Zamek Lipowiec

[madohora]

[madohora]

Jeżeli nie mamy samochodu to dojazd nam się trochę komplikuje. bo musimy dostać się do Chrzanowa, stąd autobusem do miejscowości Babice a następnie pieszo na Zamek w Lipwocu - niestety wycieczkę musimy trochę odłożyć w czasie - bo zamek chwilowo jest zamknięty (remont)

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSÓW Z CHRZANOWA DO BABIC

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU NR 8 Z CHRZANÓW - BABICE

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU NR 38 CHRZANÓW - BABICE - SKRZYŻOWANIE

[madohora]

BABICE - wIEś., pow. chrzanowski, z WygiEłzowem i Lipowcem, 2568 n .a . morgów rozl., 115 domów, 749 dusz, parafia w miejscu, posterunek c. k. żandarMeryi, szkoła ludowa jedno-klasowa. B. leżą niedaleko drogi krajowej z Krakow a do Chełmka; w okolicy znajdują się pokłady żelaza i galmanu, gorzelnia, browar pospolity; ludność bardzo przemysłowa, trudni się koronkarstwem i koszykarstw em . W XII w. pod B. sól miano w dobyw ać. Par. kat. B, dek. nowogórskiego, wiernych 7298, obejmuje wsie: B., Kolonią,
Jankowice, Kwaczałę, Olszyny, Bozkochów, Mętków W . i M., Wygiełzów , Zagórze, Żarki, Źródła W. i M. W B. mały kościółek murowany, sklepiony.

[madohora]

Babice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy Babice. Dobra tabularne Stefanii Wysockiej i 1 współwłaściciela, położone w 1905 roku w powiecie chrzanowskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Sołectwo Babice zajmuje obszar 1205,5 ha (w tym: wieś Babice – 1089,5 ha, wieś Włosień 116 ha). W latach 1945–1975 w województwie krakowskim, epizodyczny okres przynależności do województwa katowickiego w latach 1975–1998, decyzją Edwarda Gierka I Sekretarza PZPR, chcącego osłabić potencjał przemysłowy Krakowa przenosząc najbardziej uprzemysłowione powiaty województwa krakowskiego tj. powiaty chrzanowski i olkuski do województwa katowickiego, a powiat oświęcimski do nowego województwa bielskiego, od 1999 roku Babice powróciły do naturalnych związków z Krakowem stając się częścią województwa małopolskiego.

[madohora]

[madohora]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.
zespół kościoła Wszystkich Świętych

[madohora]

DWÓR W WYGIEŁZOWIE

[madohora]

DWOREK WNĘTRZA *

[madohora]

Upiorna kareta z Lipowca
O widmowych karetach, spotykanych przeważnie na rozdrożach, leśnych duktach czy obok starych ruin, opowiada się w różnych zakątkach Polski, m. in. w Radłowie koło Olesna czy niedalekich Biskupicach. Największą jednak sławę zyskał fantom karety, ukazującej się nocami na drodze, prowadzącej od wsi Babice w pobliżu Chrzanowa do obronnego zamku Lipowiec, górującego nad okolicą. Czarny pojazd, zaprzężony w szóstkę karych koni, sunie bezgłośnie i bardzo szybko po stromej i wyboistej drodze, a na koźle nie widać nikogo. Z karety wysiada postawny mężczyzna w biskupich szatach oraz towarzyszący mu księża. Powoli kierują się ku wejściu na dziedziniec zamkowy. Chwilę potem z wnętrza wehikułu wyciągany jest siłą jakiś mężczyzna. Na podwórzu czeka już na niego kat, unoszący topór. I nagle widma znikają...

[madohora]

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki (parafia Wszystkich Świętych).
W Babicach ochrzczony został 2 kwietnia 1866 roku Franciszek Hodur, legendarny organizator i pierwszy biskup Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego, patriota, publicysta i poeta.

[madohora]

Zespół kościoła Wszystkich Świętych w Babicach – zabytkowy zespół kościoła znajdujący się w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w Babicach. Zespół, w skład którego wchodzi: kościół oraz dzwonnica wpisany został do rejestru zabytków nieruchomych.

[madohora]

W 1524 r. Jan Konarski ufundował kościół który spłonął. Nowy budynek – wykorzystując zachowane prezbiterium, nawę, zakrystię z kruchtą – wybudowano w 1763 roku. Fundatorem był bp. Kajetan Ignacy Sołtyk. W latach 1891–1898 przedłużono korpus oraz dobudowano parę kaplic. Plany sporządził miejscowy architekt Franciszek Urbańczyk. W 1909 r. dodano wieżę w fasadzie

[madohora]

Budynek orientowany, murowany, sklepiony, jednonawowy. Eklektyczny z elementami barokowymi. Prezbiterium węższe od korpusu, prostokątne.
Wystrój rokokowy pochodzi z 1778 roku;
w ołtarzach obrazy pędzla Wojciecha Eliasza i M. Przybysławowicza
Dzwonnica murowana – XVIII/XX w;
nagrobki na cmentarzu przykościelnym;
trzy pomniki przyrody: Lipa drobnolistna o obwodach: 295 cm 345 cm 360 cm

[madohora]

[madohora]

ZAMEK LIPOWIEC

[madohora]

ZAMEK LIPOWIEC NA MAPACH GOOGLE

[madohora]

ZAMEK LIPOWIEC NA MAPACH GOOGLE

[madohora]

[madohora]

Zamek Lipowiec – ruiny zamku biskupów krakowskich leżącego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, wybudowanego w systemie tzw. Orlich Gniazd, we wsi Babice w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim. Zamek jest zlokalizowany na wapiennym wzgórzu (362 m n.p.m.) o tej samej nazwie, będącym częścią Garbu Tenczyńskiego, na terenie rezerwatu przyrody „Lipowiec”, w sąsiedztwie wsi Wygiełzów i Babice.

[madohora]

Strategiczne położenie wzgórza przy szlaku z Krakowa na Śląsk, na którym znajdują się obecne ruiny zamku, zostało zauważone już w okresie rozbicia dzielnicowego monarchii piastowskiej, a niestabilność polityczna tego okresu była kolejnym argumentem za ulokowaniem na wzgórzu niewielkiej fortecy, która by chroniła handlowy szlak. Przed 1243 r. tereny te należały do małopolskiego rodu Gryfitów, następnie na krótko do klasztoru benedyktynek w Staniątkach, którego ksienią była córka właściciela dóbr babickich (do których należał Lipowiec) Klemensa z Ruszczy herbu Gryf. Od zakonu benedyktynek tereny te nabył biskup krakowski Jan Prandota, włączając je do własności biskupstwa krakowskiego, do którego jako domena kościelna należały do 1789. Z inicjatywy Jana Prandoty wybudowano, albo przynajmniej rozbudowano na wzgórzu twierdzę, wtedy jeszcze drewnianą, ale być może już z murowaną wieżą, której najstarsze partie pochodzą z drugiej połowy XIII wieku[2]. Zamek murowany najprawdopodobniej stopniowo zaczął powstawać od drugiej połowy XIII aż do początków XIV w.

[madohora]

W 1294 roku biskupem krakowskim został Jan Muskata, a ponieważ zamek Lipowiec należał do dóbr biskupstwa krakowskiego Muskata został jego gospodarzem, wykorzystując zamek jako punkt oporu wobec króla Władysława Łokietka. Z zamku Muskata razem ze swoim szwagrem Gerlachem de Kulpe dokonywał także wypadów rabunkowych, dokonując grabieży mienia okolicznej ludności. Zamek Lipowiec został przez Muskatę znacznie rozbudowany, chociaż trudno jest dokładnie określić skalę podjętych prac budowlanych. Po śmierci króla Czech i Polski, Wacława II oraz jego następcy, Wacława III, protektorów Muskaty, ten ostatni, po przejściowej zgodzie z Łokietkiem, popadł z nim w konflikt i został wygnany z diecezji (1306). Jednym z miejsc, gdzie się schronił, był właśnie zamek Lipowiec, w którym przebywał on okresowo aż do 1312 r., stawiając opór wojskom Łokietka.

