WIGILIA I BOŻE NARODZENIE

[madohora]

Boże Narodzenie jest okresem niezwykłym. To czas radości z przyjścia na świat Bożej Dzieciny, do czego nawiązuje ludowa nazwa „gody”, pochodząca od starosłowiańskiego „god” – wesołość, radość, szczęśliwość, uczta. Jest to jednak radość szczególna połączona ze skupieniem i wyciszeniem, z poczuciem podniosłości i swoistej tajemniczości tych świąt,
zwłaszcza wprowadzającej w nie Wigilii.

[madohora]

Ścisłe określenie czasu powstania liturgicznego święta narodzin Chrystusa, podobnie jak i powód umieszczenia go w kalendarzu liturgicznym w dniu 25 grudnia, jest kwestią nadal dyskutowaną przez uczonych. Według dostępnych źródeł święto wprowadzono najpierw w Rzymie w IV lub pod koniec III wieku.

[madohora]

Orzechy zawijane w sreberka nieść miały dobrobyt i siłę.

[madohora]

Pierwszą taką scenę zaaranżował św. Franciszek w 1223 roku w Greccio

[madohora]

Szopka znajduje się w podziemiach kościoła św. Józefa, przy którym posługują ojcowie redemptoryści

[madohora]

Niektóre szopki tak dalece zatraciły się w swym realizmie, że zupełnie brak w nich akcentów religijnych, przedstawiają zwykłych ludzi, wykonujących swą codzienną pracę. Ale są też takie szopki, że mimo iż nie pokazano w nich Boga wprost, jest on obecny: np. w scenie mieszczki na balkonie, która widać, że wybiegła w nagłym pośpiechu przez otwarte drzwi od pokoju i wypatruje intensywnie czegoś przed sobą. Kontemplacyjny Bóg natomiast zamieszkał w scenie z wnętrza izby, w postaci klęczącego mężczyzny, pokornie zwróconego w stronę otwartej sieni, przez którą wlewa się do środka łagodne światło.

[madohora]

Barszcz ukraiński pochodzi z Ukrainy i stanowi jedno z dań narodowych w tym kraju. Jest często podawany również w Polsce, lecz przepis został mocno zmodyfikowany, głównie przez dodanie fasoli.

[madohora]

„Banda” jukacy składała się z kilkunastu do kilkudziesięciu (czasem nawet do 70 osób). Jukacem mógł być tylko i wyłącznie kawaler (dziś tych reguł już nie przestrzega się, ale dawniej były obowiązujące). Wśród jukacy panuje swoista hierarchia i ustalone tradycją reguły. Kompania jest tylko jedna i jakakolwiek konkurencja nie wchodzi w grę. Na czele kompanii stoi kasjer. Różni się od pozostałych czerwonym strojem. Ma on do pomocy kilku poganiaczy. Można rozpoznać ich po lampasach naszywanych na spodnie. Ich kolor oznacza również miejsce jakie zajmuje w grupie poganiaczy. Każdy chcący awansować w hierarchii, musi legitymować się już stażem w chodzeniu „po dziadach”. Dawniej jedną ze ściśle przestrzeganych reguł było to, że w miejscach publicznych pod żadnym pozorem nie wolno było się ujawnić. Dziad musiał pozostawać anonimowym za złamanie tej reguły groziło zdzielenie przez poganiacza batem. Ubranie dziada jest wykonane według własnego pomysłu. Następnymi w hierarchii dziadowskiej są: dziad (miał czapkę jak poganiacz, ale z rogami) kominiarz, diabełek i baba. Twarze kominiarza, diabła i babki są odkryte, dlatego role te nie są chętnie przyjmowane i powierzane nowicjuszom.

[madohora]

Również dzięki tradycji jólabókaflóð Islandia jest krajem o bardzo wysokim poziomie czytelnictwa. Wysoki jest również wskaźnik osób piszących. Szacuje się, że co dziesiąty mieszkaniec tego kraju wydał własną książkę

[bobik-jedyn]

Islandia - kraina książek i literatów... 🙂

[madohora]

Ja lubię czytać więc bardzo mi się ten zwyczaj podoba. U nas obdarowuje się wszystkim po trochu a tutaj - książki

[madohora]

[madohora]

Dostępne w handlu zestawy zawierają 6 upieczonych prostokątnych pierników-paneli: dwa do złożenia dachu, dwie ściany boczne oraz ścianę frontową i tylną domku, nadające się do bezpośredniego składania i sklejania, oraz tubkę z glazurą i słodkie kolorowe dekoracje np. cukrowe gwiazdki, owocowe żelki, posypki, aczkolwiek zestawy różnią się między sobą składem opakowania (mogą nie zawierać glazury, ale mogą mieć jej dwa rodzaje) oraz trudnością wykonania.

[madohora]

Räuchermann był po raz pierwszy wzmiankowany w 1830 r. i jest obecnie obowiązkowym elementem bożonarodzeniowych zwyczajów na terenie Rudaw. Płonące kadzidełko znajduje się w dolnej części podzielonej na dwoje figury. Górna, wydrążona część jest nałożona na dolną. Kadzidełko płonie wewnątrz wydrążonego räuchermanna. Dym postępuje ku górze i wydostaje się z otworu na zewnątrz. Mieszkańcy Rudaw wokół figurki stawiają świece.

[madohora]

Czas uroczysty, czas święty w naszej kulturze przeżywany jest zazwyczaj w specjalnie udekorowanej i wysprzątanej przestrzeni, toteż przygotowaniom do Bożego Narodzenia towarzyszyły zawsze zabiegi porządkowania – szorowano ściany i podłogi, myto okna, omiatano powały, sprzątano obejścia. W sposób szczególny przygotowuje się wystrój domu.
Wszechobecna dziś choinka przywędrowała do nas z Niemiec i pojawiła się najpierw w śląskich miastach, w pierwszej połowie XIX wieku w domach mieszczan niemieckiego, a w drugiej – również polskiego pochodzenia. Na wsi aż do początków XX wieku symboliczną bożonarodzeniową dekoracją był wierzchołek lub gałązki drzewka zwisające z sufitu lub zawieszane na ścianie i zdobione jabłkami, orzechami, drobnymi ciasteczkami i papierowymi łańcuchami, a przede wszystkim „betlyjka” – szopka ze sceną narodzenia Jezusa, o której więcej piszemy w dalszej części tej książki. W wigilijny dzień obowiązywał i nadal obowiązuje ścisły post – i to wszystkich domowników, łącznie z dziećmi i ze zwierzętami. Jedna z mieszkanek powiatu gliwickiego z Wilczy wspominając dzieciństwo przypadające na czas przed
I wojną światową w Wilczy, opowiadała, że rano podawano dzieciom kawę zbożową, a potem aż do wieczerzy wigilijnej nikt nie pił już nawet kropli wody. Za symboliczne uznawano dotyczące tego dnia zachowania, zdarzenia, a nawet gesty. Powszechnie wierzono, że „jaka Wigilia, taki cały rok”, toteż dzieci starały się w tym dniu być wyjątkowo grzeczne,
„bo kto oberwie w Wigilię, będzie bity przez cały rok”. Z tych samych powodów starano się w tym dniu niczego nie pożyczać, co dodatkowo mogło spowodować pozbycie się w ten sposób z domu szczęścia. Szczęście natomiast mógł przynieść mężczyzna, jeżeli jako pierwszy w wigilijny poranek zawitał do czyjegoś domu. W Wigilię, jak i w sylwestra – ostatni dzień roku – nie należało robić prania, aby wiszące przez noc nie spowodowało, jak wierzono, odejścia któregoś z domowników do wieczności.

[madohora]

Po południu, zanim pierwsza gwiazda wskazała czas siadania do stołu, we wsi – zwłaszcza przed dworem dziedzica i probostwem – rozlegały się strzały. To młodzi chłopcy strzelali z biczów na wiwat. Później bicze zastąpione zostały racami lub petardami, gdyż np. w Gierałtowicach taka zabawa pewnego roku skończyła się poważnymi okaleczeniami
i władze jej zabroniły.

[madohora]

Święto uzupełniają gawędy młynarzy o pracy w wiatraku i pokazy ostrzenia kamieni młyńskich, wystawa pierników ludowych oraz ekspozycja wiatraków. W czasie Święta Piernika obecni są kataryniarz, szczudlarze, żonglerzy, postać Kopernika, kupcy ze Wschodu, żywe marionetki, usłyszeć można legendy o pierniku

[madohora]

Wigilijny stół nakrywano odświętnie i bardzo starannie. Tak jest zresztą do dziś. Na stole ustawia się świecę palącą się przez cały posiłek oraz dodatkowy talerz dla samotnej osoby, zbłąkanego gościa, dla kogoś biednego albo dla samego Pana Boga. Puste nakrycie do dziś symbolizuje również duchową obecność zmarłej osoby z rodziny. W okresie przedwojennym, a i później łamanie się opłatkiem nie było praktykowane we wszystkich rodzinach, ale na nakrytym białym obrusem stole obowiązkowo stawiano krzyż, wodę święconą i świece. Wspomnieniem stajenki betlejemskiej było sianko wkładane pod biały obrus, najczęściej w narożnikach stołu. W niektórych domach na podłodze układano słomę albo
stawiano w kącie słomiany snop (do lat 60. ubiegłego wieku i to raczej w starszych domostwach). Na stole nierzadko kładziono po kilka ząbków czosnku, aby uchronić się przed chorobami. Do dziś też praktykowany jest zwyczaj wkładania pod wigilijny obrus pieniędzy – głównie banknotów, współcześnie zastępowanych też… kartami bankomatowymi – co
gwarantować ma rodzinie dostatek w nadchodzącym roku.

[madohora]

Warto zwrócić uwagę na zachowaną do dziś niezwykłość wigilijnego stołu – zasiada się do niego zazwyczaj w towarzystwie tylko najbliższej rodziny, a posiłek składa się z potraw wyłącznie postnych i często przyrządzanych wyłącznie na ten jeden wieczór w roku. Wieczerza ma religijny, a więc podniosły charakter, co podkreślają odświętne stroje jej
uczestników. Posiłek zazwyczaj rozpoczyna odczytanie fragmentu Ewangelii o narodzeniu Jezusa Chrystusa, po czym następuje wspólna modlitwa wszystkich domowników najczęściej inicjowana przez ojca rodziny

[madohora]

Liczba potraw na wigilijnym śląskim stole zawsze zależała od zamożności domu i często wieczerza nie zaliczała się do szczególnie wystawnych – od codziennej różniła się tylko tym, że pojawiały się na stole potrawy przygotowywane wyłącznie raz w roku, na tę właśnie okazję. W bogatszych domach szykowano dwanaście potraw, bo tyle jest miesię-
cy w roku i tylu było apostołów… Tradycyjna śląska Wigilia zaczynała się od „siemieniotki” – wywaru z konopi, do którego dodawano (wedle przepisu i uznania) kaszę (gryczaną lub jaglaną), a czasem również groch. Obowiązkowym składnikiem wieczerzy były potrawy z makiem, który podobnie jak ziarna zbóż, suszone owoce, miód, grzyby i orzechy,
symbolizował urodzaj i płodność, a także łączność z zaświatami. Najczęściej podawano „makówki” – zmielony mak z dodatkiem bakalii ugotowany na mleku, przekładany warstwami bułek, ciasta lub klusek. Jedną z najstarszych śląskich obrzędowych potraw jest „moczka” – gęsty deser na zasmażce z masła i mąki z różnymi dodatkami. Wielość i zróżnicowanie tych dodatków (są wśród nich m.in. piernik, bakalie, suszone i wędzone śliwki i gruszki, pasternak, kompoty, soki i ciemne piwo) sprawiają, że niemal każda śląska rodzina poszczycić się może nieco innym smakiem tej potrawy sporządzonej według przepisów pieczołowicie przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Ryby pojawiały się początkowo
tylko w bogatych domach, potem stały się podstawową potrawą wigilijną (po II wojnie światowej – głównie pod postacią smażonego karpia). Z czasem wśród dań na świątecznym stole w powiecie gliwickim pojawiać zaczął się także karp przygotowywany na różne sposoby, śledzie, zupa grzybowa i kompot z suszu. Ludzie rodem z Kresów m.in. lwowiacy wprowadzili barszcz czerwony z uszkami i kutię. Osoby z Poznańskiego jadały w tym szczególnym dniu m.in. szare kluski nadziewane grzybami, pochodzący z Rzeszowszczyzny preferowali biały postny barszcz z grzybami, a z Kielecczyzny np. groch z kapustą. Przedstawiciele każdego regionu Polski osiedlający się na Górnym Śląsku wnosili do kulinarnego tygla kolejne smaki.
Powszechnie uważa się, że należy skosztować choć odrobinę z każdego wigilijnego dania, co gwarantować ma pomyślność w kolejnym roku. Podczas spożywania potraw nie wypada śmiać się czy hałasować ani rozmawiać na tematy frywolne. Uważa się również, że wstawanie od stołu podczas wieczerzy to zła wróżba. W pewnej śląskiej rodzinie w Pyskowicach na przełomie lat 80/90 XX wieku podczas wigilijnego posiłku zaciął się adapter i płyta wygrywała przez pół godziny jeden wers kolędy „przybieżeli do Betlejem…, przybieżeli do Betlejem…”, bo nikt z domowników nie śmiał wstać od świątecznego stołu, by przestawić igłę odtwarzacza, zanim wszyscy domownicy nie skończyli wieczerzy. Według wierzeń prezenty pod choinkę przynosiło w powiecie gliwickim nowo narodzone Dzieciątko – na pamiątkę darów złożonych w stajence, a dzieciom w nagrodę za dobre zachowanie. Z czasem przeplatała się z tym także wiara w Aniołka, której początków należy szukać w środkowych i wschodnich częściach naszego kraju. Z Poznania przybyły też wierzenia w Gwiazdora lub czasami w tzw. Gwiazdkę. Liczba i okazałość prezentów składanych pod choinką różniła się w poszczególnych domach, jednak Dzieciątko bywało zwykle hojniejsze od wcześniejszego Mikołaja. Niezmiernie
ważne było zawsze również wspólne kolędowanie. Członkowie rodziny, którzy potrafili grać na instrumentach, ochoczo akompaniowali pozostałym domownikom, a melodia śpiewanych kolęd i pastorałek niosła się wysoko w rozgwieżdżone niebo, na chwałę Najwyższemu!
Nieodzowną częścią Wigilii było uczestnictwo w pasterce – radosnym wyśpiewywaniem kolęd witano nowo narodzonego Jezuska, wierząc, że osobisty udział we mszy zapewnia szczęście w nadchodzącym roku.

[madohora]

W Wigilię nie wolno było głośno mówić, karać dzieci, kłócić się - gdyż co się dzieje w Wigilię będzie się działo przez cały rok. Przestrzegano także domowników by w tym dniu nie wydawać niczego poza dom to jest nie pożyczać, nie wynosić, gdyż można wynieść szczęście, zdrowie i powodzenie z domu. Cały wieczór obserwowano zachowanie przyrody gdyż człowiek bardzo utożsamiał się z siłami przyrody. Z zachowania przyrody również wróżono zwłaszcza na wsiach. W Święta Bożego Narodzenia dziewczyny sobie wróżyły wróżby były podobne jak Andrzejkowe - możemy o tym przeczytać w książce "Kapitan i dwie panny" mówiącej o rodzinie Mieroszewskich - zamiast wosku lano roztopiony ołów ale odczytywano go podobnie jak wróżby z wosku.

[madohora]

Na Śląsku Cieszyńskim był zwyczaj, że małe dzieci przebrane na biało chodziły wcześnie rano po domach a w każdym domu recytowały taki pięciowiersz:
Przyszliśmy tu po młodości
Żebyście nie mieli
Cały rok starości
Żebyście się mieli
Jak w niebie Anieli

[madohora]

Pierwsza gwiazdka pojawiająca się na niebie oznaczała czas siadania do wieczerzy. Stół musiał być bardzo troskliwie przygotowany, gdyż istniał przesąd że nie można wstać od Wigilijnego stołu - ten zwyczaj przynajmniej w mojej rodzinie do dziś obowiązuje

[madohora]

Do stołu wszyscy ubierali się uroczyście, wieczerza miała charakter religijny oraz bardzo nastrojowy. Zwyczaj który również do dzisiaj obowiązuje to zostawienie jednego pustego miejsca dla "strudzonego wędrowca" - symbolicznie dla rodzącego się Jezusa ale też dla tych którzy odeszli lub gdyby taka sytuacja się zdarzyła dla nieprzewidzianego gościa. Bo w tym dniu nikomu nie można odmówić gościny.

[madohora]

Z dawnych wigilijnych obyczajów pozostało jeszcze wiele. Wydawać by się mogło, że mało kto stawia dziś w domu betlyjkę – tradycyjną śląską szopkę, która niegdyś stała przecież niemal w każdej śląskiej izbie. Okazuje się jednak, że w wielu domach powiatu gliwickiego nadal stoją betlejemskie stajenki, co więcej – ich własnoręczne konstruowanie staje się coraz popularniejsze, m.in. dzięki licznym konkursom. W swoim dzisiejszym kształcie szopki kościelne, a w ślad za nimi domowe, pojawiły się w wieku XVII na Śląsku za
pośrednictwem ojców franciszkanów. W przeciwieństwie do krakowskich odpowiedników, wzorowanych na strzelistych kościołach, śląska betlyjka to szopa, szałas pasterski lub górska grota wypełniona luźno ustawionymi w stajence i wokół niej nieruchomymi figurkami. Obok postaci wziętych z Ewangelii pojawiają się tam śląscy chłopi, rolnicy, handlarze,
Żydzi i zwierzęta. I to nie tylko w domowych szopkach, ale i w tych ustawianych w kościołach. Początkowo figurki wykonywano głównie z drewna, ale od połowy XIX wieku – wobec coraz szerszego zainteresowania – zaczęły je wypierać masowo produkowane seryjne figurki z gipsu czy wypalonej gliny, a od początku XX wieku także z papier maché. Same
betlyjki budowano z tego, co było powszechnie dostępne – jeszcze w czasach po II wojnie światowej były wykonywane głównie z tektury, dykty i słomy. Niegdyś budowanie betlyjek było zadaniem chłopców, którzy przy pomocy ojców przygotowywali je przez cały adwent. Organizowane w powiecie doroczne konkursy na najpiękniejszą betlyjkę (m.in.
w gminie Pilchowice) dowodzą, że tradycja rodzinnej pracy przy tworzeniu tego symbolu świąt ma się tu nadal dobrze, bo do rywalizacji stają nie tylko dzieci, ale również ich rodzice, dziadkowie, a nawet wielopokoleniowe rodziny

[madohora]

Zgodnie ze starą zarówno polską, jak i śląską tradycją w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia, czyli w dzień św. Szczepana, rozpoczynali po wsiach i miastach powiatu gliwickiego chodzić kolędnicy: z gwiazdą, szopką, czasem bez rekwizytów, bo wystarczały wyrecytowane i wyśpiewane teksty życzeń oraz gromko śpiewane kolędy. Kolędnikami byli
najczęściej uczniowie poprzebierani za diabły, anioły i królów. W rękach trzymali drewniane kostury i przy śpiewaniu stukali nimi o podłogę. Choć hałasowali przy tym niemiłosiernie, wszyscy cieszyli się z tych wesołych odwiedzin. Za to kolędowanie dostawali parę złotych lub smakołyki. Dziś ten zwyczaj zamiera. Jeśli kolędnicy się pojawiają, to raczej bez rekwizytów i artystycznego przygotowania, składając życzenia, oczekują datków pieniężnych lub słodyczy. Z gwiazdą kilka lat temu kolędowali jeszcze kolędnicy np. w Nieborowicach, dziś niestety już coraz rzadziej

[madohora]

Kolędnicy chodząc do domu do domu śpiewali takie min. kolędy:

Pochwalony Jezus Chrystus
Winszujymy wom
Szczęścia, zdrowia, pomyślności
Na ten Nowy Rok

Z daleka tu idymy
Nowina wom niesymy
Coś wom powiymy

Narodziło się dzieciątko
W mieście Beltejem
A to było niebożątko
Na wiązce siana.

[madohora]

Albo:
Dejcie nom
Dejcie nom
Co nom mocie dać
Bo jak niy docie
To bydymy kraść

Miski gorki potrzaskomy
A ta pani wom weznymy
Hej kolęda, kolęda

[madohora]

A na zakończenie:

Za koynda dziynkujymy
Szczęścia, zdrowia wam życzymy
Abyście nom dugo żyli
A po śmierci się życzyli
Z świętymi w niebie
Z świętymi w niebie

[madohora]

Bóg się rodzi! - Doroczny cud się iści znowu
Bóg się rodzi! - Kolędna już rozbrzmiewa stara
Bóg się rodzi! - Dźwięk dzwonów włórzy pieśni słowu
I na świat spływa nowa otucha i wiara
Bo ten doroczny Boga cud w biednej stajence
To skarb pociech i otucha ludziom w życia męce
Tylko trzeba by w owe Boga Narodziny
Serca były w nas czyste, wolne waśni głógów
Byśmy mogli podążyć do Boga Dzieciny
Jak pastuszki co pierwsi do stajenki progów
Pobiegli, wielbiąc w pieśniach swych Pana nad Pany
Co przyszedł aby zbawić lud ukochany
Wówczas bracie wypełni się cud Narodzenia
Jeżeli błahe się zdają wszystkie nasze troski
Jeśli całym Narodem ramię do ramienia
Oddamy równi, bratni hołd Dziecinie Boskiej
A potem zakasawszy uczciwie rękawy
Wrócim do wspólnej pracy dla ojczystej sprawy
Bóg się zrodził w stajence a jednak nad światem
Zapanował jak mocarz i połączył ludy
Jeśli dziś staniem przed nim złączeni brat z bratem
Jakże łatwe i lekkie będą wspólne trudy
Jakże ta praca polska wspólna będzie miła
Bóg się rodzi! To symbol! To rozkaz! To siła!

J. Smotrycki

1925 rok

[madohora]

Na całym Śląsku istnieje od dawien dawna zwyczaj że księża chodzą w swych parafiach w okresie Bożego Narodzenia po kolędzie. Ksiądz wchodząc di domostw błogosławi każdej rodzinie, ministranci wraz z kościelnym śpiewają nabożne kolędy, ksiądz pokropi mieszkanie wodą święconą i na tym kończy się oficjalna część kolędy. Ze stołu przykrytego białym obrusem odstawia się krucyfiks i zastawia stół tem czem chata bogata. W Cieszyńskim nieoficjalna ta cześć kolędy kończy się miłą pogawędką na temat spraw obchodzących rodzinę

[madohora]

Na Górnym Śląsku zachował się jeszcze inny zwyczaj związany z kolędą. Następuje on po ukończeniu części oficjalnej - śpiewanie kolęd rubasznych, pełnych przymówek do domowników i gospodarzy rodziny. O przymówki nie trudno. Jednym przymawia się, że za rzadko chodzą do kościoła, innym że są za mało szczodrzy dla spraw kościelnych lub szkolnych. Natomiast jeżeli dają kolędę to znaczy szczodry dar, mają widoki uznania u ludzi na świecie i u Pana Boga w niebie:
Bo jeśli nie dasz
Nami pogardzasz
Nie będziesz miał powodzenia
Ani w niebie przebywania
Dla twej skąpości
Nieżyczliwości
Każda zwrotka takiej kolędy skierowana jest do innej osoby z danej rodziny, treść zmienia się według potrzeby i danych warunków. Czasem gospodarz sam sobie zamawiał kolędę na złą i leniwą czeladź i starał się o to aby podczas śpiewania tych kolęd czeladź była obecną.

[madohora]

Czasem też dostanie się gospodyni:
Wy gospodynie
Bądźcie tak szczere
Na korakiel księdzu dajcie
U na preceptora dbajcie
Bóg to nagrodzi
Szczęściem wygodzi.

[madohora]

Wymówki te bywają czasami bardzo przykre. Ale na to nie ma rady. Podczas kolędy wolno każdemu ku jego naprawie wyśpiewać jego wady ale wolno też pochwalić jego zalety. Za darmo jednak ani pies nie szczeka, więc:

[madohora]

Młodzieniaszku miły
Masz ty chęć do żony
Dajże nam kolędę
To cie chwalić będziem
Za tę twą kolędę

Jeśli nam nic nie dasz
I z nas się wyśmiewasz
To dostaniesz taką
Smarkatą, garbatą
Starą a pyskatą

Młodzieniaszku miły
Przy dzisiejszej chwili
Życzymy ci szwarnej żonki
Nade wszystko miłej

Mięsopust nadchodzi
Żenić ci się godzi
Jeżeli nam co darujesz
To ci się nagrodzi

[madohora]

Śpiewało się to wszystko w obecności Wielebnego Pana i pana proceptora (nauczyciela) którzy smacznie jedząc, pijąc sami często dają inicjatywę dla rozpoczęcia nowegp pomysłu, wśród szczerej wesołości wszystkich obecnych.

