Pałacu Krzysztofory. Teraz czekamy na Państwa głosy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

Wczoraj strajki, dzisiaj łoś
Ktoś chciał zrobić mi na złość
Bo ja chciałam do Krakowa
Ale jeszcze nie jestem gotowa

[madohora]

Każda osoba pełnoletnia, która przyjdzie na wystawę, będzie mogła oddać swój głos na, najpiękniejszą jego zdaniem, szopkę. W hollu Pałacu Krzysztofory wystawiona będzie skrzynka, do której będzie można wrzucić swój głos do 20 lutego 2015 r. Karty do głosowania otrzymają Państwo w kasie, wraz z zakupionym biletem na wystawę. Laureatów plebiscytu ogłosimy podczas wernisażu wystawy, w 22 lutego 2015

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na wystawie jest też osobna ekspozycja szopek zrobionych przez dzieci

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZABAWNE IFORMACJE DLA DZIECI CO MAJĄ ZROBIĆ ABY WZIĄĆ UDZIAŁ W KONKURSIE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ŚRODKOWA SZOPKA WYKONANA JEST PRAWIE W CAŁOŚCI Z MAKARONU
Główna konstrukcja - makaron rurki
Dwie wieże oraz ozdoby na choince - makaron kokardki
Żłobek - makaron cienkie nitki (spaghetti)
Choinka - pomalowane na zielono makaron świderki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TA SZOPKA ZŁAPAŁA MNIE ZA SERCE. ZROBIONA PRZEZ DZIECI Z PLACÓWKI OŚWIATOWO - WYCHOWAWCZEJ W ŁONIOWIE.
W szopce siedzi smutny aniołek z piłką w ręku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tu do powiedzenia mam nie wiele
Szopka zrobiona z samych pudełek

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zima. Śnieg wszędzie więc nowa bieda
Bo na ławeczce usiąść się nie da
A jak się nie da to słów powiem nie wiele
Trzeba dalej iść na spacerek

[madohora]

Barbakan w Krakowie (zwany też potocznie Rondlem) – barbakan, najbardziej wysunięta na północ część fortyfikacji miejskich w Krakowie.
Barbakan w Krakowie (zwany też potocznie Rondlem) – barbakan, najbardziej wysunięta na północ część fortyfikacji miejskich w Krakowie.

Stanowi wycinek koła o średnicy wewnętrznej 24,40 m, a grubość murów sięga powyżej 3 m. Jest to gotycka budowla z siedmioma wieżyczkami. Dawniej był połączony z Bramą Floriańską długą szyją i jego głównym zadaniem była jej obrona. Mury szyi posiadały wewnątrz hurdycje spoczywające na arkadach oraz były zaopatrzone w otwory strzelnicze. Do Barbakanu prowadziło wejście od strony Kleparza. Było ono umieszczone prawie równolegle do linii murów obwodowych, co umożliwiało załodze ostrzeliwanie ogniem flankowym napastników atakujących bramę. Do dwóch bram fortecy wiodły mosty zwodzone, przerzucone nad wyłożoną kamieniami fosą o 24-metrowej szerokości i 3,5-metrowej głębokości. Ponadto od strony Kleparza znajduje się znacznie wysunięta na zewnątrz przybudówka, pod którą niegdyś przepływała woda. Przybudówka ta związana była z funkcjonowaniem bram i mostów zwodzonych.

[madohora]

[madohora]

Został wzniesiony w latach 1498-1499 za panowania króla Jana Olbrachta w obawie przed najazdem wołosko-tureckim zagrażającym Krakowowi po klęsce bukowińskiej. Według oceny specjalistów w okresie od XV do XVIII wieku był fortecą nie do zdobycia.

[madohora]

[madohora]

Na barbakanie znajduje się płyta poświęcona Marcinowi Oracewiczowi. Jak głosi legenda, podczas konfederacji barskiej, gdy zabrakło mu amunicji przy obronie Krakowa, nabił karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina.

Obecnie barbakan jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Wykorzystywany jest jako miejsce ekspozycji różnorodnych wystaw, jako arena walk sportowych np. mistrzostw Polski w szermierce bądź historyzowanych walk rycerskich i tańców dworskich.

Są także organizowane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino – średniowieczne kino letnie w Barbakanie

[madohora]

W ubiegłym stuleciu wystawiono w barbakanie wóz Drzymały – symbol oporu wobec germanizacji.
WÓZ DRZYMAŁY

[madohora]

W 1927 na noc przed pogrzebem złożono w barbakanie prochy Juliusza Słowackiego.

SPROWADZENIE SŁOWACKIEGO NA WAWEL

[madohora]

W 1816 senator Feliks Radwański w swoim „Votum oddzielnym” w obronie Barbakanu i Bramy Floriańskiej przed wyburzeniem użył m.in. argumentacji, iż do pozbawionego tych fortyfikacji centrum miasta wtargną silne wiatry północne i północno-zachodnie, narażając mieszkańców na częste fluksje, reumatyzmy, a może i paraliże. Tymczasem dekret cesarski wydany w Wiedniu jeszcze w roku 1806 zalecał zburzenie warowni właśnie ze względów sanitarnych i zdrowotnych. Ostatecznie zwyciężyły argumenty Radwańskiego

[madohora]

W roku 1910, w związku z obchodami 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem, powstał projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej, której autorami mieli być Jan Styka i Tadeusz Styka. Artyści przyjechali z Paryża do Krakowa specjalnie w tej sprawie jeszcze w 1909 roku, aby przedstawić szkice panoramy Komitetowi Grunwaldzkiemu. Wydali też broszurę pt. "Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej". Pomysł wywołał ożywioną dyskusję, której echa znajdujemy m.in. w utworach Boya pisanych do Zielonego Balonika. Sprawę panoramy w Barbakanie ostatecznie rozstrzygnęła urzędująca w Wiedniu Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami, odmawiając zgody na to przedsięwzięcie. Negatywną decyzję motywowano obawą przed narażeniem historycznej budowli na uszkodzenie. Dodajmy, że tzw. Diorama Grunwaldzka, Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego, była eksponowana w specjalnie zbudowanym drewnianym budynku na placu św. Ducha

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Brama Floriańska (Brama św. Floriana) w Krakowie – średniowieczna brama z basztą, położona na Starym Mieście w Krakowie u końca ulicy Floriańskiej, przy skrzyżowaniu z ulicą Pijarską. Stanowi pozostałość po dawnych murach miejskich. Jest jedną z ośmiu krakowskich bram obronnych obok sławkowskiej, grodzkiej, wiślnej, mikołajskiej-rzeźniczej (Brama na Gródku), szewskiej, nowej i pobocznej.

W XIII i XIV wieku Kraków otoczono murem. Brama Floriańska, o której źródła pisane wspominają od 1307 roku, była jedną z bram w murach obronnych. Przez bramę biegł trakt do Kleparza koło Kościoła św. Floriana; tutaj też zaczynała się Droga Królewska na Wawel

[madohora]

BRAMA FLORIAŃSKA OD STRONY BARBAKANU

[madohora]

Obecna budowla w swojej najstarszej części pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W latach 1565-1566 w pobliżu Bramy Floriańskiej zbudowany został Arsenał Miejski. W XVI w. mieściły się w Bramie stajnie miejskie. W 1694 r. przeprowadzony został jej gruntowny remont. Na początku XIX wieku planowano zburzyć mury. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Zachowano więc części murów, w tym Barbakan i Bramę Floriańską. Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono.

[madohora]

BRAMA FLORIAŃSKA OD STRONY ULICY FLORIAŃSKIEJ

[madohora]

Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1820 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej.

Obecnie brama wchodzi w skład trasy turystycznej Mury Obronne.

[madohora]

[madohora]

Ulica Pijarska, Arsenał Miejski został zbudowany w 2 połowie XVI wieku z łamanego piaskowca. Rozciągał się wzdłuż murów obronnych miasta pomiędzy Bramą Floriańską a nieistniejącą już Bramą Sławkowską. Arsenał posiadał pierwotnie charakter fortyfikacyjny. Służył jako skład strzelb i dział. W podziemnym magazynie gromadzono zapasy prochu. Pod koniec XIX wieku budynek został przekazany przez władze gminy miasta Krakowa rodzinie Czartoryskich. W Arsenale oraz w Klasztorku, części klasztoru OO. Pijarów utworzono Bibliotekę Czartoryskich. Gmachy są połączone gankiem przerzuconym nad ulicą Pijarską z kamienicą, w której mieści się Muzeum. Po przeniesieniu zbiorów Biblioteki do nowej siedziby przy ul. św. Marka 17 w Arsenale zorganizowano ekspozycję części spośród zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich.

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 44, także jest częścią "Hotelu Polskiego". Na pierwszym piętrze w narożniku znajduje się figura Matki Boskiej z pierwszej połowy XX wieku.

[madohora]

[madohora]

Sukiennice w Krakowie – zabytkowy budynek sukiennic znajdujący się w centralnej części Rynku Głównego w Krakowie.

[madohora]

Sukiennice podlegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów kamiennych, tworzących jakby uliczkę pośrodku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia

[madohora]

Pierwowzorem dzisiejszych Sukiennic były drewniane kramy sukienne otoczone dookoła budami, jatkami i straganami. W akcie lokacyjnym książę zobowiązał się do wystawienia sukiennic. Stanowiły one podwójny rząd kramów z uliczką pośrodku, która na noc była zamykana z obydwu stron. Około roku 1300 aleję z kramami zadaszono, co nadało im wygląd hali targowej. W takiej formie przetrwały do połowy XIV wieku.

[madohora]

Nowe, gotyckie sukiennice wystawił król Kazimierz III Wielki przed 1358. Środkowa hala o długości 108 m i szerokości 10 m z dwóch stron miała dostawione dwa rzędy kramów na głębokość 7,5 m. W osi długiej było to 18 kramów, które nakryte były sklepieniami, a otwarte do wnętrza ostrołukowymi lub półkolistymi portalami. Od strony południowej i północnej wybudowano zdwojone, ostrołukowe arkady. Przypominały one już kształtem obecne sukiennice. Budowla ta przetrwała jako gotycka do 1555 roku, kiedy spłonęła.

[madohora]

W latach 1556-1559 przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę sukiennic. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami.

[madohora]

W ramach porządkowania Rynku w latach 1875-1879 sukiennice przebudowano według projektu Tomasza Prylińskiego. Dolna hala została przekształcona w ciąg drewnianych kramów handlowych, rozlokowanych wzdłuż ścian. Dobudowano ryzality na osi wschód-zachód oraz parterowe arkadowe podcienia. Na szczytach ryzalitów od strony wschodniej umieszczono maszkarony przedstawiające karykatury ówczesnych prezydentów Krakowa (autor: Walery Gadomski wg rysunku Jana Matejki). Hala dolna została udekorowana w 1895 herbami miast polskich, godłami cechowymi i pieczęciami, sala górna została zaadaptowana na potrzeby muzeum.

[madohora]

Wizerunek Sukiennic w czasie okupacji niemieckiej został umieszczony na banknotach o nominale 50 złotych emitowanych przez Bank Emisyjny w Polsce.

Współcześnie w Sukiennicach znajdują się dwa rzędy kramów, głownie z biżuterią, pamiątkami, rękodziełami czy cepelią. Obecnie na piętrze Sukiennic (w dawnym szmatruzie) znajduje się Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Stanowi ona oddział Muzeum Narodowego. Na parterze Sukiennic znajduje się również słynna kawiarnia Noworolski. Pod zewnętrzną częścią sukiennic jako ciekawostkę obejrzeć można zachowane zabytkowe i sprawne oświetlenie gazowe.

W 2010 r. otwarto oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Podziemia Rynku Głównego, do którego wejście znajduje się w Sukiennicach. Zwiedzający wędrują pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, zawieszonymi ponad dawnymi traktami, w tym brukami średniowiecznych Sukiennic.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica w Krakowie przy ul. Szczepańskiej 2 na rogu Rynku Głównego 35. Siedziba Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

[madohora]

Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy, należącej w XVI w. do Morsztynów, włączonej później w bryłę rezydencji

[madohora]

Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w 2. połowie XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek.

W 1644 r. kamienicę i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, który uczynił je rezydencją i planował przerobić na rezydencję królewską. Przebudowy dokonano według projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic.

[madohora]

Podczas najazdu ("potopu") szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji stał się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w latach 1682-1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę[1]. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Stiuki powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada na dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile). Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

[madohora]

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W latach 1775-1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Sołtyk. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W okresie tym na parterze mieściła się dość długo drukarnia "Czasu", a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie "interes śniadaniowy".

