OPOLE

[madohora]

Budynek świątyni zbudowany został w stylu barokowym, zwrócony częścią ołtarzową ku północy. Jest to świątynia jednonawowa, na planie prostokąta, salowa. Na zewnątrz ramowe podziały ścian w tynku. Elewacja frontowa ujęta parami uproszczonych pilastrów. Wejście zamknięte pośrodku łukiem odcinkowym, oprofilowanym, z kluczem, flankowane pilastrami dźwigającymi gzyms. Wewnątrz dwuprzęsłowe prezbiterium, wyodrębnione z bryły budynku jedynie tęczą o łuku spłaszczonym. Po stronie zachodniej zakrystia i przedsionek, łączące się ze skrzydłem klasztoru oraz trójprzęsłową nawą. Na piętrze nad zakrystią dawny chór zakonny. Ściany prezbiterium i nawy podzielone lizenami. Pilastry narożne wklęsłe, środkowe dekorowane motywem cęgowym. Okna zamknięte łukiem spłaszczonym, lekko nadwieszonym. Chór muzyczny murowany, nadwieszony półkolistą arkadą, ujętą po bokach pilastrami o dekoracji cęgowej, zakończony balustradą tralkową. Nad emporą dobudowana czworoboczna wieża, przykryta hełmem z latarnią. W nawie, zakrystii i przedsionku sklepienia beczkowe z lunetami. Nawa sklepiona kolebkowo z obniżonym łukiem, lunetami i gurtami.

[madohora]

Nie jest znany autor znajdujących się na sklepieniu fresków. Prawdopodobnie miał on duże doświadczenie w malowaniu tematów poświęconych apoteozie zakonu i jego założyciela. Plafony te zostały odnowione w 1930 roku.

[madohora]

[madohora]

W 1632 roku, podczas wojny trzydziestoletniej Nysa została doszczętnie splądrowana i spalona. Pojawił się nieznany tu od wieków głód, a w jego następstwie wybuchła epidemia nieznanej choroby zakaźnej, która zabiła dwie trzecie ludności miasta.
16 sierpnia 1633 roku grupa chorych wyruszyła na pielgrzymkę do nieistniejącego już dzisiaj kościółka pod wezwaniem św. Rocha, który znajdował się w pobliskim lasku. W czasie tej procesji zmarło jeszcze 15 osób, lecz epidemia wkrótce wygasła. Uznano to za cud. Ocaleni mieszkańcy złożyli uroczyste ślubowania i zbudowali w 1637 roku niewielki kościół pod wezwaniem świętych Rocha i Sebastiana – patronów chroniących od nieszczęść i zarazy. Świątynia stanęła w miejscu, gdzie dawniej znajdowały się namioty z chorymi i gdzie chowano zmarłych.
Konsekracja kościoła odbyła się w roku 1653.

[madohora]

W celu upamiętnienia ofiar epidemii powołano erem obok kościoła. Mieszkający w nim pustelnik miał modlić się i pościć w intencji zmarłych w wyniku zarazy, pełnić funkcje dzwonnika podczas pogrzebów, a także raz w roku, na święto św. Rocha pielgrzymować do Barda Śląskiego. Pustelnia istniała do roku 1793.

[madohora]

[madohora]

Kościoły w średniowieczu fundowali nie tylko władcy, biskupi czy zakony, ale czasami także zamożni mieszczanie. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w Nysie. W 1372 roku Anna, wdowa po mieszczaninie nyskim Hanco Isenecherze, sfinansowała budowę niewielkiej kaplicy pod wezwaniem Bożego Ciała przy nieistniejącej już dziś Bramie Celnej.
Zgodnie z życzeniem fundatorki, wyrażonym w jej testamencie, każdy z rektorów szkoły parafialnej miał wysyłać we wszystkie czwartki ośmiu uczniów, aby śpiewali antyfony i modlili się w intencji zbawienia duszy zmarłej oraz za jej rodzinę.