[madohora]

Chodzenie po kolędzie to nie tylko piękny zwyczaj pełen wzniosłych i wesołych chwil ale i sposobność oddziaływania wychowawczego. Z krytyką kolędową liczy się cały rok chasa (służba) chaśnicy na przypomnienie kolędy spełniają pilniej i rzetelniej swe obowiązki, sam gospodarz i gospodynie nie będąc pewnymi przed krytyką pilnują się według możności przez cały rok aby nie zasłużyć na naganę. Bo zasłużona nagana boli, nie zasłużona nie czepia się człowieka.

[madohora]

Młodzieńcy, którzy nie przygotowali żadnego daru kolędowego muszą słuchać:

Nic żeś nie dał za śpiewanie
Chaśniaczku miły
Nie bądźże dla kolędników
Do dania zgniły

Jeśli nam nic nie darujesz
Szczęście sobie tem popsujesz
Nie dostaniesz dzieweczki
Którą miłujesz

Tak wpadają kolędy w tok piosenek ludowych.

[madohora]

Przyszliśmy tu po kolędzie
Dawniej tak było i będzie
To staropolskie zwyczaje
Które przeszłość nam podaje
Także składamy życzenia
Jak pastuszkowie swe pienia
Bogu składali w ofierze
I my życzymy tak szczerze
Zdrowia dobrego, dostatku
Życia długiego w dodatku
Sławy, potęgi, swobody
I w niebie wiecznej nagrody.

[madohora]

Pochwalony w tej świetlicy
Daj Bóg pożyć zdrowo
Przyszli my tu kolędnicy
Z Gwiazdą TrzechKrólową
A jak ti są dobre dzieci
Nad główkami im zaświeci
A jak nie ma to się wróci
Zaciemni się i zasmuci
Gwiazda TrzechKrólowa

A ta gwiazda szła z daleka
Ścieżynką po niebie
Pamiętała, że ją czeka
Ziemia. Ta w potrzebie.
Pamiętała o tym dworze
Przyniosła mu jasną zorzę
Pamiętała o tej chacie
Przyniosła jej kołacz w szacie
Gwiazda TrzechKrólowa

A my gwiazdkę pozdrowili
Zawitaj w jasności
Do siebie ją zaprosili
Na kolendę w gości
Poszła z nami sierotami
Jaśniejąca promieniami
Poszła z nami w tę gościnę
Rzucająca blaski sine
Gwiazda TrzechKrólowa

Gdzie zajdziemy to zajdziemy
Witają nas wszędy
Ludzie radzi tej czeladzi
Co śpiewa kolędy
Idzie sobie polem, drogą
W każdej chacie nas wspomogą
A przed nami idzie zorza
A nad nami jasność Boża
Gwiazda TrzechKórlowa!

[madohora]

Bóg się rodzi, moc truchleje
Pan niebiosów obnażony
Ogień krzepnie, blask ciemnieje
Ma granice Nieskończony!

Wzgardzony, okryty chwałą
Śmiertelny król nad wiekami!
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami

Cóż niebo masz nad ziemiany
Bóg porzucił szczęście twoje
Wszedł między lud ukochany
Dzieląc z nim trudy i znoje

Niemało cierpiał niemało
Żeśmy byli winni sami
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami

W nędznej szopie urodzony
Żłób Mu za kolebkę dano
Cóż jest! Czem był otoczony?
Bydło, pasterze i siano!

Ubodzy! was to spotkało,
Witać go przed bogaczami
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami

Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą
Niosąc dary Panu w dani
Mirę, kadzidło i złoto

Bóstwo to razem zmieszało
Z wieśniaczemi ofiarami...
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami

Podnieś rękę Boże Dziecię
Błogosław Ojczyznę miłą
W dobrych radach w dobrym bycie
Wspieraj moc jej swoją siłą

Dom nasz i majętność całą
I wszystkie wioski z miastami
A Słowo ciałem się stało
I mieszkało między nami

[madohora]

Nowa Kolęda z 1826 roku

Szli do Betlejm Lech, Czech i Rus
Świecił im z nieba gwiaździsty wóz

Szedł kniaź halicki, budownik miast
Czeski Borzywoj i polski Piast

I nieśli dary z krainy swej
Jak owi sławni królowie trzej

Rus, kniaź bogaty cały swój skarb
Włożył na krzywy wielbłąda garb

Górskie kryształy przezorny Czech
Razem z gęślami zawinął w miech

A Piast co kędyś nad Gopłem siadło
Zabrał miód wonny i lipy kwiat

I do Beltejem szli tak we trzech
W przykładnej zgodzie Rus, Lech i Czech

A gdy ujrzeli dzieciątka żłób
Kornie do pańskich przypadli stóp

I bili czołem o stajni próg
Kędy na sianku spoczywał Bóg

A mały Jezus przyjmował rad
Ruskich bisiorów kosztowny płat

I czeskiej gęśli czarowny śpiew
I polskiej lipy pachnący krzew...

A patrząc na nich jakby przez łzę
Zdawał się mówić Miłujcie się

Od żłóbka Pana znowu we trzech
Wracali do domu Rus, Lech i Czech

I wciąż w wieczornej słyszeli mgle
Ów głos proroczy "Miłujcie się"

Lecz gdy już przyszli do swoich ziem
Nagłym uch zawiść owiała tchem

Czart wśród nich rzucił niezgody kość
By ie dać ziarnu miłość wzrość

I tak już sporo upływa lat
Jak brata nie chce poznawać brat

Jak nie chcą pomnić tych jasnych dni
Kiedy to razem dłoń w dłoń szli

Jak to z nich każdy w potęgi rósł
Gdy żyli w zgodzie Lech, Czech i Rus

Lecz może nowy błyśnie im świt
Aby się sprawdził odwieczny mit

Może to gwiazdka co w niebios bram
Błyska nadzieją i tu i nam

Przypomni braciom prastary ślub
I u Chrystusa złączy ich stóp

[madohora]

LIST DO DZIECIĄTKA

[madohora]

ADAM I EWA PRZYSŁOWIA

[madohora]

PRZYSŁOWIA NIE TYLKO NA BOŻE NARODZENIE

[madohora]

K A Z I M I E R Z W I E L K I .
„Królem chłopków“ mnie nazwano
Przed dawnemi laty,
Bom odwiedzał kurne szopy,
Kryte słomą chaty.
Bom ukochał ten lud rolny
Ach! i było za co...
On nas karmi i odziewa
Swoją ciężką pracą.
Nieraz zgrzebną-m brał sukmanę,
Jako kmieć ubogi,
Wychodziłem z kijem w ręku
Na rozstajne drogi.
Do pałaców, do lepianek
W stępowałem w gości,
Gdzie magnaci strojni złotem
I gdzie ludzie prości.
Hej! od bramy pozłocistej
Odganiały straże,
Lecz pątnika szczcrem sercem
Witali nędzarze.
Przyjmowali jak z obczyzny
W róconego brata:
„Siądźcie, dziadku, poza stołem
Czem chata bogata"!
A gdym umarł, to za trumną
Tłumy szły prostacze
I płakały — nikt tak szczerze,
Jak oni, nie płacze...
I do dzisiaj kwitną w piersiach
Wdzięczności lilije,
I do dzisiaj pamięć o mnie
W sercach ludu żyje!

[madohora]

ŚWIĄTECZNA CHOINKA - Dziennik Zachodni - 12.12.2017

[madohora]

● Przełam się ze zwierzakami

Gdy nie chcesz wydawać kasy na weterynarza, poczęstuj czworołapych domowników opłatkiem. W wielu rejonach kraju wypiekany jest specjalny kolorowy opłatek, by się nim dzielić z bydlątkami

[madohora]

● Podprowadź coś sąsiadowi

Drobna kradzież ponoć przyniesie „złodziejowi” szczęście, ale tylko pod warunkiem, że łup odda z nowym rokiem.

[madohora]

● Ozdoby choinkowe

Powieś na drzewku orzechy, łakocie, miodowe pierniczki – to wszytko, by przyciągnąć bogactwo. A zajadanie się tymi smakołykami z choinki przyniesie z kolei dużo kasy. Również złote i czerwone kolory ozdób wróżą dostatek.

[madohora]

Wigilia kojarzy się jednak przede wszystkim z Gwiazdą Betlejemską. Nad stołem lub pośrodku dużego pokoju (na przykład na żyrandolu) zawieś zrobioną przez siebie gwiazdę. Może być ze znalezionych na spacerze gałązek lub wycięta z papieru czy blaszki, można również kupić gotową w sklepie z ozdobami. W nadchodzącym roku gwiazda będzie cię prowadzić, gdy zgubisz swoją drogę, na pewno nie pozwoli ci zejść na manowce.

[madohora]

jodła zapewnia jasność umysłu, osiągnięcia i energię,

[madohora]

Wielu z nas wkłada w prezenty dla bliskich mnóstwo uczucia i ciepła. Jedni zbierają je już od lipca, odhaczając kolejne na długaśnej liście, inni tygodniami szykują własne rękodzieło. Jeśli jednak chcesz podarować nie tylko miły prezent, lecz także pozytywną energię, to w tym roku podkręć podarunki odrobiną magii, a obdarowany – nawet jeśli w magię nie wierzy – poczuje, że twój prezent jest wyjątkowy

[madohora]

A pod którym pęczkiem się całować? Pod każdym!

Ma to przynieść szczęście zakochanym. Zgodnie z tą tradycją, która dotarła do nas z Anglii, mężczyzna po każdym pocałunku powinien zerwać jeden owoc z pęczka. Gdy zerwie wszystkie, przed nim szczęśliwe małżeństwo i wiele dzieci. Jeśli nie masz kogo obsypywać pocałunkami, jemioła pomoże ci zdobyć czyjeś serce. Podczas nowiu przyczep gałązkę do drzwi ukochanego, a po pełni zabierz i noś jak najbliżej serca.

[madohora]

EGZOTYCZNE BOŻE NARODZENIE - Gość - 21.12.2017

[madohora]

FRANCISZKANIE ZNÓW ZBUDOWALI NIEPOWTARZALNĄ SZOPKĘ - Wyborcza - 22.12.2017

[madohora]

BORUTA

W łęczyckim zamku
Od wieków siedzę,
Ale się z nudów
Okropnie biedzę.
Miodu i wina
Wypiłem moc,
Pośpiewam sobie:
Hoc, hoc, hoc, hoc,
Północ bije, wokół głusza,
Hulaj dusza bez kontusza!
Jest ze mnie przecie
Karmazyn prawy.
Zobacz - no tylko,
Jeśliś ciekawy.
Wąsatym srodze,
Grubym, jak kloc,
Pośpiewam sobie:
Hoc, hoc, hoc, hoc!
Północ bije, wokół głusza,
Hulaj dusza bez kontusza!
Czerwony żupan,
Kołpak soboli,
U boku szabla
Obronie k ’woli.
Nią macham dzielnie
W każdziutką noc,
Pośpiewam sobie:
Hoc, hoc, hoc, hoc!
Północ bije, wokół głusza,
Hulaj dusza bez kontusza
Zaklętych skarbów
W lochach pilnuję,
Wystały miodek
Garncem próbuję.
Uf, jak mi nudno,
Choć piję moc,
Zaśpiewam sobie:
Hoc, hoc, hoc, hoc!
Północ bije, wokół głusza,
Hulaj dusza bez kontusza!

[madohora]

STRAŻAK.
Pożar! pożar! hej, strażaku!
Bierz się żwawo do roboty,
Jako żołnierz do ataku,
Pędź na ognia wrzące groty!
Niech cię płomień nie ustraszy,
Choć się czai, ja k wąż skrycie,
Bo ty spełniasz obowiązek
I ratujesz bliźnich życie!
Biją dzwony, biją głośno,
Na trwogę się odezwały;
Hej! Już pędzi straż ogniowa,
Jakiż widok to wspaniały!
Błyszczą hełmy, jakby złote,
Z oczu lecą skry zapału,
Konie gnają jak jaskółki,
Strażak woła, że pomału!
Tam wysoko nad płomieniem
Już góruje strażak dzielny,
I żywiołom rozhukanym
W net zadaje cios śmiertelny!
Uratował ludzkie życie,
A tam z tłumu okrzyk bije:
„Niechaj żyje nasz obrońca,
Brać strażacka niechaj żyje!“

[madohora]

C H Ó R .
Zeszło na świat Boże Dziecię,
Jako złota zorza,
By rozsypać szczęścia kwiecie
Na lądy i morza.
Hej! hej! Dziecino!
W net się duchy rozwiną
I ludzkość tęskniąca
Poleci do słońca!
Tyś miłości zasiał ziarna,
Tyś pobratał ludzi.
Aleć jeszcze dola czarna
Człecze serce brudzi.
Spójrz! spójrz! o, Chryste!
Rzuć promienie przeczyste
I rozjaśnij owe
Serca marmurowe!
Niech nareszcie na tej ziemi
Wielkie święto będzie,
Jedność, zgoda niech się pleni
I tutaj — i wszędzie.
Niech za Tw ą przyczyną
Łzy, smutki przeminą,
Niech się, Chryste Panie,
Twe Królestwo stanie!

Był to fragment Szopki na Boże Narodzenie sprzed stu lat

[madohora]

W BIELSKU BIAŁEJ ZORGANIZOWANO WIGILIĘ DLA SAMOTNYCH - Wyborcza - 23.12.2017

[madohora]

SZYB KOPALNI I SKARBNIK PILNUJĄCY SKARBÓW SZOPKA W ZABRZU - Wyborcza - 25.12.2017

[madohora]

NAJWAŻNIEJSZE JEST DZIŚ - Gość - 26.12.2017

[madohora]

Stawiano także dawniej w rogach izby stołowej snopy zboża i słomy.

[madohora]

Z świętami Bożego Narodzenia łączyły się ściśle szopki i jasełka. Dawniej grywała młodzież szkolna dialogi, przedstawiające sceny z życia Chrystusa, urządzano także szopki z drewnianemi lub papierowemi postaciami Dzieciątka Jezus, M atki Najśw.,
św. Józefa, pasterzy, trzech Króli, nie brakow ało także wołu ani osła. Dzieciątko spoczywało w k o lebce, po obu jej bokach klęczeli Marja i Józef. W górze szopki pod dachem i nad dachem unosili się aniołowie, iakoby śpiewający: Gloria in excelsis
Deo (Chwała Bogu na wysokości). Przed narodzoną D zieciną k lę c z e li w ró żn ych odstępach pasterze, skła d a ja cy swe o fia ry : jeden baranka, d ru g i ow ieczkę, in n y coś innego. Na dalszym p la n ie w id a ć b y ło różne osoby spieszące do szopki ja k gospodarzy, panów , m :eszczan, żydów itd . Później, b y te m a rtw e w id o w is k a o ż y w ić tro ch ę dodawano różne fig u ry n ie ra z śmieszne, k tó re za pom ocą u k ry te j m aszynerji w y k o n y w a ły ru c h y pocieszne, co się lu d o w i ogrom nie podobało. W św ięto T rze ch K r ó li p rz y sta w io n o do już w y m ie n io n ych fig u r jeszcze osoby trze ch M ę d rc ó w ze W schodu, o fia ro w u ją cych D z ie c ią tk u złoto, k a d zid ło i m irrę , w orszaku zaś ich b y li ró ż n i d w o rzanie ja k np. P ersow ie, M u rz y n i, m asztalerze, p ro w adzący słonie, w ie lb łą d y i konie, różnego rodzaju w o jska ; nie b ra k ło n a w e t arm at, ch o rą g w i p a n ce rnych, husarskich, uła ń skich , k o z a c k ic h i w ę g ie rs k ic h P oniew aż z czasem te prze d sta w ie n ia zaczęły się w yra d za ć i tra c ić ducha rehgąnego, a naw et
trą c ić ordynarnością, p o n :eważ dalej s ta w a ły się n ie ra z p rzyczyn ą zgorszenia i tu m u ltó w , te d y b is k u p i zakazali, b y te szopki o d b y w a ły się w kościele, co da w niej m :ędzy obiadem a n ieszporam i m ia ło m iejsce.
Po ty c h zakazach ja se łka i szopki, pow szedn ieją c coraz b a rd zie j, zaczęły tra c ić sw ój u ro k, M ;mo to do dziś jeszcze u trz y m a ł s:ę zw yczaj chodzenia od dom u do dom u z t. zw. ,.szopką" ośw ietloną . W czasie od Bożego N arodzenia do M a tk i B o skie j G ro m n iczn e j chodzą ch ło p a ki, nie ra z w fa n ta styczn y sposób p o p rze b ie ra n i ze szopką, śpiew a ją k o ’ ędy, o d g ryw a ją ja ką sztuczkę k ró tk ą , w k tó re j nie b ra k n a w e t H ero d a i djabła.

[madohora]

Bracia, bądźmy gotowi
Przyjąć łaskę w pokorze!
Anioł pasterzom mówi:
Narodzenie dziś Boże!
Wielki czas się poczyna
I na ziemi i w niebie:
Wita ludzka rodzina
Zbawiciela wśród siebie.
Na chrześciańskiej ziemi
Uczcić Boże Pacholę.
1 rodzice wśród dziatek,
i druhowie i krewni
Łamią święty opłatek,
A łza oczy im rzewni.
Wszędzie gwarna wieczerza,
Radość zlata na czoło,
Z okien światło uderza,
Promienieje wesoło

[madohora]

Bracia, bądźmy gotowi
Przyjąć łaskę w pokorze!
Anioł pasterzom mówi:
Narodzenie dziś Boże!
Wielki czas się poczyna
Daj nam Panie Boże spędzić ten piękny czas Bo­
żego Narodzenia w zdrowiu i błogosławieństwie Bożem;
a łaska Pana naszego niechaj nam dopomoże spędzić
szczęśliwie rok niniejszy, abyśmy znowu zdrowo i wesoło
doczekali przyszłej wigilii! Daj to Panie Boże

[madohora]

SAŁATKA ŚLEDZIOWA

śledzie bez skórki w zalewie olejowooctowej
1 kg
cebula duża 2 szt
papryka konserwowa czerwona 250 g
ogórek kiszony 4 szt
groszek konserwowy 1/2 puszki

Śledzie kroimy na kawałki. Cebulę należy pokroić w piórka, sparzyć wrzątkiem, aby pozbyć się goryczy. Paprykę pokroić w paseczki, ogórki kiszone zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Wszystkie składniki wymieszać ze sobą.

[madohora]

STRUCLA MAKOWA

mąka, 50 dag
mleko, 250 ml
drożdże, 4 dag
masło, 10 dag
cukier, 20 dag
mak, 30 dag
białka, 2
olejek migdałowy, 1
rodzynki, 5 dag
sół, szczypta
żółtka, 2

Mak opłukać zalać wrzątkiem pozostawić na nic.Przecedzić osączyć dobrze następnie zmielić 3x
przez maszynkę.Do połowy ciepłego mleka w kruszyć drożdże ,rozetrzeć z łyżką cukru i mąki
,odstawić do wyrośnięcia
2 Następnie utrzeć żółtka z połową cukru dodać mąkę rozczyn sól i resztę mleka na końcu
roztopioną połowę masła do ciasta wyrobić zostawić do wyrośnięcia
3 .Mak wymieszać z pozostałym cukrem ,olejkiem migdałowym i masłem ,połączyć z ubitą pianą
.Ciasto podzielić na dwie części, rozwałkować ,posmarować masą zawinąć w rulon a następnie
w papier do pieczenia przełożyć do formy do pieczenia pozostawić do wyrośnięcia . Wstawić do
piekarnika nagrzanego do 180 stopni C piec około 1 godzinę .Udekorować wg uznania,.

[madohora]

ŚLEDZIE MARYNOWANE

Z dejm uje się skórka ze śledzia i m oczy 12—24 godzin, w m leku tylko 12. P otem w yjm uje się je z płynu oczyszcza w ew nątrz, płucze, u k ład a w m ałym g arn k u w arstw am i, daje na nie krajanej cebuli, całego pieprzu, goździków , liści m uszkatołow ych i octu. M lecz m ożna w łożyć n a p o w ró t do śledzia, pom ięszać cokolw iek m otew ką. ik ra w occie twardnieje.

[madohora]

SUSZONE KWAŚNE JABŁKA

Ociera się jabłka rękami w zimnej wodzie i wkłada je do glinianego naczynia z dostateczną ilością wody, zaprawionej
winem, łupinkam i z jabłek, cukrem i cynamonem, gdzie gotują się powoli. N astępnie wyjmuje się ostrużyny,
a przyrum ienioną polewkę przecedza na owoc.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

. Austria – Krampus, straszny brat św. Mikołaja
Krampus to zły brat Mikołaja, który wygląda jak demon (i ma rogi jak koza) i bije niegrzeczne dzieci rózgą. W Noc Krampusa, czyli 5 grudnia, można spotkać mnóstwo takich potworów na ulicach miast.

[madohora]

[madohora]

Niemcy – Ogórek na choince
Nasi zachodni sąsiedzi lubią pikle i wieszają je na choinkach, ale nie są to prawdziwe ogórki, a bombki w ich kształcie. Taki ogórek ukrywany jest w gałęziach drzewka. Dziecko, które pierwsze go znajdzie, nie tylko dostanie dodatkowy prezent, ale też ma zapewnione szczęście na cały kolejny rok

[madohora]

[madohora]

POLĘDWICZKI W CIEŚCIE FRANCUSKIM

2 polędwiczki wieprzowe
2 opakowania ciasta francuskiego
słoik suszonych pomidorów odsączonych z zalewy
200 g pieczarek
kubek śmietany 12%
1 mała cebula
przyprawy: sól, pieprz, rozmaryn
olej do smażenia
dwie łyżki mleka

Polędwiczki natrzeć solą i pieprzem, a następnie krótko obsmażyć i odstawić do wystygnięcia. Na patelni podsmażyć cebulę, następnie dodać pokrojone w paski suszone pomidory, posiekane pieczarki oraz sól, pieprz i rozmaryn. Dodać śmietanę i zagotować, a następnie odstawić na bok do wystudzenia. Ciasto francuskie rozwinąć i posmarować sosem śmietanowo-pomidorowym, następnie położyć na obydwu kawałkach mięso i zawinąć jak roladę. Posmarować ciasto mlekiem i wstawić do piekarnika rozgrzanego do ok. 190 stopni Celsjusza. Po 20 minutach wyjąć, pokroić w plastry podawać

[madohora]

NALEWKA ŚWIĄTECZNA

Figi suszone - 200g
Śliwki suszone - 200g
Żurawina suszona - 150g
Daktyle suszone - 100g
Morele suszone - 100g
Rodzynki - 100g
Orzechy włoskie łuskane - 100g
Imbir kandyzowany - 50g
Miód - 200g
Goździki - 5-7 szt.
Laska cynamonu - 3 szt.
Wódka 40% - 1,5l
Pomarańcza - 2 szt.

Do miodu dodajemy 200g wódki i dokładnie mieszamy, albo wolno podgrzewając, albo przy użyciu blendera.
Pomarańcze dokładnie myjemy, sparzamy i kroimy w plastry.
Do wysokiego słoja wrzucamy wszystkie bakalie i przyprawy, na wierzchu układamy plastry pomarańczy, zalewamy wódką i miodem, szczelnie przykrywamy i ostawiamy na 10 tygodni.
Na kilka dni przed świętami zlewamy nalewkę przez gazę i rozlewamy do butelek. Odstawiamy jeszcze do leżakowania.

[madohora]

TRZYWARSTWOWY KOKTAJL JAGODOWY

4 banany, 2 szklanki jagód, 2 szklanki mleka migdałowego, 2 łyżki masła orzechowego, 3 łyżki płatków owsianych błyskawicznych, 1 łyżeczka jagód, syrop klonowy, orzechy, jagody

Umyj i osusz owoce. Zamrożonego banana zmiksuj z mlekiem i łyżką masła orzechowego. Masę podziel na trzy części. Jedną część schłodź w lodówce. Drugą część zmiksuj z połową jagód, połową płatków owsianych i 1/2 łyżki masła orzechowego. Trzecią część zmiksuj z pozostałym masłem, płatkami i owocami. Rozlej koktajl do wysokich szklanek, zaczynając od warstwy najciemniejszej a kończąc na najjaśniejszej. Udekoruj.