[madohora]

Po okresie walk między Piastami i ustabilizowaniu się władzy po objęciu tronu przez Kazimierza Wielkiego, zamek Lipowiec pełnił funkcję twierdzy granicznej, strzegącej także przebiegający tutaj szlak handlowy z Małopolski na Śląsk. Wygląd zamku, z okresu końca XIII i pierwszej połowy XIV w., nie jest nam znany. Wiadomo tylko, że już wtedy stała kamienna wieża, o czym świadczą badania przeprowadzone nad dolnymi partiami obecnie stojącej wieży, które właśnie pochodzą z tego okresu. Jednakże nie była ona wtedy integralną częścią bryły budowli, tylko stanowiła odrębny, wolno stojący obiekt, mający na celu wzmocnienie obrony głównej bramy wjazdowej znajdującej się w jej pobliżu.

[madohora]

LIPOWIEC

[madohora]

W XIV i XV w. zamek był kilkakrotnie poddawany różnym rozbudowom, przebudowom i remontom, w zależności od celów, jakim miał on służyć. Zwłaszcza w XV w. obiekt znacznie się powiększył, poprzez rozbudowę jego korpusu, zbliżając się w swym obrysie do obecnego wyglądu z dominującą nad całością wieżą, już połączoną z resztą zamku, będąc zabudowaną w południowo-wschodnim narożu, powiększoną i przebudowaną z myślą o zastosowaniu artylerii (działobitnie i tarasy ze strzelnicami).

[madohora]

Cały obiekt otoczony był dość głęboką fosą, nad którą przerzucony był drewniany most, prowadzący do bramy z furtą dla pieszych. Znacznie niżej, od strony południowo-wschodniej zamku, wybudowano liczne, drewniane budynki gospodarcze, w wyniku czego powstało tzw. przedzamcze, które później (najprawdopodobniej pod koniec XV w.) zostało otoczone odrębnym murem z bramą wjazdową. Wzmocnienie obronności i modernizacja militarna wiązała się m.in. z niespokojnym okresem wojen husyckich w pierwszej połowie XV w., których teatr działań znajdował się przecież niedaleko, zwłaszcza, że jedna z baz husytów była umiejscowiona w Gliwicach na Śląsku, skąd dokonywano wypadów zbrojnych na tereny Małopolski.

[madohora]

Do znanych nam biskupów krakowskich, którzy aktywnie inicjowali prace na zamku, należą Wojciech Jastrzębiec (1412–1423) i Zbigniew Oleśnicki (1423–1451). O wkładzie tych postaci w rozbudowę zamku świadczą m.in. widoczne do dziś ich tarcze herbowe w ścianach dziedzińca zamku górnego. W 1444 r. Zbigniew Oleśnicki, wystawił w Lipowcu przywilej dla Księstwa siewierskiego, będącego nowym nabytkiem biskupstwa krakowskiego.

[madohora]

W XV w., zamek w dalszym ciągu pełnił funkcję strażniczą oraz rezydencjonalną biskupów krakowskich, jednakże rozszerzono ją na więzienie dla duchownych. Nowa rola, jak przypadła budowli, wiązała się z adaptacją na cele więzienne wielu pomieszczeń zamkowych, którą zapewne rozpoczęto w tym okresie. Do bardziej znanych więźniów Lipowca w tym stuleciu należał opat Mikołaj z Buska, uwięziony tu w 1437 r. Rola zamku lipowieckiego jako więzienia kościelnego wzrosła jednak dopiero od XVI w., co niewątpliwie związane było z rozwijającą się reformacją. Nie więziono tutaj tylko innowierców, ale także duchownych, za przestępstwa pospolite, jak np. braci zakonnych – franciszkanów z Krakowa – za zabójstwo Alberta Fontiniego – komisarza franciszkańskiej prowincji czesko-polskiej. Do najznaczniejszych więźniów Lipowca należał jednak Franciszek Stankar, Włoch z pochodzenia, wykładowca Akademii Krakowskiej. Został osadzony na zamku w 1550 r. za propagowanie unitarianizmu. Z pomocą przyjaciół wśród których był Andrzej Trzecieski zdołał jednak zbiec z zamku i już w dwa lata po uwięzieniu wydać dzieło o reformie Kościoła w Polsce, rozpoczęte jeszcze w więzieniu lipowieckim. W celach zamku wieziony był też Walenty z Krzczonowa a porwany przez ludzi biskupa Marcin Krowicki został uwolniony przez szlachtę w czasie transportu na zamek

[madohora]

LIPOWIEC *

[madohora]

Rozpoczęte już w XV w. prace adaptacyjne dla celów więziennych zamku nabrały rozmachu w XVI w., kiedy to zaczęto powiększać pomieszczenia przeznaczone na cele. Spłycono także fosę otaczającą zamek i postawiono w niej kamienne filary pod most, a w samym zamku przebudowano nieco ciągi komunikacyjne i schody. Były to chyba najbardziej zaawansowane prace budowlane na zamku w tym okresie. W dobie pokoju i stabilizacji tego regionu nie było konieczności, aby militarnie wzmacniać zamki. Większość tych prac prowadzonych była zapewne w pierwszej połowie XVI wieku z inicjatywy biskupa Jana Konarskiego (1503-1525) oraz w latach 50. – Andrzeja Zebrzydowskiego. Tak jak poprzednio o ich roli w rozbudowie zamku świadczą wmurowane tarcze herbowe na terenie zamku.

[madohora]

[madohora]

autobusy ZKKM CHRZANÓW PONOWNIE DOJADĄ POD SKANSEN

[madohora]

ROZKŁAD JAZDU=Y AUTOBUSU NR 17 A CHRZANÓW -WYGIEZŁÓW

[madohora]

WYGIEZŁÓW CHAŁUPA

[madohora]

Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie położony jest u stóp wzgórza Lipowiec, na którym zachowały się ruiny zamku o tej samej nazwie. Do końca 2006 r. Skansen i ruiny zamku Lipowiec znajdowały się pod zarządem Muzeum w Chrzanowie, a od 1 stycznia 2007 r. weszły w skład nowo utworzonej instytucji pod nazwą Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec – Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego. 31 grudnia 2011 r., decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum zostało wpisane pod pozycją 104 do Państwowego Rejestru Muzeów.

[madohora]

W roku 1965 z inicjatywy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie dr Hanny Pieńkowskiej powstał projekt sieci parków etnograficznych województwa krakowskiego. Przewidywał on organizację wojewódzkiego parku etnograficznego w trzech oddziałach: w Nowym Sączu, Tarnowie i na Podhalu, a także siedem skansenów regionalnych m.in. w Wygiełzowie. W tym okresie zbliżały się do końca prace konserwatorskie w ruinach zamku lipowieckiego. Zaistniały więc warunki sprzyjające utworzeniu w sąsiedztwie Lipowca muzeum na wolnym powietrzu. Budowę skansenu rozpoczęto w 1968 r. Zostały pozyskane i przeniesione na teren nowego skansenu dwa obiekty: dom miejski z Chrzanowa z 1804 r. oraz spichlerz z Kościelca z 1798 r. Po kilkunastomiesięcznym okresie badań terenowych trafiły tu kolejne obiekty, w tym okazała chałupa sołtysia z Przegini Duchownej z 1862 r., z wyjątkowo bogatym, oryginalnym wyposażeniem wnętrza. W kolejnych latach pozyskiwano dalsze obiekty architektury drewnianej: chałupy, stodoły, spichlerze, chlewik, kuźnię i olejarnię, a także zabytkowy kościół z Ryczowa z początku XVII wieku. Oficjalne otwarcie i udostępnienie do zwiedzania pierwszych obiektów nastąpiło w październiku 1973 r. Aktualna ekspozycja obejmuje 27 zabytkowych obiektów drewnianych wzbogaconych o małą architekturę (kapliczki, studnie, pasieki), które zostały rozmieszczone w sektorach małomiasteczkowym i wiejskim. Nadwiślański Park Etnograficzny prezentuje kulturę Krakowiaków Zachodnich.