[madohora]

Restaurację kościoła przeprowadzono w roku 1721, oraz ponownie w 1743, po uszkodzeniach powstałych w wyniku wojny śląskiej. Świątynia szczęśliwie przetrwała oblężenie Nysy przez armię napoleońską w 1807 roku, doznając tylko lekkich uszkodzeń, a następnie służyła w latach 1836-1876 jako kościół gimnazjalny.

[madohora]

Dalszych niekorzystnych zmian w wystroju świątyni dokonano po drugiej wojnie światowej. Na początku lat pięćdziesiątych XX wieku rozebrano wielki neogotycki ołtarz i zastąpiono go małym barokowym tabernakulum. Następnie podczas remontu w 1968 roku usunięto figury świętych Piotra i Pawła, znajdujące się we wnękach fasady.

[madohora]

[madohora]

Poprzedni kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela został zbudowany w średniowieczu. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1240 roku, ale prawdopodobnie istniał on wcześniej. Stanowił pierwotny kościół parafialny osady przedlokacyjnej, a następnie przedmieścia, określanego jako Stare Miasto. Znajdował się w okolicach obecnego skrzyżowania ulic Zjednoczenia i Gierczak. W XIV wieku przebudowany w stylu gotyckim.

[madohora]

Położenie na peryferiach miasta przyczyniło się do upadku świątyni. Straciła ona status kolegiaty w 1650 roku, a w 1663 została zburzona w związku z modernizacją murów obronnych i fortyfikacji. Pozostała z niej jedynie wieża, którą w 1741 roku także usunięto.

[madohora]

[madohora]

Na zewnątrz widoczne ramowe podziały ścian w tynku. Wieża o zaokrąglonych narożnikach, rozdzielona gzymsem na dwie kondygnacje z półkolistą wieżyczką schodową, ujęta po bokach półszczytami, zwieńczona hełmem neobarokowym i ośmioboczną latarnią.

[madohora]

We wnętrzu elementy klasycystyczne (ołtarze boczne i ambona). Zachowały się liczne przedmioty rzemiosła artystycznego, wykonane przez nyskiego złotnika Henryka Leopolda Liebera, a także kilka barokowych obrazów.

[madohora]

[madohora]

Cechą wyróżniającą religijność dawnych czasów byt kult miejsc męki Jezusa i tęsknota za Ziemią Świętą. Chrześcijanin w poprzednich stuleciach wierzył, że centrum świata znajduje się w Jerozolimie, a dzieje ludzkości znajdą tam swój koniec. Ta idea inspirowała pielgrzymki do tego miasta, wyprawy krzyżowe oraz powstawanie różnych sanktuariów, wzorowanych na wyidealizowanych planach Świętego Miasta. Ideę taką rozpowszechniał Kościół, pielgrzymi i pochodzące stamtąd zakony rycerskie.

[madohora]

Reguła bożogrobców zobowiązywała ten zakon do szczególnego kultu Grobu Chrystusowego i miejsc Jego męki. Służyła temu liturgia związana z pasją Jezusa i Krzyżem Świętym. Idea powstania kościoła jest zasługą zakonników właśnie tego zgromadzenia.

[madohora]

Podjęto decyzję o budowie kościoła przy drodze do Otmuchowa, dawnej siedziby kasztelanii, wchodzącej w skład księstwa biskupiego. Spełniono przy tym wymogi tzw. miary jerozolimskiej - odległość między nyskim ratuszem a kościołem jest taka sama jak odległość między domem Piłata a miejscem Ukrzyżowania Chrystusa w Jerozolimie.

[madohora]

Świątynię ufundowali ze składek mieszkańcy Nysy, a władze miejskie zobowiązały się opieki materialnej nad nią. Co roku, w Wielki Piątek, w samo południe, przybywała tu procesja z kościoła św. Jakuba. Zwyczaj ten przetrwał do roku 1945.

[madohora]

Zniszczona w czasie huraganu w 1660 roku wieżyczka kościelna została odbudowana osiemnaście lat później przez mistrza ciesielskiego Jerzego Hoertlinga z Nysy.