[madohora]

CIASTO Z GALARETKAMI

galaretki w kolorze czerwonym, zielonym, żółtym i pomarańczowym
kefir
żelatyna
biszkopciki
ulubione owoce

Wcześniej przygotować galaretki w kolorze czerwonym, zielonym, żółtym i pomarańczowym w połowie objętości wody podanej na opakowaniu, wylać do płaskich naczyń i odstawić do zastygnięcia, potem pokroić w kostkę. 3 razy po 400 ml kefiru (może być jogurt lub kwaśne mleko) spienić mikserem i dodać opakowanie żelatyny na 2,5 l rozpuszczonej według instrukcji na opakowaniu, zmiksować, ewentualnie dosłodzić, wymieszać delikatnie z przygotowanymi kolorowymi galaretkami, wylać na biszkopt (ewentualnie biszkopciki), można do masy dodać ulubione owoce (truskawki, jagody itp.).
Gdy całość zastygnie, wylać czerwoną galaretkę. Wstawić do lodówki.

[madohora]

ŚNIEŻNY PUCH

20 dag herbatników kakaowych
ok 1 kg sera mielonego z wiaderka
2 śnieżki w proszku
szklanka mleka
5 łyżek cukru pudru
2 galaretki cytrynowe
pół litra wrzątku
100 dag wiórków kokosowych
2 łyżki masła
łyżka cukru

Średniej wielkości blaszkę wyłożyć papierem do pieczenia i rozłożyć herbatniki. Galaretki rozpuścić we wrzątku i ostudzić. Śnieżki ubić z mlekiem na sztywno i dodawać stopniowo cukier i ser mielony. Zmiksować do połączenia składników i powoli dolewać tężejącą galaretkę. Wylać na herbatniki. Wstawić do lodówki, aby stężało.
Przygotować posypkę: masło stopić, dodać cukier i wiórki kokosowe. Podsmażyć, mieszając do zrumienienia. Ostudzić i posypać wierzch ciasta. Ciasto włożyć do lodówki, najlepiej na noc.

[madohora]

Ciasteczka

Myśląc o świątecznych słodkościach, z pewnością wspomnicie o kruchych ciasteczkach korzennych lub pierniczkach, za którymi przepadają zwłaszcza dzieci. Możecie je wykonać już na 2-3 tygodnie przed świętami, żeby mogły nabrać lepszego smaku i zapachu. Nie trzeba być mistrzem pieczenia, aby przygotować je samodzielnie. Ich ogromną zaletą jest fakt, że zachowują świeżość na wiele tygodni. Jeśli podczas przygotowania wytniecie w nich okrągłą dziurkę, mogą posłużyć za alternatywę dla bombek choinkowych lub ozdób do stroika na świąteczny stół. Dekoracje z lukru i posypek z pewnością sprawą, że nikt im się nie oprze.

[madohora]

[madohora]

Suszone owoce

Idealne na prezent dla osób, które lubią podjadać między posiłkami. Są bardzo zdrowe, mogą zastąpić chipsy i inne słone i słodkie przekąski. W ostatnim czasie stały się bardzo popularne. Co ważne, możemy je serwować również dzieciom. Do przygotowania takiego upominku pomocna będzie suszarka do owoców, piec lub w piekarnik. Małe kawałki należy ułożyć w taki sposób, aby nie nachodziły na siebie. Gotowy prezent najlepiej zapakować w papierową torbę lub szklany słoik.

[madohora]

DOMOWE CZEKOLADKI

maliny, 150g
cukier, 1 łyżka
Wódka lub wiśniówka, 1 łyżeczka
mleczna czekolada, 100 g
Śmietana kremówka, 35 ml
Czekolada mleczna do obtoczenia, ok 150 g

Silikonową foremkę włożyć do lodówki. Maliny, borówki i cukier umieścić w małym garnuszku, zagotować. Pogotować 2 minuty, przetrzeć przez sito, odrzucić pestki. Dodać wódkę ( można nie dodawać), gotować do momentu, aż nadmiar wody odparuje i otrzymamy około 3 łyżek malinowego puree. Ostudzić. W misce nad kąpielą wodną umieścić 100g mlecznej czekolady, połamaną na kawałki, kremówkę i malinowe puree. Roztopić, mieszając tylko od czasu do czasu, by składniki się połączyły. Odstawić do przestudzenia. Nadzienie powinno zgęstnieć i nie powinno być ciepłe. Pozostałą czekoladę roztopić w kąpieli wodnej, lekko ostudzić, by była bardziej gęsta i nie spływała ze ścianek foremki. Pędzelkiem wysmarować dno i boki foremek na czekoladki. Schłodzić w lodówce. Na tak wysmarowane czekoladą foremki nałożyć nadzienie, zostawiając miejsce na końcowe zalanie czekoladą. Schłodzić w lodówce

[madohora]

[madohora]

SZYSZKI

1 kostka margaryny
3 łyżki kakao
1/3 szklanki mleka zwykłego
2 szklanki mleka w proszku
2 szklanki cukru pudru
30-35 dag ryżu preparowanego

Margarynę, cukier i 1/3 szklanki mleka i kakao rozpuścić i zagotować. Przestudzić i dodać mleko w proszku.
Dodać ryż i wymieszać wszystko. Następnie formować szyszki. Ręce często moczyć pod wodą.

[madohora]

CIASTECZKA WANILIOWE

1,5 szkl mąki pszennej
0,5 +1 łyżka szkl cukru pudru
ziarenka z jednej laski wanilii
1 jajko
120 g masła
szczypta soli

Laskę wanilii przekrawamy wzdłuż i nożem zeskrobujemy nasionka. Mąkę przesiewamy na stolnicę, dodajemy cukier puder, sól, jajko, ziarenka wanilii i masło. Wszystko siekamy nożem. Zagniatamy ciasto.
Formujemy kulkę; zawijamy w folię spożywczą i wkładamy do lodówki na ok 60 min. Wyjmujemy ciasto rozwałkowujemy (podsypując delikatnie mąką) na grubosc ok. 3-4 mm. Odciskamy stempelki i wycinamy ciasteczka. Przekładamy na blaszkę wyłożoną papierem do pieczenia. Pieczemy 15 minut w 180 C

[madohora]

Szczypta tymianku i cząbru w panierce doda filetom aromatu

[madohora]

ŚLIWKI SUSZONE

śliwki węgierki

Śliwki myjemy i osuszamy ręcznikiem papierowym.
Rozcinamy i usuwamy pestki. Układamy skórką do dołu w maszynce do suszenia owoców lub na blaszkach do pieczenia w piekarniku. Suszymy 3 dni przez 4 godziny w temperaturze 70°C. Ususzone przekładamy do szczelnie zamkniętych słoików.

[madohora]

[madohora]

CIASTECZKA RENIFERKI

Mąka pszenna 350 g
masło (zimne) 180 g
Cukier puder 150 g
jajko 1 szt
żółtko jajka 1 szt
szczypta soli
opcjonalnie łyżeczka ekstraktu waniliowego
do ozdoby : parę kostek czekolady (u mnie gorzka),parę kostek czekolady białej lub lukier,czerwone drażetki (np m&m)

Wszystkie składniki połączyć razem siekając nożem a następnie szybko wyrobić ciasto.Zawinąć gotowe ciasto w folię spożywczą i włożyć na ok 20-30 min do lodówki.
Ciasto rozwałkować na ok 3-4 mm (podsypując mąką ) a następnie wykrawać koła (ja to robiłam szklanką)
Ułożone ciastka na papierze do pieczenia włożyć do nagrzanego do 180 st piekarnika i piec ok 10-15 min
Po wystudzeniu ozdobić ciasteczka.Ja użyłam roztopionej gorzkiej czekolady na rogi i oczka a noski przykleiłam na roztopioną czekoladę białą (zamiast czekolady białej można użyć np lukru)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DAJE LUDZIOM TROCHĘ RADOŚCI I NADZIEJĘ - Nasze Miasto - 17.12.2020

[madohora]

DECYZJA RZĄDU ZASKOCZYŁA - Gazeta - 18.12.2020

[madohora]

Naukowcy odkryli, że olejek zawiera bardzo wysokie stężenie pachnącego igliwiem octanu bornylu (naturalny antybiotyk, źródło lotnych fitocydów, które wspomagają wytwarzanie interferonu niszczącego kod genetyczny wirusów). Do tego terpeny: rozgrzewający i poprawiający ukrwienie kamfen, inhalujące drogi oddechowe alfa- i beta-pinen, przeciwzapalne bisabolen i kadinen, chroniące przed rakiem humulen i limonen, wzmacniający mięsień sercowy borneol. Badania nad fitocydami potwierdziły, że niszczą także paciorkowca i gronkowca.

[madohora]

Uzdrawiające SOSNY i ŚWIERKI

U nas leczono sosną. Z dzieciństwa pamiętam zimowe i wiosenne wyprawy na młode pędy. Zasypywałyśmy je z mamą cukrem i były jak znalazł, gdy kogoś zaczynał nękać kaszel (tu znajdziesz przepis na syrop na pędach). Głównym składnikiem syropu „Pini”, który dzieci mogą pić szklankami, jest właśnie wyciąg z cetyny sosnowej. Zbierano także igły, nacinano korę, żeby do specjalnych garnuszków spłynęła cenna żywica. Młodziutkie, zielone jeszcze szyszki gotowano w serwatce i na wsiach leczono tą miksturą szkorbut. Kąpiel w wywarze z igieł rozgrzewała, poprawiała krążenie i pobudzała płuca do głębokiego oddychania.

[madohora]

Jałowcem leczyli już medycy faraonów. Znali go i Germanie, i Słowianie. Służył głównie do okadzania domów, bo pachnące jego dymem zagrody omijały z daleka wszelkie złe duchy, a te, jak wiadomo, sprowadzają na ludzi najgorsze choroby. Zapachem krzewinki usuwano zmęczenie, bezsenność i lęki.

[madohora]

Odświeżają oddech

Ssanie całych goździków pozwala neutralizować przykry zapach z ust. Ten z kolei nie musi wynikać z niewystarczającej higieny jamy ustnej, ale na przykład z dolegliwości trawiennych. Skorzystajmy z naturalnej metody odświeżenia oddechu szczególnie w trakcie świąt. Nasze żołądki będą przeciążone różnymi pysznościami, a my z pełnym impetem ruszymy do składania życzeń. Obecne na stole goździki pozwolą zadbać o komfort wszystkich biesiadników.

[madohora]

SERNIK Z KAKAOWĄ KRUSZONKĄ

18 dag masła, 22,5 dag mąki, 20 dag cukru, 1/2 torebki proszku do pieczenia, 1 łyżka kakao, 1 żółtko, 2 puszki mandarynek (każda po 314 g, po osączeniu 17,5 dag), 2 jajka, 2 łyżki kaszy manny, 75 dag mielonego twarogu, 1 cytryna

Stopić 12 dag masła. Mąkę wymieszać z 12, 5 dag cukru, proszkiem do pieczenia i kakao. Dodać żółtko i 4 łyżki soku z cytryny. Dolać stopione masło i zagnieść ciasto na kruszonkę. Odstawić ją do lodówki. Resztę masła utrzeć z 7,5 dag cukru na puszystą masę. Ucierając, dodawać 6 łyżek soku z cytryny i 2 żółtka. Gdy składniki dobrze się połączą, dołożyć twaróg i mannę. Białka ubić na sztywno. Pianę delikatnie wymieszać z masą serową. Dodać odsączone z zalewy mandarynki.
Blachę (23x23 cm) wyłożyć pergaminem. Spód wylepić 3/4 kruszonki. Na to wyłożyć masę serową z mandarynkami. Wierzch posypać resztą kruszonki. Ciasto wstawić do piekarnika rozgrzanego do 200°C. Piec ok. 60 minut. Po wystudzeniu sernik ewentualnie oprószyć kakao.

[madohora]

By był urodzaj

Potraw na stole powinna być nieparzysta liczba (a nie dwanaście). I musi się znaleźć na nim żywność pochodząca z lasu, pola, sadu, ogrodu i wody. A jeśli coś pominiemy, to albo nas nasze ogrody zawiodą, albo sprowadzimy nieurodzaj na kraj i wiadomo – będą wysokie ceny.

[madohora]

Zadbaj o ogród

Jeśli masz drzewa owocowe, trzeba je odwiedzić, potrząsnąć każdym i spytać ponuro, z siekierą w dłoni, czy będzie rodziło. Powinno się wystraszyć i posłusznie dać później wiele owoców. Niegdyś jeszcze obwiązywano pnie powrozami ze słomy, która stała w kącie głównej izby.

[madohora]

1. Jemioła nad stołem

Pierwszy pęczek czuwa nad wigilijnymi gośćmi. Przyniesie szczęście, dostatek, sprawi, że nikomu niczego nie będzie brakować. Składane pod nim życzenia – jeśli są szczere – nabierają właściwości magicznych zaklęć, muszą się więc spełnić.

[madohora]

Szczęście w nowym roku zależy nie tylko od tego, co robisz 1 stycznia. Nasi zapobiegliwi przodkowie starali się je sobie zapewnić już w Wigilię!

[madohora]

• Przeciw wszelkim „złym lichom”, zwyczajem naszych przodków, w widocznym miejscu wyłóżmy czosnek lub cebulę. A choćby nas od owej cebuli kręciło w nosie, nie ważmy się kichnąć! Każde kichnięcie w Wigilię to choroba!

[madohora]

Dla kontrastu, obok czerwonych ozdób, warto powiesić… czarne. Zimą na krzewach znajdziemy owoce ligustru, derenia i szakłaku. Trudno z nich zrobić koraliki (za duże pestki), ale możemy przecież w gąszcz choinki powtykać całe gałązki z owocami.

[madohora]

★SKANDYNAWSKIE PIERNICZKI IMBIROWE★

25 dag masła •20 dag cukru •20 dag miodu akacjowego lub lipowego •½ kg mąki pszennej •1½ łyżeczki sody •po 1 łyżeczce mielonego imbiru i cynamonu •½ łyżeczki mielonych goździków • 4 dag migdałów w płatkach •1 łyżkę drobno pokrojonej kandyzowanej skórki pomarańczowej.

Masło, cukier i miód ogrzewaj na małym ogniu aż do wrzenia. Dodaj rozpuszczoną w łyżeczce wody sodę. Wymieszaj i ochłodź. Mąkę wymieszaj z przyprawami, migdałami i skórką pomarańczową i dodaj do masy maślano-miodowej. Wyrób jednolite ciasto. Podziel na kilka części i formuj rulony o średnicy mniej więcej 5 cm, zawiń je w folię i schłodź w lodówce (kilka godzin). Pokrój na krążki grubości 1⁄2 cm. Można też ciasto rozwałkować na taką grubość i wycinać foremkami dowolne kształty. Piecz około 10 minut w nagrzanym do temperatury 180°C piekarniku.

[madohora]

PRZEDŚWIĄTECZNE SPOTKANIE - Radio Katowice - 18.12.2018

[madohora]

Niech przez cały dzień w tle lecą kolędy. Możemy puścić je z internetowego odtwarzacza, kupić kilka płyt z kolędami czy stworzyć własną playlistę. Ważne, by każdy, wchodząc do naszego domu, od razu mógł wczuć się w świąteczny nastrój. Po wigilijnej kolacji, gdy wraz z całą rodziną zasiądziemy na kanapie, możemy zorganizować prawdziwy koncert kolęd. Na wszelki wypadek, by nikt nie pomylił tekstu, zawczasu przygotujmy śpiewniki dla wszystkich członków rodziny

[madohora]

OPŁATEK U ARCYBISKUPA - Radio Katowice - 19.12.2018

[madohora]

Ważne, żeby oprócz baniek, zawisły na niej słodkości i orzechy

[madohora]

Do jednego z uszek z grzybami wkłada się grosik. Kto na niego trafi podczas wieczerzy wigilijnej zostanie obdarzony chwałą i urodzajem

[madohora]

SIEDEM POMYSŁÓW NA SPĘDZENIE ŚWIĄT - Nasze Miasto - 24.12.2018

[madohora]

WIGILIA POZA DOMEM - Gwarek - 24.12.2018

[madohora]

WIGILIA DLA SAMOTNYCH - Radio Katowice - 25.12.2018

[madohora]

JAK SPĘDZIĆ ŚWIĘTA - Dziennik Zachodni - 26.12.2018

[madohora]

WIGILIA MIESZKAŃCÓW BYTOMIA - Wyborcza - 18.12.2019

[madohora]

1 dalej, jak prosta młoda gospodyni wiejska, córka po rządnych rodziców i żona porządnego gospodarza, narzeka na pijaków i włóczęgów, nieledwie na złe czasy i zepsute obyczaje, o których słyszała

[madohora]

Jest jedna jeszcze, którą ksiądz Mioduszewski w swoim zbiorze nazywa „Pastorałką Góralską 1 ', a dodaje, że bywa nawet grana przez chłopców chodzących z szopką. Ta różniąc się znacznie od najpowszechniejszego typu szopek, trzyma niejako środek pomiędzy kolędą a takiem scenicznem przed stawieniem (przez żywe osoby lub lalki). Zaczyna ją prolog dość nudny, pedantyczny, napisany stylem ciężkim przez jakiego nauczyciela lub księdza, a przypominającym wiek XVIII — mogłaby napisać go Drużbacka, i mogłaby jeszcze nim się chwalić. Kiedy się kortyna podnosi, góral jeden, Kuba, pędzi swój statek na paszę i przyśpiewuje im jakiegoś krako wiaczka; od podobnych śpiewów zaczynają się nieraz sielanki Szymonowicza: Hej bydełeczko w pole, hej owieczki moje, Paścież mi się, paście, a w kupie oboje. Śpiewem zwabieni przychodzą dwaj drudzy górale, Ma- ścibrzuch i Furgoł, i zaczyna się scena ciekawa, idylla z pewnem żądłem satyry i to dość ostrem, a żądło tej sa tyry godzi w dwa cele, w chłopa próżniaka posibrzucha a głupiego, i w pana, a zwłaszcza ekonoma. W humorze zaś, w sposobie mówienia, w komiczności tej figury jest jakieś podobieństwo z niektórymi bohaterami ludowych komedyj Anczyca. Curriculum vitae , które Maścibrzuch z taką chlubą opowiada, przypomina dzieje młodości pani Koguciny, jak służyła za pannę do świń. Ojciec z dziada, ja z ojca, jest zawsze pastucha, Matka kozy pasała, a z nią siostra głucha: Bywałem też u ludzi, nie w domum się chował I z kuchtami dworskimi za pan brat obcował. Dworscy mnie też lubili, żem grywał na lirze, To mi często dawali oblizać talerze. ie darmoć się, jak widzę, gęba wykrzywiła: Pewnieć temu, żzś dworskich kęsków jadał siła. A gdy zgniłe flaczyska kucharze płukali, Tyś rozumiał, żeć wina, małmazyi dali. A cóż dopiero mówić, jak cię szanowano: Gdy pan kazał rozciągnąć, nizkoć sie kłaniano. Nie można zaprzeczyć, żeby w tem nie było pewnego humoru i pewnej dosadnej ironii. Potem ńowa scena, przybywa nowy aktor Cedzimlek, sfrasowany po baranie, który mu się gdzieś zapodział, a że na frasunek dobry trunek, dobywa któryś flaszki z gorzałką, Intermezzo komiczne, figiel, pustota, która wiejską publicz ność musi bardzo śmieszyć. Flaszka jest oplatana, tak, że nie widać, iż w niej wódki nie ma. Ten co ją nosi, złapał pierwszego pasterza, który znowu nie chcąc się przyznać i być samemu wystrychniętym na dudka, nic nie mówi i po daje flaszkę drugiemu, aż tak z ręki do ręki obeszła i oszu kała wszystkich. Wśród tego aniołowie zaczynają Gloria. Wielki prze strach, wszyscy górale chcą uciekać, jeden tylko waleczny Furgoł podnosi pałkę do góry, zkąd głos słyszy i zuchwale interpelluje anioła. Anioł się nie obraził, ale owszem wszystko porządnie wytłomaczył: FUBGOŁ: Hej! ozwijno się lepiej, powiedz, coć potrzeba, A pocoś tu zlazł z nieba, powiadaj nam chłopie, A gadajże dokładniej, bo weźmiesz tym kołem. anioł : Pastuszkowie postójcie! co powiem, słuchajcie: Do Betleem miasteczka czemprędzej biegajcie, Znajdziecie tam w żłobie złożonego Pana i t. d. Potem wszyscy ze swemi darami idą do BetleemO kolędach. 47 Na takich rzeczach można zobaczyć wyraźnie, prawie się dotknąć tego procesu przeobrażenia, przez który śpiew religijny staje się przedstawieniem scenicznem. A do tego punktu przejścia doszedłszy, nie podobna jest nie wspomnieć 0 Szopce, która z kolędy powstała, należy do niej treścią 1 duchem, choć różni się formą, a wszędzie po całej Polsce, po wsiach jak po miastach rozpowszechniona, należy nieza- przeczenie do literatury ludowej. Czem ona jest? Reminiscencyą dawnych mysteryów, czy ich póżniej- szem naśladowaniem, czy może w zmienionym języku za bytkiem ich pierwotnego niewykształconego jeszcze początku ? Dawniejsza, współczesna, czy późniejsza, czy sama dała po czątek religijno-dramatycznym przedstawieniom, czy współ cześnie przenosiła na swój mały teatrzyk i przedstawiała lalkami to co widziała granem przez ludzi, czy wreszcie była ostatniem echem i śladem, zdrobnieniem mysteryów, w każdym razie trzebaby być ślepym, żeby nie widzieć po krewieństwa między Szopką a średniowiecznem mysteryum, jak je dawne świadectwa opisują. Wszakżeż to, według tych świadectw, miało być cechą i właściwością tych przed stawień, że akcya główna, zawsze poważno-religijna, prze plataną była luźnemi epizodami, które do niej nie należały, a wyobrażały jakieś sceny i typy świeckie, współczesne, po toczne i komiczne; wszakże nadużycie tych ostatnich miało sprowadzić zakaz tych przedstawień i wyrzucenie ich z ko ścioła naprzód, a potem i z obyczaju. Weźmy teraz plan Szopki i przypatrzmy mu się dokładnie: cóż w nim zoba czymy? Oto wielką liczbę takich epizodów, takich interme- dyów komicznych, które zmieniają się dowolnie i nieskoń czenie i w każdej niemal okolicy bywają inne; ale przy nich jest zawsze i nieodmiennie treść główna, ułożona w jakiś ciąg i związek, z Nowego Testamentu wzięta, i prawie zawsze a można rzec bez wyjątku zawsze w całej Polsce ta sama. Dramatem, który się w Szopce odgrywa, jest rzeź niewiniąego głównym bohaterem król Heród, jego katastrofą i mo ralną nauką (choć ta tragiczna katastrofa i ten morał uka zują się w formie humorystycznej) jest śmierć i rozpacz He roda. I ta sprawa przeprowadzona jest przez różne stopnie i zawikłauia: Heród rozkazuje dowiedzieć się o nowonarodzo nym Messyaszu, odbiera wiadomość, wydaje rozkaz wymor dowania wszystkich chłopców do dwóch lat, żona próbuje go wstrzymać, ubłagać, przeczuwa coś złego, tak jak prze czuwała żona Piłata. Czasem zdarzy się waryant, dodatek dramatyzujązy sytuacyę, ten mianowicie, że zły król i wła snemu synowi przepuszczać nie każe, a matka w rozpaczy przeklina go i porzuca. Potem dopiero następuje zgry zota, rozpacz i śmierć. Zapomnijmy o tern, że to lalki grają te straszne sceny, zapomnijmy zwłaszcza o nieudolności, z jaką te wszystkie uczucia są wyrażone, zapomnijmy wreszcie i o tem, że śmierć kiedy się z Herodem pasuje i kiedy go ścina, że dyabeł, kiedy go wlecze za kulisy, że żyd, który schowany gdzieś w kącie jest niemym świadkiem tej sceny, że to wszystko jest, dowcipne czy nie, ale żartobliwe, ko miczne — a znajdziemy, że każda z tych scen mogła była w tym samym porządku nawet znajdować się w poważnem, poważnie napisanem i pobożnie granem mysteryum. Ono było dłuższe zapewne, napisane bardziej po literacku i uczenie, i oczywiście, choć nie bardzo dobrze, ale musiało być napi sane lepiej; i treść jednak i plan musi być kopią a przy najmniej wspomnieniem, dziś już bezwiednem, jakiegoś reli gijnego dramatu czy dyalogu. Ci zaś chłopi, żydzi, żołnierze, szlachcice i t. d., którzy dziś w naszej Szopce występują, oni są oczywistym zabyt kiem komicznych intermedyów, które w plan tych dyalogów owego czasu wchodzić musiały koniecznie. Wtedy zapewne inne figury, inne śmieszności rozweselały publiczność, i były zapewne więcej rozwinięte, musiały mieć więcej dramatycz nego i komicznego żywiołu; ale dzisiejszy żyd i góral i ko zak i ułan jest niewątpliwie ich potomkiem, tylko bardzo 49 zdrobniałym. To też, choć się w Szopce nie często (jeżeli kiedy zgoła) zdarzy napotkać, czy to to jakiś błysk poety cznego uczucia, czy wdzięk naiwnego wyrażenia, wreszcie wybryk choć cokolwiek zabawny humoru bodaj najbardziej rubasznego, choć biedna Szopka nie jest ani bardzo mądra, ani bardzo zabawna, a w jej częstochowskich wierszach ni czego prócz intencyi dopatrzeć się nie można, przecież na leży się patrzeć na nią z uszanowaniem i z sympatyą i z cie kawością. Taka skromna, taka biedna, taka licha jak jest, ona przecież swoim nieudolnym a często fałszywym głosem uczy i daje poznać czem mogły być, jak mogły wyglądać te połączenia religijnego uczucia z poetyczną wyobraźnią, z potrzebą teatralnych widowisk i z komiczną weną, na które z takiem pobożnem przejęciem i z taką świecką cie kawością i rozkoszą zbiegała się publiczność XV, XVI a u nas podobno i XVII wieku. Kiedy Szajnocha opisuje Kraków XV wieku tak żywo, jak żeby go znał, pod wraże niem opisu dałoby się Bóg wie co za to, żeby go takim choć przez sen zob