[madohora]

W pewnym momencie nad budynkiem zawisło bardzo poważne niebezpieczeństwo. W 1912 r. pałac stał się własnością spółki budowlanej, która postanowiła stary dom rozebrać, aby na jego miejscu wznieść dochodową kamienicę czynszową. Przeciwko temu projektowi ostro zaprotestowała krakowska opinia publiczna z Towarzystwem Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury na czele. Protest okazał się skuteczny i do rozbiórki na szczęście nie doszło. W 1916 r. Krzysztofory zostały odrestaurowane według projektu Wacława Krzyżanowskiego. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Po odnowieniu mieściła się w nim Dyrekcja Robót Publicznych

[madohora]

Z Krzysztoforami związana jest również mieszcząca się w piwnicach Galeria Krzysztofory. Na początku lat 30. XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków, a w roku 1980 przeniósł go do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie.

Od połowy lat 60. XX w. w budynku znajduje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.

Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich.

[madohora]

[madohora]

Ratusz w Krakowie (istniejący w latach ok. 1300–1820) – budowla wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, dziś nieistniejąca, jedna z najstarszych w Polsce siedzib władz miejskich w średniowieczu i czasach nowożytnych.

[madohora]

Budynek był położony w południowo-zachodniej części Rynku, prostopadle do Sukiennic, zburzony został w 1820 roku. Współczesna szczegółowa rekonstrukcja poza materiałem archeologicznym (wykopaliska prowadzone w latach 2005–2006), dokonana została w oparciu o plan miejski (nazywany "Planem Dominika Pucka") z 1787 roku, którego autorem był miejski geometra Dominik Pucek (1723–1789) oraz liczny materiał ikonograficzny (m.in. krakowski Rynek uwieczniony został na trzech obrazach Michała Stachowicza, z których dwa dotyczyły insurekcji kościuszkowskiej a trzeci pochodu na Rynku w dniu składania homagium ks. Karolowi Auerspergowi 17 sierpnia 1796 roku), jak też archiwalia miejskie (np. Schmaus von Livonegg, dyrektor ck dyrekcji budownictwa w Krakowie, wykonał w roku 1802 inwentaryzację rysunkową i projekty przebudowy ratusza; poza tym liczne akta ławnicze, wójtowskie, radcowskie, księgi rachunkowe, rejestry podatkowe, księgi wiertelnicze i akta cechowe).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Studzienka Badylaka – studzienka imienia Walentego Badylaka, znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie. Powstała jako upamiętnienie czynu Walentego Badylaka, który w proteście przeciwko przemilczeniu przez władzę zbrodni katyńskiej, przywiązał się łańcuchami do hydrantu przy zachodniej części krakowskiego Rynku Głównego i dokonał 21 marca 1980 roku aktu samospalenia. Jego czyn został upamiętniony w 1990 roku tablicą pamiątkową, którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak. W 2004 roku hydrant został odrestaurowany. Tabliczka zawieszona na studzience głosi:Studzienka Imienia Walentego Badylaka
☩Walenty Badylak ur. 1904 zm. 1980☩
W tym miejscu w dniu 21 marca 1980 roku Walenty Badylak żołnierz Armii Krajowej dokonał dramatycznego aktu samospalenia w proteście przeciwko demoralizacji młodzieży zniszczeniu rzemiosła oraz przeciwko zmowie milczenia wokół zbrodni dokonanej na polskich oficerach w Katyniu przez komunistyczno-bolszewickich ludobójców
Nie mógł żyć w kłamstwie zginął za prawdę

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac Potockich powstał jak to często na krakowskim Rynku bywało, poprzez połączenie dwóch gotyckich kamienic, które zostały przebudowane w stylu renesansowym, a następnie barokowym. Z tego okresu pozostał tylko arkadowy dziedziniec i sień. W latach 1777-1783 na zamówienie rodziny Jabłonowskich, do których w owym czasie należała kamienica, powstała neoklasycystyczna fasada w stylu Ludwika XVI z alegorycznymi figurami. W tym czasie do pałacu została przyłączona kamienica od ulicy Brackiej. Wygląd kamienicy uformowany pod koniec XVIII stulecia pozostał w niezmienionym stanie do dnia dzisiejszego.

[madohora]

[madohora]

Kamienica Pod Obrazem – jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie. Nosi ona numer 19. Poprzednia jej nazwa to Kamienica Pod Modrym Lwem.

[madohora]

Na przełomie XVI i XVII wieku kamienica należała do mediolańskiego rodu Cellarich. Jej przebudowa miała miejsce w 1633 roku. Podczas pożaru Krakowa w 1850 roku kamienica nie ucierpiała i w XIX wieku została zakupiona przez Jana Wentzla, który otworzył w niej znaną restaurację. Po II wojnie światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą "Restauracja pod obrazem". Zamknięty w latach 70., obecnie wznowił działalność.

[madohora]

Nazwa Pod Obrazem została nadana od zdobiącego fasadę obrazu Matki Boskiej, który został namalowany podczas restauracji kamienicy w 1718 roku.

Dawne krakowskie powiedzenie:
...w mieście najlepiej trąbi się w dwóch miejscach, na Wieży Mariackiej nad obrazem i u Wentzla pod obrazem.

[madohora]

W kamienicy mieści się czterogwiazdkowy Hotel Wentzl, posiadający 18 pokoi o wysokim standardzie, z których rozpościera się widok na Rynek Główny. Hotel nazwę swą nosi od założyciela restauracji, Jana Wentzla.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wojciecha - ten niewielki kościółek wybudowany u wylotu ul. Grodzkiej na Rynku, należy niezaprzeczalnie do najstarszych w Krakowie. Pomimo niezbyt okazałego wyglądu zewnętrznego, można w tej świątyni łatwo wyodrębnić kilka kolejnych okresów architektonicznych: przedromańską, romańską, gotycką, renesansową i na końcu barokową. Pod murami romańskimi, datowanymi na wiek XII lub na schyłek XI, znajdują się ślady innej budowli murowanej o wcześniejszej przedromańskiej fakturze muru, pochodzące z drugiej połowy XI wieku. Zaś pod tymi murami odkryto szczątki dwu wcześniejszych budowli drewnianych. Były to również obiekty sakralne, ponieważ one również cechują się taką samą orientacją jak późniejsze kamienne kościoły.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Grodzka, dom nr 40, róg z ul. Poselską, kamienica "Pod Kozłem" powstała w drugiej połowie XVIII wieku dzięki połączeniu trzech budynków: narożnego domu od ulicy Grodzkiej "Pod Kozłem" oraz dwóch kamienic przy ul. Poselskiej – Michniewiczowskiej i "Pod Aniołem". Pod koniec XVIII wieku właściciel budynków winiarz Krause nakazał ich zburzenie i budowę nowego domu.

Fasada z neorokokową dekoracją oraz attyka, na której znajduje się płaskorzeźba św. Floriana, pochodzą z przebudowy domu w pierwszej połowie XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Grodzka, dom nr 39, róg z ul. Poselską. Został zbudowany w XV wieku. Jednym z jego pierwszych właścicieli był Wit Stwosz. Upamiętnia to tablica pochodząca z lat 80-tych XX wieku. Swój obecny wygląd budynek uzyskał pod koniec XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – zabytkowy parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie. Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych.
Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza. Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazł się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna[3]. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych[2]. Po restauracji kopuły w latach 1822-1825 prowadzonej z budżetu Wolnego Miasta Krakowa, przeniesiona została do kościoła parafia Wszystkich Świętych (uroczystość odbyła się 8 sierpnia 1830 r.)[4]. W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel[5]. Objęto nią: kopułę z latarnią (1899-1901, 1906-1907), fasadę (1901-1907), dachy (1900, 1902-1908), wnętrze kościoła (1907-1916), schody przy ogrodzeniu. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski

[madohora]

Kościół ma szeroki, jednonawowy korpus z nawami bocznymi o charakterze kaplic, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne (krótkie) prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą.

[madohora]

Dwukondygnacyjna fasada z dolomitu przypomina rzymski kościół Santa Susana Carla Maderny, ale są w niej też echa fasady głównego kościoła jezuickiego Il Gesù w Rzymie.
W niszach znajdują się posągi świętych jezuickich: św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego, św. Alojzego Gonzagi oraz św. Stanisława Kostki dłuta Dawida Heela, a nad portalem głównym godło zakonu jezuitów; w górnej kondygnacji św. Zygmunt i św. Władysław. Fasadę wieńczy herb fundatora, króla Zygmunta III (wizerunek Orła ze Snopem na piersi). Ogrodzenie placu z rzeźbami apostołów zostało zaprojektowane przez Kacpra Bażankę, a wykonane w roku 1722 przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Dziś, na miejscu XVIII-wiecznych, bardzo zniszczonych oryginałów, znajdują się ich współczesne kopie (także z wapienia pińczowskiego), wykonane przez Kazimierza Jęczmyka. Przyczyną tego stanu są kwaśne deszcze wymywające twarze rzeźb.

[madohora]

Stiukowa dekoracja,umieszczona głównie na sklepieniach, jest autorstwa Giovanniego Battisty Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony. Późnobarokowy ołtarz główny z roku 1735 z rzeźbami Antoniego Frączkiewicza zaprojektowany został prawdopodobnie przez Kacpra Bażankę. Obraz w ołtarzu – Wręczenie kluczy św. Piotrowi – namalował około 1820 roku Józef Brodowski (wzorując się na niezachowanym XVIII-wiecznym obrazie Szymona Czechowicza).

[madohora]

Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się Nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego z końca XVII wieku, a przy południowej – obraz przedstawiający Wszystkich Świętych pędzla Szymona Czechowicza z 1763 roku przeniesiony z dawnego kościoła Wszystkich Świętych.

[madohora]

##wczesnobarokowa ambona
##pomnik Kajetana Florkiewicza (autor: Franciszek Wyspiański, 1877)
##posąg Piotra Skargi (autor: Oskar Sosnowski, 1869) – przeniesiony z katedry na Wawelu na początku XX wieku.
##pomnik papieża Piusa IX (autorzy: Walery Gadomski i Michał Korpal, po 1880)
##chrzcielnica (1528) – przeniesiona z dawnego kościoła pw. Wszystkich Świętych

[madohora]

Ramię północne:
##wczesnobarokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym Matkę Boską i śś. Annę i Joachima;
##nagrobek Rohozińskich i Michałowskich z posągiem Ecce Homo (autor: Marceli Guyski);
Ramię południowe:
##ołtarz św Stanisława Kostki (z obrazem z I poł. XVII w. przedstawiającym świętego);
##pomnik rodziny Bartschów z 1827 roku;
##posąg Maurycego Poniatowskiego (autor: Wiktor Brodzki)
##statua Maurycego Drużbackiego (autor: Antoni Madeyski, 1912)
##epitafium rodziny Branickich (projektu Kacpra Bażanki, 1720-27)

[madohora]

Nawy boczna północna składa się z kaplic: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli. Nawa boczna południowa składa się z kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej. W kaplicy Wieczerzy Pańskiej znajduje się nagrobek Brzechffów (projekt: Kacper Bażanka, 1716). Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji sprawowania liturgii w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę miały stwarzać wrażenie kulis teatralnych.
W 1638 roku przy kościele Jezuici założyli największą w ówczesnej Polsce kapelę muzyczną. Śpiewało w niej od 80 do 100 osób.

[madohora]

W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga, biskup Andrzej Trzebicki oraz Witold Szeliga Bieliński. Od stycznia 2010 r. trwają prace nad utworzeniem w podziemiach Panteonu Narodowego.

[madohora]

W kościele jest zawieszone najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta (46,5 m). Co czwartek odbywają się demonstracje, pozwalające zaobserwować (pośrednio) ruch obrotowy Ziemi wokół własnej osi.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Okół − istniejąca w średniowieczu osada (przez pewien czas zapewne miasto) położona na terenie południowej części dzisiejszego Starego Miasta w Krakowie. Pierwotnie Okół stanowił podgrodzie u stóp grodu wawelskiego. Ukształtował się przy osi dzisiejszej ulicy Grodzkiej, a właściwie wokół placu targowego położonego u stóp kościoła św. Andrzeja. Granice osady pokrywały się mniej więcej z późniejszym przebiegiem murów obronnych Krakowa, a północna granica przebiegała w rejonie dzisiejszej ulicy Poselskiej. Po lokacji Krakowa w 1257 Okół stał się pomostem łączącym go z Wawelem. Wkrótce (około połowy XIV w.) został włączony bezpośrednio do Krakowa, jednak istnieją źródła świadczące o tym, iż w międzyczasie być może sam Okół uzyskał na pewien czas prawa miejskie (np. wzmianka z 1338 o Nova Civitas in Okol). Obecnie dawny Okół stanowi południową część Starego Miasta w Krakowie. Główną osią komunikacyjną jest ulica Grodzka, równolegle zaś do niej biegnie ulica Kanonicza. Znajduje się tu szereg zabytkowych budynków, w tym kościoły św. Andrzeja, św. Idziego i św. Piotra i Pawła, budynek Collegium Iuridicum UJ oraz liczne kamienice i pałace ul. Kanoniczej. Centralny punkt stanowi plac św. Marii Magdaleny, powstały na miejscu zburzonego kościoła o tym samym wezwaniu. Od wschodu i zachodu dzielnicę otaczają Planty.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Andrzeja zbudowany został w latach 1079-1098 z fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Prawo patronatu nad kościołem należało do benedyktyńskiego opactwa w Sieciechowie, co pozwala dopuszczać możliwość związku między nim, a budową świątyni. Zlokalizowany w osadzie Okół, stał przy biegnącym skośnie gościńcu na miejscu którego powstała później ulica Grodzka, a prowadzącym do przewozu na Wiśle.

