Łódź

[madohora]

1390 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Stoki

[madohora]

Chocianowice – dawna podłódzka wieś, obecnie część miasta Łodzi, należąca do dzielnicy Górna. Prywatna wieś duchowna położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie szadkowskim województwa sieradzkiego, własność krakowskiej kapituły katedralnej[2]. W XVI wieku rozwijał się w Chocianowicach przemysł. Była tam huta szkła i kuźnia, w której wyrabiano metalowe przedmioty, pługi i brony na potrzeby dworu w Pabianicach

[madohora]

Chojny – osiedle w południowej części Łodzi, w dawnej dzielnicy Górna, do 1906 roku obszar ten był jedną z podłódzkich wsi. Do 1946 roku miejscowość była siedzibą gminy Chojny.

[madohora]

1410 utworzenie (ok. 1410 r.) osady Ostroga, położonej naprzeciw wsi Łodzia, przy kościele, po północnej stronie rzeki Ostroga (obecnie zwanej Łódką). Osada powstała prawdopodobnie samorzutnie, w celu obsługi oddziałów wojskowych zmierzających na punkt zborny do Wolborza (okazją do tego mogło być ożywienie starego szlaku wojennego z Łęczycy przez Zgierz do Wolborza, którym – w związku z czterokrotnym w latach 1410–22 wyznaczeniem tego ostatniego miasta przez króla Władysława Jagiełłę na punkt zborny dla wojsk wyruszających przeciwko Krzyżakom – przeciągały liczne poczty wojskowe i cywilne z Wielkopolski, Kujaw i północno-zachodniej części Łęczyckiego). W 1414 r. podniesiona do rangi miasta kościelnego (vel duchownego, będącego własnością biskupów kujawskich

[madohora]

1413 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Doły

[madohora]

1423 nadanie Łodzi (29 lipca) praw miejskich przez króla Władysława Jagiełłę[h] w Przedborzu nad Pilicą; przywilej lokacyjny zawierał postanowienia dotyczące przekształcenia Łodzi w miasto, spraw ustrojowo-sądowych oraz uprawnień targowych (pozwolenie na organizację targów we środy i dwóch jarmarków rocznie[i]). Miasto pod względem prawnym miało wzorować się na stolicy województwa – Łęczycy, więc zostało przeniesione z prawa polskiego na niemieckie (magdeburskie)

[madohora]

1430 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Bałuty

[madohora]

Łódź - powiem teraz to dość jasno
Łódź to było piękne miasto
A teraz coś złego się dzieje
Bo to miasto niszczeje

[madohora]

Encyklopedia Britannica
DomGry i quizyHistoria i społeczeństwoNauka i technikaBiografieZwierzęta i przyrodaGeografia i podróżeSztuka i kulturaPieniądzeFilmy

Łódź
Polska
Napisane i sprawdzone przez
Historia artykułu

Łódź
Łódź, Polska.
Łódź , miasto, stolica województwa łódzkiego , Polska centralna . Leży na północno-zachodnim skraju Wyżyny Łódzkiej, na zlewisku Wisły i Odry , 130 km na południowy zachód od Warszawy .


Łódź wymieniana jest w XIV-wiecznych źródłach jako wieś. Prawa miejskie uzyskało w 1798 r., lecz pozostawało niewielką osadą, liczącą w 1820 r. zaledwie 799 mieszkańców. W tym samym roku Królestwo Polskie postanowiło uczynić z niego ośrodek przemysłu tekstylnego i zaprosiło do osiedlania się w nim zagranicznych tkaczy i rzemieślników. Kongresówka znalazła się pod panowaniem Rosji , a po zniesieniu w 1850 roku barier celnych między Rosją a Kongresówką, w Imperium Rosyjskim otworzył się wielki rynek zbytu dla łódzkich manufaktur . Pod koniec XIX w. Łódź stała się wiodącym w Polsce ośrodkiem produkcji tekstyliów bawełnianych. Inne gałęzie przemysłu obejmowały przetwórstwo wełny, jedwabiu, juty, konopi i skóry oraz produkcję odzieży, metali, chemikaliów i papieru. Szybki rozwój miasta spowodował, że w 1913 roku liczba mieszkańców wynosiła 500 000.


Judenrat getta łódzkiego
Spotkanie kierowników wydziałów Judenratu („Rady Żydowskiej”) ds. getta łódzkiego w okupowanej przez Niemców Polsce.

Kiedy Łódź po I wojnie światowej stała się częścią nowo niepodległej Polski , straciła duży rynek rosyjski. Miasto przetrwało okupację niemiecką w czasie II wojny światowej ze stosunkowo niewielkimi zniszczeniami, a zakłady tekstylne i inne zakłady zostały reaktywowane po 1945 r. Niemiecką okupację internowano znaczną liczbę Żydów w getcie w północnej części miasta, gdzie zostali umieszczeni w obozie na roboty przymusowe , a później wywiezieni do obozów zagłady .