[madohora]

A wczora z wieczora, z niebieskiego dwora, — Przyszła nam nowina: „Panna rodzi Syna, — Boga prawdziwego, nieogarnio nego, — Za wyrokiem Bozkim w Betlehem żydowskim/ 4 Pastuszkowie mali w polu wtenczas spali, — Gdy Anioł w pół nocy, światło z nieba toczy, — Chwałę oznajmując, szopę pokazując, — Gdzie Pana z Dzieciątkiem, z wołem i oślątkiem. I z Józefem starym, nad Jezusem ma łym, — Chwaląc Boga swego, dziś narodzo nego. — Natychmiast pastuszy, radzi z drogiej duszy, — Do onej to budki, bieżą wziąwszy dudki. Chcący widzićć Pana, oddają barana, — Na kozłowym rogu, krzyczą chwałę Bogu. — Sarn śpiewa i będzie ludziom po kolędzie, — W żydowskiej krainie, przy cudownym Synie. Niebiescy duchowie, z daleka królowie, — Pragną widzieć swego Stwórcę przedwiecznego. — Dziś Mu pokłon dają, w ciele oglądają, —- Z czystą Panną w szopie, to malutkie chłopię. Cieszą podarkami, więc i piosneczkami: — Witaj Zbawicielu i pocieszycielu, — Witaj Królu nowy, synu Dawidowy, — Ty masz nas wybawić i w niebie postawić. W otchłaniach Ojcowie i Patryarchowie, — Dawno Cię czekali, rorate śpiewali. — O szczęśliwy żłobie! gdy Messyasz w tobie, — W pieluszkach związany, zdawna obiecany. Jezu najmilejszy, ze wszech najwdzię czniejszy,'— Zmiłuj się nad nami, grzesznymi sługami

[madohora]

Bóg się z Panny narodził, — By ludzi oswobodził, — Tego dnia wesołego, — Na rodzenia Bożego, — Radujmy się, — Bogu cześć dajmy. Rozkwitnęła się lilia, —• Nieskażona Ma ryja, —- Tego dnia wesołego itd. Porodziła nam Syna, —O wesoła no wina, — Tego dnia wesołego itd. Aniołowie śpiewają, — Bogu chwałę oddają, — Tego dnia wosołego itPasterze w nocnej dobie, — Witają go we żłobie. — Tego dnia wesołego itd. Wół i osioł klękają, — Stwórcą go swym uznają — Tego dnia wesołego itd. Trzej królowie z darami, — Śpieszą i z pokłonami, — Tego dnia wesołego itd. U ludu chrześcijański. — Śpiśwaj chwa łę w dzień Pański — Tego dnia wesołego itd

[madohora]

W skandynawskich językach germańskich słowo „Jul” oznacza zarówno „Jul”, jak i „Boże Narodzenie”. Czasami określa się nim również inne święta obchodzone w grudniu, jak na przykład „jødisk jul” czy „judisk jul” („Żydowski Jul” dla oznaczenia święta Chanuki). Słowo „jul” zostało również zapożyczone przez sąsiednie języki, przede wszystkim przez język fiński i estoński (przy czym należy zauważyć, że języki te nie wywodzą się z języków germańskich), gdzie odpowiednio przybrało formy „joulu” i „jõul” i oznacza „Boże Narodzenie” we współczesnym tego słowa znaczeniu. W języku staroangielskim słowo „geóla”[5] pierwotnie odnosiło się do miesiąca grudnia; starożytny kalendarz anglosaski zawierał dwa „przypływy” po 60 dni każdy (z czego jeden, „Litha Tide”, odpowiadał czerwcowi i lipcowi, a drugi, a „Giuli Tide” grudniowi i styczniowi, pozostałe miesiące roku były ustalane na podstawie faz księżyca i miały po 29 dni). Nowy Rok zaczynał się w połowie zimowego „przypływu”, w czasie znanym jako „Wilfmonath”. Dwanaście dni, wstawionych między dwie połówki – miesiące, „monaths” – przerodziło się w dwanaście dni okresu Bożego Narodzenia. Definicja Bożego Narodzenia w języku angielskim zawęziła się później do samego dnia świątecznego, szczególnie po przyjęciu kalendarza pochodzenia łacińskiego, dzięki Normanom.

[madohora]

Według średniowiecznego anglosaskiego uczonego, Bedy Czcigodnego, misjonarze chrześcijańscy, wysyłani do nawracania germańskich ludów północnej Europy mieli za zadanie otoczyć istniejące obrzędy pogańskie symboliką chrześcijańską, by pozwalając lokalnym plemionom na zachowanie części swojej tradycji, ułatwić jej przyjęcie chrześcijaństwa. W ten sposób Boże Narodzenie powstało z połączenia historii o narodzinach Jezusa z Nazaretu – centralnej postaci chrześcijaństwa – z istniejącymi w północnej Europie tradycjami Jul. W podobny sposób doszło do powstania współczesnych wersji Wielkanocy, Halloween czy Dnia Wszystkich Świętych – w tych przypadkach również schrystianizowano zwyczaje pogan.

[madohora]

Wiele symboli i motywów utożsamianych ze współcześnie obchodzonym Bożym Narodzeniem wywodzi się z tradycyjnych pogańskich obrządków północnoeuropejskiego święta Jul. Palenie tradycyjnej kłody drewna, strojenie choinki, serwowanie szynki, wieszanie gałęzi ostrokrzewu, jemioły itd. to uwarunkowane historycznie praktyki wywodzące się od Jul. Po rozpoczęciu procesu chrystianizacji plemion germańskich misjonarze uznali, że rozpowszechnianie wiary będzie łatwiejsze, gdy poddane zostaną reinterpretacji tradycyjne pogańskie obrzędy, takie jak Jul, oraz gdy pozostawi się te obrzędy w większości niezmienione. O wiele trudniejsza byłaby konfrontacja nowych wierzeń z istniejącymi i wyplenianie dotychczasowych zwyczajów. Skandynawska tradycja zabijania w czasie Bożego Narodzenia knura, która w wersji współczesnej przeistoczyła się w podawanie na stół świątecznej szynki, wydaje się tego istotnym dowodem. Tradycja najprawdopodobniej wyrosła ze zwyczaju składania w ofierze bogu Freyrowi podczas święta Jul knura. Halloween, czy część zwyczajów wielkanocnych, również zostały włączone do współczesnego repertuaru zwyczajów jako pochodne świąt pogan północnej Europy.

[madohora]

Głównym wydarzeniem święta „Jul” dla Norwegów jest dzień „Julaften”, który przypada 24 grudnia. Wtedy odbywa się główna uczta święta, rozdawane są też prezenty. Prawie wszystkie browary Norwegii produkują na tę okazję piwo o nazwie „juleøl”, jak też napój gazowany zwany „julebrus”. Tradycyjne dania serwowane są też podczas „Julebord” – spotkań współpracowników, organizowanych na początku grudnia, podczas których wspólnie ucztuje się i spożywa napoje alkoholowe. Na przyjęcie w domu jego gospodyni powinna upiec co najmniej siedem rodzajów tradycyjnych ciasteczek – „julekaker”. Istnieje również tradycja o nazwie „Julebukk” lub „Nyttårsbukk”, w myśl której dzieci odwiedzają sąsiednie domy, w których dostają słodycze, orzechy i mandarynki. Dzieci mogą przebierać się i krążyć między domami każdego dnia między „Julaften” a Sylwestrem. Dorośli również przebierają się wieczorem i w myśl tradycji o nazwie „Drammebukk” odwiedzają sąsiadów, tak jak robią to ich dzieci, lecz zamiast cukierków otrzymując napoje.

[madohora]

Ameryka, Australia i inne miejsca emigracji Skandynawów
Ważnymi datami są:
13 grudnia – Dzień Świętej Łucji, podczas którego według tradycji należy spożyć śniadanie z bułeczek szafranowych oraz kawy, po czym możliwe już jest dekorowanie choinki i domostwa. Tego dnia dzieciom wolno jeść słodycze i ciasta;
24 grudnia – Wigilia. Tradycyjnie tego dnia wystawia się szwedzki stół, na którym może pojawić się sztokfisz (lutfisk) w sosie śmietanowym, sałatka ogórkowa, sałatka ze śledzi, sałatka z kapusty, szynka, tradycyjne chrupkie pieczywo ze skandynawskim serem, po czym podaje się pudding ryżowy. Osoby, które nie czują się syte, mogą później jeść ciasteczka, które spożywa się też rankiem następnego dnia po śniadaniu, i gorącą czekoladę. Zwierzętom również podaje się w tym czasie specjalne pożywienie, jeśli jest to możliwe;
25 grudnia – dzień Bożego Narodzenia, podczas którego chrześcijanie idą do kościoła, zaś osoby niepraktykujące chrześcijaństwa mogą składać ofiary duchom drzew. Popularne są anglo-celtyckie tradycje bożonarodzeniowego śniadania;
26 grudnia – drugi dzień świąt Bożego Narodzenia, kiedy to odwiedza się członków dalszej rodziny i znajomych, obdarowując ich podarkami;
13 stycznia – Dzień Świętego Knuta, stanowiący koniec okresu świątecznego, w którym każdy musi choć raz posłuchać świątecznej muzyki, zjeść resztę świątecznych słodyczy i zdjąć świąteczne dekoracje.

[madohora]

Wśród germańskich grup neopogańskich święto Jul obchodzone jest w grupach dzielących się posiłkiem i obdarowujących upominkami. Istnieją próby rekonstrukcji ocalałych fragmentów opisu obchodów święta w przeszłości, z których każda wprowadza nowe elementy. Wskazuje się jednak na fakt, że nie są to próby rekonstrukcji dawnych sposobów świętowania, gdyż „rekonstruowane” tradycje nigdy całkowicie nie wymarły. Współczesne formy obchodzenia święta tylko usuwają z równania elementy narzucone podczas chrystianizacji ludów Skandynawii.
Grupy, takie jak amerykańska Asatru Folk Assembly praktykują Jul jako święto rozpoczynające się w dniu przesilenia zimowego i trwające 12 dni.

[madohora]

Tradycja ta pojawiła się w związku kryzysem gospodarczym lat II wojny światowej. Bardzo ubogie warunki bytowe nie pozwalały wówczas na kupowanie prezentów. Mimo wzrostu cen, papier w Islandii pozostał surowcem niedrogim, co przełożyło się na niskie ceny książek. Stały się one podstawowym prezentem, którym obdarowywali się wówczas Islandczycy. Zwyczaj ten przetrwał do dziś.

[madohora]

Nie chcę ja srebra, nie chcę ja złota,
Rozbić piniatę przyszła mi ochota!!
Rusz się, no rusz się!! wyjdź dziewczę stąd.
Z koszem słodyczy szybko opuść kąt.
Rusz się, no rusz się!! Wyjdź Juana ma.
Z koszem fistaszków spiesz do nas raz, dwa!
Uderz, uderz, uderz!! A nie pogub drogi
i do celu prosto niech cię niosą nogi.
Słodka pomarańcza, słodki ananas,
tych, co w drzwiach stoją, przegoń kijem zaraz.

[madohora]

Zrobienie piernikowej chatki od podstaw jest praco- i czasochłonne, oraz wymaga umiejętności wyrobu i wypieku ciasta, m.in. dlatego popularność zdobyły zestawy zawierające gotowe elementy przeznaczone do budowania i składania.

[madohora]

Räuchermann (niem.), w dialekcie Rudaw Raachermannel – zabawka służąca do umieszczania w niej kadzidełek zwanych Räucherkerzchen.

[madohora]

Odpowiednikiem räuchermanna w sąsiednim regionie Vogtlandu jest Moosmann. Jest to duszek leśny pomagający ubogim rodzinom zbierać owoce leśne. Pojawia się według legend głównie w czasie Bożego Narodzenia. Jako figurka jest wykonywany z materiałów pochodzących z lasu (drewno, korzenie, porosty, trawa) i służy jako świecznik.

[madohora]

Skarpeta świąteczna jest bardzo popularna w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Irlandii – coraz rzadziej skarpety stosuje się w Australii i Nowej Zelandii.

[madohora]

Weihnchtsmarkt (Christkindlesmarkt, Christkindlemarkt, Christkindlmarkt, Adventmarkt, Glühweinmarkt, pol. „jarmark bożonarodzeniowy”) – tradycyjny jarmark bożonarodzeniowy, odbywający się w plenerze w wielu miastach Niemiec, Austrii, Szwajcarii. Historia pierwszych jarmarków bożonarodzeniowych sięga w Niemczech końca XIV, a w Austrii końca XIII wieku.

[madohora]

Więc braciszek rozwiązuje wstążeczki
I odchyla niby śnieg białą watę...
„Patrz, Anielko! Trzy czarniutkie kropeczki,
Małe łapki, czarne uszki kudłate!“

[madohora]

Weźmy z,sobą z trzody naszej clioć po baranie, — Przyjmie i od nas maleńkie to śliczne Panię! — Wreszcie serca tu naszego Mu nie żałujmy: — Nićm Panicza po kolę dzie dziś uradujmy. Witaj Panie i Hetmanie, nasz dar nad dary: — Oto od nas wszystkich przyjmij serca ofiary. — Jeżeli chcesz i tłustego tego barana, — Niechaj będzie serce nasze wdzię czne dla Pana. Czołem bijem przy daninie Tobie, Pani czu, — Pieluszkami skrępowany nieba Dzie dzicu, — Niech Ci będzie wieczna chwała od kompanii — Całej naszej, Józefowi, tak że Maryi

[madohora]

Gdy się Jezus rodzi i na świat przy chodzi, — Ciemna ^noc w jasnościach promienistych brodzi, — Aniołowie się radują, pod niebiosa wyśpiewują, — Gloria, gloria m excelsis Deo. Mówią do pasterzy, którzy trzód swych strzegli, Aby do Betlehem czćmprędzej pobiegli; Bo się narodził Zbawiciel wszego świata odkupiciel: — Gloria, gloria, in excelsis Deo. O niebieskie duchy i posłowie nieba, — .Powiedzcież wyraźniej, co nam czynić trzeba? — Bo my nic nie pojmujemy, ledwo od stra chu żyjemy: — Gloria, gloria, in excelsis Deo. idźcie do Betlehem, gdzie dzićcie zro dzone, W pieluszkach powite, w żłobie położone; _ — Oddajcie Mu pokłon Bożki, On osłodzi wasze troski: — Gloria, gloria in excelsis Deo. ’ A gdy pastuszkowie wszystko zrozumieli — Zaraz do Betlehem wszyscy pobieżelr — I tam wszystko tak zastali, jak im Anieli zeznali: — Glona, gloria, in excelsis Deo. btanąwszy na miejscu pełni zadumienia, Iz się Bog tak zniżył do swego stwo rzenia; - Padli przed Nim na kolana, i e U xc 2 etis Pa " a: ~ G1 ° ria ' gl0rfa ’ “ Nareszcie gdy pokłon Panu już oddali, z wielką wesołością do swych trzód wracali, — Że się stali być godnymi, Boga widzieć na tej ziemi: Gloiia, gloria, in excelsis »Deo

[madohora]

18. Jakaż to gwiazda. Jakaż to gwiazda świeci na wschodzie, — Gwiazda nowego imienia ? — Mędrcy wo łają: „Ciesz się, narodzie, — To gwiazda twego zbawienia.“ Biegną królowie za jej promieniem, — A za królami tłum ludu, — Bo im ta gwiazda świeci zbawieniem, — Bo im zwiastuje cud cudu. Ten co nam miał być później przykła dem, — W miłości i poświęceniu, — Dziś niezgłębionych wyroków składem — Zrodzon w nędzy, poniżeniu! W garstce barłogu skrył świętą głowę. — Palmę światłości męczeństwo, — Co światu życie miało dać nowe, — Nad błędem odnieść zwycięztwo. Zadrżała zbrodnia, bledną tyrany, — Gdyś Boże zstąpił na ziemię, — Wolen prze sądów, złem niezmazany, — Ludzkie zeń wybawić plemię. I do człowieka zniżon postaci, — Wśród ziemskich cierpień i znoju, — Ucząc, jak w bliźnich kochać współbraci, — Podać im gałąź pokoju. Jak mamy Ciebie, o wielki Boże! — Nad wszystko wielbić, miłować, — Cierniste życia zrywając róże, — Stałość męczeńską zachować? Jak czcić winniśmy nie urodzenie, — Lecz osobistą zasługę, — W nędzarzu Twoje widzieć stworzenie, — Słodzić mu przykrą żeglugę. Panie, ta gwiazda, co mędrców wiodła — Do Chrystusowej kołyski, — Niech nas do Twego prowadzi źródła, — Światowe przy ćmi połyski, Do ostatniego życia poniku — Bozkiego światła udziela, — Byśmy tćż zaszli po jej promyku — Do stóp świętych Zbawiciela.

[madohora]

Messyasz przyszedł na świat prawdziwy, — I prorok zacny z wiclkiemi dziwy, — Którprzez swoje znaki — Dał wodzie winne smaki — W Kanie galilejskiej. Wesele znaczne bardzo' sprawiono, — Pana Jezusa na nie proszono, — I zwolenni ków Jego, — By strzegli Pana swego — W Kanie galilejskiej. Z wielkim dostatkiem potrawy noszą,, — Pana Jezusa, aby jadł, proszą: — Wszystkie go dosyć mają, — Tylko wina czekają — W Kanie galilejskiój. Matka zaś jego gdy to ujrzała, — Oblu bieńcowi dogodzić chciała: — Prosiła swego Syna, — By uczynił z wody wina — V/ Kanie galilejskiej. Pan Jezus chcąc uszlachetnić gody, — Kazał nanosić dostatkiem wody — Ej, gody, gody, gody! — Wnet tu będzie wino z wody — W Kanie galilejskiej. Wnet prawdziwego Boga poznali, — Gdy miasto wody, wino czerpali, — Ej wino, wino, wino! — Lepsze niż przedtem było — W Kanie galilejskiej. Przez narodzenie twojego Syna, — Każ nam nalćwać Panienko wina, — Ej wina, 1 wina, wina! — U dobrego Panny Syna — W Kanie galilejskiój.

[madohora]

Na Boże narodzenie — Weselą się Anieli — Iz weselem śpiewają, — Bogu cześć, chwałę dają. Panna Syna poczęła, — Chrystusa po rodziła, — Czystą panną została, — Czystą panną została.

[madohora]

Niepojęte dary dla nas daje, — Dzisiaj z nieba Ojciec łaskawy; — Gdy się wieczne Słowo Ciałem staje, — Mocą swojćj cudownej sprawy: —■ Nędze świata precz odmiata, a płaczliwe jęczenia, — Wdzięków głosy pod niebiosy i w wesele zamienia; — Zkąd dziś wszyscy weseli, wyśpiewują Anieli: —■ Nie chaj chwała Bogu będzie w niebie, — A na ziemi pokój ludowi. Patryarchów świętych upragnione — Speł niło się. oczekiwanie, — Kiedy słowo z Panny narodzone — Dopełniło wszystkich żądanie: — Gwiazda nowa Jakóbowa wypuściła pro mienie, — Ciemne błędy, gasząc wszędy, świa tła czyni zjawienie; — Zkąd dziś każdy z Anioły, wyśpiewuje wesoły: — Niechaj chwała Bogu będzie w niebie, — A na ziemi pokój ludowi. Już Prorockich przepowiedzeń skutki, — Odmieniły świat cały mile; — Oddalając uprzykrzone smutki, — Przywróciły wesołe chwile: — Wszędy echo brzmi z pociechą, że z daru Zbawiciela, — Upewnienie o zba-wienuie, dopełniło wesela; — Więc z niebie skiemu szyki, wydajmy dziś okrzyki: — Nie chaj chwała Bogu będzie w niebie, — A na ziemi pokój ludowi. Niebo dzisiaj z ziemią połączone, — Wy śpiewuje wdzięczności pienie; —Dzięki Bogu czyni nieskończone, — Za zjawione ludziom zbawienie: •— Radość nasza z Messyjasza i wszystkiemu stworzeniu! — Że Pan chwały, śmierci strzały, skruszył w swem narodzeniu, — Brzmijże świecie wesoło, wydaj odgłos w koło: — Niechaj chwała Bogu będzie w nie bie, — A na ziemi pokój ludowi. Aby człowiek Bogiem był nazwany, — Jego postać Bóztwo przybrało; — By nie brząkał niewoli kajdany, — Słowo Ojca cia łem się stało: — Sługa z Pana, ach odmia na! niesłychane przykłady! — By z wdzię czności dla miłości człowiek w Boga szedł ślady : — Więc niech pienia odgłosy, idą aż pod niebiosy; — Niechaj chwała Bogu bę dzie w niebie, — A na ziemi pokój ludowi. Uczynione z Twej miłości związki, — Bóztwa Twego z naszym rodzajem, — Spra wiły nam ścisłe obowiązki, — Byś miłowan od nas był wzajem: — Dajże Panie, me ko chanie, by ogniste pożary, — W sercach trwały na wiek stały, byś był kochan bez miaryNuż i teraz z miłości, wyśpiewujmy z radości: — Niechaj chwała Bogu będzie w niebie, — A na ziemi pokój ludowi.