[madohora]

Kościół św. Andrzeja jest wspaniale zachowaną budowlą w stylu romańskim, zbudowaną z kamienia, złożoną z krótkiego jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, z transeptu i chóru, zamkniętego apsydą. Całość wieńczą dwie wieże. świątynia św. Andrzeja ma charakter obrony, o takim charakterze budowli świadczy grubość murów [1,6m] oraz brak dolnych okien. Zewnętrzne mury wykończone są drobną wapienną kostką, obok której występuje piaskowiec w szczegółach architektonicznych. Z zachodniej fasady kościoła wyrastają dwie smukłe wieże, przechodzące wyżej w ośmiobok, wypełniony na górze bliźniaczymi okienkami, które wraz z potrójnym oknem u szczytu fasady, kontrastują z ciężką masą jej dolnej części, poprzecinanej tylko w kilku miejscach wąskimi okienkami strzelniczymi.

[madohora]

[madohora]

Pierwszy kościół św. Marcina został wzniesiony na tym miejscu przed rokiem 1257, czyli przed lokowaniem miasta przez króla Bolesława Wsydliwego. Fundowały go zamożne rody rycerskie Gryfitów i Ostojów. Na początku XVII wieku zostało przekazany karmelitankom bosym, do których należał przez niespełna dwadzieścia lat, bowiem w 1637 roku rozpoczęła się budowa nowej świątyni w tym miejscu, która miała zastąpić rozebrany nieco wcześniej stary kościół.

[madohora]

Architektem obecnie istniejącej, skromnej, barokowej budowli, jest Giovanni Trevano, który projektując świątynię wzorował się na niedalekim kościele św. Piotra i św. Pawła. W roku 1787 karmelitanki opuściły zabudowania kościelne, a od roku 1816 świątynia należy do Gminy Ewangelicko-Augsburskiej.

[madohora]

Wnętrze jest niezwykle surowe, pozbawione ozdób. Dominującym kolorem jest czysta biel ścian i sklepienia. W XIX-wiecznym ołtarzu głównym znajduje się obraz Henryka Siemiradzkiego, przedstawiający Jezusa uciszającego burzę (1882r.). Powyżej ołtarza zawieszony jest gotycki krucyfiks, pochodzący z końca XIV wieku - prawdopodobnie najstarszy wizerunek ukrzyżowanego Chrystusa.

[madohora]

Skoro kościół jest kościołem ewangelickim to nie ma nic dziwnego w tym, że jest skromnie wyposażony. (m)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Idziego - jest romańską budowlą wzniesioną z fundacji Władysława Hermana i jego żony, w podzięce za urodzenie syna. Dzięki przekazowi Galla Anonima, wiemy że poprzez modły, i dary wysyłane do opactwa św. Idziego we Francji, para książęca wyprosiła urodzenie syna i stąd ten kościół. Z tej pierwotnej fundacji w romańskim stylu, nie zachowały się żadne pozostałości, a stojąca dziś świątynia, pochodzi z pierwszej połowy XIV wieku, z okresu panowania Władysława Łokietka. Zakon dominikanów, który w 1595 roku, przejął opiekę nad kościółkiem, przy pomocy finansowej rodziny Tęczyńskich, dokonał odnowienia budowli. Wtedy gotyckie sklepienie zostało zastąpione beczkowym, dokonano także wielu innych przeróbek.

[madohora]

[madohora]

Może to zabrzmi śmiesznie, ale nie udało mi się wejść na Wawel (specjalnie mi nie zależało, moim celem był Kościół Mariacki ale o tym później oraz przede wszystkim krakowskie szopki) z bardzo prozaicznego powodu. Było tak ślisko a ja jeszcze miałam takie "miejskie" buty, że nie byłam w stanie wspiąć się pod górkę. Śliskie płyty chodnikowe pokryte marznącym śniegiem, może to ładnie wygląda ale nie nadaje się do chodzenia. Dotyczyło to również placu pod Sukiennicami i wyjścia ze Starego Miasta na dworzec. Stawało się na płycie i zaraz zjeżdżało w dół.

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; historyczna dzielnica Krakowa. Wawel ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie i zbudowany jest z liczących 161–155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego. Wzgórze wznosi się na wysokość ok. 228 m.n.p.m. Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane:
Zamek Królewski na Wawelu
Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława

W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii.
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

Wzgórze mogło pierwotnie nazywać się wądół, wąwał, wąwel ze względu na krasowy charakter wapieni, z których jest zbudowane, jak i na liczne jaskinie (np. Smocza Jama). Według pełnej fantastycznych etymologii Kroniki wielkopolskiej słowo Wawel miało pochodzić od Wøwel (pierwotnie Bøbel)[5][6] (stąd dzisiaj rekonstruuje się tę formę jako jako „wąwel” z nosowym o, czyli „ǫ” i zestawia z podobnie brzmiącymi wąwóz, wądół, u Brücknera od „wąwał”=wąwóz, słabość tej teorii tkwi w mało logicznym wywodzeniu nazwy wzgórza, a więc struktury geologicznej wypukłej od wgłębnej). Według tejże Kroniki wielkopolskiej nazwa Wawel mogła również oznaczać zgrubienie na szyi spowodowane niedoborem jodu w wodzie wywołujące powiększanie tarczycy

[madohora]

Inni uważają, że owo „wąwel” oznaczało „wyniosłość wśród mokradeł”, którymi otoczone było wzgórze, od „wą” (odpowiednik dzisiejszego „w” i „wel” (wilgoć, woda) co oznaczało miejsce położone „w wodzie, otoczone wodą”, według Stanisława Rosponda wąwel = grąd, tj. „miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych, ostrów oblany wodą” od psł. *vъlь = stpl. wel, wla (stąd: Wleń). Zestawia się tutaj „Wąwel” z nazwami miejscowymi typu Wąwelnica, Wąwolnica, Wąwelno jednak nie tłumaczy procesu fonetycznego, który miałby doprowadzić do przejścia ą → a (Jan Długosz Wąwolnicę dwukrotnie podaje jako Wanwelnycza, wcześniej w 1325-1327 r. zapisano Wanvelnitia[12], w 1377 r. Wanwelnicza, jeszcze w 1531 r. Vanwelnicza, czyli z protezą samogłoski nosowej w postaci „an”, a brak takich zapisów w stosunku do Wawelu). Dawniej doszukiwano się też genezy nazwy w zgodnościach bałto-słowiańskich, litewskiemu rdzeniu au, av, va, avr, var, vavr, babr, miał odpowiadać ruski varъ, polski wał, stąd według Mikołaja Akielewicza nazwa wsi Wawr, Wawer → Wanwoł, Wąwel, Wawel, tj. miejsce obwarowane. Istnieje także teoria, jakoby nazwa Wawel pochodziła od nazwy Babel (s-c-s Вавилонъ, stąd również współczesne rosyjskie Вавилон, tr. Wawilon, czyli Babilon, częsta w średniowieczu oboczność w:b, m.in. grecka Beta (obecnie Wita), zobacz: Korbea, Kordoba

[madohora]

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego.

[madohora]

W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80.

[madohora]

Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:
- Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
- Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
- rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
- budowla „czworokątna z korytarzykiem” z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
- Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa. Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
- Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
- kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
- Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
- Kościół św. Michała (romański)
- rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
- czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.

[madohora]

Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.

[madohora]

Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta.

[madohora]

Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.

[madohora]

W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August. W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta. W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami. Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne. Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wysokości 750 000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750 000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę. W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii. W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemnie krypty połączono korytarzami.

[madohora]

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.
W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP. Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis. W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela. W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego. W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski. W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino. W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego. W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych. W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

Zwiedzającym udostępnione są:
na zamku:
- reprezentacyjne komnaty królewskie – wystawa obejmuje znajdujące się na parterze - pomieszczenia wielkorządcy zamku i komnaty na drugim piętrze, m.in. Salę Poselską, której strop ozdobiony jest rzeźbionymi głowami (tzw. głowami wawelskimi) i Salę Senatorską
- prywatne apartamenty królewskie
- skarbiec koronny, gdzie prezentowany jest m.in. miecz koronacyjny Szczerbiec
- zbrojownię
- wystawę Sztuka Wschodu
w katedrze:
- groby królewskie
- Krypta Wieszczów Narodowych
- Dzwon Zygmunt

Muzeum Katedralne
- Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczny z częściowo zrekonstruowaną Rotundą Najświętszej Marii Panny
- Smocza Jama
- Trasa Ogrody Królewskie – zrekonstruowany, renesansowy ogród

Wawel znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Lublina i Sandomierza do Tyńca. Jest to także miejsce styku Via Regia. Ze Wzgórza Wawelskiego do litewskiego Wilna, przez białoruskie Grodno prowadzi Szlak Jagielloński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Kanonicza należy do obrębu Starego Miasta. Posiada nieregularny przebieg. Położona jest pomiędzy ul. Senacką i ul. Podzamcze, po północnej stronie Wzgórza Wawelskiego.
Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę.
W średniowieczu ulica Kanonicza należała do Okołu - osady położonej pomiędzy lokacyjnym Krakowem a Wawelem. Prowadziła ona do głównego wejścia na Wzgórze Wawelskie. Południowy wylot ulicy otrzymał formę leja w celu dostosowania go do wjazdu na zamek. Pomiędzy wylotem ulicy a Wawelem płynęła rzeka Rudawa. Jej koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. Na drugą stronę rzeki prowadził drewniany most. Środek pierzei wschodniej jest otwarty na Plac św. Marii Magdaleny. Na placu znajdował się nieistniejący już kościół św. Marii Magdaleny. Wzdłuż zachodniej pierzei ulicy ciągnął się średniowieczny mur obronny. Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 23, tzw. Lisia Jama, został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku przez kasztelana krakowskiego Mikołaja z Michałowa. Następnie został zakupiony przez Jana Długosza i przeznaczony na archiwum konsystorskie. Obramienia okien piętra fasady pochodzą z przebudowy kamienicy w 2 połowie XVI wieku. Nad portalem wejściowym namalowany został portret św. Iwona Hélory, patrona prawników. Obecny wizerunek świętego to XX-wieczna kopia oryginału, pochodzącego z początku XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

WIDOK NA ULICĘ KANONICZĄ - ZIMA LUTY 2015

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 19, Dom św. Stanisława, nazywany także Domem Kapitulnym. Nazwa wiąże się z legendą, według której w kamienicy tej mieszkał św. Stanisław. Budynek został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku, jednak został zniszczony w czasie wielkiego pożaru Krakowa w 1455 roku. W trakcie przebudowy domu w XVI wieku dziedziniec został ozdobiony przez dwa ryzality: jeden od strony południowej, drugi od strony północnej. Zostały one połączone arkadową loggią. Pod koniec XVI wieku zbudowano kaplicę św. Stanisława. Znajduje się ona obecnie na drugim piętrze w południowym ryzalicie, w attyce budynku.
Fasada kamienicy zawdzięcza swój obecny wygląd remontowi wykonanemu pod koniec XVIII wieku przez kanonika Jana Kantego Wodzickiego. Przebudowa została wykonana w stylu klasycystycznym. W latach 50-tych XX wieku w domu tym mieszkał ksiądz Karol Wojtyła. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Archidiecezjalne Kardynała Karola Wojtyły. W jego skład wchodzą dwa budynki: Dom św. Stanisława oraz Dom Dziekański, mieszczący się przy ul. Kanoniczej nr 21.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WIDOK NA ULICĘ KANONICZNĄ