[madohora]

[balzack]

[madohora]

1433 wydanie dla miasta Łodzi przez króla Władysława Jagiełłę tzw. przywileju renowacyjnego (odnowienie praw miejskich); król przeniósł powtórnie Łódź, wraz z wsiami należącymi do niej, z prawa polskiego na niemieckie zwane magdeburskim, a wójta, mieszczan i chłopów tam zamieszkujących uwolnił od jurysdykcji urzędników ziemskich (odtąd we wszystkich sprawach sądowych mieszczanie mieli odpowiadać przed swoim wójtem, chłopi przed sołtysami, a wójt i sołtysi przed biskupem i jego urzędnikami, albo przed królem); końcowe postanowienia dotyczyły uprawnień targowych (zmiana dnia targowego ze środy na sobotę)

[madohora]

1484 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Wola Mieczkowa, którą pod koniec XVIII w. zaczęto nazywać Sikawą

[madohora]

1487 wizyta w Łodzi (5 kwietnia) króla Kazimierza Jagiellończyka w drodze powrotnej ze zjazdu szlachty w Kłodawie

[madohora]

1534 pierwszy spis ludności wykazał 71 domów, 6 placów lub domów opustoszałych i 3 karczmy; spośród mieszkańców co najmniej 6 było rzemieślnikami

[madohora]

1561 wydanie (12 października) nowego przywileju przez biskupa włocławskiego Jakuba Uchańskiego – nawiązującego do postanowień z 1414 r. – regulującego daniny, świadczenia, uprawnienia i uposażenie mieszkańców Łodzi; akt ten okazał się jeszcze trwalszy od poprzedniego i był odnawiany przez siedmiu biskupów w latach 1643–1751, zapewniając w niektórych dziedzinach życia prawno-ustrojowego miasta ciągłość od początku XV do połowy XVIII w.
- nadanie miastu ziemi (przez biskupa Jakuba Uchańskiego) – pola Wżdżarowego, zwanego też Piaszczystym – położonego na południe od Łodzi, w kierunku Rokicia; było to ostatnie przed uprzemysłowieniem nadanie ziemi na rzecz miasta
- zezwolenie (wydane przez biskupa Jakuba Uchańskiego) na wybudowanie w Łodzi nowego ratusza, jatek i sklepów

[madohora]

1586 Paweł Rożkowic, profesor Akademii Krakowskiej (brat Piotra Rożkowica), zapisał swój bogaty księgozbiór uczelni, a rodzinnemu miastu Łódź 200 bitych florenów (odsetki od tej kwoty miały posłużyć na stypendia dla łodzian kształcących się w Akademii oraz na posag dla ubogich dziewcząt przy zamążpójściu)

[madohora]

1661 epidemia cholery, w wyniku której zmarło kilkudziesięciu mieszkańców miasta (wśród nich rajcowie Koszek i Waśka); w 1665 r. w następstwie zakażenia i choroby zmarł także burmistrz miasta Jan Markowicz

[madohora]

1680 ogłoszenie (22 lipca) Łagiewnik miejscem cudownym (na mocy dekretu Kongregacji Rzymskiej), a franciszkanów za ich pierwszych posiadaczy i prawnych opiekunów tego miejsca; w 1681 r. w Warszawie został wystawiony przez nuncjusza papieskiego – Opicjusza Palaviciniego – akt prawny ogłaszający Łagiewniki sanktuarium (z tego roku pochodzi też wydany przez niego akt erekcyjny kościoła i klasztoru)

[madohora]

1777 w mieście znajdowało się 66 domów: 21 wokół placu targowego, 29 przy biegnącej w kierunku zachodnim ul. Drewnowskiej, 8 przy ul. Podrzecznej i 8 przy ul. Nadstawnej (zwanej również Starowiejską, obecnie ul. Wolborska), co dawało wówczas ok. 320–400 mieszkańców; w okresie przedrozbiorowym Łódź należała do grupy najmniejszych miast w kraju (Warszawa w tym czasie miała ok. 100 tys. mieszkańców)

[madohora]

1793
II rozbiór Polski w 1793 r.
przyłączenie (25 września) Łodzi do Prus w wyniku drugiego rozbioru Polski.
- Królestwo Prus zajęło cały obszar województw łęczyckiego i sieradzkiego, zarówno więc sama Łódź, jak i wszystkie wsie leżące w jej okolicy znalazły się pod obcym panowaniem
- spis ludności wykazał 191 mieszkańców i 44 domy[1] (prawdopodobnie były to wielkości nieco zaniżone i w rzeczywistości całe miasteczko – wraz z terenami plebańskimi i dworskimi – miało w tym czasie ok. 250 mieszkańców)