[madohora]

Krakowiacy Zachodni to grupa etniczna zamieszkująca tereny na zachód od Krakowa po obu stronach Wisły. Oskar Kolberg podzielił tę grupę na: Krakowiaków właściwych (zamieszkujących tereny po Pieskową Skałę, Krzeszowice i Alwernię), Górniaków lub Górników (mieszkających dalej na zachód, po rzekę Przemszę) i Podgórzan, związanych z prawym brzegiem Wisły aż po Myślenice, Wadowice i Kęty. Elementami wyróżniającymi Krakowiaków Zachodnich od innych grup etnicznych były między innymi ubiór i budownictwo. W ubiorze męskim Krakowiaków Zachodnich typowa była biała, zapinana na haftki sukmana „chrzanówka” i granatowe lub prążkowane spodnie, do tego buty czarne z cholewami. Nakrycie głowy stanowiła czerwona rogatywka z pawim piórem albo wysoki czarny kapelusz. Najważniejszym elementem stroju kobiecego był gorset początkowo czarny albo granatowy, sukienny, gładki, później zdobiony haftem, koralikami lub cekinami. Charakterystyczne były również barwne spódnice i białe haftowane bądź wzorzyste barwne chusty czepcowe.

[madohora]

Podstawowymi cechami budownictwa wiejskiego w tym regionie były: konstrukcje zrębowe, ściany z zewnątrz myte, szpary uszczelnione mchem lub słomą oraz bielone wapnem lub w odcieniu niebieskim, dach czterospadowy kryty strzechą. We wnętrzu przeważał układ półtoratraktowy. Stodoły sytuowano w pobliżu chałupy, natomiast pomieszczenia dla zwierząt pod jednym dachem z domem mieszkalnym.

[madohora]

Chałupa z Przeciszowa/pow. oświęcimski/ z 1837 r.

Chałupa ufundowana przez rodzinę Kasperków o konstrukcji zrębowej, w węgłach łączony na nakładkę, osadzony na kamiennej podmurówce z piwnicą dostępną z sieni. Uszczelnienia pomiędzy belkami ścian wypełnione gliną i pobielone wapnem. Dach czterospadowy, kryty słomą. Wnętrze dwutraktowe, symetryczne o dwóch izbach z frontu i dwóch komorach w trakcie tylnym rozdzielonych przelotową sienią, osobne wejście posiadają stajnia i składzik.

[madohora]

Kuźnia z Liszek (pow. krakowski) z II połowy XIX wieku

Budynek z półokrąglaków wiązanych w węgłach „ na obłap”. Dach kryty dranicami, dwuspadowy z frontu nadwieszony z wydatnym podcieniem. Na podcieniu kowal podkuwał konie, naprawiał wozy i metalowe sprzęty rolnicze. W jej wnętrzu kamienne palenisko, obok skórzany miech do podtrzymywania żaru. Na ekspozycji można zobaczyć kowalskie narzędzia, ręczną wiertarkę, kowadło, czy kowalski młot.

[madohora]

NARZĘDZIA

[madohora]

WIDOK NA ZAMEK LIPOWIEC

[madohora]

Izba po drugiej stronie sieni urządzona meblami chłopskimi. Malowany w kwiaty kredens i skrzynię do przechowywania kobiecego stroju krakowskiego zwyczajowo wnosiły w posagu córki zamożnych gospodarzy. Na manekinie przy kołysce odświętny strój krakowski, był noszony na przełomie XIX/XX wieku, we wsiach na terenie gminy Babice. Obszerna komora z oknem służyła do spania dla starszych córek. Na jej wyposażeniu oprócz skrzyń, łóżka i malowanej szafy znajduje się duży magiel. W sieni szerokie trzony kominowe (spędzane) z łukowym sklepieniem. W nich umieszczone jest palenisko dla pieca grzewczego stojącego w izbie paradnej oraz wnęka paleniska kuchni letniej. Na ekspozycji w sieni zobaczyć można stępę przysiadkową, żarna, koryto na świnię, czy stągiew na wodę.

[madohora]

Stodoła plebańska z Regulic (pow. chrzanowski) z końca XVIII wieku.

Zbudowana została na planie ośmioboku, konstrukcji zrębowej, na wysokiej kamiennej podmurówce, przykryta dachem wielopłaszczyznowym, krytym słomą. Jego dolna krawędź wzmocniona gontami. Wnętrze symetryczne z „ boiskiem” pośrodku i sąsiekami po bokach. Stodoła należała do parafii rzymsko – katolickiej. Aktualnie obiekt służy jako magazyn.

[madohora]

Stodoła ośmioboczna z Przeciszowa (pow. oświęcimski) z II połowy XIX wieku.

Obiekt zrębowy z okrąglaków wiązanych „ na obłap”. Dach konstrukcji krokwiowo – jętkowej, kryty słomianą strzechą. Wrota obustronne, osadzone na biegunach. Nad wrotami wjazdowymi ruchoma połać strzechy umożliwiająca wjazd wozu sianem lub zbożem. Wnętrze dzieli się na środkowe klepisko i dwa sąsieki, gdzie zobaczyć można podręczne sprzęty obrazujące cykl obróbki ziarna takie jak cepy do ręcznego młócenia zboża, żarna do mielenia, stępa przysiadkowa służąca do „chrustania” kaszy. W stodole odbywają się lekcje warsztatowe „Od ziarna do chleba”.

[madohora]

Spichlerz dworski z Kościelca (gmina Chrzanów) z 1798 r.

Budynek należał do zabudowań folwarcznych, w majątku Adama hrabiego Starzeńskiego. Ściany z bali o konstrukcji zrębowej osadzone na kamiennej podmurówce. Dach gontowy, czterospadowy nadwieszony nad wejściem. W połaciach dachowych dwie ”powieki” doświetlające strych. Wnętrze jednoprzestrzenne z wąskimi otworami wentylacyjnymi w ścianach. Obiekt przeznaczony na ekspozycje czasowe.

[madohora]

W izbie ekspozycja „ Sklep towarów mieszanych z lat 30 XX w.”, której wyposażenie pochodzi ze sklepów z Trzebini oraz z Jaworzna. Ekspozycja połączona jest ze sprzedażą pamiątek i wyrobów współczesnego rękodzieła. W izbie położonej naprzeciwko sklepu mieści się Powiatowe Centrum Informacji Turystycznej. Pozostałe pomieszczenia służą do celów magazynowo- biurowych.

[madohora]

W najbliższym otoczeniu domu mieszkalnego stoi dzwonek „na Anioł Pański”, jest to rekonstrukcja sygnaturki z Rozkochowa z II poł. XIX w. We wsiach, w których nie było kościoła, o stałych porach dzwoniono nim na modlitwę lub w razie potrzeby na alarm. Przy płocie wyplatanym z wikliny, zobaczyć można usypany ziemny kopczyk, nakryty snopkiem słomy, służył on do przechowywania ziemniaków.

[madohora]

Chałupa z Podolsza (pow. wadowicki) z 1862 r.

Budynek o konstrukcji zrębowej, wiązany w węgłach na nakładkę z przyciętymi ostatkami. Zrąb osadzony na kamiennej podmurówce, nakryty czterospadowym dachem słomianym. Uszczelnienia między belkami wypełnione gliną i pomalowane na niebiesko podobnie jak główki zawęgłowań. Wnętrze półtoratraktowe o dwóch izbach rozdzielonych sienią i komorą. Drzwi wejściowe z łukowym nadprożem charakterystycznym dla góralskiej ciesiołki.

[madohora]

Spichlerz z Giebułtowa (pow. krakowski) z połowy XIX wieku.