[madohora]

34. Pan z nieba i z łona Ojca. Pan z nieba i z łona Ojca przychodzi, — Oto się z Maryji dziś Jezus rodzi, — Łaski przynosi, kto o nie prosi, — Odpu szcza grzśchy, daje pociechy, — O Panie nasz święty, cud niepojęty. Przystąpmy do tronu, z swemi prośbami, — Którego oczęta spłynęły łzami, — Niech łaska Boża Twoja wspomoże, — Zlituj się Panie, oddal karanie, — Od nas grzesznych ludzi, gdy trąba zbudzi. Pamiętaj na dobroć, co się to stało, — Żeś przyjął z Maryji nikczemne ciało? — Panna nosiła! Panna powiła, — Grzały pie luszki, czcili pastuszki, — Monarchy witali, gdy Go poznali. A siano i żłobek, i bydląt dwoje, — Bawiły pieszczotne ciałeczko twoje, — Po- wieczki łzami, jakby perłami, — Przy piersiach snęły, gdy zatonęły, — Sam robaczek w gło dzie, a świat w wygodzie. O ! Panie Tyś z Ojca, tyś światło z Boga, — Ubogiś, i Twoja Matka uboga, — Te czynią kroki Bozkie wyroki, — Aby stwo rzony człowiek korony — Dostąpił przez Ciebie, i mieszkał w niebieWejrzyj, o nadziejo, dawco zbawienia, — Na nędznych ubogich, któremu pienia — Oddają zorze, ziemia i morze, — Co tylko czuje, kołem się snuje, — Jan jeszcze w ży wocie znał Cię w istocie. To samo czynimy, Tobie i Twemu — Ojcu i Duchowi, w Bóztwie równemu, — Brzmiące okrzyki, przez swe języki, — Głę bokie dzięki, święty na wieki, — Troisty jedyny, odpuść nam winy

[madohora]

Północ już była, gdy się zjawiła — Nad nocną doliną jasna łona, — Którą zoczywszy i zobaczywszy, — Krzyknął mocno Wojtek na Szymona: •— Szymonie kochany, Znak to niesłychany, — Że całe niebo czerwone! — Na braci zawołaj, niechaj wstawają, — Kuba i Mikołaj niech wypędzają — Barany i skopy, koźlęta i capy zamknioue!a te wołania z smacznego spania, — Porwał się Stach z Grześkiem i spadł z broga: — Maciek truchleje, od strachu mdleje, — Woła, uciekajcie, ach dla Boga! — Grześko żebro złamał, — Stach na nogę chromał, — Bo ją w kolanie wywinął. — Oj oj oj, dla Boga! Pawełek woła: — Uciekajcie prędko gore stodoła, — Pogorzały szopy i pszeniczne snopy, — Jam zginął. Leżąc w stodole, patrząc na pole, — Ujrzał Bartosz stary tam anioły, — Które wdzięcznemi głosami swemi — Napełniali ziemskie te padoły: — „Na niebie niech chwała — Bogu cześć i sława, — A ludziom pokój na ziemi! — Pasterze śpiewajcie, wi tajcie Pana, — Pokłon mu oddajcie wziąwszy barana, — Skocznie Mu zagrajcie — Głosy zaśpiewajcie wdzięcznemi. u Więc ich tamuje i perswaduje — Bartosz, jako stary, w takie słowa: — „Czego krzy czycie, gwałty czynicie? — Nie gore, lecz to jest rzecz nam nowa. — Bóg się na świat rodzi, — Witać Go się godzi, — Pójdźmy do Niego z darami! — Bierz Kuba indyka, Bartosz weź cielę — A ja mu łóżeczko z puchu uścielę, — Grześko zagra w dudki — By skakał malutki wraz z nami.“ Biegną więc w skoki, nabrawszy w troki,— Jabłek, obwarzanków i gruszek: — Miodu praśnego, masła młodego, — Mleka i śmietany dzbanuszek: — Kurcząt młodych czworo, kur starych ośmioro, — Przytem .jaj świeżych dwie kopy. — Dwie kozy do mleka i jagnią- teczko, — Jędyka kapłona i cieląteczko, — Idąc wygrywają, szczęśliwie stawają, — U szopy. Stojąc pod ścianą, powyjmowano, — Co z sobą przynieśli dla Pana. — Da Bar tosz cielę, Stach jaj kobielę, — Mikołaj dzban mleka, Jan barana, — Grześko obwarzanki, — Kuba dzban śmietanki, — Przytem jaj świeżych dwie kopy — Klęknąwszy z darami z serca oddali, — Stanąwszy parami w dudki zagrali, — Potem się skłonili, —• Do domu wrócili parami.

[madohora]

W dzień Bożego Narodzenia — Radość wszelkiego stworzenia! — Ptaszki w górę podlatują, — Jezusowi przyśpiewująOlu \V iiV ZittUZiJllCl „ gieł mu dobiera altem, — Szpak tenorem krzyknie czasem, — A gołąbek gruchnie basem. . A mazurek z swoim synem lak swiei- goce za kominem. — „Ach cierp, cierp, cierp, miły Panie! — Póki ten mr.óz nie ustanie. Gdy ptactwo Boga uczciło — Co żywo się rozprószyło, — Ludziom dobry przykład dali — Ażeby Go uwielbiali.

[madohora]

W żłobie leży, któż pobieży, — Kolę dować małemu — Jezusowi Chrystusowi. — Dziś nam narodzonemu? — Pastuszkowie przy'bywajcie, — Jemu wdzięcznie przygry wajcie, — Jako Panu naszemu. ^ My zaś sami z piosneczkami — Za wa mi pośpieszymy, — A tak tego maleńkiego — 92 - — Niech wszyscy zobaczymy. — Jak ubogo narodzony, - Płacze w stajni położony! - Więc go dziś ucieszymy. Naprzód tedy, niechaj wszędy — Za brzmi świat w wesołości, — Że posłany nam jest dany — Emanuel w nizkości; — Jego tedy przywitamy, — Z Aniołami zaśpiewaj my, — Chwała na wysokości! Witaj Panie! cóż się stanie? — Że rozkosze niebieskie, — Opuściłeś a zstąpi łeś — Na te nizkości ziemskie? — „Miłość moja to sprawiła, — By człowieka wywyż szyła, —- Pod nieba empirejskie.“ Czem’ w żłóbeczku nie w łóżeczku — Na siankuś położony? — Czem’ z bydlęty, nie z panięty — W stajni jesteś złożony? — „By człek sianu przyrównany, — Grzesznik bydlęciem nazwany, — Przezemnie był zba wiony. “ < Twoje państwo i poddaństwo, — Jest świat cały, o Boże! — Tyś polny kwiat, czemuż cię świat — Przyjąć nie chce, choć może? — „Bo świat doczesne wolności — Zwykł kochać, mnie zaś w swój złości — Krzyżowe ścieli łoże." W Barnie głosy pod niebiosy — Wzbi jają się Racheli, — Gdy swe syny bez przy czyny — W krwawej widzi kąpieli,- 93 — „Większe mnie dla nich kąpanie, — W krwa wym czeka oceanie, Zkąd niebo będą mieli.“ Trzej Królowie Monarchowie — Wscho dni kraj opuszczają: — Serc ofiary z trze ma dary — Tobie Panie oddają. — „Dara mi się kontentuję, — Bardziej serca ich szacuję, — Za to niech niebo mają.

[madohora]

III PIHo / wnada / Wau ! G-dzie wlazłeś ? Na co? Po co? Kto cię prosił tutaj! Nocą! Czy kto cię tu widzieć chciał? Wau - wau- wau, wau, -wau-wau -waul A N I 0 Ł 2 W święty Wieczór Narodzenia radość wszelkiego stworzenia, więc zwierzaczki niech słuchająj w zgodzie tu się cieszyć mają. PIES /przeprasza łapkami Anioła i Kctka/ No, już dohrze,już nie będę. Pieskową powiem kolendęi całe życie -wau-wau-wau Jezuska bym bronić chciał. SZARAK /wpada w podskokach/ Jam zajączek z pięknycłn łączek. Skik przez ro?/ek, skok przez krzaczek! /skacze / A nazywam się -^Szaraczek. Jak podskoczę, pofigłuję, to Dzieciątko uraduję! KACZKA PSTRA /wchodzi kołysząc się z nogi na nogę / A mnie czy już poznacie? Kwa-kwa- powiem. Teraz wiecie? To ja jestem Kaczka pstra, co na dudkach pięknie gra* Siedzi sobie na kamieniu, trzyma dudki na ramieniu. /wszystkie zwierzątka z Kaczką razem / Kwa-kwa- kwa- pięknie gra! KURKA /wchodzi / Jestem Kurka ta z_podwórka. /Czy nie pięknie powiedziałam? /grzebie nćzką / Nawet nćzką pogrzebałam /. Jajko zniosłam,kod-ko-dak takie wielkie jak choda

[madohora]

Gdy się dowiedzieli
O tym Poznaniacy
Zaraz przybieżeli
Do niego biedacy
Wygnali nas gospodarzy
Niem ka w kuchni knedle warzy
Pomóż nam wygnańcom
Przez Twoją Świętą moc

[madohora]

Przybył też z raportem
Z Szkockiego wybrzeża
Młody żołnierz Polski
Do swego pasterza
Jezusowi ja melduję
Że król Anglii zdrów się czuje
Pomóc Boże Anglii
Przez twą świętą moc
Gloria

[madohora]

Jezus się uśmiechnął
Rączki wniósł do nieba
Jeszcze dobrzy ludzie
Czekać trochę trzeba
Niedaleko już końca
Wkrótce już zaświeci słońce
Wiem ja dobrze o tym
Przez swą świętą moc
Gloria!

[madohora]

Na Betlejskim szałasie śliczny anioł się wznosił, Gloria! Gloria ! — śpiewa, a pasterzom opowiada: Że się Chrystus narodził, aby nas wyswobodził. Pasterze wtenczas spali i straż nocną trzymali Przy owieczkach na puszczy, tam byli zgromadzeni, Na szałasie. GLORIA. A gdy było północy, wznosił się^anioł ślniący, A jasność się ukazała, która przedtem nie bywała, Anioł śpiewa: Gloria! Panu Bogu cześć, chwała. Pasterze się ulękli, gdy anioła ujrzeli. Wtem im* anioł zwiastuje Narodzenie Jezusa Na szałasie.

[madohora]

BARSZCZ PO STNY ZA B IEL A N Y .
Jarzyny i buraki jak do mięsnego barszczu,
2 dkg grzybów, % litra śmietany,2 dkg mąki,
litra kwasu burakowego, 4 jaja ugotowane
na twardo.
Ugotow ać poszatkowane jarzyny,
buraki i grzyby, dodać burakowego
kwasu, posolić i zaprawić rozbitą
z mąką śm ietaną. G rzyby wedle
upodobania m ożna dać usiekane do
barszczu, lub w yjąć zupełnie. Oddzielnie
ugotować na twardo jaja,
podać w połówkach lub zrobić n adziewane
według podanego przepisu,
zam iast śm ietaną podprawić
m ożna barszcz żółtkam i i m lekiem ,
nie zagotowując jednak, podać na
stół.

[madohora]

Wilja w O'gólnoścI jestto dz,i:eń poprzed!zaj<l!cy jakie.
święta. Słowo wilja pochodz:i oidi słów łacińskich vigila et
- vigilae, t. j. c.zlUwa,ć
- -ce;wwanie.
Wilją, czyJi czuwaniem naJz.ywają się dJni poprze-
dzającle Jakie świ:ęto dlategO', PlQlniewa?ż dia:wnemi czasy
wi.:;:.r.nichrześcianie w dni te za dni:a pośdli i, wśród dnia
wszYlstko sobie p'rzys.piOlsobili, co. im
w dniu nast.ępnym
potrz,ebnem by?o. W nocy wcaIe się spać ni,ekład!i,
le,cz częścią po domach .aJ częśc.ią po. kościolach licznic
się gmmadtząc, całą TIQC 'czuwali modląc się ? pi,eśll1i na-
bożne śpieW:a(iąc tak d?uglo. aż się nabożeń?two ku ucz-
czeniu tego święta? które'gQ czuwając wy,cwkiwali, roz-
poczętO', w kt6rem to .na<bo'żleńJstw:ie znowu sz,cz,ery j
se,rdeczny udział bifaJi.
_ Gdy j,edinakże: nocne te czuwania i nabożne schadz-
ki nie:klilediy w g:rz,eszne z!biegowi'ska się W:Y:rad'Z.a?y', te-
dy zabra:niał i zakazy,w:ał je Kościół św. tak, że zwol-
na wyJs.zły one ze zwyczaju lU osób śWii.:;:,ckich a zacha-
wały ?ię tyłko w k,lasztm.ach.
Dwi,e tylko jes.zcze wi,Jj.e i przez ś,wieckie O'soby
w ten s.am sposób co dawniej bywają obchQdzollle i to:
wilja Boż,e,g"o Narodzenia i wiUa Wielkanacy, czyli
Wielka Sobota.
W dwie te wiHe zbierają się i dziś jesz.cz.:;:. pa wiielu
k,oś:Cliołach wi,eczarem znaczne gromady wierneg.o ludu,
które czuwają, czy1li nie śpią,
a modląc się ? pieśni śpie-
w.ają'c, oczekują ?ak zwanej .p,alste:rki, 't. j. ms,zy św., któ-
ra w dzień Bożego Na:rod'z.:::.nia po niektórYch k,ościo-
lach D półnO'cy odlprawliać s.ię zwy,kła d?atego, 'Ponie-
wa:ż o tern czasie Pan Jezus ,wedle podania miał s?ę narodz?ć i, p,rzez pasterzY' był najp?erw UCZCZ'0ny powi-
tany.
Drugi ,r,a'Z zalś oczekują gromady rezmekcji t. j. na-
boże.ństw.a na uczczenie .chwj'l:i zmartwychwstania Pana
nasz,ego Jezusa Chry:stusa, która ta r':;:'ZlUtrekcja w Polsce
w jednych Nościołach ry'chlo rano Q wschodz'ie słońca,
a w .niektóry.ch nawet jui we Wielką Sobotę odprawia.ć
siG zwy:kla

[madohora]

Bydło w wilię O północy rozmawia pomiędzy soba.
W ka,żdym czasie starano się troskliwie () bydła.
aby paszy miało poddostatkiem, aby dobrze wyglądało
i zdrowe było. Lecz w wiIję dawana bydłu oprócz
zwyklej paszy potrosze i z tego, co. p,rzy wieczerzy \1,'1-
gilijTIej spożywana.
Z każdego jadła ubierano trochę i dawano bydłu
dO' żłoba, by i ano coś skosztowala z wieczerzy wilijnej.
a to ze wz,ględu na to, że i przy narodzeniu bydlo było
abecne.
Już od dawna jest pomiędzy lrud,em takie apowiada-
nie, że by.dło o północy z wilji .na Boże Na'rodzenie roOz-
mawia pom;ę.dzy sobą, a używa dQ tego mowy ludzkiej.
Panieważ bydła bylo w stajence, przy Narodzeniu Boże-
mu jako pierwsze obecne, dlategoO to padłu g opowiadania
dc:wnych ludzi Pan BÓg mial dać bydlu ten przywilej,
że raz do roku i to o północy z wilji na Boż-:;:. Nairodzenie
mową ludzką może między sobą się porozumiewać.
W,edług dawnego opawi.ad'auia jeden
z gospodarzy.
niedo.wierzając tern i pD,ctlobnem apowiadanirom. posta-
nowil naDcznie się a tern przekonać.
Bo wieczerzy wilij:nej, gdy już wszyscy rudali się na
spoczynek, poszedł ów gaspoda'rz da chlewa, pof.ożył się
pod żłób i czeLkał ciekawi/e, 00. dalej bę.dzie. Około. pół-
nocy bydło. w bliskości gospadarza leżące p-oruszyło się
jakoś. Gospodarz zmiarkował teraz, że jeden
z wolów
drugiego. rogiem potrącił i odezwał się do niego głosem
ludzkim m6wiąc: "wiesz ty, bracie CD nowego?" Drugi
odrzekł: "Nie wiem nic, bam się nieco zdrzemnął i
o nkzem nie móglem rozmyślać". "A ja"
- mówił dalej
pierwszy wół: "dotąd oka ni'e zawa'fłem i wymiarkowa-
łem, ?e na trzeci dzień po świętach powieziemy nasze-
go g.ospodarza na crnfentarz".
Gospodarz leżący pod żłobem, wszystka ta słyszał
i tak się przeląkł, że zaledwie do domu przyszedł. Na-
ty;chmiast 'posłano po lekarza i po. kapła,na, lecz leLkarz
nic już nie pomógł, bo tej samej nocy nad ranem gospo-
darz ten umaif'ł, a na trzeci dzień te same wo.ły gospo-
darza swego na' cmentarz zawiozły, jak to były
o tern
we wilję o północy
z soną rozmawiały

[madohora]

eś jest skąpa i łakoma, mówimy śmiele.
Prędzejbyśmy na jarmarku kupili cielę,
Niż od ciebie grosz tu jaki.
Kupić sobie choć tabaki.
Przeto nigdy się nie wydasz
I tak zostać masz.

[madohora]

PASTERKI Z KATOWICKIMI BISKUPAMI - Gość - 22.12.2019

[madohora]

Dziewczęta szkolne chodzące z kolebką po kolędzie,
W Bytomskim i innych powiatach chodziły da-
wniej, a i teraz jeszcze gdzieniegdzie chodzą, szkol-
ne dziewczęta w czasie Bożego Narodzenia z koleb-
ką, w której jest mała lalka, mająca przedstawia(
Dzieciątko. Dziewczęta są ubrane w białe szaty.
Okrywają się całe (i głowę) białą gazią, na której są
przylepiane małe gwiazdki z złotego papieru. Tak
przystrojone wyglądają jakoby rusałki.
Chodząc od domu do domu, śpiewają przy ko-
łysce zwykłe kolędy, kolebając przy tern kołyskę.
Dawniej śpiewały osobne pieśni do tego, lecz tych
nie udało mi się dotąd wydostać.

[madohora]

Za kolędę dziękujemy,
Szczęścia, zdrowia, winszujemy,
Abyście byli weseli, weseli,
Tak jako w niebie anjeli, anieli,
Co wam Boże daj

[madohora]

Pastuszkowie odchodząc śpiewali:
Zostańde z Bogiem, bo już idziemy,
Na drugi rok tu znowu przyjdziemy,
Będz,i,emy wam kolędować
I dobrego. też winszmv'alć.
Hej kołęda, kolęda!
Wszyscy do towarzystw chodźcie.
I nowych członków przywodźcie.
Hej kolęda, kolęda!

[madohora]

L M s z a A n i e l ska.
Pierwsza msza św. zwana Anielską, bywa od-
prawiana o północy, gdyż jest to starodawne poda-
nie kościelne, że Pan Jezus przyszedł na świat
o północy. Anielską nazywa się zapewne stąd. gdyż
święta Ewangelja tej mszy opowiada, że aniołowie
niebiescy z najwyższem uniesieniem przyjęli wieść
o narodzeniu Chrystusa, złożyli Bogu dzięki, a lu-
dziom życzyli szczęścia. W tej mszy obchodzimy
czasowe narodzenie Pańskie.

[madohora]

L Święty Sz,czepan po kolędzie [: rad chodził, :]
Aże mu się święty Jan też nagod!Ził.
2. A i jak s:ię Pan Bóg małym [: narodził. :]
Mieśią,c, gwiazdy na c.ały świat rozsadził.
3. A i o tern się król lieród r: dowiedział, :1
Wszysrtkie dziatki w Betleem wycinać dał.
4. MaTja się też o tern r: dowiedziała. ]
Z swem Dzieciątkiem z Bctleem ucbkała.
5. I nadeszla chIopa, co. [: pszenicz'kę siał,:]
l nabożną pio.snkę p,rzytern tak śpiewał.
6. Boże pomóż tę pszeniczkę [: rozsiewać, ]
Wróć się do dom, możesz ją zaraz zbierać.
7. ZY'doW'?e się a tern też [: dowi.edzieli, :]
Za Marją z miasteczka WY'bieżeli.
8. Nad?szli chłop,a: pszeniczkę [: obrzy,nać, :1
Bóg ci .pomóż chłopie p?:zel!1iczkę zbierać.
9. Nie widziałeś t.u ty chłapie [: niewiasty,:]
Na swy,ch rękach małe dziecię niosąc':;:1.
10. Kied'ym ja tu tę ps:zeniczkę [: rozsiewał, :]
Tom ja tutaj tę niewias.tę iść widz,iat
11. W,róć-że my się my: ży;dowie [: do. miasta, :]
BO' rok m:inął, jak tu szła ta niewiasta.
12. A ona tu nie.daJeko r: nich był,a,:]
BO' ją jeno ta ps?eniczka zakryła.
13. A w Jordanie bYlstra woda [: płynęła,
: 1 Tam Marjw Syna swego obmyła

[madohora]

Wigilia świąt Bożego Narodzenia obfituje w przesądy rzekomo posiadające niezwykłą moc, zazwyczaj mające swój początek w dawnych, lokalnych wierzeniach pogańskich. Jeszcze w XIX wieku wierzono, że podczas wieczerzy wigilijnej ujrzeć można osobę zmarłą w bieżącym roku – byleby tylko wyjść do sieni i spojrzeć do izby przez dziurkę od klucza, a ujrzy się ją siedzącą wespół z innymi. Do niedawna wierzono, że na wieczerzy wigilijnej pojawiają się dusze zmarłych. Dla takiego „przybysza z zaświatów” zostawiano nawet wolne miejsce przy stole – zwyczaj ten przypuszczalnie przetrwał do dzisiaj jako wolne miejsce pozostawione dla niespodziewanego przybysza[4]. Przesądnie wierzono też, że nieposzanowanie świętego wieczoru może wywołać różne nieszczęścia. Do dzisiaj przestrzega się, aby w czas Wigilii nie kłócić się i okazywać sobie wzajemnie życzliwość. Przetrwał przesąd, że jeśli w wigilijny poranek pierwszym gościem w domu będzie młody chłopiec, przyniesie to szczęśliwy rok. Istnieje też zwyczaj umieszczania grosika w jednym uszku w barszczu – temu kto na niego trafi będzie przypisywało szczęście w nadchodzącym roku. Wszelkie zranienia oraz choroby w czasie świąt odbierano jako zapowiedź kłopotów ze zdrowiem. Myśliwi w dniu Wigilii tradycyjnie udają się na polowanie, a jego pomyślny wynik ma zapewnić opiekę patrona łowiectwa św. Huberta. Istnieje tradycja aby spróbować każdej z dwunastu wigilijnych potraw po to aby nie zabrakło jej w następnym roku. Niektórzy pozostawiają w portfelu łuski karpia „na szczęście”.

[madohora]

WIGILIJNE TRADYCJE - Radio Katowice - 24.12.2019

[madohora]

Post do kolacji

Nasi przodkowie nie uważali, by złamaniem postu było zjedzenie chleba maczanego w wódce. Mało tego, taki „posiłek” przed wieczerzą wigilijną miał zapewnić dostatek jedzenia i picia.

[madohora]

Cztery razy NIE

1. Nie kupuj nic w Wigilię – bo tego będzie ci brakować przez cały rok.
2. Nie pożyczaj niczego nikomu – bo skażesz się na niedostatek.
3. Nie miej długów – bo cały rok cię one nie opuszczą.
4. Nie śpij w dzień Wigilii – bo ściągniesz złodziei.

[madohora]

W naszej części Europy najbardziej znana jest wersja, którą rozpowszechnił w swojej książce „Legenda o czwartym królu” Edzard Schaper. Obieżyświat urodzony na początku XX w., Niemiec, przez 80 lat wiódł awanturnicze życie, pomieszkiwał w Niemczech, Polsce, Anglii, Finlandii, Szwecji, na Litwie i w Szwajcarii. Czasem był marynarzem, czasem rybakiem, innym razem drwalem w skandynawskich lasach, żołnierzem w fińskiej armii. Przez cały czas zapisywał swe niecodzienne doświadczenia, by na koniec stać się także pisarzem. Podczas swych podróży po świcie usłyszał historię o czwartym królu. Spisał ją w książce, która w I połowie XX w. oczarowała część Europy.

[madohora]

Jechał teraz przez pustynię. Naraz dostrzegł karawanę kupców. Pędzili ze sobą rodzinę, którą sprzedano im w niewolę. Zamierzali odsprzedać ją z zyskiem w najbliższym mieście. Czwarty król nie mógł patrzeć na nieszczęście tych ludzi. „Kupię ich od ciebie za ten piękny rubin”, powiedział do najstarszego kupca. Zabrał rodzinę ze sobą, zostawił w kolejnej wiosce i dał trochę pieniędzy na powrót do domu. „Ale wciąż mam jeszcze dla Króla Miłości drogocenną perłę”, myślał i ruszył za Gwiazdą.

[madohora]

KOLACJA WIGILIJNA W XIX WIECZNYM GMACHU - Wyborcza - 24.12.2019

[madohora]

WIERSZYKI KARTKI NA BOŻE NARODZENIE - Nasze Miasto - 24.12.2019

[madohora]

Białe myśli lekkie jak puch
niech anioł przywieje z nieba,
otworzy skrzydłem nadziei
i niech kolędę zaśpiewa.
Bo dzisiaj jest piękny dzień,
wszystko się rodzi na nowo,
więc w blasku tajemnych świąt
żyj zdrowo i kolorowo.

[madohora]

Kiedy gwiazdka zabłyśnie na niebie
każdy złoży życzenia od siebie,
łamiąc się opłatkiem nawzajem
każdy wtedy ciepło podaje.
Tak prosto do serca słowami
ze świątecznymi życzeniami.
I siadamy do stołu wokoło
kolędy śpiewamy wesoło,
choinka migocze lampkami
przybrana kolorowymi bombkami.