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 17, Pałac biskupa Erazma Ciołka. Był też nazywany Domem Zygmuntowskim. Budynek powstał poprzez połączenie dwóch kamienic na przełomie XV i XVI wieku. Przebudowę ufundował biskup płocki Erazm Ciołek. Na parterze fasady została wmurowana tablica fundacyjna. Umieszczono na niej herb Sulima, którym pieczętował się biskup Ciołek. Pałac zaczął być w tym czasie określany jako tzw. curia ampla, czyli wielki dwór. Renesansowa brama, która prowadzi do budynku, została przyozdobiona kartuszem, na którym znajduje się orzeł z przeplecioną literą S. Jest to symbol króla Zygmunta I Starego. Późnogotycka kolumnada dzieli sień na dwie nawy. Dodatkowo na parterze znajduje się późnogotycki portal pochodzący z przebudowy dworu przez biskupa Erazma Ciołka. Sień na pierwszym piętrze została ozdobiona wizerunkami biskupów. Tylna oficyna posiada mury trzymetrowej grubości. Pod koniec XV wieku pełniła ona funkcję baszty artyleryjskiej. W 2 połowie XVI wieku została zamieniona w budynek mieszkalny. Pod koniec XVI wieku dwór stał się własnością kardynała Jerzego Radziwiłła. Z jego inicjatywy na najwyższej kondygnacji oficyny zachodniej powstała loggia arkadowa. W 2 połowie XVII wieku w oficynie południowej dodano loggię kolumnową. W XIX wieku budynek został przekształcony przez Austriaków na cele więzienia miejskiego oraz komendy policji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 18, Pałac Floriana z Mokrska powstał w 2 połowie XIV wieku jako siedziba biskupa Floriana z Mokrska. W 1 połowie XVI wieku w kamienicy mieszkał Włoch Jan Andrzej Valentino (de Valentiniso). Był on lekarzem nadwornym królowej Bony i króla Zygmunta I Starego, a także dyplomatą królewskim. Nadproże renesansowego portalu wejściowego pochodzi z przebudowy budynku w 2 połowie XVI wieku z inicjatywy kanonika Marcina Izdbieńskiego. Prawdopodobnie w tym czasie dodano na dziedzińcu arkadowe loggie.
Nad oknami znajdują sie napisy pochodzące z dzieł Owidiusza, Cicerona oraz Solona. Na dziedzińcu widoczna jest sgraffitowa dekoracja: scena ze św. Stanisławem i Piotrowinem oraz rekonstrukcja cyklu z trzema cnotami. W dobrym stanie zachowała się galeria portretów królewskich, zwłaszcza wizerunki Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta i Stefana Batorego. W czasie drugiej wojny światowej w domu tym działał Polski Komitet Opiekuńczy Kraków – Miasto. Fakt ten upamiętnia tablica pamiątkowa ufundowana przez Bractwo Kurkowe w latach 80-tych XX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 11, został zbudowany w 1 połowie XV wieku dla kanonika Mikołaja Poraja. Portal wejściowy pochodzi z przebudowy budynku w 1 połowie XVI wieku. Fasada jest ozdobiona przez fryz z orłami napoleońskimi, datowany na 1 połowę XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 9. W 1 połowie XIV wieku powstały tutaj dwie kamienice. Należały one do dziekana Jana Suchywilka ze Strzelc i kanonika Jakuba Szyrzyka z Falkowa. Między budynkami znajdowała się niewielka uliczka prowadząca do murów miejskich. Po pożarze Krakowa w 1455 roku budynki zostały połączone w jeden duży dom. Na kluczu sklepienia sieni oraz w jednej z komór piwnicznych zachował sie herb Habdank, należący do biskupa Jana Konarskiego. Był on właścicielem domu w 1 połowie XVI wieku. W 2 połowie XVI wieku od strony dziedzińca zostały dodane arkadowe krużganki. W salonie na pierwszym piętrze zachowała się polichromia z przełomu XVIII i XIX wieku, która przedstawia unikatowy motyw pejzażu morskiego i nadmorskiego. Pod koniec XIX wieku w domu mieściła się drukarnia Władysława Ludwika Anczyca, a następnie Sąd Powiatowy. W latach 80-tych XX wieku budynek stał się siedzibą oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie – Muzeum Stanisława Wyspiańskiego. Obecnie Muzeum znajduje się na na ul. Szczepańskiej 11.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 3. W kronice Jana Długosza istnieje zapis informujący, że kamienica ta została zbudowana w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Macieja. W XV wieku budynek ten stał się siedzibą Bursy Pauperum Canonistarum – bursy dla żaków studiujących prawo kanoniczne w Collegium Iuridicum. Dom zaczął być wtedy nazywany Bursą Grochową.
Kamieniarka okien na fasadzie została dodana w latach 30-tych XVI wieku. Pod koniec tego stulecia fasada została zwieńczona attyką oraz pokryta malowaną rustyką. Barokowy portal pochodzi z XVIII wieku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 2 (róg z ul. Senacką), kamienica "Pod Aniołkami" jest ozdobiona przez późnorenesansową attykę typu krenelażowego. Budynek powstał w 2 połowie XVI wieku dzięki połączeniu dwóch gotyckich kamieniczek.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ul. Kanonicza, dom nr 1, Pałac biskupa Samuela Maciejowskiego został zbudowany w XVI wieku dla kanonika Samuela Maciejowskiego, późniejszego biskupa. W czasie przebudowy budynku w XVIII wieku powstał późnobarokowy portal hermowy. W domu tym zachował się arkadowy podcień prawdopodobnie autorstwa Bartłomieja Berrecciego. W XIX wieku miał tu swoją siedzibę tzw. Inkwizytoriat, czyli sąd z więzieniem w oficynie. Obecnie mieści się tutaj Instytut Historii Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

[madohora]

[madohora]

Ulica Senatorska w Krakowie

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół pod wezwaniem św. Trójcy, w postaci jaką znamy dziś, zaczął powstawać przed połową XIII w. Mianowicie po częściowym zniszczeniu romańskiego kościoła św. Tomasza, podczas najazdu Tatarów w 1241 roku, rozpoczęto budowę trzeciej, ceglanej świątyni. Była ona bez porównania obszerniejsza w stosunku do poprzednich, a jej wznoszenie zaczęto od budowy prezbiterium, łącząc je od północy z budynkiem klasztornym. Budowa korpusu świątyni, przypadła na drugą połowę XIII wieku. Kościół ten przetrwał do dzisiaj, ale jego wnętrze uległo zasadniczej przemianie. Pierwotnie wzniesiono go jako trójnawową halę (o nawach podobnej wysokości), ze sklepieniami na filarach. Pod koniec XIV w. lub na początku XV, dokonano przebudowy kościoła, zastępując halowy korpus świątyni, korpusem bazylikowym oraz podwyższając prezbiterium, którego pierwotną wysokość znaczy od zewnętrznej strony fryz arkadowy. Sterczynowy szczyt od zachodu powstał przed 1400 r. Po pożarze w 1462 roku odnowiono sklepienie w prezbiterium i domurowano schodkowy blendowany szczyt na jego krańcu. W XV stuleciu do naw bocznych dobudowano gotyckie kaplice, natomiast w pierwszej połowie XVII wieku powstały barokowe kaplice kopułowe, zmianie uległ także wygląd istniejącej już wtedy kaplicy św. Jacka. Pomiędzy XVII i XIX stuleciem przed fasadą kościoła stała wieża - dzwonnica, rozebrana po pożarze 1850 r.
W XVIII wieku przy filarach międzynawowych ufundowano późnobarokowe ołtarze, stały tam również wielkie figury biskupów. Zanim kościół doszczętnie spłonął, nad łukami arkad międzynawowych wisiały wielkich rozmiarów obrazy, w tęczy rozdzielającej prezbiterium od nawy głównej umieszczony był krucyfiks podobnie jak w innych gotyckich kościołach: Mariackim, Bożego Ciała i św. Katarzyny (choć sam krzyż z belką podtrzymującą był dziełem baroku). Zupełnie inny - barokowy - był także ołtarz główny. Kres istnienia tej świątyni przyniosło lato 1850 roku, ogromny pożar strawił dużą część ówczesnego Krakowa, niszcząc również kościół Dominikanów. Wypaliło się wtedy niemal doszczętnie całe wnętrze kościoła, runęło sklepienie w nawie głównej, ogień oszczędził tylko kilka kaplic przynawowych. Pomimo ogromnych zniszczeń dominikanie zdecydowali się na odbudowę kościoła, którą kierował architekt Teofil Żebrawski. Dzisiejsze filary, a także sklepienia korpusu, zrekonstruowane są niemal od nowa w latach 1850-1872. Kościół św. Trójcy jest ceglano-kamienną wysmukłą trójnawową gotycką bazyliką. Wzniesioną w charakterystycznym dla Krakowa systemie filarowo-skarpowym z wydłużonym prezbiterium zakończonym prostą ścianą.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie "Adasiem") – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 16 czerwca 1898 r, czyli w setnym roku urodzin Adama Mickiewicza. Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880-1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie "Nelli" w Rzymie. Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród". 17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza. Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Podczas trwania Euro 2012, pomnik był przystrajany kotylionem w barwach narodowych Polski oraz Holandii, Anglii lub Włoch, w dniach kiedy grały one swoje mecze na mistrzostwach. Drużyny narodowe Holandii i Anglii miały bazy w Krakowie, drużyna Włoch w Wieliczce.

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza stanowi centrum wielu uroczystości, manifestacji, happeningów.
- W dniu imienin wieszcza 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
- Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
- Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
- Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, obskakują na jednej nodze postument, wierząc, że liczba okrążeń równa będzie ocenom z ich matury.
- Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

[madohora]

Kamienica Bidermanowska (nr 5) - Kamienica w początkach XVII wieku należała do rajcy Jerzego Bidermana i stąd wywodzi się jej nazwa. Budynki nr 4 i 5 nazywane były również "Domami na Barszczowym" gdyż przez długi czas należały do kupca Macieja Bartscha. W początkowych latach XX wieku przebudował ją architekt Henryk Lamensdorf. Bardzo blisko tej kamienicy, naprzeciw wylotu obecnej ulicy Siennej na Rynku znajdowało się miejsce, gdzie ustawiano szafot. Ostatnia egzekucja miała miejsce w 1794 roku, kiedy to stracono ks. Michała Dziewońskiego, za dostarczenie Rosjanom planu obozu kościuszkowskiego pod Bosutowem.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po Katedrze Wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Jest kościołem gotyckim, budowanym w XIV i XV wieku. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim . Kościół znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.
Długosza pierwszy murowany kościół w stylu romańskim został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu pierwotnej drewnianej świątyni. Wkrótce jednak budowlę zniszczono podczas najazdów tatarskich. W latach 1290-1300 wzniesiono, częściowo na poprzednich fundamentach, wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano około roku 1320-1321. Prace jednak kontynuowane były jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia. W latach 1355-1365, dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka (mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego), wzniesiono obecne prezbiterium.
Z kolei w latach 1392-1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy. W 1443 (lub 1442) roku miało miejsce silne trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni
W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieżę hełmem. Na nim, w 1666, umieszczono złoconą koronę. W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. W XVIII wieku, na polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki. W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których pokryty brudami prawie całego XX stulecia kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003. 18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłych Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.

[madohora]

Obecny kształt nadała kościołowi przebudowa na układ bazylikowy, która miała miejsce w latach 1392-1397.

[madohora]

Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże:

Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metry wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy 2,4 m. i wysokości 1,3 m. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm). W 2013r. ze względu na zły stan techniczny wieżę zamknięto dla zwiedzających. Ponowne jej udostępnienie przewidywane jest na kwiecień 2015, po zakończeniu prac związanych z montażem nowej instalacji elektrycznej, grzewczej oraz wodno-kanalizacyjnej oraz po zamontowaniu nowej - metalowej - klatki schodowej.
Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek "za konających", odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

[madohora]

W wysmukłych murach prezbiterium znajdują się wydłużone, ostrołukowe okna, ozdobione są motywami roślinnymi, a klucze rzeźbami figuralnymi o tematyce symbolicznej. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury magistralne budowli. Na ścianie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku.

[madohora]

Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Powstała w latach 1750-1753, według projektu Franciszka Placidiego. Kształt jej jest wzorowany na formie architektonicznej Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zostały rzeźbionymi głowami polskich świętych, proroków i apostołów. Wykonał je w 1929 Karol Hukan.
Ponad kruchtą znajduje się wielkie, ostrołukowe okno z witrażami, projektowanymi przez Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. Dekoracyjny podział okna wykonano w 1891, według koncepcji Jana Matejki.

[madohora]

Przy wejściu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć, co miało tym bardziej uprzykrzyć karę. Przez wieki poziom płyty placu podniósł się i obecnie obręcz znajduje się niewiele ponad ziemią.