[madohora]

1796 prawie cały obszar współczesnej Łodzi znalazł się w nowo utworzonym pow. zgierskim, który należał do departamentu warszawskiego, jedynie jej południowe i południowo-zachodnie peryferie weszły w skład pow. szadkowskiego departamentu kaliskiego; podział ten nie uległ zmianie w czasach Księstwa Warszawskiego (dopiero po utworzeniu Królestwa Polskiego przemianowano departamenty na województwa, a powiatom pozostawiono funkcje w zakresie sądownictwa i samorządu terytorialnego ziemiaństwa)

[madohora]

1807 przyłączenie Łodzi do Księstwa Warszawskiego utworzonego z ziem drugiego, trzeciego i części pierwszego zaboru pruskiego;

[madohora]

1811 założenie cmentarza żydowskiego na Bałutach przy ul. Wesołej (w kwadracie ob. ulic Zachodniej, Limanowskiego, Rybnej i Bazarowej, obecnie nieistniejąca); cmentarz zamknięto w 1892 r., wraz z otwarciem nowego kirkutu (zobacz »), grzebano jednak na nim w następnych latach tych, którzy wykupili wcześniej miejsca (ostatni pochówek miał miejsce prawdopodobnie w 1922 r.); w czasie II wojny światowej nekropolia została zdewastowana; ostatecznie zlikwidowana w latach 50. XX w. – w czasie budowy przedłużenia na północ ul. Zachodniej i nowych bloków mieszkalnych[68]; mimo zapewnień ówczesnych władz nie dokonano wtedy jednak ekshumacji ludzkich szczątków, stąd 6 września 2007 natrafiono na nie na głębokości około 1 m podczas budowy trasy Łódzkiego Tramwaju Regionalnego)[l] [69][70]; w uzgodnieniu z łódzką Gminą Wyznaniową Żydowską przed położeniem torowiska około 140-metrowy fragment ul. Zachodniej został przykryty płytami stalowymi z wewnętrznym prześwitem o grubości 96 mm, w którym znajdują się pręty o średnicy 20 mm

[madohora]

1819 założenie nowego cmentarza rzymskokatolickiego po południowej stronie rzeki Łódki, przy drodze do młyna Mania (ob. ul. Ogrodowa); w 1856 r. z powodu braku wolnych miejsc na pochówki cmentarz zamknięto; w 1888 r. przeniesiono w to miejsce drewniany kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP (istniejący do dziś pw. św. Józefa)

[madohora]

1821
- wytypowanie Łodzi (30 stycznia) przez administrację rządową Królestwa Polskiego, jako odpowiedniego miejsca do budowy nowych osad (dzielnic) o charakterze rzemieślniczo-przemysłowym (zezwolenia udzieliła Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji)
- Na decyzję rządową wpłynęło wiele czynników, m.in. dogodne położenie geograficzne Łodzi (zapewniające obfitość wód powierzchniowych na potrzeby technologiczne), łatwy dostęp do tanich materiałów budowlanych (drewno z pobliskich lasów i cegły z licznych cegielni), dogodne stosunki własnościowe (istnienie na zapleczu miasta dość rozległych terenów rządowych tzw. klucza łódzkiego), obecność w sąsiedztwie niedawno sprowadzonych kolonistów (w tym także rzemieślników – hutników szkła i sukienników) oraz położenie na trakcie handlowym (Łęczyca – Piotrków). Decyzja Komisji Rządowej zapoczątkowała przestrzenny i gospodarczy rozwój miasta oraz nasilenie się procesów osadniczych, głównie za sprawą sukienników i tkaczy przybywających przede wszystkim z Saksonii, Śląska i Prus
- powiększenie obszaru miasta z 8,3 do 10,2 km² poprzez przyłączenie należących do Ekonomii Rządowej Łaznów gruntów folwarku Stara Wieś oraz wójtostwa łódzkiego[6];
- porozumienie zgierskie (30 marca) – układ zawarty w Zgierzu pomiędzy rządem a przybywającymi do kraju fabrykantami, nadający im liczne przywileje, podpisany przez komisarza Witkowskiego reprezentującego Komisję Przemysłową Województwa Mazowieckiego; na podstawie układu napływający do Zgierza i Łodzi rękodzielnicy otrzymywali place i ogrody w wieczystą dzierżawę – mogli dostać plac z gotowym już domem rządowym lub wysoką pożyczkę, jeśli osiadali na placu pustym (niezależnie od tego koloniści korzystali z bezpłatnego drzewa budowlanego z pobliskich lasów rządowych oraz taniej cegły z cegielni rządowej)
- mianowanie pierwszego lekarza miejskiego – został nim chirurg II klasy Antoni Dąbrowski, który pełnił tę funkcję dwa lata