[madohora]

Wiele jest pięknych miesięcy,
ale najlepszy jest grudzień,
ten miesiąc mocno kochają ludzie,
bo przecież już są prezenty, choinka,
można z górki pozjeżdżać na sankach
lub na podwórku ulepić bałwanka.
Ale jedyne i niepowtarzalne są święta Bożego Narodzenia,
kiedy cała rodzina składa sobie piękne życzenia.

[madohora]

Niech twoja kolęda aż do nieba leci,
Niech gwiazdka zapłonie, choinka zaświeci!
A moje życzenia spełnia się szybko,
Więc spokojnie usiądź przed smażona rybką!

[madohora]

TRADYCJE ŚWIĄTECZNE W ETIOPII, GWATEMALI CZY MEKSYKU - Polskie Radio - 25.12.2019

[madohora]

Także nasze domy są pełne św,iątecznego klimatu,. Zmieniają one swój wygląd, pojawia się choinka, ozdoby świąteczne, wypieki, prezenty - wszystko po to aby podkreślić świąteczny charakter tych dni.

[madohora]

Nastrój dopełnia śpiewanie kolęd

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pytam, jak to się stało, że u nich robi się rogale, które tradycyjnie je się w Poznaniu. Okazuje się, że zaczęło się od wakacji nad morzem i spotkanych tam sympatycznych poznaniaków. Od słowa do słowa i od rozmowy o ciastkach doszli do tego, że podzielili się z krakowianami rodzinnym przepisem. Pytam więc, jak to się stało, że są teraz wegańskie. - Nasi klienci takich potrzebowali - odpowiada już Wojtek, młode pokolenie Starowiczów. - A my nie baliśmy się eksperymentować. Podobnie poszło nam z wegańskimi chałkami, a teraz zabieramy się za torty! - śmieje się. W środku nie ma więc jajek czy masła, jest za to białko z siemienia lnianego. Zabieram się za jedzenie. Czuć ten wspaniały, lekko orzechowy i lekko waniliowy smak maku - podobny do makowca, ale jednak inny. Już wiem, że jestem gdzieś między Poznaniem a Zakopanem. Czyli w Polsce.

[madohora]

BIESIADOWALI PRZY ALKOHOLU I ODPALILI ŁADUNKI PIROTECHNICZNE - www.wp.pl - 24.11.2020

[madohora]

Pierwsze wzmianki o wizytowaniu domostw przez przebranych ludzi w maskach pojawiły się między XIII a XV w. W tekstach tych dość często wyrażona jest dezaprobata dla takich zachowań, gdyż napisane one zostały przez kaznodziejów chrześcijańskich[4]. Kolędowanie pierwotnie związane było z magią wegetacyjną oraz zaklinaniem urodzaju i płodności. Zarówno stroje kolędników, jak i ich zachowania oraz śpiewane lub recytowane przez nich rytualne teksty cechowała wyraźna symbolika płodnościowa i wiara w magiczną moc sprawczą wypowiadanych słów[5]. Wszelkie życzenia, jak i klątwy posiadały większą moc, gdy wypowiadane były nie przez postaci ziemskie, ale przez postaci powiązane z sacrum. Maski oraz przebrania używane w celach rytualnych umożliwiały kolędnikom stawanie się osobnikiem przybyłym z zaświatów. Człowiek w kostiumie nie objawiał już cech ludzkich. Symboliczny związek istniejący pomiędzy przebraniem a jego żywym odpowiednikiem umożliwiał zyskanie wymiaru sakralnego. Dlatego też człowiek, który przebrany był za groźne zwierzę, wykazywać miał cechy tegoż osobnika[6]. Już sama obecność kolędnika, czyli istoty przybyłej z zaświatów związaną ze światem sakralnym była uznawana za dar. Jednak aby ten dar w postaci przybycia czy życzeń miał się spełnić, wymagana była wzajemność. Za życzenia posłane w różnych postaciach należały się podarunki w formie pożywienia, alkoholu lub pieniędzy[7]. Równocześnie wskazuje się na związek dawnego obrzędu kolędowania z kultem zmarłych, wiarą w ich rolę jako „opiekunów płodności i urodzaju”[3]. W późniejszym okresie obrzęd uległ częściowej chrystianizacji[8]. Moment kolędowania początkowo związany był z Nowym Rokiem, który u przedchrześcijańskich Słowian obchodzony był na wiosnę[9]. Wraz z ekspansją chrześcijaństwa oraz ustanowieniem obecnych dat świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku obrzędy kolędnicze usytuowały się przede wszystkim w czasie tzw. Godów (okres od wigilii Bożego Narodzenia do Trzech Króli) w okolicach Ostatków oraz Wielkanocy (kolędowanie wiosenne), choć w zależności od regionu praktykowane były również w innych momentach okresu zimowo-wiosennego. Kolędowanie nie jest zwyczajem wywodzącym się z Polski. Rozmaitość formy tego zwyczaju występują w całej Europie

[madohora]

Na Lubelszczyźnie można zaobserwować zwyczaj zwany chodzeniem z kozą. Za kozę przebierał się chłopiec, który przykryty był płachtą, trzymał w ręku kij, na którego końcu usadowiony był kozi łeb wystrugany z buraka lub drewna. Ów kozi łeb nakrywano zajęczą lub baranią skórą, a na czubku głowy usadowione były rogi. Koza bawiła zgromadzonych, figlując i zaczepiając dziewczęta.

[madohora]

W wielu regionach Polski pojawiały się tzw. herody, czyli grupy odgrywające biblijną opowieść o przyjściu na świat Jezusa, w którą wplatano zabawne wątki ludowe. Ta forma kolędowania sięga średniowiecznych misteriów religijnych, które podczas ważnych świąt dorocznych odgrywane były kościołach. Tego typu misteria miały miejsce już w XI w. we Francji i Anglii. W Polsce pojawiły się przed wiekiem XIII. Zakazane były przez władze duchowe z racji pogłębiającego się estradowego charakteru, który inadekwatny był do reguł kościelnych. Charakterystycznymi postaciami w grupach kolędniczych byli także: pasterze, trzej królowie, dziad, baba (za postacie kobiece przebierali się również chłopcy), Żyd, śmierć, diabeł, Cygan, Cyganka, żołnierz, policjant, kominiarze, muzykanci. Część z nich zakrywa twarze maskami, które nazywano larwami

[madohora]

Charakterystycznym widowiskiem na południowej Lubelszczyźnie jest dialog bożonarodzeniowy, który uważany jest za jeden z najstarszych widowisk misteryjnych o technice dramatycznej, charakterystycznej dla utworów scenicznych średniowiecza. W występie brało udział kilku mężczyzn, a na widowisko odgrywane w największej chałupie schodzili się wszyscy mieszkańcy wsi.

[madohora]

Ukraina
Na Ukrainie popularnym zwyczajem kolędniczym jest wertep, który ma miejsce w pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia. Nazwa ta wywodzi się z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i oznacza „pieczarę”, „grotę”, czyli miejsce, w którym zgodnie z wierzeniami wyznawców prawosławia narodził się Jezus. Wertep przyjmuję formę wędrownego teatru obrzędowego, w którym to wątek religijny przeplata się z wątkiem obyczajowo-świeckim. Młodzi mężczyźni przebierają się za Heroda, anioła, diabła, trzech króli, Żyda, jego żonę, czorta, biedę oraz śmierć. Część religijna jest stała i często monotonna w przeciwieństwie do części świeckiej, która poprzez improwizacje jest bardzo żywiołowa

[madohora]

Dobrze być kolędnikiem, ale tylko Królem,
Ma koronę z pozłotki, ojcowską koszulę.

[madohora]

W Kościele katolickim wizyta taka określona jest prawem kanonicznym:

Pragnąc dobrze wypełnić funkcję pasterza, proboszcz powinien starać się poznawać wiernych powierzonych jego pieczy. Winien zatem nawiedzać rodziny, uczestnicząc w troskach wiernych, zwłaszcza w niepokojach i smutku, oraz umacniając ich w Panu, jak również – jeśli w czymś nie domagają – roztropnie ich korygując.

[madohora]

W Czechach i na Słowacji święto może być nazywane jako Kraczun, w Rosji Koljada-Kolęda (w różnych wersjach nazwy)[6]. Święto Godowe dawni Słowianie nazywali kolędą. Istnieją różne teorie dokładnej etymologii tego słowa.

[madohora]

Współcześnie obchody te są nadal kultywowane w okresie przesilenia zimowego np. przez formalne zarejestrowane związki wyznaniowe, odwołujące się do etnicznej wiary Słowian.

[madohora]

The word used in Old Church Slavonic language (Колѧда - Kolęnda) sounds closest to the current Polish language pronunciation, as Polish is one of two Slavic languages which retains the nasal vowels of the Proto-Slavic language (the other is closely related Kashubian). One theory states that Koliada is the name of a cycle of winter rituals stemming from the ancient calendae.

[madohora]

Jeszcze obecnie w niektórych podbiałostockich wsiach dzieci w Wielkanoc chodzą po wołoczebnem. W świąteczny poranek idą do chrzestnej matki (bądź innych starszych członków rodziny) po drobny prezent, najczęściej pisanki i słodycze.

[madohora]

Carole jest bardzo prostym i starym tańcem, wykonywanym zespołowo. Jego schemat jest ciągle taki sam w różnych regionach Europy. Tańczy się go w kole, trzymając za ręce, poruszając się w prawo bądź w lewo. Czasami koło pęka i tworzy się wtedy korowód.

[madohora]

Carole weszła w skład basse danse około połowy XIV w. i uzyskała status tańca artystycznego. W następnych wiekach spotyka się ją w przeróżnych kontekstach. Dotarła do naszych czasów także w dziecięcych zabawach w kółko graniaste. Swoją popularność zawdzięcza niezwykłej prostocie i trzymaniu się za ręce, co wynika ze spontanicznego odruchu solidarności.

[madohora]

Zwyczaj ten z roku na rok zanika. Jest podtrzymywany jedynie w cyklicznie organizowanej imprezie Gody Żywieckie na przełomie stycznia i lutego.

[madohora]

Dziady żywieckie, w odniesieniu do grup kolędniczych związanych z tym zwyczajem, występujących w żywieckich wioskach, różnią się od jukacy z Zabłocia. Występują pomiędzy nimi dość duże różnice, widoczne nawet pomiędzy poszczególnymi wsiami. Jedynie w Siennej, jako że wieś ta była przynależna do żywieckiego klucza folwarcznego i parafią jej była przez długie lata parafia żywiecka, jak również to, że położona jest na granicy z Zabłociem, formy ubioru i kolędowania zachowały się takie jak w Żywcu.

[madohora]

Postacie cyganów i kominiarza były przydzielane adeptom „fachu” dziadowskiego, niejako na stażu. Dopiero po przejściu tego stażu można było awansować w kompanii i przywdziać maskę.

Występowały też postacie o trudnym do ustalenia pochodzeniu lub mityczne:

Diabeł – zazwyczaj dwóch jeden czerwony drugi czarny.
Śmierć – odziana w białe prześcieradło z namalowanymi czarną farbą kośćmi oraz z kosą w rękach.
Macidula – czyli sznurkorz, strzępiorz, najczęściej w masce, ale często również bez niej.

[madohora]

W skład dawnych ukraińskich obrzędów wigilijnych wchodziły liczne czynności magiczne, mające na celu odpędzenie złych sił na cały nadchodzący rok. Czynności te obejmowały między innymi obchodzenie wszystkich izb w chacie z trzymanymi w ręku miodem, makiem i świeżo upieczonym chlebem czy obfite posypywanie ziarnami maku ziemi przed oborą ze zwierzętami gospodarskimi. Ponadto w każdym z czterech rogów wigilijnego stołu gospodyni kładła pod obrusem po ząbku czosnku

[madohora]

Przyjęte jest, by po powrocie z cerkwi domownicy pozdrawiali się nawzajem zdaniem Chrystos rożdajetsia! (Chrystus się rodzi!), na które odpowiada się Sławimo joho (Sławmy go). Domownicy od razu po powrocie z cerkwi zasiadali do porannego posiłku, który musiał zakończyć się przed wschodem słońca. Był to ostatni postny posiłek długiego Postu Filipowego. Od tego czasu można już było spożywać niepostne potrawy. W każdej rodzinie starano się zawczasu przygotować na ten okres tradycyjne dania mięsne – kiełbasy, okorok, chołodeć i inne

[madohora]

Małanka i „Stary Nowy Rok”
Ostatni dzień starego i pierwszy dzień nowego roku (13 i 14 stycznia według kalendarza gregoriańskiego) obchodzone są jako święta Małanki oraz Wasyla. W XIX wieku dni te przerodziły się wśród wiejskiej społeczności w specyficzny karnawał. W przeddzień Nowego Roku (13 stycznia według kalendarza gregoriańskiego) obchodzono Małankę. Nazwa tego święta pochodzi od postaci św. Melanii, pamięć której obchodzi tego dnia Cerkiew prawosławna. W czasie Małanki (święto nazywano także często Szczedryj Weczir) grupy śpiewacze odwiedzały poszczególne gospodarstwa wykonując szczedriwki – pieśni obrzędowe zawierające życzenia urodzaju, zdrowia i dostatku w przyszłym roku (od których pochodzi nazwa samego obrzędu ich śpiewania – szczedruwannia). Szczedruwannia było w wielu regionach widowiskiem teatralizowanym, popularnym było towarzyszące mu obrzędowe przedstawienie o nazwie „Koza”, w którym wykorzystywano maski. Nazwa pochodzi od głównego bohatera widowiska, którym był chłopak przebrany za kozę, wykonujący taniec mający symbolizować bieg czasu (zawierał elementy „umierania” i „ożywania” kozy). Początkowo magiczny obrzęd „Kozy” z czasem stracił pierwotne znaczenie i przekształcił się w przedstawienie o treści humorystycznej. Humorystyczną treścią cechuje się również obrzęd „Małanka”, w którym jeden z chłopców odgrywa rolę niezdarnej gospodyni

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na Śląsku Cieszyńskim prezenty w dzień Bożego Narodzenia przynosi Aniołek.

[madohora]

W Hiszpanii prezenty przynoszą Trzej Królowie 6 stycznia. Dzieci nie znajdują żadnego prezentu pod choinką.

[madohora]

[madohora]

W większości krajów europejskich, w tym w Polsce dzień Świętego Mikołaja obchodzony jest 6 grudnia jako wspomnienie Świętego Mikołaja biskupa Miry. Rankiem tego dnia dzieci które przez cały mijający rok były grzeczne, znajdują prezenty, ukryte pod poduszką, w buciki lub innym specjalnie przygotowanym w tym miejscu celu

[madohora]

PIERNIK STAROPOLSKI

piernik upiekłam na dużej blaszce z piekarnika (36 x 30)
500 g mąki pszennej (typ do 550)
120 g masła
2 jajka rozmiar L
¾ szklanki cukru kryształ (około 180 g)
50 ml mleka
250 g miodu
1 ½ łyżeczki sody
szczypta soli
około 80 g drobno posiekanych orzechów włoskich
przyprawy:
1 ½ łyżeczki cynamonu
1 łyżeczka goździków (utartych w moździerzu)
¾ łyżeczki gałki muszkatołowej
¾ łyżeczki imbiru mielonego
¾ mielonego ziela angielskiego
¾ łyżeczki kardamonu
1 gwiazdka anyżu (utarta w moździerzu)
szczypta pieprzu
można użyć gotowej przyprawy do piernika
na powidła do przełożenia piernika:
400 g dżemu śliwkowego lub powidła śliwkowe
około 100 g śliwek suszonych
1 łyżeczka cynamonu
otarta skórka z jednej pomarańczy
sok wyciśnięty z pomarańczy (około 60 ml)
2 gwiazdki anyżu
na polewę:
150 g masła
110 g cukru pudru
4 łyżki kakao ciemnego
1 ½ łyżeczki żelatyny
około 5 łyżek mleka
Do rondelka przekładam masło, miód, cukier, rondelek stawiam na gazie, mieszając zagotowuję tak żeby cukier się rozpuścił i połączył z pozostałymi składnikami. Tak przygotowaną masę odstawiam do wystudzenia. Do sody dodaję mleko i mieszam do rozpuszczenia się sody. Następnie mleko z sodą dodaję do mąki, dodaję przyprawy, szczyptę soli, jajka i mieszam przez chwilę, tak żeby składniki wstępnie się połączyły. Następnie dodaję wystudzoną masę miodową i całość mieszam przez kilka minut w misce, tak żeby składniki dobrze się połączyły. Na koniec do ciasta dodaję drobno posiekane orzechy włoskie i mieszam. Tak przygotowane ciasto przekładam do czystej miski, miskę nakrywam folią spożywczą w której robię kilka otworów wykałaczką, dodatkowo miskę nakrywam jeszcze bawełnianą ściereczką i wstawiam do lodówki. Moje ciasto dojrzewa w temperaturze około 5°C, należy pamiętać aby temperatura była niższa niż 10°C (jeżeli jest za ciepło to ciasto może się zepsuć), i żeby było powyżej 0°C (jak zamarznie to przerwie się proces dojrzewania). Ciasto powinno dojrzewać co najmniej 2 tygodnie, ale może stać w lodówce od 2 tygodni do nawet 6 tygodni. Pieczenie piernika:
Ciasto wyjmuję na blat podsypany mąką (do wyjęcia ciasta z miski użyłam drewnianej łyżki, podważając ciasto dookoła, zazwyczaj jest bardzo trudno wyjąć ciasto z miski i trochę trzeba się namęczyć .
Następnie ciasto ugniatam przez chwilę, tak żeby zmiękło i stało się w miarę elastyczne, i rozwałkowuję na wielkość blachy. Rozwałkowane ciasto przenoszę na blachę wyłożoną papierem do pieczenia i wyrównuję. Blachę z ciastem wstawiam do nagrzanego piekarnika do 170°C, na środkową półkę i piekę około 20 minut. Piekarnik mam ustawiony na grzanie góra dół, bez używania termoobiegu. Upieczony piernik zdejmuję z blachy i odstawiam do wystudzenia. W tym czasie przygotuję powidła do przełożenia piernika:
Wszystkie składniki przekładam do rondelka, rondelek stawiam na gazie i na małym ogniu gotuję 10 minut.
Następnie wyjmuję anyż, a resztę rozdrabniam blenderem i odstawiam do wystudzenia – powidła są gotowe. Przekładanie piernika:
Wystudzony piernik okrawam dookoła aby był równy i dzielę na trzy równe części, następnie przekładam wystudzonym powidłem. Ostatni kawałek piernika kładę spodem do góry, żeby góra piernika była równa.Tak przygotowany piernik zawijam w folię aluminiową (można w papier do pieczenia), kładę na nim deseczkę (można położyć deskę do krojenia, tylko cienką i nie za ciężką), dodatkowo na deseczkę kładę grubszą książkę.Następnie piernik wstawiam do lodówki na około 48 godzin, piernik można trzymać w lodówce dłużej. W tym czasie piernik stanie się miękki i wilgotny.
Po przynajmniej 48 godzinach, piernik dekoruję polewą – przygotowanie polewy:
Żelatynę rozpuszczam w gorącym mleku. Do rondelka przekładam masło, kakao, cukier, rondelek stawiam na gazie i mieszając rozpuszczam składniki, tak żeby się połączyły – polewy nie zagotowuję.
Rondelek zdejmuję z gazu i do gorącej polewy dodaję żelatynę z mlekiem, i dokładnie mieszam. Letnią polewą polewam piernik, boki piernika maluję pędzelkiem. Udekorowany piernik wstawiam do lodówki aby polewa szybciej zastygła.

[madohora]

DWUKOLOROWY SERNIK

spód: 100g herbatników
2 łyżki masła
masa serowa: 1kg sera w wiaderku
3 łyżki żelatyny
6 łyżek zimnej wody
3/4 szklanki cukru
300ml śmietanki 30%
2 łyżeczki cukru waniliowego
3 łyżeczki kawy
dodatkowo: 300ml śmietanki 30%
3 łyżki cukru pudru
1 łyżka żelatyny
2 łyżki zimnej wody

Herbatniki mielimy i mieszamy z rozpuszczonym masłem. Herbatnikami wykładamy dno tortownicy o średnicy 20cm; Kawę zalewamy 4 łyżkami wrzątku, mieszamy do rozpuszczenia i odstawiamy na bok. Żelatynę zalewamy wodą, kiedy napęcznieje stawiamy rondelek na małym ogniu, rozpuszczamy i odstawiamy do przestygnięcia. Śmietanę ubijamy. Ser miksujemy z cukrem i cukrem wanilinowym. Do sera dodajemy ubitą śmietanę oraz wlewamy letnią żelatynę; mieszamy. Masę serową dzielimy na dwie części. Białą wykładamy na ciasteczkowy spód i wkładamy do lodówki. Do drugiej połowy masy wlewamy kawę i mieszamy. Masę z kawą wykładamy na białą; wyrównujemy. Wstawiamy do lodówki. Żelatynę zalewamy wodą a gdy napęcznieje stawiamy i rozpuszczamy. Odstawiamy do przestygnięcia. Śmietanę ubijamy, dodajemy cukier i letnią żelatynę. Bitą śmietaną dekorujemy wierzch sernika...

[madohora]

BISKUPI APELUJĄ O WIĘCEJ MSZY W CZASIE ŚWIĄT - Interia - 18.12.2020

[madohora]

FRANCISZKANIE Z PANEWNIK ZBIERAJĄ NA SZOPKĘ - Fakt - 18.12.2020

[madohora]

TAKIEJ CHOINKI BYM W DOMU NIE POSTAWIŁA

[madohora]

MOTOCYKLOWI DAWCY SZCZĘŚCIA U MAŁYCH PACJENTÓW - Radio Katowice - 20.12.2020

[madohora]

Najpiękniejsze kolędy są nieodłącznym elementem Świąt Bożego Narodzenia. Najstarsza zachowana do naszych czasów pochodzi z 1424 roku i zaczyna się od słów "Zdrów bądź królu anielski"

[madohora]

MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL KOLĘD I PASTORAŁEK. PONAD TYSIĄC ZGŁOSZEŃ - Radio Katowice -21.12.2020

[madohora]

ŚWIĘTA BOŻEGO NARODZENIA. CO PIĄTY POLAK NIE BĘDZIE PRZESTRZEGAŁ OBOSTRZEŃ - Nasze Miasto - 22.12.2020

[madohora]

MIESZKAŃCY KATOWIC POSTAWILI ZNICZE NA PNIACH KASZTANOWCÓW - Radio Katowice - 23.12.2020

[madohora]

SZOPKI NA JASNEJ GÓRZE - Radio Katowice - 26.12.2020

[madohora]

ŚWIĄTECZNE ŻYCZENIA OD TVP3 - www.tvp.pl - 26.12.2020

[madohora]

W CZASIE PANDEMII MIEJSKIE ROWERY ZYSKAŁY UŻYTKOWNIKÓW - Wyborcza - 26.12.2020

[madohora]

Dawnymi tradycyjnymi zdobieniami choinkowymi były ciastka, pierniczki, orzechy, małe czerwone tzw. rajskie jabłuszka, własnoręcznie wykonywane w czasie adwentu ozdoby z bibuły, kolorowych papierów, piórek, wydmuszek, słomy i źdźbeł traw, kłosów zbóż itp. Na gałązkach w wieczór wigilijny zapalano świeczki i tzw. zimne ognie. Współcześnie, w zależności od kraju, ubiera się je nieco inaczej. Dekoruje się choinkę bombkami, cukierkami, papierowymi ozdobami (jak dawniej), srebrnymi i złotymi włosami anielskimi. W większości krajów drzewko ubiera wspólnie cała rodzina w dzień wigilijny

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W Kościele rzymskokatolickim, starokatolickim jak i u protestantów wigilia Bożego Narodzenia jest obchodzona 24 grudnia, w Kościele greckokatolickim i prawosławnym – 6 stycznia (w związku z posługiwaniem się kalendarzem juliańskim), a w Kościele ormiańskokatolickim – 5 stycznia.

[madohora]

Zwyczaj łamania się opłatkiem jest nieznany poza Polską, Litwą i Białorusią. W wielu krajach nie ma postu (również w Polsce nie jest obecnie obowiązkowy) ani pasterki.