[madohora]

Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach żeber widnieją herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża – fundatora pierwszej świątyni Mariackiej. W przyściennych niszach ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykonał je w 1891 krakowski rzeźbiarz Zygmunt Langman. Ściany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejkę. Przy jej realizacji współpracowało z mistrzem wielu jego uczniów, później znanych i wybitnych malarzy, m.in.: Antoni Gramatyka, Edward Lepszy, Stanisław Bańkiewicz, Józef Mehoffer, Stanisław Wyspiański. Rysunki techniczne wykonał Tomasz Lisiewicz, a roboty pozłotnicze są dziełem Michała Stojakowskiego. Witraże w tej części kościoła są autorstwa Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego i Tadeusza Dmochowskiego. Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586, a następnie w 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Zaślubin ze św. Józefem, Zwiastowania, Nawiedzenia św. Elżbiety oraz Bożego Narodzenia. Na stallach północnych (lewych) znajdują się rzeźby: Obrzezanie, Hołd Trzech Króli, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Pożegnanie z Matką, Zmartwychwstały Chrystus ukazuje się Marii, Wniebowzięcie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieciątkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loretańskiej. Na chórku organy 12-głosowe. Prezbiterium zakończone jest apsydą, którą oddziela od reszty kościoła, wykonana w brązie, balustrada z dwiema ażurowymi bramkami. Uchylne drzwiczki zdobią herby: Krakowa oraz archiprezbiterów kościoła – Klośnik i Prawdzic. Witraże w absydzie pochodzą z lat 1370-1400, a wykonał je mistrz Mikołaj, zwany vitreator de Cracowia. Obejmują one dwa cykle tematyczne: Księgę Genesis według Starego i Nowego Testamentu oraz sceny związane z życiem Jezusa i Marii.

[madohora]

Ołtarz główny dedykowany Marii zdobi wielkie późnogotyckie retabulum wykonane w latach 1477-89 przez Wita Stwosza, który jest chef d'oeuvre artysty Krakowa i Norymbergi. Liczący ok. 13 × 13 m. poliptyk, składa się z głównego korpusu-szafy z pełnoplastycznymi rzeźbami tworzącymi dwie sceny – Zaśnięcie i Wniebowzięcie Panny Marii, dwóch par skrzydeł ruchomych i nieruchomych. Kontynuacją głównego wątku jest umieszczona na zwieńczeniu Koronacja NMP w asyście dwóch głównych patronów Polski – świętych Stanisława i Wojciecha. Na skrzydłach bocznych rozmieszczono płaskorzeźbione przedstawienia tworzące dwa cykle z życia Marii i Jezusa Chrystusa. Podstawę tworzy predella z wątkiem Drzewa Jessego.

[madohora]

Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie – ołtarz Zaśnięcia NMP, właściwie retabulum ołtarza głównego Kościoła Mariackiego w Krakowie zwane również potocznie „Ołtarzem Mariackim w Krakowie”, „Krakowskim Ołtarzem Wita Stwosza” itp. to nastawa ołtarzowa wykonana w latach 1477–1489 przez przybyłego z Norymbergi rzeźbiarza Wita Stwosza (ok. 1448–1533) i jego krakowski warsztat.

[madohora]

Retabulum ma wymiary 11 × 13 m; wysokość największych figur wynosi ok. 2,7 m. Jest to największa w Europie gotycka nastawa ołtarzowa. Figury, których w ołtarzu jest ponad 200, wyrzeźbione są z litych kloców lipowych. Cała konstrukcja wykonana jest w drewnie dębowym, natomiast tło w modrzewiu. W predelli ukazane jest drzewo Jessego – genealogiczne drzewo Chrystusa i Marii Panny. Szafę nastawy zdobią cztery skrzydła, dwa ruchome oraz dwa nieruchome. Bryłę pentaptyku dopełnia zwieńczenie. Ołtarz Wita Stwosza, dzieło późnego średniowiecza, łączy w sobie elementy sacrum i profanum. Mistycyzm zmieszany jest z naturalistycznym realizmem. Złote szaty apostołów występują obok codziennych ubiorów noszonych w średniowiecznym Krakowie. Obok wzniosłych religijnych scen ukazane zostało życie w jego codzienności. Postać Madonny zachowuje ideał średniowiecznego piękna, ale apostołom Stwosz nadał rysy mieszczan krakowskich. W realistycznym podejściu do postaci posunął się tak daleko, że widać dokładnie ich różne ułomności: defekty wyglądu, zdeformowane dłonie, napęczniałe żyły na nogach, ślady chorób skórnych.

[madohora]

Główną sceną ołtarza, znajdującą się w środkowej szafie, jest Zaśnięcie Marii Panny. Śpiąca Maryja Panna, otoczona jest przez apostołów. Postać Matki Boskiej i podtrzymującego ją świętego Jakuba jest wycięta z jednego pnia drewna lipowego, podobnie jak postacie Chrystusa, jego matki i dwóch aniołów w scenie Wniebowzięcia. Ekspresja sceny jest wzmożona zagęszczeniem postaci; w rzeczywistości nigdy nie mogłyby one stać tak blisko siebie. Złocone szaty odbijają światło. Ustawienie postaci „pod wiatr” powoduje sfałdowanie szat.

[madohora]

Otwarty ołtarz na ruchomych skrzydłach ilustruje sześć Radości Maryi: od Zwiastowania po Zesłanie Ducha Świętego. Kiedy szafa jest zamknięta, płaskorzeźby przedstawiają 12 scen z życia Marii i Jezusa. Postacie przedstawione są w strojach z epoki powstania dzieła (XV w.), będąc obecnie znakomitym studium kostiumologii. Sprzęty domowe, naczynia codziennego użytku również są wierną kopią pierwowzorów. Górna kwatera na prawym ruchomym skrzydle przedstawia ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa.

[madohora]

Początki historii powstania retabulum krakowskiego wiąże się z rokiem 1442, kiedy zawaliło się sklepienie prezbiterium Kościoła Mariackiego. Nie wiadomo, czy i jaka nastawa zdobiła ołtarz główny kościoła przed katastrofą, ani też czy przez 35 lat, zanim polecono Stwoszowi wykonanie obecnie istniejącej nastawy, ołtarz zdobiła jakaś dekoracja. W każdym razie o planach ufundowania po katastrofie nowej nastawy świadczą zapisy na ten cel w testamentach mieszczan krakowskich. Nie jest jasne, kto i dlaczego zdecydował o powierzeniu prac nad nową nastawą Witowi Stwoszowi. Nie są znane żadne wcześniejsze jego prace o bezsprzecznie poświadczonym autorstwie, a tych, które są mu z pewnym prawdopodobieństwem przypisywane na postawie analizy stylu jest niewiele i są to rzeczy stosunkowo drobne, w żaden sposób nie dorównujące rangą dziełu, które mu powierzono w Krakowie. Z drugiej strony, mający około trzydziestu lat Stwosz był, jak na ówczesne pojęcia, człowiekiem w wieku dojrzałym, który musiał mieć już odpowiednie wykształcenie i doświadczenie pozwalające na samodzielne prowadzenie poważnych prac, i znajdował się w przełomowym momencie, decydującym o dalszej karierze. Można przypuszczać, że trudno było przyciągnąć do Krakowa na wiele lat, jakich wymagało planowane dzieło, renomowanego mistrza, który prowadził już ustabilizowany warsztat w którymś ze znanych ówczesnych ośrodków artystycznych. Natomiast pochodzący ze Szwabii, a wykształcony w górnej Nadrenii Stwosz nie zdążył zapewne zagnieździć się na dobre i zrobić kariery w cechu w Norymberdze i nie mógł tam liczyć na równie poważne i odpowiadające jego ambicjom zlecenia.
Niewątpliwie ważny głos przy decyzji o zamówieniu nowego retabulum dla głównego ołtarza najważniejszego kościoła parafialnego miasta miała Rada Miejska. Wit Stwosz przybył do Krakowa w 1477. Przebywał tu dwadzieścia lat, w tym dwanaście pracował nad ołtarzem. Postęp prac musiał satysfakcjonować fundatorów, gdyż Rada Miejska w 1483 wyraziła zadowolenie z dokonań artysty i zwolniła go z płacenia podatków. Nastawa musiała znajdować się wówczas w zaawansowanym stanie, a wykonujący ją warsztat Stwosza pracować sprawnie, gdyż zaczął on wówczas podejmować się innych zadań dla miasta i dla innych zleceniodawców. W 1484 został też starszym cechu malarzy i rzeźbiarzy. Najpóźniej w 1485 przystąpiono przy rzeźbach do prac pozłotniczych, które należały do czynności wykończeniowych, poprzedzających położenie polichromii. Dzieło było gotowe na dzień Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia) 1489, patronackie święto kościoła Mariackiego. Nie wiadomo, ile wynosił całkowity koszt ołtarza. Zachował się zapis o jednej wypłacie, opiewającej na kwotę 2808 florenów. Było to całkowite wynagrodzenie lub też jego ostatnia rata. Pieniądze pochodziły głównie z zapisów testamentowych i składek mieszczaństwa krakowskiego. Suma ta stanowiła równowartość rocznego budżetu miasta i odpowiadała wartości kilku kamienic. W 1824 Ambroży Grabowski w trakcie swoich badań ustalił imię autora ołtarza Mariackiego, które z wiekami zostało zapomniane. We wrześniu 1939 r. prof. Karol Estreicher chcąc uchronić ołtarz przed zniszczeniem, zdemontował figury i barkami spławił je Wisłą do Sandomierza. Przechowywano je w katedrze i seminarium duchownym. Dzięki donosowi informatora, Niemcy odnaleźli je i po rozpiłowaniu konstrukcji nośnej ołtarza (skrzyni i skrzydeł) wywieźli go do Berlina w październiku tego samego roku. Rzeźby zostały złożone w podziemiach zamku w Norymberdze, a konstrukcja nośna na zamku Wiesenthau. Przechowywany w wilgotnych piwnicach, został zaatakowany przez owady. Odnalazł go prof. Estreicher z pomocą Amerykanów, dzięki czemu ołtarz do Krakowa powrócił pociągiem w maju 1946. Konserwowany na Wawelu w latach 1946–1950, oddany do kościoła Mariackiego w 1957.

[madohora]

Historia powstania ołtarza jest kanwą powieści Antoniny Domańskiej Historia żółtej ciżemki. Na podstawie książki zrealizowano w 1961 film pod tym samym tytułem w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego, w którym zadebiutował 11-letni wówczas Marek Kondrat. Film ten został nagrodzony Srebrnym Medalem na Międzynarodowym Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Wenecji w 1962.

[madohora]

Korpus nawowy tworzy nawa główna z parą naw bocznych do których przylegają kaplice. Korpus składa się z czterech przęseł, wewnątrz nakryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z wyjątkiem wzniesionych później kaplic, których sklepienia mają zróżnicowany układ żeber.

[madohora]

Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Polichromię wykonali w latach 1890-1892 Jan Matejko, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański, który zaprojektował również witraże. Nad obiegającym nawę gzymsem umieszczone są drewniane posągi: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy. Rzeźby są dziełem Zygmunta Langmana z początku XX wieku. Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, Łukasza Orłowskiego i innych. Przy głównym wejściu oraz obok ołtarzy znajdują się nakryte baldachimami stalle radnych, ławników, syndyków i możnych rodów krakowskich z XVII wieku. Nawę główną i prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy (projektu Jana Matejki), krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza. Część wschodnia korpusu nawowego mieści kilka dzieł sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka ołtarzy. Nad wejściem chór z organami 56-głosowymi opatrzonymi w ozdobną obudowę.

[madohora]

Po stronie północnej (lewej) znajduje się barokowy ołtarz pw. św. Stanisława (zamykający lewą nawę boczną) z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z płaskorzeźbną dekoracją. Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battistę Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski. Naprzeciwko ołtarza znajduje się nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wnękach ustawiono popiersia fundatorów: Pawła Celariego i jego żony Małgorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z żoną Małgorzatą z Mączyńskich. Na szczycie rzeźby alegoryczne symbolizują Wiarę i Nadzieję

[madohora]

Po południowej (prawej) stronie znajduje się późnobarokowy ołtarz (zamykający prawą nawę boczną) z 1735, w którym jest kamienny krucyfiks, będący dziełem Wita Stwosza. Sam krucyfiks powstał na przełomie lat 80. i 90. XV wieku na zlecenie królewskiego mincerza Jana Olbrachta – Henryka Slackera. Wizerunek Chrystusa charakteryzuje się naturalizmem i doloryzmem. Artysta silnie podkreślił cierpienie męczeńskiej śmierci, lecz także jej zbawczy, triumfalny aspekt. Jezus ma otwarte oczy skierowane ku osobie modlącej się co może poświadczać dewocyjny charakter tego dzieła. Tło krzyża stanowi srebrna blacha z widokiem Jerozolimy, wykonana w 1723 przez Józefa Ceyplera

[madohora]

Krucyfiks Wita Stwosza, zw. Slackerowskim – znajduje się w barokowym ołtarzu w nawie południowej Kościoła Mariackiego w Krakowie. Krucyfiks najprawdopodobniej powstał przed 1496 r., przynależy do tzw. okresu krakowskiego Wita Stwosza, kiedy tworzył i działał w Krakowie.