Budynek należał do folwarku zakonu sióstr Wizytek. Ściany o konstrukcji zrębowej z bali przyciosanych obustronnie, wiązanych na nakładki. Dach czterospadowy kryty słomą z dwoma „powiekami„ doświetlającymi strych. Budynek osadzony na wysokich kamiennych „peckach” usprawniających wentylację z wydatnym podcieniem od strony frontowej wspartym na 4 słupkach z zastrzałami. Wnętrze jednoprzestrzenne, służy za magazyn zbiorów muzealnych.

[madohora]

Dom małomiasteczkowy z Chrzanowa z 1804 r.

Budynek o konstrukcji zrębowej, charakterystyczny dla zabudowy podmiejskiej. Wzniesiony został z fundacji Franciszka Bulińskiego przez majstra ciesielskiego Józefa Marmulewica. Zbudowany został z okrąglaków przyciosanych od wewnątrz, wiązanych w narożach na zakładkę. Osadzony na kamiennej podmurówce z piwnicą dostępną z izby. Belki ścian uszczelnione gliną i bielone. Drzwi wejściowe z nadprożem o wykroju półkolistym typowym dla domów starszych, wznoszonych do połowy XIX wieku. Dach wysoki, czterospadowy, kryty gontem, z otworem w kształcie powieki doświetlającej strych. Wnętrze niesymetryczne, składa się z izby, kuchni, komory i narożnej sieni.

[madohora]

Na ekspozycji garncarskiej wyposażonej w koła do toczenia garnków odbywają się zajęcia edukacyjne „Nie święci garnki lepią”. Duża izba przeznaczona jest do prowadzenia lekcji muzealnych z zakresu szerokiej obrzędowości i plastyki: „Na szkle malowane”, „Strój krakowski”, czy „Zwyczaje i ozdoby świąt Bożego Narodzenia”.

[madohora]

Stodoła ośmioboczna plebańska z Regulic z poł. XIX w. - widok z boku

[madohora]

SKANSEN POWOJE

[madohora]

FIGURA

[madohora]

WNĘTRZE CHAŁUPY

[madohora]

CHAŁUPA SOŁTYSIA

[madohora]

SKANSEN KRZYŻ

[madohora]

CHAŁUPA Z PRZECISZOWA

[madohora]

Chałupa z Przeciszowa znajdująca się na terenie skansenu to obiekt o konstrukcji zrębowej, w węgłach łączony na nakładkę, osadzony na kamiennej podmurówce z piwnicą dostępną z sieni.
Dach chałupy jest czterospadowy, kryty słomą. Do wnętrza prowadzą drzwi z półkoliście zwieńczonym nadprożem. Wnętrze jest symetryczne, dwutraktowe o dwóch izbach z frontu i dwóch komorach w trakcie tylnym, rozdzielonych przelotową sienią.
W jednej z izb ( znajdujący się po prawej stronie od wejścia) ustawiono warsztat szewski oraz warsztat tkacki, w ten sposób przedstawiając najbardziej znane tradycyjne rzemiosła z regionu Krakowiaków Zachodnich. Zachowany i użytkowany tradycyjny warsztat tkacki, umożliwia prowadzenie pokazu i zajęć edukacyjnych pn. „Jak to ze lnem było”. W komorze, za tą izbą zgromadzono różnorodny sprzęt do przechowywania zasobów żywnościowych.
W drugiej izbie, po przeciwnej stronie sieni, urządzono klasę lekcyjną nawiązującą swoim wyposażeniem i układem do okresu dwudziestolecia międzywojennego. W izbie tej, prowadzone są zajęcia warsztatowe pn. „Tabliczka i obsadka czyli w szkole naszych dziadków”. W sąsiedniej komorze, z oknem i oddzielnym wejściem zaaranżowano mieszkanie nauczyciela. Wnętrze izby wyposażone jest w meble, sprzęty i naczynia pochodzące z początku XX wieku.
Pod wspólnym z chałupą dachem znajduje się stajnia i składzik, posiadające oddzielne wejścia.

[madohora]

Chałupa z Płazy z końca XIX w., biedniacka, w której znajduje się gospodarstwo zielarki i warsztat do szycia koszyków z korzenia sosny.

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW ULE.

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW DROGA

[madohora]

SKANSEN OGRÓDEK ROŚLINKI

[madohora]

KWIATY

[madohora]

Dwór z Drogini został zbudowany w 1730 roku przez Adama Jordana. Ostatnimi właścicielami dworu był szlachecki ród Janota Bzowscy. Po 1945 roku, dwór i majątek w Drogini zostały znacjonalizowane, odebrane prawowitym właścicielom i przeznaczone na działalność różnorodnych instytucji: magazyn nawozów sztucznych i sprzętu rolniczego, przedszkole. W 1985 roku, nastąpiła rozbiórka dworu w związku z budową dobczyckiego zbiornika wodnego. Dwór, a dokładnie jego elementy zostały przeniesione do skansenu w Wygiełzowie w 1996 roku, gdzie w latach 2002- 2006 dokonano rekonstrukcji obiektu .
Dwór znajdujący się na terenie skansenu jest rekonstrukcją stanu dworu z czasów Adama Jordana wraz z uwzględnieniem późniejszych przekształceń i dobudowań zrealizowanych w II poł. XIX wieku.
Zbudowany jest z belek ułożonych na zrąb, długie belki układane są na styk i łączone na tzw. zamek ciesielki. Zgodnie z faktami historycznymi, zewnętrzne ściany dworu są potynkowane, a następnie pomalowane na biało. Dwór nakryty jest dachem łamanym tzw. polskim. Do obiektu dodano kamienny portyk wykonany z piaskowca, składający się z masywnych filarów oraz zdwojonych kolumn umieszczonych na cokole. Całość portyku wieńczy trójkątny fronton, w którego pole wmurowano tarczę z płaskorzeźbionym herbem Nowina rodu Janota Bzowscy.
Wnętrze jest dwutraktowe, zawiera amfiladowy układ pomieszczeń. Wchodząc do dworu przez portyk, na prawo od sieni znajduję się sala konferencyjna z wprawioną oryginalna belką stropową z datą 1730 roku( data budowy dworu), mała sala wystaw czasowych oraz pomieszczenia administracji muzeum. Na lewo od sieni, znajduję się część muzealna z ekspozycją stałą “Mieszkanie zamożnej rodziny szlacheckiej w okresie od połowy XIX wieku do 1945 roku”. Na poddaszu dworu znajdują się natomiast pomieszczenia administracji muzeum.

[madohora]

SALA MYŚLIWSKA

[madohora]

WYGIEŁZÓW PIEC KAFLOWY.

[madohora]

– Noc Muzeów „ Wieczorem we dworze zdarzyć się może…”
Wydarzenie organizowane w ramach ogólnopolskiej Nocy Muzeów. W trakcie majowego wieczoru, uczestnicy mogą wziąć udział w licznych atrakcjach, a także poznać interesujące, czasem intrygujące historie dotyczące eksponatów z kolekcji muzeum.

[madohora]

– Regionalne Spotkanie Kół Gospodyń Wiejskich
Regionalne Spotkania KGW to łącznie pięć spotkań, które odbywały się w okresie od 14.11- 12.12.2018 roku. W czasie trwania spotkań prowadzone były wykłady, warsztaty z zakresu stroju, muzyki, reżyserii, obrzędowości, kulinariów czy plastyki obrzędowej. Spotkania prowadzone były przez specjalistów
z poszczególnych dziedzin, dostosowane do potrzeb, poziomu wiedzy i świadomości lokalnego odbiorcy.