[madohora]

W Norwegii podczas Wigilii podaje się żeberka wieprzowe (po norwesku ribbe) i gotowane mięso owcze (po norwesku pinnekjøtt) lub specjalne danie przygotowane z solonej i gotowanej ryby (która wcześniej leżała w ługu sodowym przez 2-3 dni), którą następnie podaje się z boczkiem. Potrawa ta nosi nazwę lutefisk

[madohora]

Na Filipinach przez cały okres Adwentu zdobi się domy i ulice oraz przedstawia się szopkę z udziałem aktorów.

[madohora]

W Kościołach, które nadal celebrują liturgię według kalendarza juliańskiego (tzw. Kościoły wschodnie, głównie Cerkiew greckokatolicka i Kościół prawosławny), Boże Narodzenie przypada na 25 grudnia kalendarza juliańskiego, tzn. obecnie 7 stycznia kalendarza gregoriańskiego.

[madohora]

W Ewangeliach nie jest wspomniana data narodzin Jezusa Chrystusa. Najstarszym znanym obecnie autorem, który pisał o narodzinach Jezusa Chrystusa w grudniu, jest Hipolit Rzymski. W datowanym na 204 rok Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) napisał on: Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, który narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi (tzn. 25 grudnia). Dzień 25 grudnia jako datę dzienną narodzin Chrystusa podał też rzymski historyk chrześcijański Sekstus Juliusz Afrykański w swojej Chronographiai z roku 221

[madohora]

Niektóre wyznania chrześcijańskie nie obchodzą świąt Bożego Narodzenia. Na przykład Świadkowie Jehowy nie obchodzą go z kilku powodów. Uważają, że Jezus swoim naśladowcom nakazał obchodzenie tylko jednego święta – rocznicy Wieczerzy Pańskiej – potocznie nazywanej Pamiątką śmierci Jezusa Chrystusa, wiosną w dniu odpowiadającym 14 nisan według biblijnego kalendarza księżycowego[13]. Uważają, że ze względu na pogańskie korzenie tego święta chrześcijanie nie powinni go obchodzić, a kolejnym ich argumentem jest to, że data 25 grudnia nie jest prawdziwą datą narodzin Jezusa[14]. Powołują się też na zbieżność tradycji tych świąt z religiami pogańskimi oraz uważają, że pierwsi chrześcijanie nie chcieli ustalać daty narodzin Jezusa

[madohora]

W krajach o tradycji katolickiej, prawosławnej i protestanckiej pierwszy dzień Bożego Narodzenia jest dniem wolnym od pracy. W większości krajów (w tym w Polsce) wolny od pracy jest również drugi dzień Bożego Narodzenia (w Wielkiej Brytanii zwany Boxing Day).

[madohora]

[madohora]

Tytuł jednego z albumów grupy Atlantean Kodex - The Golden Bough - pochodzi od tytułu książki.

[madohora]

W Afryce Południowej 26 grudnia znany jako Day of Goodwill (dzień dobrej woli).

[madohora]

Nie jest to zwyczaj wyłącznie polski, spotykany też na Słowacji, Litwie, Białorusi, Ukrainie, w Czechach i we Włoszech.

[madohora]

Oprócz białego opłatka, przeznaczonego na komunikanty i do łamania się podczas wigilii, wypieka się również kolorowy, przeznaczony dla zwierząt domowych i bydła. Na Śląsku znany jest tzw. "radośnik", czyli opłatek posmarowany miodem, dawany dzieciom.

[madohora]

Nieco później obyczaj ten przejął Kościół katolicki, rozpowszechniając go w krajach Europy Północnej i Środkowej. W XIX wieku choinka spopularyzowana została w Anglii i Francji, a potem w krajach Europy Południowej. Stała się w Europie najbardziej rozpoznawanym symbolem świąt Bożego Narodzenia.

[madohora]

Jabłka zawieszane na gałązkach symbolizowały biblijny owoc, którym kuszeni byli przez Szatana Diabła Adam i Ewa. Później zastąpiono je małymi rajskimi jabłuszkami. Pierwotnie zapewnić miały zdrowie i urodę.

[madohora]

Samo żywe drzewko stało się w chrześcijaństwie symbolem Chrystusa jako źródła życia.

[madohora]

Zanim w okresie bożonarodzeniowym w domach pojawiła się choinka, tradycyjną ozdobą była podłaźniczka. Obyczaj ten zachował się na wsiach jeszcze do lat 20. XX w., szczególnie w Polsce południowej: na Śląsku, Podhalu, Pogórzu, ziemi sądeckiej i krakowskiej.

[madohora]

Jemioła (Viscum L.) – rodzaj pasożytniczych roślin z rodziny sandałowcowatych (dawniej wyodrębniany w rodzinie jemiołowatych). Obejmuje ok. 113–150 gatunków]. Zasięg rodzaju obejmuje strefę tropikalną i umiarkowaną Starego Świata, przy czym największe zróżnicowanie jest w Azji i Afryce (na tym kontynencie rośnie 45 gatunków), w Australii występują 4 gatunki, a w Europie 2. Do flory Polski należy tylko jeden gatunek – jemioła pospolita V. album]. Jako rośliny introdukowane gatunki z tego rodzaju podawane są z zachodniej części Ameryki Północnej. Są to rośliny pasożytnicze lub częściowo pasożytnicze rosnące na drzewach. Do rodzaju należą gatunki lecznicze i trujące.

[madohora]

Jeszcze przed rokiem 1934 odnotowano na Mazowszu przesąd weselny związany z jemiołą i mający pewne podobieństwo ze zwyczajem angielskim. Na Mazowszu też zbierano jemiołę zimą i kadzono nią około uli w wigilię

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W okresie radzieckim sprzedawanie cziczilaki było zakazane z uwagi na to, iż jego jasne poskręcane strużyny przyniosły ozdobie przydomek „broda Bazylego” (od Bazylego Wielkiego, świętego żyjącego w IV wieku). W niepodległej Gruzji tradycja związana z cziczilaki zyskała popularność, szczególnie w latach 90., gdy przesiedleńcy z Abchazji i Megrelii przynieśli z sobą cziczilaki do centrum kraju.

[madohora]

Szopka bywa wykonywana jako miniatura – jako taka często jest obiektem kolekcjonerskim, a także jako konstrukcja rzeczywistej wielkości. Tak zwana „żywa szopka”, to wykonana w naturalnej skali konstrukcja, w której zamiast figur owiec i bydła znajdują się żywe zwierzęta. Zdarza się także, że postacie ludzkie są grane przez żywe osoby.

[madohora]

Ruchoma szopka w Toruniu – jedna z najstarszych ruchomych szopek bożonarodzeniowych w Polsce.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Promotorem budowy ruchomej szopki w kościele św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu był ks. proboszcz Jan Trocha, który podczas wizyty duszpasterskiej u bieruńskiej rodziny Wieczorków, zobaczył małą ruchomą szopkę bożonarodzeniową, którą zrobili bracia – Teofil i Jan, wzorując się na ruchomej szopce w Wambierzycach. Zaproponował, aby podobną zbudować w kościele parafialnym. Na święta Bożego Narodzenia w 1955 r. pojawiła się w kościele ruchoma szopka, w której budowę zaangażowało się wielu parafian. Początkowo szopka składała się z kilku ruchomych figur[1]. Stopniowo była rozbudowywana o kolejne elementy, a do jej budowy dołączało coraz więcej osób z całego Bierunia

[madohora]

Szopka w Panewnikach – największa w Europie szopka ołtarzowa zbudowana wewnątrz świątyni, wznoszona przez zakonników i wiernych w okresie świąt Bożego Narodzenia w bazylice św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Katowicach-Panewnikach.

[madohora]

Wewnątrz rozstawiane są figury z gipsu, drewna i masy żywicznej. Najstarsze wykonane zostały w drugiej połowie XIX w. (pastuszek z barankiem i kobieta z dzbanem z drewna lipowego)[9]. Figury Maryi i Józefa mają po 95 cm. Figurka Dzieciątka Jezus, długości 44 cm, sprowadzona została staraniem o. Damiana Szojdy OFM w 1981 roku z Betlejem. Wszystkich figur, które nie są wystawiane każdego roku, jest około 120.

[madohora]

W 1998 r. Magdalena Piekorz nakręciła film dokumentalny pt. Franciszkański spontan poświęcony stawianiu szopki w Panewnikach, który w roku następnym został wyróżniony na Małym Przeglądzie Form Dokumentalnych w Szczecinie.

[madohora]

MUZEUM JEZUICI

[madohora]

Schyłek XIX wieku przyniósł wzrost zainteresowania folklorem, co zaowocowało pojawieniem się nielicznych jeszcze wówczas publikacji o aspiracjach naukowych z dziedziny etnografii. W kręgu badań znalazły się również zagadnienia związane z obyczajami i obrzędami towarzyszącymi chodzeniu z szopką. Urodzony w Krakowie folklorysta Szymon Gonet w roku 1902 opublikował w 9. tomie „Ludu” artykuł pt. Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia, w którym przedstawił m.in. teksty dialogów wygłaszanych przez młodzież w czasie „chodzenia z Dorotą” i „chodzenia z Heródami” w rejonie Suchej Beskidzkiej. W roku 1910, w 16. tomie „Ludu”, ukazał się z kolei artykuł krakowskiego nauczyciela Władysława Kosińskiego pt. Widowiska świąteczne w Makowie, Kalwarii i Zebrzydowicach, w którym obok przytoczonych tekstów wygłaszanych podczas „Dorot”, „Heródów”, „Staszków” i „Pastuszków”, znajdujemy również opis bożonarodzeniowych szopek z omawianego regionu. Publikacje te uwidoczniły wzajemne związki, inspiracje i przenikanie się krakowskiej tradycji chodzenia z szopką z jej odpowiednikami w bliższych i dalszych okolicach miasta. W latach dwudziestych XX wieku jedną z takich podkrakowskich szopek eksponowano w Muzeum Etnograficznym na Wawelu. Była ona wykonana z drewnianych listewek osadzonych na desce i oklejona kolorowym papierem o barwach czerwonej, żółtej i różowej. Szopka miała 63 cm szerokości i 73 cm wysokości, zachowując wierność trójelementowemu kanonowi fasady kościelnej.

[madohora]

[madohora]

Ponieważ szopka w żadnym wypadku nie jest modelem jednej budowli, lecz kompozycją elementów z kilku obiektów, zwykle dominują w niej formy z różnych epok stylowych. Elementem najbardziej charakterystycznym są strzeliste gotyckie wieże, renesansowe arkady i attyki oraz barokowe kopuły. Typowa szopka jest bryłą symetryczną o nieparzystej liczbie wież (3 lub 5 rzadziej 7) i dwóch lub trzech kondygnacjach. Iglice wież zwieńczone są albo wizerunkiem orła z godła Rzeczypospolitej, albo chorągwiami w barwach narodowych lub krakowskich biało-niebieskich. Kondygnacja parterowa najczęściej nawiązuje do fortyfikacji miejskich Krakowa: murów miejskich, Bramy Floriańskiej lub Barbakanu. Centralną część tej kondygnacji wypełnia nisza z figurkami świeckimi. Z kolei w środku pierwszej kondygnacji, która nawiązuje na ogół do Sukiennic, umiejscowiona jest nisza, w której przedstawiona jest scena Bożego Narodzenia.

[madohora]

Przed laty wykonawcami szopek byli głównie robotnicy budowlani. Obecnie szopkarskie tradycje kontynuują ludzie różnych zawodów, są wśród nich architekci, inżynierowie, a nawet lekarze.

[madohora]

Opiekę nad krakowskimi tradycjami szopkarskimi sprawuje Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, które od 1946 roku organizuje doroczne konkursy, a od roku 1953 także pokonkursowe wystawy. Muzeum posiada największą na świecie kolekcję szopek (ponad 200 eksponatów), którą od wielu lat prezentuje na licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Dużą kolekcję szopek krakowskich posiada również Muzeum Etnograficzne w Krakowie.

[madohora]

Od 2014 r. krakowskie szopkarstwo znajduje się na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego – znalazło się wśród pierwszych pięciu zjawisk wpisanych na tę listę[3]. W 2018 r. zostało także wpisane jako pierwsze polskie zjawisko na Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

[madohora]

KONKURS SZOPEK KRAKOWSKICH

[madohora]

Niezwykłym osiągnięciem perspektywy uzyskanej grą świateł i konsekwentnym budowaniem planów na niewielkiej przestrzeni są kompozycje, których scenerią są wąskie, kamienne uliczki Neapolu czy górzysty krajobraz za miastem.

[madohora]

W pierwszej połowie XVIII wieku biskupi polscy zakazali wystawiania jasełek w kościołach. Przyczyną było coraz szersze przenikanie do treści przedstawień scen i postaci o charakterze ludycznym. Z szopkami zaczęli wówczas kolędować poza murami świątyń żacy, czeladnicy itp. Dały one początek wędrownym teatrzykom ludowym o świeckim charakterze.

[madohora]

Żyje w głębokich rzekach, starorzeczach, odnogach lub rozlewiskach.

[madohora]

Osiąga ponad 1 m długości i masę ponad 30 kg (największy złowiony ważył 51,2 kg). Najcięższy karp złowiony w Polsce ważył 34,5 kg. Ciało wydłużone, wrzecionowate, prawie okrągłe w przekroju poprzecznym. Otwór gębowy dolny, mięsisty, zaopatrzony w 2 pary wąsików. Łuski cykloidalne, duże, mocno osadzone w skórze. Płetwa grzbietowa jest bardzo długa.

[madohora]

Dojrzewa w 3–4 roku życia, samce rok wcześniej niż samice. Trze się w maju i czerwcu w płytkiej, silnie zarośniętej wodzie. Tarło przebiega bardzo hałaśliwie, w jego trakcie tarlaki bardzo często wyskakują ponad powierzchnię wody. Ikra jest przyklejana do roślinności wodnej, wylęg następuje po 3–5 dniach. Młode zaraz po wylęgu mierzą około 5 mm, mają duży pęcherzyk żółtkowy oraz specjalne gruczoły, które umożliwiają im przyczepianie się do roślinności wodnej przez okres 3–14 dni, w zależności od odmiany. Po wchłonięciu woreczka żółtkowego odżywiają się planktonem. Po osiągnięciu około 2 cm długości zaczynają odżywiać się fauną denną.

[madohora]

Zupą podobną do barszczu białego jest żur, przygotowywany z wywaru mięsnego, zwykle wędzonego, zagęszczany zakwasem chlebowym. Tradycyjnie podawany ze smażoną kiełbasą i jajkiem oraz chlebem.

[madohora]

Barszcz przygotowuje się z umytych i obranych buraków, które kroi się na plastry. Następnie wkłada do glinianego garnka i zalewa czystą gorącą wodą z przyprawami, całość odstawia na 3 dni. Na koniec przecedza przez sito i doprawia solą i cukrem, wszystko gotuje. Barszcz podawany jest na zimno lub na gorąco.

[madohora]

BARSZCZ UKRAIŃSKI

Buraki – 360 g
Kapusta świeża – 240 g
Ziemniaki – 480 g
Marchew – 120 g
Pietruszka (korzeń) – 48 g
Cebula – 90 g
Czosnek – 9 g
Przecier pomidorowy – 90 g
Mąka pszenna – 18 g
Smalec – 30 g
Tłuszcz kulinarny lub margaryna – 60 g
Cukier – 30 g
Ocet 3% – 30 ml
Papryka słodka – 60 g
Bulion – 2,1 l

Podana masa dotyczy obranych warzyw.
Buraki kroi się w drobne słupki (kształt zapałek), dodaje ocet, tłuszcz, cukier, przecier pomidorowy i dusi z dodaniem niewielkiej ilości rosołu. Marchew pokrojoną w drobne słupki i cebulę pokrojoną w półksiężyce podsmaża się na tłuszczu.
Do wrzącego bulionu wkłada się pokrojone w średnie słupki ziemniaki, doprowadza do wrzenia, dodaje poszatkowaną kapustę i gotuje 10–15 min, następnie dodaje się duszone buraki i podsmażane warzywa. Na 5–10 min przed końcem gotowania wprowadza się mąkę podsmażaną do koloru kości słoniowej i rozcieńczoną małą ilością zimnego rosołu lub wodą, paprykę słodką, sól, przyprawy. Przed podaniem gotowy barszcz zaprawia się smalcem roztartym z czosnkiem.
Zaleca się podawanie barszczu z gotowaną wołowiną lub wieprzowiną. Osobno można podawać pampuszki z czosnkiem.

[madohora]

We współczesnych przepisach do chłodnika litewskiego nie dodaje się wywarów mięsnych, mięsa ani ryb, natomiast jako dodatek pojawiają się rzodkiewka czy szczypiorek.

[madohora]

Kuchnie regionalne mają własne różnorodne przepisy. Jest to danie staropolskie – stąd czasami nazywana żur staropolski. Czasami podawana z osobno ugotowanymi ziemniakami okraszonymi stopioną słoniną lub boczkiem, kiełbasą wędzoną lub parzoną, podrobami lub gotowanym jajkiem. Na Górnym Śląsku zakwas na żur przygotowuje się z żytniej mąki razowej. W nazewnictwie nie używa się formy zdrobniałej żurek. Żur podany z pokrojonymi w kostkę ziemniakami to żur żeniaty lub pogniecionymi tzw. „sztamfowanymi” ziemniakami.

[madohora]

Pierogi (l. mn. od pieróg, pierog) są uważane za pracochłonną potrawę mączną. Są to kawałki cienko rozwałkowanego ciasta makaronowego z farszem słonym lub słodkim, uformowane na kształt trójkąta lub półkola i ugotowane w wodzie (pierogi gotowane) lub rzadziej upieczone (pierogi pieczone) czy usmażone.

[madohora]

pierogi z grzybami,

[madohora]

pierogi z mięsem lub podrobami,

[madohora]

Na początku XX wieku różne znaczenia wyrazu pieróg zostały zamieszczone w Słowniku ilustrowanym języka polskiego autorstwa Michała Arcta z 1916 roku:

[madohora]

Według legendy Jacek Odrowąż zachwycił się ich smakiem podczas bytności w Kijowie i dzięki niemu zagościły w Polsce[b]. Miał on karmić pierogami polską biedotę[23][24]. Według legendy Jacek Odrowąż zachwycił się ich smakiem podczas bytności w Kijowie i dzięki niemu zagościły w Polsce. Miał on karmić pierogami polską biedotę.

[madohora]

W Kucharce Litewskiej z 1881 roku znalazł się rozdział poświęcony pierogom w stylu rosyjskim pieczonym w piecu („pierogi ruskie”). Autorka Wincenta Zawadzka wymieniła różne farsze (np. ze słodkiej kapusty, ze słodkiej kapusty z jajami na twardo, z kwaśnej kapusty z rybą, z mięsa z podsmażaną cebulką, z cielęcej wątróbki, z kury z ryżem, grzybowy z ugotowanych suszonych borowików, ze szczupaka), którymi należało nadziać ciasto (listkowe, maślane kruche lub drożdżowe jak na bułki) rozwałkowane na grubość palca, tzn. na warstwie ciasta ułożyć warstwę farszu i zakryć ciastem, zlepić brzegi uprzednio posmarowane rozbitym jajem, posmarować tymże jajem po wierzchu i upiec w nagrzanym piecu, albo robić małe podłużne pierożki wielkości dla jednej osoby zamiast dużego pieroga. Za najwyborniejsze uważała małe pierożki z grzybami lub kapustą.

[madohora]

Wareniki składają się z dwóch komponentów, ciasta i nadzienia, osobno przygotowywanych, a następnie łączonych ze sobą. Polega to na zawinięciu porcji farszu w kawałek ciasta i zlepianiu brzegów ze sobą. W związku z tym surowe ciasto powinno być elastyczne, a nadzienie mieć półtwardą konsystencję.

[madohora]

CIASTO NA PIEROGI

Podstawowymi składnikami ciasta na pierogi są:

mąka (przede wszystkim pszenna),
woda,
jajko (1 lub 2 na kilogram mąki).

Ciasto na pierogi można sporządzić również bez dodatku jajek, tylko z mąki z dodatkiem letniej wody i soli. Pierogowe ciasto musi być bardzo dobrze wyrobione i elastyczne, aby po ugotowaniu uzyskać miękkie pierogi. Z ciasta pierogowego robi się także uszka i kołduny. Wyrobione ciasto rozwałkowuje się na grubość około 2 milimetrów. Rozwałkowane ciasto kroi się na kwadraty lub za pomocą formy wykrawa się krążki. Na środek każdego kwadratu lub krążka nakłada się porcję nadzienia. Następnie pierogi lepi się ręcznie. Do formowania pierogów (wycinania i zlepiania) można użyć specjalnych foremek.

[madohora]

Deserowa porcja pierogów waży 150 do 200 gramów. Porcja pierogów serwowanych jako drugie danie waży 250 do 300 gramów.

[madohora]

czeska - bramborové taštičky s povidly
Pierogi ziemniaczane z powidłami

[madohora]

[madohora]

Tradycja picia kompotu najprawdopodobniej ma ponad 700 lat historii i pochodzi z czasów Imperium Bizantyńskiego. Nie należy również mylić kompotu z francuskim deserem owocowym o nazwie compote, który powstał 300 lat później, jest gęsty, bardzo słodki i nie nadaje się do picia.

[madohora]

Na Zagłębiu, okolicach Poznania i Łodzi potrawa ta znana jest jako „makiełki” lub „makiołki”. Na Zagłębiu zamiast pieczywa używa się makaronu (zwanego w niektórych rejonach Polski „kluskami”, stąd inna nazwa makiełek to „kluski z makiem”).

[madohora]

Pierniki formowe zwykle przekłada się marmoladą[4] i kremem szwedzkim, a także masą orzechową lub marcepanem. Przy odpowiednio dużej wilgotności powietrza charakteryzują się miękką pulchną konsystencją, zaś przy odpowiednio niskiej stają się twarde.

[madohora]

Dawniej miód nie należał do produktów łatwo dostępnych. Nie było także jego tańszego zamiennika – miodu sztucznego. Odpowiedzią na to było wymyślanie pierników, w którym miód zastępuje się innymi surowcami. Jego zamiennikiem może być na przykład słodki syrop buraczany. Przykładem takiego ciasta jest brukowiec mazurski – wypiek charakterystyczny dla ziemi lubawskiej. 18 stycznia 2010 został on wpisany na Listę produktów tradycyjnych polskiego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

[madohora]

W smaku i zapachu holenderski ontbijtkoek przypomina polski piernik

[madohora]

mąka pszenna,
miód,
jaja,
masło,
nadzienie z dżemu np. śliwkowego lub pigwowego,
cukier,
soda,
przyprawy korzenne (kardamon, imbir i cynamon),
migdały,
sok z cytryny.

[madohora]

Prześledzić można szczegółowo proces produkcji pierników - obróbkę ziaren zbóż, wyrób mąki, pokazy młocki cepami, przy żarnach i młocarni. Ukazane są wagi i sposoby ważenia, pokazy przenoszenia worków, ładowanie worków na wóz konny, pokazy obrotów wiatraka, demonstracja pracy urządzeń, wciąganie worków windą, przygotowanie ciasta na pierniki.

[madohora]

Żywe Muzeum Piernika w Toruniu – interaktywna placówka muzealna, pierwsza tego typu w Europie, założona przez Elżbietę i Andrzeja Olszewskich w 2006 roku, w której odbywają się pokazy połączone z warsztatami historycznego wypieku piernika.

[madohora]

Ciemnobrązowa chatka piernikowa z płotkami i choinkami wokół, pokryta lukrem

[madohora]

[madohora]

We współczesnych językach słowiańskich znaczenie ewoluowało, przechodząc od określenia Bożego Narodzenia do jego świętowania, śpiewania pieśni z nim związanych i wreszcie do określenia samej pieśni. Obrzędy ludowe powiązane z okresem Bożego Narodzenia w języku polskim nazywane są kolędowaniem lub kolędą.

[madohora]

[madohora]

Na Lubelszczyźnie można zaobserwować zwyczaj zwany chodzeniem z kozą. Za kozę przebierał się chłopiec, który przykryty był płachtą, trzymał w ręku kij, na którego końcu usadowiony był kozi łeb wystrugany z buraka lub drewna. Ów kozi łeb nakrywano zajęczą lub baranią skórą, a na czubku głowy usadowione były rogi. Koza bawiła zgromadzonych, figlując i zaczepiając dziewczęta.

[madohora]

Na terenie Borów Tucholskich, w niektórych wsiach pospolity gwiżdż w słomianym płaszczu wyparty został przez świętego mikołaja, którego wygląd identyczny jest współczesnej reprezentacji ukazywanej w kulturze popularnej.