[madohora]

Jest to dzieło późnogotyckie. Postać Chrystusa została wykonana z wapienia pińczowskiego. Chrystus jest prawie symetryczny w stosunku do krzyża, co ciekawe jest maksymalnie napięty, wyprężony. Ten krucyfiks jest inny pod względem formalno-artystycznym niż np. późniejsze krucyfiksy, które Stwosz wyrzeźbił po powrocie do Norymbergi (np. krucyfiks Wickla dla norymberskiego kościoła NMP). Dzieła Stwosza wykazują silny wpływ jego mistrza Mikołaja Gerhaerta z Lejdy, którego Stwosz poznał już w młodości podczas pobytu w Strasburgu. Za dzieło mogące mieć największy wpływ na kształt krakowskiej rzeźby uważa się krucyfiks w Baden-Baden z 1467 r. To co wyróżnia stwoszowski krucyfiks, to naturalizm, charakterystyczne dla rzeźby niderlandzkiej XV w. Chrystus ma ramiona ułożone bardzo horyzontalnie, silnie opadającą głowę, silnie wyłamujące się stawy barkowe, kurczące się palce dłoni. Tym samym Stwosz chciał ukazać moment agonii Chrystusa. Taki motyw znany był w XV-wiecznych krucyfiksach na terenie Brabancji. Wyprężenie Chrystusa można połączyć z motywem harfy Dawida, istnieje rycina, gdzie zostało ukazane naciąganie ciała Chrystusa za pomocą sznura, a obok postać św. Dawida z harfą. Ostra wyrazistość anatomii świadczy o kontynuacji kierunku, który wytyczył Wit Stwosz tworząc Ołtarz Mariacki. Realizm ten pogłębia ukazanie silnego wiatru, co widać w rozwichrzonym perizonium. Cechuje go plastyczność i ruch, to nadaje pewną dynamiczność całej kompozycji. Na twarzy widać ogromny ból, zmęczenie, ale mimo tego Chrystus próbuje ten ból przezwyciężyć - oczy ma otwarte – jeszcze nie umarł. Patrzy się głęboko w stronę modlącego, tym samym artysta pragnął ukazać moment zbawienia i zwycięstwa nad złem. Zwraca uwagę także ścisłe podporządkowanie układu rąk do ramion krzyża, co jest cechą krucyfiksów triumfalnych znanych głównie w dobie romanizmu. Jednakże ta myśl została wyraźnie zdystansowana przez ukazanie cierpienia i śmierci jako zjawisko fizjonomicznego. Istnieje więc tutaj silna dychotomia – Chrystus triumfuje, ale jednocześnie cierpi (wychudzenie ciała, wystające żebra). Równoczesne ukazanie agonii i silnej relacji z modlącym podkreślają zbawczy wymiar śmierci Chrystusa

[madohora]

Wielu historyków sztuki zastanawiało się, gdzie pierwotnie mógł znajdować się ów krucyfiks, gdyż jego obecne miejsce w ołtarzu raczej jest wtórne, aczkolwiek, z testamentu Henryka Slackera z roku 1504 wynika, iż krucyfiks miał być umieszczony w ołtarzu Św. Krzyża w kościele Mariackim. Uważa sie, że krucyfiks mógł znajdować się na zewnątrz kościoła (podobnie jak krucyfiks w Baden-Baden Mikołaja z Lejdy, użycie wapienia a nie drewna może również mieć związki z umieszczeniem rzeźby na zewnątrz). Istnieje również inna opinia, iż znajdował się prawie w tym samym miejscu, tyle ze na tle okna pod określonym kątem – Chrystus nachylał się w stronę modlących. Od strony zewnętrznej widać ślady pierwotnego okna. Mówi się także o figurach Marii i św. Jana, które z naszym krucyfiksem mogły tworzyć całość kompozycji, zaś późniejsza panorama Jerozolimy, która jest tłem dla rzeźby, może sugerować istnienie podobnej kompozycji, w malarstwie niderlandzkim i dolnoreńskim XV i XVI wieku motyw ten był powszechnie znany. Występująca często w literaturze nazwa Krucyfiks Slackerowski wywodzi się od mincerza królewskiego Henryka Slackera, który był fundatorem dzieła.

[madohora]

Jak zostało wspomniane rok 1496 stanowi terminus ante quem, kiedy to Stwosz przeniósł się do Norymbergi. Można przyjąć czas powstania dzieła na przełom lat 80. i 90. XV w. W literaturze występuje również data 1491 r.

[madohora]

Obok ołtarza znajduje się renesansowe cyborium, zaprojektowane w 1552 przez włoskiego rzeźbiarza i architekta Jana Marię Padovano, ufundowane przez krakowskich złotników Andrzeja Mastelli i Jerzego Pipana. Bogato rozbudowana architektonicznie, budowla wykonana jest z kamienia piaskowego z dodatkiem wielobarwnych marmurów. Od naw oddziela cyborium tralkowa balustrada i ażurowe bramki, odlane w brązie w 1595 przez Michała Otto, który ozdobił je herbami Polski i Litwy. Jest tu również chórek z zabytkowymi organami.
Naprzeciwko cyborium znajduje się nagrobek rodziny Montelupich (Wilczogórskich), którego pochodzenie należy wiązać z warsztatem postgucciowskim (1600-1603). W środkowej części nagrobka znajdują się rzeźbione w marmurze popiersia fundatorów: Sebastiana Montelupiego i jego żony Urszuli z Bazów oraz Walerego Montelupiego wraz z żoną Heleną z Moreckich. W zwieńczeniu umieszczono kartusze herbowe i alegoryczne postacie: Męstwa, Wstrzemięźliwości oraz Roztropności.

[madohora]

Kaplica św. Antoniego
Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741-42; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego.

[madohora]

Kaplica Loretańska
Wzniesiona pod koniec XVI wieku z fundacji ks. Pawła z Zatora. Mieści się w niej ołtarz z 2 poł. XVIII wieku wykonany według projektu Franciszka Placidiego z XVI-wiecznym obrazem Madonny z Dzieciątkiem; obraz ubrany jest w srebrną sukienkę z 4 ćwierci XVII wieku. Na ścianach znajdują się epitafia osób z rodu Szembeków.

[madohora]

Kaplica św. Jana Chrzciciela
Wzniesiona została w 1446. Od XVI wieku pozostawała pod opieką możnego rodu Bonerów. Znajdują się tam płyty nagrobne Seweryna Bonera i jego żony Zofii z Betmanów wykonane w warsztacie Piotra Vischera (prawdopodobnie według projektu Stanisława Samostrzelnika i Piotra Flötnera). Reszta wyposażenia, m.in. nagrobek Krzysztofa Kochanowskiego - starosty małogoskiego, pochodzi z późnego baroku. Ściany zdobi polichromia pędzla Józefa Mehoffera z 1932.

[madohora]

Kaplica św. Wawrzyńca
Zbudowana w latach 1423-41, ufundowana przez Marka Noldenfessera (rajcy krakowskiego). Wyposażenie barokowe z XVIII wieku. Polichromię ścian wykonał Jan Bukowski.

[madohora]

Kaplica św. Michała Archanioła
Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku.

[madohora]

Kaplica Przemienienia Pańskiego
Ufundowana w 1439 roku przez mieszczanina Jerzego Szwarcza. W kaplicy uwagę zwraca barokowy ołtarz z roku 1747, projektu Franciszka Placidiego. W nim została zastosowana złudzeniowa perspektywa panoramicznie wykonanych skał, do których prowadzą schodki po obu stronach ołtarza. Po prawej stronie epitafium gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego poległego w bitwie pod Ostrołęką. Polichromia jest dziełem Jana Bukowskiego. W kaplicy ma miejsce stała adoracja Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

Nawa południowa (prawa)
Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej
Wcześniej pod wezwaniem św. Aleksego. Zbudowana została w XV wieku i z tego też czasu pochodzi rzeźba Chrystusa, umieszczona w ołtarzu bocznym. W ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu jasnogórskiego z 1638 roku, jednak według tradycji została ona namalowana na podstawie oryginału, którzy przewożono przez Kraków w okresie potopu szwedzkiego. Obraz ten został ukoronowany papieskimi koronami 15 grudnia 1968 roku przez kard. Stefana Wyszyńskiego. Z prawej strony znajduje się spiżowa płyta Erazma Danigiela.

[madohora]

Kaplica św. Łazarza;
Wcześniej pod wezwaniem Matki Boskiej Śnieżnej. Ufundowana ok. 1435 przez Jadwigę z Kuńczów Sebastianową. Barokowy ołtarz z obrazem Wskrzeszenie Łazarza oraz krucyfiks z XVIII wieku.

[madohora]

Kaplica św. Walentego
Zwana także Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wzniesiona w 1443 z fundacji Jana Dolnicza. Z tego też roku pochodzi epitafium nagrobne Jana Sebenwirta, najstarsza ze znajdujących się tego typu płyt w kościele Mariackim. W późnobarokowym, murowanym ołtarzu, kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej pędzla Rafała Hadziewicza (pierwsza połowa XIX wieku). Obok okazały pomnik nagrobny Marcina Leśnowolskiego. Polichromię według projektu Stanisława Wyspiańskiego wykonał w 1898 Antoni Tuch.

[madohora]

Kaplica Aniołów Stróżów (Pernusowska, Męki Pańskiej)
Ulokowana na piętrze nad kruchtą. Znajduje się w niej wykonany prawdopodobnie przez Stanisława Stwosza tryptyk z legendą św. Stanisława.

[madohora]

Kaplica św. Jana Nepomucena
Została wzniesiona w 1435 przez Franciszka Wiechonia z Kleparza. W podziemiach znajdują się groby donatorów kościoła książąt: oświęcimskich, raciborskich, zatorskich oraz Piastów śląskich. Naprzeciw wejścia znajduje się klasycystyczny nagrobek Piotra Dunina - starosty zatorskiego, zmarłego w roku 1788 i jego żony Zofii z Małachowskich. Polichromia ścian jest dziełem Jana Bukowskiego i Włodzimierza Tetmajera i przedstawia historię chrześcijaństwa na ziemiach Słowian.

[madohora]

Zakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczną polichromią barokową, pędzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwycięstwo wiary chrześcijańskiej. Dekoracja malarska ścian pochodzi z XIX wieku. Wypełniają ją symbole siedmiu sakramentów oraz postacie ojców kościoła, świętych i błogosławionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposażenie głównie barokowe.

[madohora]

Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

[madohora]

Kościół Mariacki posiadał organy już pod koniec XIV wieku. Pierwsza wzmianka na temat organów pochodzi z 1399 roku. Obecne organy główne są efektem licznych przebudów instrumentu wykonanego w 1800 przez krakowskiego organmistrza Ignacego Ziernickiego.
W 1908 gruntownej przebudowy instrumentu w duchu romantycznym dokonała firma Aleksandra Żebrowskiego, działająca najpierw we Lwowie, a później również w Krakowie. Nowy instrument, liczący 46 głosów rozdysponowanych pomiędzy 3 manuały i pedał, był z pewnością największym i najnowocześniejszym instrumentem nie tylko w Krakowie, ale w całej ówczesnej Galicji. W latach 1952-1973 organy główne stopniowo rozbudowywano, modyfikując przy tym trakturę i łącząc je z organami w prezbiterium i nawie południowej (ostatecznie główny kontuar posiadał 4 manuały i 92 głosy, wliczając w to organy w prezbiterium i nawie południowej). W latach 1987-1989 usunięto większą część organów Żebrowskiego i wybudowano częściowo nowy instrument, przywracając pierwotnie mechaniczną trakturę gry. Pracami kierował prof. Jan Jargoń, a wykonała je firma organmistrzowska Włodzimierza Truszczyńskiego z Warszawy. Od tego momentu instrument posiada 56 głosów, 3 manuały i pedał oraz połączenie z organami w prezbiterium.
Obecne organy główne niewiele przejęły z romantycznego brzmienia, a wykonywanie na nich muzyki barokowej i współczesnej jest dość problematyczne. Dobudowano także nowy pozytyw balustradowy, łamiąc przy tym stylistyczną jedność zachodniego chóru muzycznego. To efekty ostatniej, w dużej mierze nieudanej przebudowy, która do dziś wywołuje liczne kontrowersje. Oprócz organów głównych w bazylice znajdują się jeszcze dwa interesujące instrumenty o typowo romantycznej stylistyce brzmieniowej:
- organy Kazimierza Żebrowskiego w prezbiterium (12 głosów, z 1912),
- organy Tomasza Falla w nawie południowej (7 głosów, z 1898).