[madohora]

Wybrane wystawy czasowe prezentowane w przestrzeniach dworu z Drogini:
( sala konferencyjna/ sala wystaw czasowych)

„ Lalki Świata z kolekcji Ewy i Jagody Liszki”- 2020 r.
„ Z gliny stworzone. Kamionka ze zbiorów Muzeum Ceramiki w Bolesławcu” – 2019 r.
„ Morskie impresje Józefa Mularczyka”- 2018 r.
„ Tak powstawaliśmy…” wystawa związana z jubileuszem Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny
w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec – 2018 r.
„ Budownictwo ludowe Krakowiaków Zachodnich”- 2017 r. / 2018 r.
„ Instrumenty wiejskich muzykantów”- 2017 r.
„ Niciane cudeńka”- 2017 r.
„ Duma Krakowiaków – hafty białe i kolorowe” – 2016 r.
„ Zofia Rydet. Zapis socjologiczny ( 1978- 1990) – 2016 r.
„ Życie na dachu świata- Nepal”- 2015 r.
„ Wiatraki polskie – wystawa fotograficzna”- 2015 r.
„ Ogrody polskie, ogrody krakowskie” – 2014 r.
„ Górniacy vs. Górnicy- Chrzanowskie w pracach Oskara Kolberga”- 2014 r.
„ Tajemnice dobrego ożenku” – 2013 r.
„ Tatry i Podhale w fotografii Walerego Eliasza Radzikowskiego”- 2013 r.
„ Piwowarstwo”- 2012 r.
„ Z kuchni na salony”- 2012 r.
„ Historia czasem się toczy” – 2011 r.
„ Święta nie z tej ziemi”- 2011 r.
„ Ocalić pamięć dworów” – 2010 r.
„ Z kafeterii czy z imbryka. Akcesoria kawowe i herbaciane”- 2008 r.
„ Szopki i akcesoria kolędnicze”- 2007 r.

[madohora]

DWÓR POKOJE

[madohora]

DWOREK POKÓJ MYŚLIWSKI.

[madohora]

SKANSEN KRZYŻE

[madohora]

SKANSEN

[madohora]

SKANSEN DWOREK

[madohora]

DWOREK WNĘTRZA

[madohora]

WYGIEŁZÓW OGRÓDEK

[madohora]

GOŁĘBNIK

[madohora]

W roku bieżącym, Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie został powiększony o nowy obiekt, remizę strażacką.
Remiza jest rekonstrukcją zabytkowej remizy strażackiej pochodzącej z miejscowości Złotniki, w gminie Igołomia – Wawrzeńczyce w powiecie krakowskim. Została ona wzniesiona w latach 30 XX wieku przez Ochotniczą Straż Pożarną w Złotnikach z przeznaczeniem na magazyn sprzętu pożarniczego.

[madohora]

W remizie, znajduje się ekspozycja stała pn. „Bogu na chwałę, ludziom na pożytek” ukazująca rolę strażaków ochotników w życiu społecznym i kulturalnym społeczności wiejskiej. Na wystawie zaprezentowano eksponaty pochodzące ze zbiorów Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec oraz ze zbiorów Małopolskiego Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. Ponadto wystawę uzupełniają reprodukcje fotografii pochodzące z: Archiwum Państwowej Straży Pożarnej w Chrzanowie, Archiwum Małopolskiego Muzeum Pożarnictwa w Alwerni, Archiwum prywatnego Blankensteinów z Babic.

[madohora]

Dzwonnica alarmowa z Nowej Góry z 1778 r.

Dziś zaprezentujemy dzwonnicę alarmową, stojącą tuż obok kościoła, w zespole plebańsko- kościelnym. W roku 1970 dzwonnica została pozyskana i przeniesiona na teren skansenu, a już trzy lata później została odbudowana i oddana do użytku. Dzwonnica alarmowa pochodzi z Nowej Góry ( obecnie gmina Krzeszowice), została zbudowana w 1778 roku przez cieślę Bartłomieja Kitę Kicińskiego. Jest to obiekt o konstrukcji słupowej, szalowany deskami, posiadający dach kryty gontem z sygnaturką zwieńczoną baniastym, barokowym hełmem.

[madohora]

KOŚCIÓŁ Z RYCZOWA

[madohora]

Na ścianach nawy, w partiach przyokiennych widoczne są fragmenty malowideł z XVIII wieku, przedstawiające 4 biskupów: św. Stanisława, św. Wojciecha ( z prawej strony), św. Mikołaja, św. Marcina ( z lewej strony). Malowidła te zostały odsłonięte w trakcie prac konserwacyjnych kościoła prowadzonych już w skansenie. Nawę od prezbiterium oddziela belka tęczowa z grupą pasyjną, którą tworzą trzy rzeźby: Chrystusa na Krzyżu, Matki Boskiej i św. Jana.
Polichromia ścian i stropów kościoła pochodzi z 1930 roku i została wykonana wedle projektu Jerzego Fedkowicza. Głównym motywem zdobniczym ścian są stylizowane kwiaty na ulistnionej wici roślinnej, w które w nawie na zaskrzynieniach, wkomponowano 12 obrazów z popiersiami apostołów. Na stropach zawieszone są XIX wieczne obrazy olejne św. Trójcy i Matki Boskiej Wniebowziętej.

[madohora]

Dotychczas w kościele odbywały się m.in.: okolicznościowe nabożeństwa, oraz koncerty w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Kameralnej i Organowe.

[madohora]

Z Lipowca pewna baronowa
Na bardzo wiele była gotowa
Lecz na nic jej trudy
Bo na razie same nudy
Może pojedzie do Krakowa

[madohora]

[madohora]

Dom małomiasteczkowy z Chrzanowa z 1804 r.
Budynek o konstrukcji zrębowej, charakterystyczny dla zabudowy podmiejskiej. Wzniesiony został z fundacji Franciszka Bulińskiego przez majstra ciesielskiego Józefa Marmulewica. Zbudowany został z okrąglaków przyciosanych od wewnątrz, wiązanych w narożach na zakładkę. Osadzony na kamiennej podmurówce z piwnicą dostępną z izby. Belki ścian uszczelnione gliną i bielone. Drzwi wejściowe z nadprożem o wykroju półkolistym typowym dla domów starszych, wznoszonych do połowy XIX wieku. Dach wysoki, czterospadowy, kryty gontem, z otworem w kształcie powieki doświetlającej strych. Wnętrze niesymetryczne, składa się z izby, kuchni, komory i narożnej sieni.

[madohora]

W izbie ekspozycja „ Sklep towarów mieszanych z lat 30 XX w.”, której wyposażenie pochodzi ze sklepów z Trzebini oraz z Jaworzna. Ekspozycja połączona jest ze sprzedażą pamiątek i wyrobów współczesnego rękodzieła. W izbie położonej naprzeciwko sklepu mieści się Powiatowe Centrum Informacji Turystycznej. Pozostałe pomieszczenia służą do celów magazynowo- biurowych

[madohora]

Izba po drugiej stronie sieni urządzona meblami chłopskimi. Malowany w kwiaty kredens i skrzynię do przechowywania kobiecego stroju krakowskiego zwyczajowo wnosiły w posagu córki zamożnych gospodarzy. Na manekinie przy kołysce odświętny strój krakowski, był noszony na przełomie XIX/XX wieku, we wsiach na terenie gminy Babice. Obszerna komora z oknem służyła do spania dla starszych córek. Na jej wyposażeniu oprócz skrzyń, łóżka i malowanej szafy znajduje się duży magiel. W sieni szerokie trzony kominowe (spędzane) z łukowym sklepieniem. W nich umieszczone jest palenisko dla pieca grzewczego stojącego w izbie paradnej oraz wnęka paleniska kuchni letniej. Na ekspozycji w sieni zobaczyć można stępę przysiadkową, żarna, koryto na świnię, czy stągiew na wodę.

[madohora]

Chałupa z Podolsza (pow. wadowicki) z 1862
Budynek o konstrukcji zrębowej, wiązany w węgłach na nakładkę z przyciętymi ostatkami. Zrąb osadzony na kamiennej podmurówce, nakryty czterospadowym dachem słomianym. Uszczelnienia między belkami wypełnione gliną i pomalowane na niebiesko podobnie jak główki zawęgłowań. Wnętrze półtoratraktowe o dwóch izbach rozdzielonych sienią i komorą. Drzwi wejściowe z łukowym nadprożem charakterystycznym dla góralskiej ciesiołki.