[madohora]

Ukraina
Na Ukrainie popularnym zwyczajem kolędniczym jest wertep, który ma miejsce w pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia. Nazwa ta wywodzi się z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i oznacza „pieczarę”, „grotę”, czyli miejsce, w którym zgodnie z wierzeniami wyznawców prawosławia narodził się Jezus. Wertep przyjmuję formę wędrownego teatru obrzędowego, w którym to wątek religijny przeplata się z wątkiem obyczajowo-świeckim. Młodzi mężczyźni przebierają się za Heroda, anioła, diabła, trzech króli, Żyda, jego żonę, czorta, biedę oraz śmierć. Część religijna jest stała i często monotonna w przeciwieństwie do części świeckiej, która poprzez improwizacje jest bardzo żywiołowa.

[madohora]

Dobrze być kolędnikiem, ale tylko Królem,
Ma koronę z pozłotki, ojcowską koszulę.

Autor: Jan Twardowski, Pastorałka

[madohora]

Przez całe średniowiecze jego forma nie uległa zmianie, miała charakter rytualnej celebracji. Największą popularnością taniec cieszył się we Włoszech, Francji i Anglii. W niektórych regionach Wielkiej Brytanii jeszcze dziś jest praktykowany w czasie świąt religijnych i ludowych, związanych z zimowym przesileniem (22 grudnia). W czasie świąt Muming Play związanych z antycznymi kultami rolniczymi, w celu zapewnienia bogatych zbiorów, wzdłuż ulic i na placach, rolnicy śpiewając tańczą pewną odmianę carol.

[madohora]

Nazwa obrzędu pochodzi od wprowadzonej za czasów Zygmunta II Augusta daniny od wielkości gruntu. Słowo „Konopielka” to metaforyczne określenie dziewczyny, panienki. Dosłowne jego tłumaczenie to: len, konopie – w słowiańskim folklorze były symbolem płodności i bogactwa.

[madohora]

Dziady żywieckie, dla odróżnienia od dziadów z okolicznych podżywieckich wiosek, zwani są często jukacami. Jednak nie jest to jedyna różnica, gdyż występują między nimi różnice w strojach. Dziady żywieckie posługują się najbardziej archaicznym typem masek. Jest to maska, najczęściej z kawałka baraniego runa, z wyciętymi otworami na oczy i usta. Na głowę wkładają czapkę „ciakę” w formie stożka zakończoną pomponem (najczęściej wykonanym z bibuły), na której wypisany jest nadchodzący nowy rok. Innymi atrybutami jukacy są dzwonki przypięte do pasa oraz bat, wykonany z powroza zwężającego się ku końcowi (dawniej takie powrozy wykonywali żywieccy powroźnicy na zamówienie) długości ok. 3 m, osadzonego na drewnianym trzonku o średnicy ok. 30-40 mm, długości ok. 30-50 cm i zakończony tzw. ciynioskiem i strzylockiem długości ok. 30-40 cm, splatanym samodzielnie przez jukaca z lnianych nici. To właśnie ta końcówka daje efekt „trzaskania z bata”, przypominający huk wystrzału z broni palnej.

[madohora]

oraz postacie, zaobserwowane zapewne na jarmarkach, może w pobliskim Żywcu, to jest:
Żołnierz – z rogatywką na głowie, przyozdobiony orderami; często pełnił rolę komendanta w kompanii dziadowskiej.

[madohora]

Występowały też postacie o trudnym do ustalenia pochodzeniu lub mityczne:

Diabeł – zazwyczaj dwóch jeden czerwony drugi czarny.

[madohora]

Jeśli "chaśniaczek" jest szczodry kolęda brzmi zupełnie inaczej:

Za kolędę niech cię żegna
Bóg chaśniaczku miły
Któryś nam dał za śpiewanie
Według twojej siły
Abyś dostał szwarną
Piękną gospodynięNa ten Nowy Rok

[madohora]

Ciekawą ozdobą będą również kłącza tataraku. Po oczyszczeniu i obraniu można formować z nich różne figurki. Będą wypełniać cały pokój pięknym zapachem. No i robi się z nich cukierki

[madohora]

miarę jak fantazya ludowych poetów oswaja się z Narodzeniem, rośnie poufałość, mnożą się jej oznaki. Dary, zrazu z lekka tylko wspominane, występują liczniej i ozna czają się z większą precyzyą: aktorowie (pasterze) mówią coraz więcej i coraz śmielej, i coraz więcej o tern, co ich samych obchodzi. Kiedy w jednej kolędzie jeden zaniósł na ofiarę barana a drugi grał na multankach, inne kolędy wi dząc, że się to udało, jak żeby zazdrościły zrobionego efektu, rozwodzą się nad tern szeroko i szczegółowo i wyprowadzają na scenę wielką ilość pasterzy, z których każdy coś z sobą zabiera: „Stach masła garnuszek, Kuba worek gruszek 1- , trzeci jabłka, czwarty kury lub kapłony, jaja, prosię, mąkę, krupy, mleko, śmietanę, chleb, ser, orzechy — ładny motyw - zaczyna powtarzać się za często i powszednieje. Tak samo ma się rzecz i z muzycznemi instrumentami: wszystkie, ja32 St. Tarnowski. kolędziarz znal lub o jakich z nazwiska słyszał, jeżeli był księdzem lub organistą, człowiekiem bywałym, składają się w orkiestrę, która przecież mniej robi efektu, niż jedne wiej skie skrzypce lub basy. Pasterz kiedy na takich wygrywa, wygląda po swojemu, a kiedy mu każą grać na wiolach, obojach, fletach, waltorniach i t. p., których się na wsi nigdy nie widzi i nie słyszy, wygląda pretensyonalnie i nie praw dziwie. Czuje się, że to już wymysł jakiej uczonej mądrej głowy, która się na coś ładnego albo zabawnego sadziła. Tak samo i liczba tych pasterzy i ich imiona, kilku Maćków lub Bartków, kiedy się razem zbierają iść do Betleem, kiedy kióry z nich spadnie z budy i potłuczony zostaje w tyle za drugimi, kiedy się dziwią Dzieciątku lub ciekawie rozpytują Józefa, mają niezaprzeczony wdzięk naiwności. Ale już Boi- leau powiedział, źe wdzięk naiwny ginie, kiedy się często powtarza, a to w kolędach tak samo jak w dowcipach; i te z nich, w których figuruje pasterzy wielu i wiele imion, wyglądają tak, jak żeby były ukradły szczęśliwą myśl pier wotną, jak żeby ją chciały były naśladując zbogacić, a na prawdę spowszedniły tylko i zepsuły. Rzecz to zwyczajna, która się zdarza nie samym tylko wiejskim kolędowym na śladowcom. Nie idzie zatem, żeby w tych kolędach już sztu czniej szych, już robionych z umysłu, na urząd, nie było wdzięku, albo humoru, albo zabawnych wybryków poufałości. „Hola hola pasterze z pola', jest takich niby naiwnych szczegółów za wiele, ale są obok nich i pomysły ładne, albo charakterystyczne. Naprzyklad to ofiarowanie jaj, kurcząt, masła i tym podobnych skromnych wiejskich darów: Prosimy Cię Paniczu, nieba, ziemi dziedzicu, Na te dary nasz Panie, na jakie chłopów stanie Przyjmijże je koniecznie, bo Cię kochamy wiecznie. Zwrotka powtarzająca się po każdej strofie jest nie smaczna, ale dwie ostatnie strofy, w których pasterze że gnają się i odchodzą — wcale ładne, zwłaszcza ostaw której prędko wynoszą się z szopy w strachu, żeby ich nie poturbowała czeladź najeżdżających Trzech Królów. Czasem kolęda tak się spoufali i ośmieli, że staje się zupełnie rubaszną. Coś tam dla formy wspomni o Betleem i o dzieciątku Jezus, a naprawdę żartuje i to czasem dość grubym żartem, czy z pasterzy, czy z żyda karczmarza; go towa nawet o samych aniołach mówić bez należnego respe ktu. Tak na przykład: „Oj widziałeś ty Banku co za dziwo było“, zaczyna jak wiele innych od tego, źe Banek zląkł się jasności i ze strachu spadł z budy, tylko śmielej od innych opowiada, co sobie Banek stłukł, a potem puszcza wodze hu morowi, który (przez kogokolwiek kolęda mogła być pisaną) przypomina niezłe wiejskie żarty, na przykład, kiedy paste rze pytają o drogę do Betleem, a jeden najmędrszy, drwiąc z nich, takie im przepisuje Itinerarium: „Ot trzeba iść do Wieliczki, potem do Pińczowa a nakoniec przez Pokucie do Nazaretu, a ztamtąd już tylko pół mili“. — Albo kiedy ża łuje aniołów, że cienko śpiewają, bo im wyschło w gardle, nie mieli go czem odwilżyć. Osobliwsza pod względem i rubasznej poufałości i po mysłu jest kolęda: „Pasły się owce pod borem“. Owce idą skarżyć się na wilka, że je prześladuje, i na pasterzy, że ich pilnują niedbale. Jest w tein jakieś podobieństwo z bajką i z legendami św. Franciszka z Assyżu, w których pełno jest zwierząt mówiących poufale i pobożnie, a jest widocznie i alle- gorya także: ten wilk, to oczywiście człowiek jakiś, zły pan na przykład, który owce uciskał; niedbali pasterze, kto wie, czy nie księża, którzy ich bronić nie umieli. Wreszcie odbywa się ciekawy sąd, w którym owce dostają zupełną satysfakcyę, a wilk srogą karę i surowe upomnienie: Kazał Pan wilka zawołać, Pasterzom sprawę obwołać, Zbiegło się co żywo patrzeć na to dziwo Do szopkSt. Tarnowski. Idzie wilk z płaczem do Pana, Niosąc na sobie barana, Prosi o pokutę, Pan mu też... w skore Dać kazał. Położyli go na gnoju, Bili potężnie do znoju, Owce pomagały, kijów dodawały Pasterzom. Aż się go Pan sam użalił, Owieczkom tego nie chwalił, Ze bez kompasyi krzywdy się swej mściły Nad wilkiem. Idżże ty wilku do jamy, Pamiętaj za coś karany, Nie rusz mi owieczek ani jagniąteczek Kochanych. Ale nie na tem koniec. Ukarany wilk chce przynajmniej mieć tę. pociechę, żeby nie był sam jeden, i swoich braci wilków namawia, żeby poszli do Betleem, gdzie im spra wiono taką samą łaźnię. Czy to nie autor kolędy marzy o tem, żeby wilki gdzie są tylko, dostały karę za prześladowanie owiec? Dość, że wilki zbite rzucają się na sprawcę swego nieszczęścia, a ten ginąc spowiada się ze swoich grzechów i prosi o przeba czenie : Zlecam me sieroty dziatki, Teć wszystkie moje dostatki, Wyznawam zgrzeszyłem, sto owiec zdławiłem I więcej. Ci mnie to sprawcy uwiedli, Sami ich z tysiąc pojedli, Proszę cię mój Panie, niech też za karanie Śmierć wezmą.Trudno jest opędzić się wrażeniu, że to allegorya, a w ta kim razie byłaby ta kolęda ciekawym pomnikiem i wyrazem naszych dawnych społecznych stosunków; jako taka zaś by łaby wielką rzadkością, i przez to zasługiwałaby na szcze gólną uwagę. Wilk nie ten jeden raz figuruje w kolędzie, choć może ten jedyny w sensie, tak prawdopodobnie allegorycznym. Zwykle jest on prostym wilkiem, który albo porwał barana, kiedy pasterze byli w szopie, albo ich nastraszył tylko; a kiedy odpędziwszy go zasnęli, budzą ich swoim śpiewem aniołowie. Trzeba mu przyznać, że z całego zwierzęcego królestwa, on najlepiej, najnaturalniej wydaje się i zachowuje w Betleem. Inne zwierzęta, a jest ich tam liczba nie mała, wyglądają wymuszone, nie swoje, jak żeby gwałtem tam spędzone. Są takie kolędy, w których zwierz i ptactwo wszelkiego rodzaju zlatuje się do stajenki i każdy swoim głosem Boga chwali. Dopóki tego mało, to wcale zdaje się ładne, na przykład: Wróbel ptaszek nieboraczek Uziąbłszy, śpiewa jak żaczek: Dziw dziw dziw dziw dziw nad dziwy, Narodził się Bóg prawdziwy. A świerszcz znowu z swoim synem Tak świergocze za kominem: Cierp cierp cierp cierp miły Panie, Póki ten mróz nie ustanie i t. d. Ale kiedy od orła dzierlatki, od słonia do myszy, każde po kolei coś mówi i robi, kolęda wtedy staje się bez miary długą a co więcej niesmaczną. Te zaś wyliczania różnych głosów zwierzęcych, to silenie się na harmonię niby naśla- downiczą, te koncepta niby zabawne, pozwalają się domy ślać, że kolęda pochodzi z czasów zepsutego smaku, czuć ją pierwszą połową XVIII. w. Taka jest na przykład: „W dzień Bożego narodzenia radość wszystkiego stworzenia 1 '. Ładniejza może od niej druga, która wyobraża sobie, jak wskutku odkupienia cała natura się podnosi, doskonali i wraca do raj skiej zgody i błogości, „lwami drzewo wożą, niedźwiedziami orzą, zając z chartem siedzą, z jednej misy jedzą" i t. d. Są nawet takie, które muszą chyba być przerobione z jakiej mniej lub więcej dowcipnej gadki, na przykład jedna, która w dwóch pierwszych wierszach opowiada, że narodził się Zba wiciel, a zaraz po tym wstępie widocznie przyłatanym do rzeczy zupełnie innej, dodaje, że „żeniło się z dawnych lat ptactwa bardzo wiele“ i opisuje, kto się z kim żenił, kto ślub dawał, kto miał jaki urząd przy weselu, a w końcu jak po uczcie wszyscy się pobili. A jak różnego r

[madohora]

Pastuszkowie ze snu powstali, — Aby swego Stwórcę poznali, — Słysząc anielskie pienie, — Że Bóg przyszedł na ziemię. Trzody opuszczali, — Do szopy biegali •— Małemu Dzieciątku — Nowe pieśni grali, Złożonemu we żłobie. Leżysz w żłobeczku, mój Panie, — W pieluszkach powity na sianie, — Opuściłeś tron święty, — Wraz z pogardą bydlęty. Przed którym anieli — Na twarze pa dali, — Święty, święty, święty! — Po trzy kroć śpiewali, — Chwała na wysokości! Panna czysta Dziecię piastuje, — Karmi je piersiami, całuje! — O dobro nieskończone, — Bóztwo z ciałem złączone! Syn jednorodzony — Z Boga przed wiecznego — W żywocie poczęty — Z Ducha najświętszego, — Z Panny niepokalanej. 38. Pochwalmy dziś Króla tego. Pochwalmy dziś Króla tego — W Betle- hem narodzonego. — Jego chwały są zna miona: — Słońce, miesiąc i stworzenia. Patryarchy z prorokami, — Chwały Pańskiej są trąbami, — Archanieli i Anieli, •— Chwałą Pańską są weseli.

[madohora]

Śliczna Panienka Jezusa zrodziła, — W stajni powiwszy, siankiem Go okryła, — Osiano, siano, siano, jak lilija! — Na którem kładzie Jezusa Maryja. Matka najświętsza zalewa się łzami — Gdy Dziecię zziębłe tuli pieluszkami. — O nędzo, nędzo, jakżeś mi jest droga, — Kiedy osłaniasz Syna Twórcy Boga. O Boże wielki! umysł mój za mały, — By pojął wszystko, Co wyroki chciały; — O Panie, Panie! jakżeś niepojęty, — Jakież Twe prawa! jakiż rozkaz święty! Messyjasz przyszedł lud z piekieł wyba wić, — Przykład najświętszy swem życiem zostawić; — Oh! swoi, swoi, przyjąć go nie chcieli, — Bozkiego Syna do stajni wypchnęli! Bydlęta parą Dziecię ogrzewają, — Zwie rzęta nawet, żeś Bogiem, poznają; —_ Oh! zwierzę, zwierzę, mądrzejsze od ludzi, — Człek Boga nie zna, w zwierzu cześć się budzi. Płacz króla królów w stajni się rozlega, — Liczba pasterzy na ten głos się zbiega: — O bićdni, biedni, jesteście wybrani, — Coście najpierwsi nieśli serca w dani. Rodzice w smutku już szczęścia doznają, — Widząc pasterzy, jak hołdy składają; — O szczęście, szczęście, szczęście niepojęte, — Widzieć niemowlę, Dziecię Bozkie święte! Bo któż przypuszcza znać Boga w tym stanie — W stajni, w żłóbeczku, ukrytego wsianie? — O siano, siano, jakżeś godne chwały! — Kiedy ty nosisz skarb niebieski cały. Myślano pewnie, że Bóg z tronu swego — Dwornie zajedzie na pole grzesznego; — O Panie, Panie, jakżeś zawiódł ludzi, — Których blask świata i pycha wciąż łudzi! Sądzą, że matkę obierzesz w koronie, — Koronę świata wtłoczysz na swe skronie: — O Boże, Boże, cóż się pokazało? — Bóztwo najwyższe na sianie leżało

[madohora]

Kolędą^ staropolska. 1. Mości gospodarzu, domowy szafarzu, nie bądź tak ospały, każ nairTdać gorzały, dobrej z alembika i do niej piernika, hej kolęda, kolęda! 2. Chleba pytlowego i masła do niego, każ stoły nakrywać i talerze zmywać. Każ dać obiad hojny, boś Pan boga-bojny, hej kolęda, kolęda! 3. Kaczka do rosołu, sztuka mięsa z wołu, z gęsi -nrzysinarzanie, zjemy to mospanie, i udzik zajęcy i do niego więcej, hej kolęda, kolęda! 4 . Jendyk do podlewy, panie miłościwy, ■i to czarne prosie, pomieści i to się. Każ upiec piecżonki weśmiem do kieszonki, hej kolęda, kolęda! 5. Mościa gospodyni, domowa mistrzyni, okaż swoją łaskę, każ dać maSła faskę, jeżeliś nie sknera, daj i kopę sera, hej kolęda, kolęda! 6. Mościa gospodyni, domowa mistrzyni, okaż swoją łaskę, każ u-oiec kiełbaskę, którą gdy zjemy, to podziękuj

[madohora]

ŚPIEWANIE KOLĘD.
Oprócz wszystkiego, CD na stole widziano, czem się
raCZDna, co sobIe dobreg.o życz/ono i apr6cz nabożnych
i poważny.ch opowiadań, rzeczą najważniejszą były koh.-
dy, dD śpiewania których już od dluższ,ego c'Zasu się go-
towano i na któm się cieszornD.
Już podczas wieczerzy zanUicono wspólnie n. p.
"Aniół Palsterzom mówił
Chrystus wam się nalrodził" i t. d.
albo
W żłobie leży, któż pobieży
Kolędmvać małemu i l- d.
albo też
"A wczoraj z wieczora
Z niebieskiegO' dwora" i t. d.
Najwięcej domagały się dzi,eci, aby mialy
z cze,go
śpiewać w czasie świąt gadinich. Kto n?:;:. m6g1 zakupić
sobie km1tyczck, ta .od sta.rszych asób
z pamięci odpi-
sywał kolędY, aby ich mi'eć poddostatkiem.
Dawniej. to ani' jednego domu w całej wiDsce nie
było takieg.o, w którymby ni;e śpiewamO' kalęd; ani je-
dnego mies'zkania n;,:;:. było, z którego ni.e roz/legałby się
śpiew kolędowy. We wszY1stkich wioskach naszych
śpiewanO' dawni.:;:j do późnej nDCY pacząwszy od wilji
Bożego. Narodzenia aż do Gromnic.
Bo jakże to nie miał ludek nasz śpiewać o Dz.iedąt-
ku tak pięknem i tak dobrem. które to opuściło. WSZyst-
kie wspanialośd niebiesko:;:., z'Ost.awilo całe niebO' pe1ne
aniołów, a przY1szło. na nędzny świat da ubagicj Pa-
nienki, aby w biedzie i nędzy większej od najbiedniej-
szeg.o z bi/ednY'ch, w stajni się narodzić.
A to Dzieciątko, tO' Bóg, ktÓry to uczynił z nad-
miaru wielkiej miłości c?cąc naród ludzki zhawić.
I jakże tu ui.e śpiewać o tej najświętszej i ni.:;:,poka-
lanie czystej Panience, kt6ra ta niebieską swą doskO'na-
ł'Ością ,sprowa,dziła nam Bojga Zbawiciela, aby nas wy-
bawił i, pozostał pomiędzy nami w kośdobch naszych aż
dOi kQńca. Ona to chociaż uboga, sta,ła się jednakże tak
godną, że swą pokorą, podldaniem się we wszystkiem
woli Bożej i swemi nio:;:bieskiemi cnotami jak p'Obożno-
ścią, dlobrodą i piękno.ścią serca swego niepokalaneg.o
p.rzewY'ższy:la Wszy,stek rodzaj lludzki od pO'czątku do
. końca świat.a a na'wet pf'zewy'ższy?a aniO'łów stając się
królQwą nieba i zi'emi.
I jakże to nie śpiewać o św. Józ.efie, który pracą
rąk swoIch żywił nam Zbawid3]a i przeczystą Matkę
Jego. ] jakże n:,e śpiewać o ubO'gich pastuszka.ch, któ-
rzy, g,dy ich anioł zbudz.if, wstali, zabrali co mogli z po-
dmków i pobiegli, aby przywitać Pana nowonarodzone-
go. Kto. zna te weso,Ie PrLygody paisterZy wśród drogi
dO' Betleem, opi'sanc w kolędach naszy,ch, ten zrozumie,
z jaką ochotą były śpiewane.
A cóż dop'.;;/ro mówić o mellndjach kolędowyich, które
są hodaj najpiękniejsze ze wszystkich, bo. co. w s.erca:el1
mi,a:no najpiękniejszego i najmilszego to włożono w me-
lodje na cześć Boga Dzieciątka i Jego Math-Panientki.
To też dawn:ej na całym Górnym Śląsku śpiewano
kolędy a śpiewano nietylko w święt.a, lecz śpi,ewano
przez cały czas Boż.;;.go Narodzen:a.
A śpiewano nietylkQ w niedzielę, ale i w ciągu ty-
godnia po pracy całe mi w:':;:.czorami, że gdy się szlo
przez wieś, to jednej chat.ki, jednego. mieszkania nie było,
w któremhy nie śpiewano na cześć Bożego Dzieciątka i
Prz.:;:.czystej Matki Jego.

[madohora]

Ząbrowanie koni.
W kluc'Zborskim powiecie jak i w wielu innych miej-
scowościadr by.ło dawtl!iej w zwyczaju ząhroWianie koni
w dru?i.?. święto., czy!ii w ,dlzień -św. S'ZczepaJna. Czy1t1io?
no to. w ten sposób, że ostrem żela:oem potarto konrom
'pa zdziąsJach tak, że mu się poooka plU'ściła
z zębów'.
Po.niew:aż miało to być koniowi na :odrowiu, -robiono to
przeto rok
- rocznie

[madohora]

MAGIA ŚWIĄT W CZASACH KORONAWIRUSA - Moje Katowice - 24.11.2020

[madohora]

[madohora]

Ale i dziewczyna musi opłacić dobrą kolędę

Dobregoś się poradziła
Iżeś nam co dała
Wszak być się tego roku
Nie była wydała
Jeśli jeszcze więcej na m dasz
To się dowiesz i też poznasz
Kogo dostać masz

[madohora]

Pierniki tulskie są robione ręcznie z ciasta o zwartej konsystencji. Mogą mieć różne kształty, choć często są prostokątne i płaskie. Pierniki tulskie mogą być nadziewane różnymi rodzajami specjalnego nadzienia np. owocowego, a także miodem, mlekiem skondensowanym czy owocami kandyzowanymi. Charakterystyczny ozdobny rysunek lub napis, znajdujący się po jednej stronie piernika, wykonuje się przez umieszczenie wyrobionego surowego ciasta w drewnianej formie i dociśnięcie, stąd pochodzi ich określenie „pierniki-obrazki” albo „pierniki drukowane”. Formy do pierników tulskich są robione z drewna jabłoni, gruszy lub brzozy, tak jak miało to miejsce wieki temu. Dawniej pierniki tulskie były przed konsumpcją łamane w rękach, a nie krojone.