[madohora]

1823
- przejęcie w użytkowanie (4 sierpnia) posiadła młynarskiego na Księżym Młynie przez przybyłego z Chodzieży farbiarza Karola Bogumiła Sängera, jednego z pierwszych osadników i pierwszego dzierżawcę Księżego Młyna epoki przemysłowej (na mocy kontraktu wieczystej dzierżawy, zawartego z miejscowym proboszczem); Sänger miał wybudować farbiarnię i drukarnię tkanin (umowa z 4 czerwca 1823 r. z Rajmundem Rembielińskim), jednak nie zrealizował tych inwestycji (osiadł ostatecznie w osadzie Nowe Miasto, gdzie nad rzeką Łódką wybudował w 1826 r. farbiarnię przerobioną na browar[16]); w 1825 r. kontrakt wieczystej dzierżawy Księżego Młyna przeniesiono na Krystiana Wendischa
- przejęcie w zarząd (na mocy postanowienia z 21 listopada 1823 r. oraz na drodze ostrych układów z dzierżawcami) przez gminę miejską młynów Księżego, Wójtowskiego i Lamusa, z przeznaczeniem wykorzystania ich na zakłady fabryczne
- sprowadzenie do Łodzi (jesienią) przez rząd Królestwa Polskiego pierwszych tkaczy z Grünbergu (Zielona Góra)
- przybycie do Łodzi (jesienią) pierwszej grupy sukienników, głównie ze Śląska i Niemiec
- przemianowanie traktu piotrkowskiego (prowadzącego z Piotrkowa w kierunku Zgierza) na ulicę Piotrkowską; pierwsze tabliczki zostały zawieszone przez burmistrza Starego Miasta – Antoniego Czarkowskiego – na terenie dzisiejszej ul. Nowomiejskiej

[madohora]

1826
- zbudowanie pierwszego browaru przemysłowego w Łodzi przez przybyłego z Chodzieży farbiarza Karola Bogumiła Sängera; parterowy, murowany budynek powstał u zbiegu obecnych ulic Północnej i Nowomiejskiej, w pobliżu Stawu Staromiejskiego; przez kilka lat browar ten miał pozycję monopolisty na terenie Łodzi; po śmierci Sängera w 1831 r. przedsiębiorstwo prowadziła wdowa Henrietta, by ostatecznie w końcu lat 50. XIX wieku odsprzedać je kupcom żydowskim – Dawidowi Dobranickiemu i Hermanowi Konstadtowi (wkrótce potem browar uległ likwidacji); w pierwszej połowie XIX wieku powstały w Łodzi jeszcze dwie fabryki piwa – obie w osadzie Nowe Miasto (w 1830 r. drugi browar, o nieustalonej lokalizacji, założył Andrzej Wagner; zakład został odsprzedany w 1835 r. Fryderykowi Otto, a w 1845 r. powstał trzeci browar przy obecnej ul. Zachodniej, w pobliżu rzeki Łódki, który uruchomił Antoni Bittdorff); w pierwszej połowie XIX w. piwowarzy w przemyśle spożywczym stanowili grupę najbogatszą, ustępując pod względem dochodów tylko niektórym kupcom i przemysłowcom z branży włókienniczej

[madohora]

1830
- śmierć na atak serca Krystiana Wendischa (21 stycznia), twórcy pierwszej w Łodzi przędzalni bawełny; po śmierci przedsiębiorcy przędzalnię na Księżym Młynie przejął główny wierzyciel – administracja rządowa (nowym dyrektorem handlowym zakładu został kupiec Karol Trenkler, który pełnił tę funkcję do 1842 r.); w 1845 r. chylącą się ku ruinie fabrykę kupił za niewielką kwotę Fryderyk Karol Moes
- otwarcie (3 lutego) przez Karola Ketschena pierwszej apteki w Łodzi (pozwolenie na jej założenie uzyskał w 1828 r., lecz zgodne z przepisami urządzanie apteki, kompletowanie wyposażenia i leków zajęło dwa lata); mieściła się ona w domu murowanym, wzniesionym przez piwowara Antoniego Bittdorfa w Rynku Nowego Miasta 2 (ob. pl. Wolności 7), w 1840 r. została przeniesiona przez kolejnego właściciela Bogumiła Zimermanna do wybudowanej przez niego kamienicy pod nr 7 (ob. pl. Wolności 2). W marcu 2008 otwarto tutaj Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego[58];
- ostatni rok autonomii Królestwa Polskiego – dzięki niej i przychylności jej władz powstał w Łodzi przemysł włókienniczy. Niektórzy historycy twierdzą, że gdyby autonomia Królestwa trwała dłużej, Łódź byłaby rozbudowywana bardziej planowo w kolejnych latach;
- Łódź liczyła 4343 mieszkańców