[madohora]

Kościół odnawiano w XIX wieku i na początku XXI wieku.

[madohora]

Salowy, trójprzęsłowy z trójbocznym zamknięciem od wschodu, na osi którego znajduje się sześcioboczna zakrystia. Na zewnątrz opięty skarpami o jednym uskoku, między którymi wbudowano kaplice i zakrystię. Okna zamknięte półkoliście, rozglifione, w kaplicach i zakrystii owalne. Na fasadzie frontowej, w szczycie, umieszczono podwójny krzyż bożogrobców - symbol związku świątyni z tym zakonem.

[madohora]

Chór muzyczny renesansowy, murowany, o prostym parapecie, podsklepiony krzyżowo, wsparty na dwóch kanelowanych kolumnach, dźwigających trzy arkady, z których skrajne są półkoliste, a środkowa o łuku spłaszczonym. W części północnej empory wbudowana cylindryczna klatka schodowa z kręconymi kamiennymi stopniami.

[madohora]

[madohora]

23 stycznia oddziały niemieckie wysadziły dwa mosty drogowe przez Odrę, co skomplikowało sytuację obrońców na wschodnim brzegu. Doszło także do pierwszych walk w obrębie wewnętrznego pierścienia, m.in. pod Zakrzowem i Groszowicami oraz wzdłuż linii kolejowej Kluczbork-Opole.

[madohora]

Radziecka komendantura wojenna przekazała władzę polskiej administracji. Do Opola przybyły pierwsze transporty przymusowych polskich wysiedleńców zza Buga. Rozpoczęło działalność Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika. Opole po raz kolejny zmieniło przynależność państwową razem z zachodnim Śląskiem. Po 610 latach przynależności do państw Pierwszej Rzeszy Niemieckiej i postcesarskich, ponownie zostało włączone w granice państwa polskiego.

[madohora]

[madohora]

W 1980 odbył się strajki ostrzegawcze opolskich załóg pracowniczych, m.in. ZPB „Frotex” w Prudniku, FSD w Nysie, Elektrowni Opole, Zakładach Koksowniczych w Zdzieszowicach. 29 września odbyło się spotkanie I sekretarza KW PZPR Józefa Masnego z działaczami MKZ NSZZ „Solidarność”. W czerwcu 1981 powstało Opolskie Towarzystwo Jazzowe z Tadeuszem Pabisiakiem na czele. 15 czerwca w opolskim amfiteatrze zorganizowane zostało spotkanie przewodniczącego NSZZ „Solidarność” Lecha Wałęsy z mieszkańcami Opolszczyzny. W listopadzie i grudniu w opolskich uczelniach WSP i WSI wybuchł strajk studentów związanych z NZS oraz pracowników działaczy „Solidarności”. Trwający ponad 20 dni strajk akademików był najdłuższą tego typu akcją protestacyjną przeprowadzoną w 1981 na Opolszczyźnie.

[madohora]

Powstanie kościoła ściśle wiąże się z bożogrobcami, którzy zostali sprowadzeni do Nysy z Miechowa pod Krakowem już na przełomie XII i XIII wieku. W roku 1346 zakonnicy ci zbudowali na Starym Mieście, przy kościele Maria in Rosis (Matki Boskiej Różańcowej) zespół klasztorno-szpitalny. Po pożarze tej siedziby w wyniku walk z husytami zostali przeniesieni do klasztoru przy Rynku Solnym. Tam następnie wznieśli w XV wieku kościół św. Krzyża.

[madohora]

Podupadły po wojnie trzydziestoletniej zakon bożogrobców dopiero na przełomie XVII i XVIII wieku zaczyna odzyskiwać swoją dawną świetność. Stało się to za sprawą biskupa Ludwika Franciszka von Neuburga, który dysponował wówczas specjalnymi cesarskimi funduszami przeznaczonymi na wspieranie kościoła katolickiego na Śląsku. Pochodziły one z rekompensaty za oddane protestantom 122 kościoły, zgodnie z traktatem z Altranstädt, zawartym w 1706 roku.