[madohora]

W izbie po lewej stronie sieni urządzono klasę lekcyjną charakterystyczną dla okresu dwudziestolecia międzywojennego. Na ekspozycji prowadzone są zajęcia warsztatowe „W szkole naszych dziadków”. W sąsiedniej komorze, z oknem i oddzielnym wejściem zaaranżowano mieszkanie nauczyciela, gdzie zobaczyć możemy piec zwany „kozą”.

[madohora]

Chlewik dla świń z Kaszowa (pow. krakowski) z II połowy XIX wieku.
Budynek o zrębowej konstrukcji ścian z okrąglaków osadzonych na kamiennych „Peckach”. Dach kryty słomą, dwuspadowy. Wnętrze dwukomorowe.

[madohora]

Stodoła plebańska z Regulic (pow. chrzanowski) z końca XVIII wieku.
Zbudowana została na planie ośmioboku, konstrukcji zrębowej, na wysokiej kamiennej podmurówce, przykryta dachem wielopłaszczyznowym, krytym słomą. Jego dolna krawędź wzmocniona gontami. Wnętrze symetryczne z „ boiskiem” pośrodku i sąsiekami po bokach. Stodoła należała do parafii rzymsko – katolickiej. Aktualnie obiekt służy jako magazyn.

[madohora]

Park Etnograficzny
Godziny otwarcia
w tygodniu oraz sobota, niedziela i święta:
w sezonie letnim (1 marzec – 31 sierpnia)
od 9.00 do 18.00

W terminie 1.03– 31.03 Park Etnograficzny Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie jest nieczynny.

w sezonie jesiennym ( 1 września – 31 października)
od 9.00 do 17.00
w sezonie zimowym (1 listopad – 28/29 luty)
od 9.00 do 15.00

[madohora]

Zamek Lipowiec

[madohora]

Odbudową zajął się biskup Jakub Zadzik. Poprawiono mury, odbudowano drugą basztę, na nowo pokryto dachy. Ze względu na zły stan zabudowy zamek przestał być siedzibą biskupów. Rolę tę przejął obszerny dwór u podnóża Lipowca. W 1655 r. zamek nie zdołał obronić się przed nowoczesną armią szwedzką. Po blisko dwuletnim pobycie generał Wirtza opuścił zamek – rozpoczął się długi okres upadku. Pobyt wojsk okupanta przyczynił się do znacznej dewastacji, stracił rolę rezydencji, bo nie mógł sprostać wymogom wygody i reprezentacji. Podźwignął się jeszcze w XVIII wieku, zaadaptowany do zmiennych funkcji przez biskupa Felicjana Szaniawskiego, który w 1720 r. przystąpił do odbudowy zamku przystosowując go na miejsce rekolekcji i dom poprawy dla księży. Opiekę nad nim powierzył konwentowi misjonarzy ze Stradomia. W 1780 r. dobra lipowieckie wraz z zamkiem przejęto na rzecz skarbu państwa.

[madohora]

SZYKUJE SIĘ OBLĘŻENIE ZAMKU LIPOWIEC - Przełom (archiwum)

[madohora]

LIPOWIEC,
dojazd koleją do Trzebini. Zamek Lipowiec od XV w. był więzieniem dla zasądzonych przez biskupa. Profesor uniw. Fr. Starkar w XVI stuleciu odsiadywał tutaj karę za szerzenie herezji i z więzienia po sznurze związanym z chust. k udało sic nm spuścić na dół i uciec. Zamek w XVII wieku zniszczony przez Szwedów, z czasem strawiony przez pożar popadł w ruinę. Fundamenty zamku pochodzą z średniowiecza, reszta z późniejszych czasów. Nad murami ruin wznosi się do dziś dnia. wieża zamieniona od XV w. na turmę więzienną. Grubość murów wieży miejscami wynosi d.15 m. We wieży znajduje się otwór do którego na kołowrocie spuszczano więźniów.

[madohora]

XVII w. nie był dla zamku zbyt łaskawy: zniszczenia w wyniku pożaru zamku w 1629 r. i później najazdu szwedzkiego z lat 50., rozpoczęły stopniowy proces upadku Lipowca. Innym czynnikiem powodującym powolny zmierzch budowli była jego przestarzałość jako obiektu mieszkalnego, nie spełniającego już wymogów barokowych rezydencji – tym samym Lipowiec przestał już być siedzibą biskupów krakowskich, którzy w pobliżu niego wznieśli nowy, drewniany dwór, który miał spełniać tę funkcję.

[madohora]

Spichlerz plebański z Tenczynka (pow. krakowski) z 1726 roku.

Budynek z jednoprzestrzennym wnętrzem, o zrębowej konstrukcji ścian, na wysokiej kamiennej podmurówce, nakryty dwuspadowym dachem, krytym gontem. Nad wejściem, w ścianie szczytowej wydatny podcień wsparty na słupkach wzmocnionych zastrzałami. Spichlerz należał do parafii rzymsko-katolickiej. Obiekt zaadaptowany na pracownię stolarsko-konserwatorską.

[madohora]

W po prawej stronie od wejścia izba kuchenna wyposażona w meble, sprzęty i naczynia pochodzące z początku XX wieku. Najbliżej okna ulokowany warsztat szewski, na którym szewc szył nowe trzewiki ze skóry na uniwersalnym kopycie bez różnicowania na stopę prawą i lewa. Na środku izby stary warsztat tkacki przywieziony z Orawy, z kolei w komorze za izbą zobaczyć można pomocnicze narzędzia tkackie: wijadło, szpularz, rytki oraz narzędzia do wstępnej obróbki lnu; międlica do łamania zdrewniałych powłok, „szczeć” do wyczesywania paździerzy, „kądziel” do przędzenia nici. W sieni przy drzwiach stoi rower z 1935 roku na drewnianych rafkach.

[madohora]

STODOŁA

[madohora]

Olejarnia z Dąbrowy Szlacheckiej z powiatu krakowskiego, zbudowana została w II połowie XIX wieku. W 1902 roku, obiekt przeszedł gruntowny remont, co potwierdza data „1902” widniejąca na nadprożu drzwi wejściowych. Olejarnia od roku 1945 służyła właścicielom jako stodoła pomocnicza.
W 1970 roku, olejarnia została przeniesiona na teren Muzeum- Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie. Po odbudowie i urządzeniu wnętrza, olejarnia została oddana do użytku i celów eksploatacyjnych w 1976 roku. Jako obiekt przemysłowy dołączyła do zespołu zagrody sołtysiej z Przegini Duchownej.
Olejarnia o konstrukcji zrębowej, zbudowana jest z półokrąglaków łączonych w węgłach „ na obłap”, osadzona jest na podmurówce z kamienia. Posiada czterospadowy, strzelisty dach, kryty słomą. Wnętrze olejarni jest jednoprzestrzenne z glinianą polepą. Wyposażona jest w kompletne, oryginalne sprzęty służące do wyrobu oleju: dwie, drewniane stępy nożne do miażdżenia siemienia lnianego, prasę taranową do tłoczenia oleju, palenisko do podgrzewania mączki .
Tradycyjny, jeden cykl tłoczenia oleju trwał około 20 minut. Przebiegał on według ściśle określonych etapów: najpierw rozdrabniano nasiona, potem przystępowano do zagniecenia ciast czyli matowienia, kolejno zasmażania i wytłaczania. W olejarni najczęściej stosowanymi roślinami do wyroby oleju były: len, konopie, mak, rzepak, słonecznik, gorczyca. Olej spożywano zazwyczaj w stanie surowym, najczęściej świeży z solą, chlebem i cebulą, używany był też jako omasta ziemniaków czy barszczu. Olej, a zwłaszcza olej lniany miał wszechstronne zastosowania jako środek leczniczy. Leczono nim m.in: schorzenia żołądka i jelit, kaszel, duszności, bóle nerek i kolki. Zewnętrznie powszechnie używano go do leczenia wrzodów, odmrożeń i oparzeń skóry.