[madohora]

Na kondygnacjach niższej wieży znajdują się cztery dzwony liturgiczne, które stanowią jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce:
Misjonał
Tenebrat
Półzygmunt

[madohora]

Na kondygnacjach niższej wieży znajdują się cztery dzwony liturgiczne, które stanowią jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce:
Misjonał
Tenebrat
Półzygmunt

[madohora]

To co mnie po raz kolejny zaciągnęło do Kościoła Mariackiego to było epitafium ks. Antoniego Mieroszewskiego związanego z parafią w Mysłowicach, który ostatnie lata swego życia spędził w Krakowie. Niestety z uwagi na to że w kościele Mariackim nie można robić zdjęć tak więc zdjęcia epitafium nie będzie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Plac Mariacki – plac w Krakowie na Starym Mieście sąsiadujący z Rynkiem Głównym. Powstał po roku 1802 po likwidacji cmentarza parafialnego wokół Kościoła Mariackiego.

[madohora]

Dziś plac zdobi "studzienka gołębi" z figurą z brązu. Studzienka zaprojektowana została przez Jana Budziłłę, a figurę (powiększoną replikę jednej z rzeźb proroków z obramienia szafy środkowej ołtarza Wita Stwosza) wykonał Franciszek Kalfas. Jest to dar rzemieślników krakowskich dla miasta wykonany w 1958 roku.

[madohora]

Przy placu Mariackim stoi kilka kamienic:
nr 2 - kamienica księży penitencjarzy mariackich, został wybudowany w końcu XIV wieku. W 1637 r. penitencjarze nabyli tę kamienicę od Ryniewiczów. Ostateczny wygląd budowli nadano w 2 połowie XIX wieku.

[madohora]

nr 3 - dom Hipolitów - kamieniczka mieszczańska. Zachowało się w niej wiele starych detali architektonicznych: kamienne portale gotyckie, renesansowe i barokowe, stropy belkowe, bogate stiuki Baltazara Fontany, malowidła z XVIII wieku. Kiedyś fasada zdobiona była dekoracją sgraffitową. Nazwa domu pochodzi od jego dawnych właścicieli - włoskiej rodziny kupieckiej.

[madohora]

nr 4 (w narożu ulicy Szpitalnej) - Prałatówka ozdobiona sgraffitem wzniesiona została w miejscu dwóch starszych domów w latach 1618-1619 przez Macieja Litwinkowicza. Wieńczącą budynek attykę, uważaną za przykład typowej krakowskiej attyki, zbudował architekt Jan Zatorczyk w roku 1625. Na budynku widnieje łacińska sentencja Pateat amicis et miseris (Niech będzie otwarty dla przyjaciół i biednych), a nad bramą herb Sulima archiprezbitera Krzysztofa Trzcińskiego. Wewnątrz domu znajdują się komnaty, drewniane stropy, w sieni zaś zabytkowe stiuki.

[madohora]

nr 5 - Wikarówka. Dawna, stara, stojąca w tym miejscu Wikarówka została zburzona w roku 1931. Obecną, według projektu Franciszka Mączyńskiego, zbudowano w roku 1932

[madohora]

nr 7 został wybudowany w 1912 na podstawie projektu Adolfa Szyszko-Bohusza.

[madohora]

nr 8 została gruntownie przebudowana. Dawniej zdobiła ją rzeźba Wita Stwosza "Chrystus w Ogrojcu". Przed I wojną światową właściciel domu, znany krakowski kupiec i społecznik Ludwig Halski, ofiarował ją Muzeum Narodowemu, a na jej miejsce osadził kopię, która stoi tu do dziś.

[madohora]

nr 9, na rogu placu Mariackiego i Rynku Głównego stoi dom Czynciela, w którym przed przebudową mieszkał i pisał (Warszawianka, Legion, Klątwa, Wesele) Stanisław Wyspiański. Fakt ten upamiętnia tablica, wykonana według projektu Karola Hukana. Dom stojący tu obecnie traktowany jest jako przykład architektury secesyjnej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Barbary – gotycki kościół rzymskokatolicki między Placem Mariackim a Małym Rynkiem na Starym Mieście w Krakowie. Położony obok kościoła Mariackiego. Do kościoła od strony południowej przylega dominujący na Małym Rynku budynek kurii prowincjalnej Prowincji Polski Południowej Jezuitów.

[madohora]

Wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. Od 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów. Budynek klasztoru jezuitów wzniesiony został w XVI i XVII wieku i, oprócz klasztornych, pełnił także inne funkcje (pod nieobecność jezuitów były tu m.in. szpital, liceum i bursa); przebudowany został w latach 1908-1909 przez Józefa Pokutyńskiego. Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski.

[madohora]

Jest to gotycka budowla ceglana, jednonawowa z apsydą od strony wschodniej (od Małego Rynku). Nakryta jest dwuspadowym dachem z barokową wieżyczką na sygnaturkę, przypisywaną Franciszkowi Placidi (1763). Fasada kościoła znajduje się od strony pl. Mariackiego; jest bezwieżowa, ze szkarpą na osi, zamknięta trójkątnym szczytem. Poprzedza ją tzw. Ogrojec – kaplica cmentarna połączona z kruchtą, z zewnątrz dekorowana rzeźbiarsko, wewnątrz z mieści ołtarz z rzeźbionym przedstawieniem Modlitwy w Ogrojcu wykonanym najprawdopodobniej przez Wita Stwosza lub jego warsztat, kompozycję uzupełnia polichromia pędzla nieznanego mistrza. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowane są epitafia, m.in. renesansowe Anny i Jerzego Pipanów (z ok. połowy XVI wieku). Wnętrze kościoła uległo barokizacji (1688-1692); wyposażenie wykonano w latach 1700-1767. Ołtarz główny, z lat 1760-1764, zawiera gotycki krucyfiks z ok. 1420 roku. Wewnątrz, na tle późnogotyckich malowideł, stoi pełnoplastyczna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Modlitwę w Ogrójcu, przypisywana kręgowi Wita Stwosza (XV wiek). Po lewej stronie w kaplicy-wnęce znajduje się wykonana w ostatniej dekadzie XIV wieku gotycka, kamienna rzeźba Piety, prawdopodobnie dzieło z kręgu Mistrza Pięknej Madonny Toruńskiej. W kaplicy Matki Boskiej Bolesnej wisi obraz Matki Boskiej Jurowickiej, uważany przez wyznawców za cudowny, czczony w Jurowicach na Polesiu, a w 1886 roku ofiarowany krakowskim jezuitom. Organy 16-głosowe.

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek – rynek pomocniczy[1] Starego Miasta w Krakowie, regularny, prostokątny, wytyczony w wyniku lokacji Krakowa na wschód od Rynku Głównego, na tyłach kościoła Mariackiego, między ulicą Mikołajską i ulicą Sienną.

[madohora]

Nazywany niegdyś Forum antiquum (Starym Rynkiem), Wandetą, Tandetą, a w drugiej połowie XVIII w. Rynkiem Rzeźniczym. Na Małym Rynku handlowano mięsem, później także starzyzną (od XVI w.); znajdowały się na nim jatki rzeźnicze, a także kuchnia dla ubogich. Według informacji z roku 1626 jedna z jatek rzeźniczych znajdowała się w południowo-zachodniej części Małego Rynku, a druga – według notatki z 1646 – usytuowana była prawdopodobnie w pobliżu cmentarza kościoła Mariackiego. Ta druga jatka dotrwała do końca XVII w., kiedy to rozebrano ją, aby wznieść na jej miejscu Wikarówkę kościoła Mariackiego (została zburzona w 1931, a w 1932 wzniesiono tam nową wikarówkę). W roku 1785 jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku, tworząc wydłużony prostokąt, którego dłuższy bok biegł ukośnie ku północnemu zachodowi, zbliżając się swoim narożnikiem do starej wikarówki. W roku 1797 zajmowały one już tylko teren w rejonie kościoła św. Barbary. Na przełomie XVIII i XIX w. drewniane jatki rzeźnicze były częściowo zbutwiałe i znajdowały się w ruinie. W takim stanie dotrwały do roku 1820, kiedy to zostały całkowicie rozebrane

[madohora]

W południowej części Małego Rynku, u zbiegu ulic Stolarskiej i Siennej, znajdowała się niegdyś szkoła Panny Marii (Szkoła Archiprezbiterialna N.P. Marii). Budowla ta istniała już w XIII w., a jej fundatorem był prawdopodobnie Iwo Odrowąż. Szkoła Panny Marii wzniesiona została w stylu gotyckim. Był to budynek obszerny i okazały, o dwóch piętrach. Wchodziło się do niego od strony ul. Siennej. Po pewnym czasie zabudowania szkolne obwiedziono murem. Gmach szkoły Panny Marii w znacznym stopniu ograniczał teren i tworzył nieregularności przestrzenne w południowo-zachodniej części rynku, zwężając jednocześnie prześwit ul. Siennej. Stało się to przyczyną późniejszej jego zagłady. Już w ramach porządkowania układu komunikacyjnego Krakowa, na przełomie XVIII i XIX w. postanowiono umożliwić wozom konnym przejazd ul. Sienną w kierunku wschodnim, poprzez Mały Rynek, aż ku Nowej Bramie. Na przeszkodzie temu zamierzeniu stała szkoła Panny Marii. Władze austriackie wciągnęły ją zatem na listę obiektów przeznaczonych do wyburzenia. Ostateczną decyzję w tej kwestii podjął rząd Wolnego Miasta, nakazując ok. roku 1812 przystąpienie do prac wyburzeniowych. Do ok. 1812 roku rynek zamykał budynek szkoły mariackiej, po jego zburzeniu i zlikwidowaniu jatek, plac uporządkowano tworząc targ owocowo-warzywny.

[madohora]

Na rynku znajdują się m.in.:
kościół św. Barbary
XIV-wieczna kamienica (nr 7) zamieszkiwana kiedyś przez altarystów, potem penitencjarzymariackich. Kamienica posiada dziedziniec z drewnianymi krużgankami z XVII wieku i późnobarokową fasadę z XVIII wieku.
kamienica Szoberowska (nr 6) - miejsce w którym w 1661 wydrukowano pierwszą w Polsce gazetę "Merkuriusz Polski"; w domu tym mieszkał w dzieciństwie Bronisław Malinowski.
kamienica Lamellich
gotycka kamienica Fritscha (nr 1, przebudowana w stylu barokowym).

[madohora]

Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń. Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

Mały Rynek, obecnie jeden z placów Starego Miasta posiada bogate tradycje handlowe sięgające średniowiecza. W czasie Wielkiej Lokacji Krakowa zaplanowano go jako pomocnicze targowisko Rynku Głównego - handlowano tutaj mięsem. Obecna nazwa placu - Mały Rynek, przyjęła się w pierwszej części XIX wieku. Wcześniej miejsce to zwano Wendetą, Tandetą, a także rynkiem lub ulicą Rzeźniczą.

[madohora]

Jego dzisiejsza postać w niczym nie przypomina placu sprzed kilkuset lat. Początkowo nie był tak bardzo odseparowany od Rynku Głównego, bowiem pomiędzy kościołem Mariackim, a Małym Rynkiem nie istniała Wikarówka (wzniesiono ją dopiero w XVIII wieku) - trzeba również wziąć pod uwagę, że do okresu rozbiorów kościół Mariacki otoczony był cmentarzem...

[madohora]

[madohora]

Pierwotnie jatki rzeźnicze ulokowane były właśnie na miejscu Wikarówki, dopiero po jej wybudowaniu przeniesiono je na środek placu targowego. Wyglądu zbliżonego do dzisiejszego Mały Rynek nabrał po zburzeniu jatek rzeźniczych i rozebraniu gmachu szkoły mariackiej, która zamykała plac od strony południowej. Po zmianach architektonicznych, inne było również przeznaczenie placu, bowiem ulokowano na nim targ owocowo-warzywny, który funkcjonował przez cały XIX wiek, do czasu budowy linii tramwajowej w 1902 roku. Natomiast od połowy dwudziestego wieku, po likwidacji torów, większą część placu zajmował parking. Dopiero renowacja przeprowadzona w 2007 roku zmieniła charakter Małego Rynku z funkcjonalnego na reprezentacyjny.

[madohora]

Mały Rynek jest dziś prostokątnym placem, od południa ogranicza go ulica Sienna, od północy - Mikołajska. Zachodnią pierzeję tworzą trzy budowle: klasztor Jezuitów, absyda kościoła św. Barbary i wikarówka kościoła Mariackiego. Przeciwna strona zajęta jest przez rząd ośmiu kamienic, z charakterystycznym tarasem ciągnącym się wzdłuż całej pierzei - kiedyś w tym miejscu znajdowały się przedproża. Plac ten jest miejscem do przyjrzenia się XVII- i XVIII-wiecznym szkarpom, którymi w tamtym okresie wzmacniano coraz bardziej podupadające kamienice.

[madohora]

róg Siennej 7 i Stolarskiej 2 - kamienica Gutkowskiego wzniesiona w latach 1851-1861 dla restauratora A. Gutkowskiego. Przy jej budowie wykorzystano zachowane mury stojącego tu wcześniej domu, który spalił się w wielkim pożarze Krakowa 1850 roku. Obecna fasada posiada cechy klasycystyczne. Zachodnia część kamienicy zachowała w sobie pozostałości szkoły psałterzystów kościoła Mariackiego - tzw. Psałterii. Do północnego boku Psałterii przylegał rozebrany w XIX wieku budynek szkoły Mariackiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek, dom nr 1 - nazywany kamienicą Strzemboszowską lub Fritscha, obecny wygląd zawdzięcza całkowitej przebudowie w stylu barokowym, choć jej najstarsze części są gotyckie. W trakcie prac ujednolicone zostały fasady tworzących ją wcześniejszych kamienic, narożnik ozdobiono figurą rycerza w stroju rzymskim, równocześnie przebudowano wnętrza - do naszych czasów zachowały się XVIII-wieczne malowidła ścienne. Efektem tego remontu było powstanie typowej kamienicy czynszowej. Jedna ze stojących tu wcześniej gotyckich kamienic, tzw. Langowska, pod koniec XIV wieku była własnością Mikołaja Wernera - głównego budowniczego korpusu kościoła Mariackiego.

[madohora]

Mały Rynek, dom nr 6 - kamienica Szoberowska, która dziś słynie z faktu, że to właśnie w tym miejscu Jan Aleksander Gorczyn drukował w 1661 roku "Merkuriusza Polskiego", pierwszą stałą gazetę na ziemiach Rzeczypospolitej.

[madohora]

Mały Rynek, dom nr 7 - kamienica Penitencjarzy, a także Wikariuszy i Altarystów kościoła Mariackiego, wyróżniająca się późnobarokową (XVIIIw.) fasadą i drewnianymi krużgankami (XVIIw.) na dziedzińcu. Kamienicę wzniesiono w XIV wieku, wiele razy przebudowywano, ostatnich poważnych zmian dokonano w latach 60-tych XX wieku, wtedy to m.in. usunięto nadbudowane w XIX wieku trzecie piętro - tak więc obecny, wyróżniający się, łamany dach jest konstrukcją sprzed niecałych 40-tu lat.

[madohora]

róg Szpitalnej i Mikołajskiej, dom nr 2 - Obecna fasada kamienicy Lamellich o charakterze klasycystycznego pałacu, powstała w wyniku przebudowy prowadzonej pod kierownictwem Karola Kriszkiera w końcu osiemnastego stulecia. Dom łączy w sobie trzy gotyckie kamienice z XIV wieku. Wewnątrz znajduje się unikalna polichromia o tematyce sakralnej z pierwszej ćwierci XV wieku. W czasie ostatniego poważnego remontu w latach 1976-1979 zlikwidowane zostały mieszkania, obecnie kamienica jest siedzibą Śródmiejskiego Ośrodka Kultury.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Mikołajska, dom nr 4 - Kamienica Śliwińskich choć położona administracyjnie przy ulicy Mikołajskiej, to jednak bezpośrednio jest związana z Małym Rynkiem. Wybudowano ją pod koniec XVI wieku, łącząc dwie XIV-wieczne, gotyckie kamienice. Pod koniec XVIII wieku nadbudowano ją o drugie piętro, jednocześnie wzmacniając szkarpami, z tego czasu zachowały się późnobarokowe polichromie o roślinnych motywach. Do rodziny Śliwińskich, od których pochodzi jej obecna nazwa, należała od połowy XIX wieku. U schyłku tegoż stulecia dobudowano kolejne, trzecie piętro, oraz stworzono obecną, eklektyczną fasadę. Gruntownej restauracji dokonano w latach 1973-1987, w czasie tych prac wyburzone zostały oficyny.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ BARBARY WIDOK OD STRONY MAŁEGO RYNKU

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ MARIACKI

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska jest jedną z przecznic Rynku Głównego od strony północnej. Ma 335 metrów długości i 12 metrów szerokości. Od południa ulica wychodzi na Wieżę Hejnałową Kościoła Mariackiego, usytuowaną na Placu Mariackim. Od północy zamyka ją Brama Floriańska. To od niej pochodzi nazwa ulicy: "platea S. Horiani". Floriańska stanowi część Drogi Królewskiej, trasy, która prowadziła do Zamku Królewskiego na Wawelu. Rozpoczynała się ona przy Bramie Floriańskiej, głównej bramie wjazdowej do miasta. Ulicą tą w 1881 roku wyruszył pierwszy tramwaj konny, łączący dworzec kolejowy z nieistniejącym już Mostem Podgórskim. Także tą ulicą przebiegała pierwsza trasa tramwaju elektrycznego.

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 1, kamienica "Pod Murzynami", jest to narożna kamienica z Placem Mariackim. Nosi ona nazwę "Pod Murzynami". Wcześniej nazywano ją "Pod Etiopami" - "Sub Aethiopibus". Nazwa pochodzi od XVI-wiecznego godła wyobrażającego dwóch Murzynów. W okresie tym w kamienicy powstała apteka o nazwie "Ad Aethiopes", która słynęła z dobrych win. W XVII wieku w budynku istniała drukarnia Ignacego Antoniego Hebanowskiego. Pod koniec XVI wieku powstał zwyczaj stawiania przy tej kamienicy, u wylotu Floriańskiej na Rynek Główny, łuku triumfalnego z okazji wjazdów koronacyjnych. Pierwszy raz łuk został wzniesiony w roku 1574 z okazji koronacji Henryka Walezego w katedrze wawelskiej. Tradycja ta przetrwała do roku 1734, kiedy odbyła się koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 7, kamienica "Pod Matką Boską". Jej nazwa jest związana z renesansową figurą Madonny z Dzieciątkiem, która znajduje się na fasadzie zdobionej dodatkowo przez zrekonstruowane wczesnorenesansowe okna.

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 9, kamienica Nagatowska

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 8, kamienica Dawidowska - jej obecna fasada pochodzi z początku XX wieku

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 12, kamienica Cyrusowska, na wysokości drugiego piętra znajduje się attyka frontowa oraz symbol Opatrzności Bożej, które zostały dodane w czasie restauracji budynku w drugiej połowie XVII wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 17, Kamienica Moledzińska, znajduje się na rogu z ulicą św. Tomasza. Na froncie fasady umieszczone są inicjały AF, odnoszące się do jednego z właścicieli domu Anastazego Frencza. W skarpie zachowane są resztki wtopionych żelaznych łańcuchów. Służyły one do zamykania ulic na wypadek przybycia wroga. Były one rozpinane w poprzek ulic odchodzących od Rynku Głównego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 41, Kamienica "Dom Matejki". W kamienicy tej w XIX wieku mieszkał Jan Matejko, który urodził się tutaj w 1838 roku. W 1880 roku gościł w domu tym u Matejki cesarz Franciszek Józef. Z polecenia Matejki fasada budynku została ozdobiona emblematami malarskimi oraz "trzema pyskami". W 1901 roku powstał tutaj oddział Muzeum Narodowego, który istnieje do dziś.

[madohora]

[madohora]

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893.
Budynek teatru wzniesiono w latach 1891-1893 na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła Ducha Świętego. Budynek jest utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku (częstym w tym okresie w państwie habsburskim). Tę nową scenę narodową w Krakowie dla zespołu występującego przy ul. Jagiellońskiej zaprojektował Jan Zawiejski. Był to pierwszy budynek w Krakowie, który posiadał oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę "Teatr Miejski", dopiero w 1909 otrzymał imię Juliusza Słowackiego. Pomysłodawcą budowy teatru był Walery Rzewuski, który stosowny wniosek przedstawił krakowskiej Radzie Miejskiej 5 września 1872 r. Nowy wniosek w tej sprawie zgłosił 7 października 1877 r. Rada Miejska w 17 czerwca 1886 r. przeprowadziła debatę na temat lokalizacji i budowy nowego teatru. 1 sierpnia 1888 r. rozpisano międzynarodowy konkurs na projekt architektoniczny gmachu teatru. W styczniu 1890 r. przyjęto do realizacji projekt 36-letniego Jana Zawiejskiego, z którym zawarto umowę 18 marca 1891 r. Kamień węgielny położono 2 czerwca 1891 r. Okolicznościowe dokumenty pod kamieniem złożyły Helena Modrzejewska i Antonina Hoffmann. Ogólny koszt budowy teatru wyniósł 767 tys. zł reńskich. W kwietniu 1892 r. Rada Miejska postanowiła teatr wydzierżawić (w styczniu 1893 r. adwokat Faustyn Jakubowski sporządził projekt umowy o dzierżawę). 13 lipca 1893 r. ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze miała miejsce 11 września 1893 r. Odbyła się ona we foyer, gdyż na scenie trwały jeszcze prace instalacyjne. Próba generalna miała miejsce 20 października. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano o godz. 12:00 w południe 21 października. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertuar. Teatr miał na koncie prapremiery dramatów romantycznych, modernistycznych i z okresu 20-lecia międzywojennego. W czasie II wojny światowej w gmachu Teatru Słowackiego działał teatr niemiecki. Ostatnie przedwojenne przedstawienie polski zespół dał jesienią 1939, a ponowną pracę rozpoczął 19 lutego 1945. Od 27 marca 1976 obok głównej sceny istnieje Scena Miniatura, tzw. mała scena przy placu św. Ducha 2, która stanęła w budynku dawnej elektrowni. W ramach teatru od 2000 działa też Scena Przy Pompie (letnia scena ogródkowa), a 7 listopada 2003 rozpoczęła działalność Scena W Bramie, zaadaptowana z dawnego magazynu dekoracji (scena eksperymentalna) – obie przy placu św. Ducha 4. Od 2002 w teatrze odbywają się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji.

[madohora]

Fasada ujęta w dwa ryzality zwieńczone alegorycznymi postaciami: z lewej Poezja, Dramat i Komedia (autor: Tadeusz Błotnicki), z prawej Muzyka, Opera i Operetka (autor: Alfred Daun). Poniżej gzymsu znajdują się alegoryczne popiersia Wesołości i Smutku (autor: Mieczysław Zawiejski). Na froncie fasady widnieje napis "Kraków narodowej sztuce". Na szczycie znajdują się posągi młodzieńca w kontuszu (Tadeusz) i młodej kobiety w szlacheckim stroju (Zosia) autorstwa Michała Korpala.

[madohora]

Do foyer na pierwszym piętrze prowadzi eklektyczna klatka schodowa. Dekorację stiukową wykonał Alfred Putz. W westybulu znajduje się popiersie i projekt pomnika Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Bronisława Chromego, popiersie Karola Kruzera, oraz tablica upamiętniająca Jana Zawiejskiego. Są tu również popiersia twórców polskiego teatru: Aleksandra Fredry, Jana Nepomucena Kamińskiego i Wojciecha Bogusławskiego. Pierwotnie teatr miał 922 miejsca[3]. Po przebudowie liczba miejsc uległa znacznemu zmniejszeniu (powiększono odstępy między rzędzami, co spowodowało likwidację kilku rzędów na parterze oraz zlikwidowano tzw. straponteny.

[madohora]

W 1900 roku przed głównym wejściem do gmachu teatru ustawiono pomnik hr. Aleksandra Fredry autorstwa Cypriana Godebskiego. Nie był to przypadek, gdyż to właśnie Fredro przez pierwsze lata "patronował" tej krakowskiej scenie. W roku 1909 autor "Zemsty" musiał oddać patronat Juliuszowi Słowackiemu, ale jego pomnik pozostał na miejscu.
Od 27 marca 2009 Teatr im. J. Słowackiego, jako pierwszy w Polsce, oferuje możliwość zakupu biletu na spektakl przy pomocy telefonu komórkowego. Widz ma możliwość obejrzenia na stronie internetowej rozmieszczenia wolnych miejsc na widowni. Opłata za bilet wniesiona przy użyciu telefonu komórkowego jest wliczana w rachunek telefoniczny.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

..

[madohora]

.

[madohora]

Pomnik Grunwaldzki ? pomnik konny króla Władysława II Jagiełły w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na placu Jana Matejki, wzniesiony w 1910 z fundacji Ignacego Jana Paderewskiego według projektu Antoniego Wiwulskiego i Franciszka Blacka w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem (1410); zburzony w 1939 przez Niemców, zrekonstruowany w 1976 według projektu Mariana Koniecznego; przed pomnikiem znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza (1976)