[madohora]

SKANSEN RZEŹBY

[madohora]

Pożar, który wybuchł w sierpniu 1629 r., strawił znaczną część drewnianych zabudowań i dotknął głównie górną część zamku. Inwentarz z 1645 r. świadczy o znacznych rozmiarach zniszczeń, które starał się zniwelować biskup Jan Zadzik w latach 40. XVII w., będąc inicjatorem odbudowy i przebudowy przedzamcza, które miało głównie charakter gospodarczy.

[madohora]

Szwedzi zajęli Lipowiec 9 października 1655 r., ustanawiając w nim kwaterę główną m.in. z uwagi na kontrolę szlaku wodnego niedalekiej Wisły. Opuścili go dopiero latem 1657 r., paląc go na odchodnym. Zdewastowany i zaniedbany obiekt popadający w ruinę trwał tak do lat 30. XVIII w., gdy decyzję o jego odbudowie podjął biskup krakowski Konstanty Felicjan Szaniawski. Zanim to jednak nastąpiło zamek gościł w swych murach, 17 sierpnia 1683 r., króla Jana III Sobieskiego, który zatrzymał się tutaj na odpoczynek podczas wyprawy na Wiedeń. Wydarzenie to upamiętnione jest wmurowaniem tablicy kamiennej, w sieni przejazdowej na dziedziniec, z okazji trzechsetnej rocznicy tej wizyty.

[madohora]

SKANSEN OGRÓDEK,

[madohora]

Wspomniana odbudowa zamku przez biskupa Konstantego Felicjana Szaniawskiego miała na celu przystosowanie obiektu na dom poprawy dla duchownych. Prace w tym kierunku podjęto w latach 20. XVIII w. i kontynuowano w latach 50., już za czasów kolejnego biskupa Andrzeja Załuskiego. Poza niezbędnymi konserwacjami na zewnątrz zamku, przebudowa dotyczyła głównie jego wnętrza, czyli pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych – wybudowano m.in. nową klatkę schodową w południowo-zachodnim narożniku budowli. Efekty tej przebudowy są widoczne do dziś, gdyż później nie podejmowano już żadnych poważniejszych prac budowlanych na terenie zamku, ograniczając się co najwyżej do bieżących remontów.

[madohora]

W 1789 r., po śmierci biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka, zamek Lipowiec przeszedł na rzecz skarbu państwa na mocy reformy cesarza Józefa II, a następnie dostał się w ręce prywatne. W 1800 r. na zamku wybuchł bardzo duży pożar, który obok zniszczeń wnętrz, strawił znaczną część dachu

[madohora]

Po tych ciosach budowla była tylko częściowo zamieszkana niemal do końca lat 40. XIX w., potem zamek był już opuszczony, a to znacznie przyczyniło się do postępującej dewastacji obiektu, co jest uwidocznione na szeregu dziewiętnastowiecznych rycin, dla których zamek ten był wdzięcznym tematem. Wtedy też zaczęto naukowo opracowywać jego dzieje – powstała monografia autorstwa Władysława Łuszczkiewicza w latach 80. XIX w.
W 1868 roku hr. Guido Donnersmarck kupił zamek wraz jego dobrami w tym z dużą ilością lasów od Antoniny Łąskiej.

[madohora]

Coraz bardziej popadający w ruinę zamek dotrwał do lat 50. XX w., kiedy to podjęto decyzję o jego ochronie i podjęciu niezbędnych prac archeologiczno-historycznych i budowlanych w celu zachowania obiektu w stanie trwałej ruiny oraz przystosowania do zwiedzania. Zamek figuruje jako obiekt zabytkowy w wydanym w 1953 r. Katalogu Zabytków Sztuki. Prace konserwatorskie i badawcze trwały w latach 1961-1969 i jeszcze do 1975 r. w okolicach przedbramia.

[madohora]

Lipowiec to typowy gotycki obronny zamek typu wyżynnego. Zbudowany jest on przede wszystkim z kamienia, a cegły zastosowano głównie do sklepień. W przeszłości elewacje zamku górnego były pokryte tynkiem, który zachował się w śladowych ilościach. Nie dotrwały również do naszych czasów obramowania okien i drzwi, a także inne elementy dekoracji wnętrz, co jest efektem pożarów i dewastacji przez lata opuszczenia. Cały obiekt składa się z trzech zasadniczych części:

[madohora]

czteroskrzydłowego zamku górnego z wewnętrznym dziedzińcem;
przedbramia – dość rzadkiego rozwiązania architektonicznego w średniowiecznym budownictwie obronnym; składały się na nie: fosa z przerzuconym nad nią mostem do wolno stojącej bramy, a ta z kolei była połączona z bramą główną zamku górnego dwoma równoległymi murami (tzw. szyją) – przedbramie zostało zlikwidowane w XVII w., wiemy o nim dzięki badaniom archeologicznym;
przedzamcza (podzamcza), które powstało u schyłku XV w. – był to plac otoczony odrębnym murem i z własną bramą, na którym znajdowały się drewniane budynki gospodarcze, takie jak stajnie, wozownie, domy dla służby itp.; przedzamcze było położone znacznie niżej od głównego korpusu zamku.

[madohora]

Na pierwszym piętrze znajdowały się pomieszczenia mieszkalne, kaplica oraz cele więzienne. W części mieszkalnej obecnie znajduje się muzeum związane z zamkiem. Na drugim piętrze, podobnie jak na pierwszym, znajdowały się pomieszczenia mieszkalne, z tym, że przeznaczone były one raczej dla gości, a od strony zachodniej były cele więzienne.
Najbardziej okazałą częścią całego zamku to czterokondygnacyjna wieża na planie koła, o wysokości ok. 30 m, będąca najstarszą częścią budowli, pochodząca z drugiej połowy XIII i początku XIV w. W pierwszym okresie dziejów Lipowca był to typowy donżon (stołp), czyli wolno stojący element obronny, umieszczony niedaleko bramy, mający wzmocnić jej obronę, a także będąc ostatnim punktem oporu podczas zdobycia twierdzy. Jest to typowe rozwiązanie obronne szeroko stosowane w średniowiecznych fortecach i zazwyczaj jako pierwszy etap budowy tychże. Wejście do wieży znajdowało się na znacznej wysokości – w przypadku Lipowca mniej więcej w połowie jej wysokości. W XV w. wieża była rozbudowana i włączona do konstrukcji zamku górnego. Wtedy też przystosowano ją do bardziej nowoczesnych wymogów militarnych, tworząc na poszczególnych piętrach działobitnie, przeznaczone na taraśnice, a więc tym samym zamku można było bronić z wieży już na pewną odległość, poprzez ostrzał pobliskich terenów. Dolne partie wieży to więzienny loch, do którego spuszczano skazańców poprzez otwór w podłodze niedaleko do jej wejścia. Wewnątrz wieży można się przemieszczać po wąskiej i krętej klatce schodowej z kamiennymi stopniami. Najwyższa kondygnacja wieży nie zachowała się – na samym szczycie obecnej wieży widoczne są po niej ślady w postaci kamiennych wsporników, które podtrzymywały mur o znacznej grubości. Cała wieża była przykryta spadzistym stożkowym dachem. Obecnie na szczycie wieży jest taras widokowy, dostępny dla zwiedzających, zabezpieczony metalową poręczą.

[madohora]

Jak z każdym niemal zamkiem i z tym wiążą się legendy. Jedna dotyczy uwięzionego Franciszka Stankara w 1550 r. i jego ucieczki z Lipowca, w której miała mu pomóc, zakochana w nim, córka dozorcy więzienia, dostarczając mu sznurów, po których Stankar spuścił się z okna.
Inna legenda mówi o zajeżdżającej w nocy karecie z dostojnikiem kościelnym, który wysiada na dziedzińcu i udaje się do środka. Zaraz potem oprawcy ciągną na dziedziniec skutego łańcuchami mnicha, następnie kat podnosi miecz do ścięcia skazańca i w tym momencie wraz z uderzeniem pioruna wszystkie widziadła znikają. Legenda ta związana jest w oczywisty sposób z przeznaczeniem i rolą więzienną zamku dla duchowieństwa.

[madohora]

ZAMEK LIPOWIEC

[madohora]

LIPOWIEC,
dojazd koleją do Trzebini. Zamek Lipowiec od XV w.był więzieniem dla zasądzonych przez biskupa. Profesor
uniw. Fr. Starkar w XVI stuleciu odsiadywał tutaj karę za szerzenie herezji i z więzienia po sznurze związanym z chust. k udało sic nm spuścić na dół i uciec. Zamekw XVII wieku zniszczony przez Szwedów, z czasem strawiony przez pożar popadł w ruinę. Fundamenty zamku pochodzą z średniowiecza, reszta z późniejszych czasów. Nad murami ruin wznosi się do dziś dnia. wieża zamieniona od XV w. na turmę więzienną. Grubość murów wieży miejscami wynosi d.15 m. We wieży znajduje się otwór do którego na kołowrocie spuszczano więźniów

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WYGIEŁZÓW PARK ETNOGRAFICZNY NA MAPIE GOOGLE

[madohora]

Wygiełzów – wieś sołecka w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w gminie Babice. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.
Na terenie Wygiełzowa znajduje się Nadwiślański Park Etnograficzny.

[madohora]

DOJAZD DO WYGIEŁZOWA

[madohora]

Nadwiślański Park Etnograficzny – nazwa powstałego w 1968 r. we wsi Wygiełzów w gminie Babice (powiat chrzanowski) woj. małopolskie skansenu, w którym zgromadzono i udostępniono do zwiedzania przykłady budownictwa drewnianego Krakowiaków Zachodnich charakterystycznego dla okolic Krakowa. Krakowiacy Zachodni – grupa etnograficzna zamieszkująca obszar od Bochni, przez okolice Krakowa, Proszowic, Oświęcimia, Wadowic, Olkusza, Miechowa, Chrzanowa, aż po rzekę Przemszę stanowiącą granicę z Górnym Śląskiem.
Decyzja o powstaniu skansenu zapadła dzięki inicjatywie krakowskich etnografów i historyków sztuki m.in. ówczesnej Wojewódzkiej Konserwator Zabytków w Krakowie dr Hanny Pieńkowskiej oraz prof. Tadeusza Chrzanowskiego
Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie położony jest u stóp wzgórza Lipowiec, na którym zachowały się ruiny zamku o tej samej nazwie. Do końca 2006 r. Skansen i ruiny zamku Lipowiec znajdowały się pod zarządem Muzeum w Chrzanowie, a od 1 stycznia 2007 r. weszły w skład nowo utworzonej instytucji pod nazwą Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec – Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego. 31 grudnia 2011 r., decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum zostało wpisane pod pozycją 104 do Państwowego Rejestru Muzeów.

[madohora]

W 2012 roku na terenie skansenu znajdowało się 25 obiektów:

Dom z Chrzanowa z 1804 r., typowy dla podmiejskiej architektury małomiasteczkowej. W izbie kuchennej ekspozycja garncarska ukazująca warunki życia i pracy rodzinny garncarza w I. poł. XX w.
Dom z Alwerni z 1825 r., typowy dla małomiasteczkowej zabudowy rynkowej.
Karczma, rekonstrukcja karczmy z Minogi z poł. XIX w.
Studnia z Aleksandrowic z II. poł. XIX w.
Spichlerz dworski jednokondygnacyjny z Kościelca z 1798 r. do magazynowania ziarna, mąki, kaszy i grochu. We wnętrzu spichlerza znajdują się sprzęty i narzędzia charakterystyczne dla tradycyjnej gospodarki chłopskiej: radło, pług, kolca do pługa, grabie, widły, sprzęt do transportu – tracz, stępa, „lada” do cięcia liści, przetaki, wagi do słomy i siana, beczki na kapustę, szatkownica, pojemniki na ziarno (beczki ze słomy i beczki dłubane, skrzynie klepkowe – sąsieki).
Chałupa modrzewiowa sołtysa M.Marchewki z Przegini Duchownej z 1862 r. z oryginalnym wyposażeniem wnętrza.
Spichlerz z Giebułtowa z I. poł. XIX w. z gospodarstwa folwarcznego Sióstr Wizytek.
Olejarnia z Dąbrowy Szlacheckiej z II. poł. XIX w., przebudowana w 1902 r., z oryginalnymi narzędziami do wyrobu oleju.
Kuźnia z Liszek z II. poł. XIX w., z dachem z otworami dymnikowymi i okapem nad wejściem.
Chałupa rodziny Drzyżdrzyków z Podolsza z 1862 r., średniozamożna z wystawą „Święcone w domu wójta” i „Dawny sprzęt gospodarstwa domowego”, w komorze znajduje się piec chlebowy i narzędzia do wypieku chleba: dzieża, pomietło, pociosek, łopata, foremki do kształtowania chleba. W izbie kuchennej znajduje się zestaw narzędzi do prania, prasowania i maglowania.
Stodoła ośmioboczna z Przeciszowa z II. poł. XIX w. Dodatkową atrakcją są eksponaty, które mogą posłużyć się zwiedzający: cepy, żarna, stępa.
Chałupa z Przeciszowa z 1837 r. z wystawą „W szkole naszych dziadków” i ze sprzętami do obróbki lnu i warsztat wikliniarski.
Stodoła ośmioboczna z Kaszowa z poł. XIX w.
Chlewik z Kaszowa.
Chałupa z Płazy z końca XIX w., biedniacka, w której znajduje się gospodarstwo zielarki i warsztat do szycia koszyków z korzenia sosny.
Chałupa z Rozkochowa z 1813 r., stanowiąca zagrodę jednobudynkową, łączącą wspólnym dachem część mieszkalną i stajnię. W chałupie eksponowany jest warsztat do lania świec.
Stodoła ośmioboczna plebańska z Regulic z poł. XIX w.
Młyn z Sadek z drugiej połowy XIX wieku z izbą kurną.
Zagroda okołowa ze Staniątek z 1855 r., w kształcie czworoboku z zamkniętym dziedzińcem w środku. We wnętrzu znajduje się sprzęt do połowu ryb, prasa do wyrobu grzebieni z rogów, narzędzia do skręcania sznurów. Znajduje się też wystawa „Wesele krakowskie”.
Stodoła ze Staniątek z II. poł. XIX w.
Kościół z Ryczowa z pocz. XVII w. o konstrukcji zrębowej, w typie budowli gotyckiej, z oryginalnym wyposażeniem, polichromia stropów i ścian z lat 30. XX w. Co roku na przełomie sierpnia i września w drewnianym kościółku odbywa się Festiwal Muzyki Kameralnej i Organowej.
Dzwonnica alarmowa z Nowej Góry z 1778 r.
Dwór z Drogini z 1730 r. zamożnej rodziny szlacheckiej – jest to największy obiekt w skansenie. W części muzealnej wystawa „Mieszkanie zamożnej rodziny szlacheckiej. Ekspozycja obejmuje pięć sal: salon, pokój pani, pokój rezydentki, sypialnie, gabinet pana.
Spichlerz z Bobrka

[madohora]

Krakowiacy Zachodni to grupa etniczna zamieszkująca tereny na zachód od Krakowa po obu stronach Wisły. Oskar Kolberg podzielił tę grupę na: Krakowiaków właściwych (zamieszkujących tereny po Pieskową Skałę, Krzeszowice i Alwernię), Górniaków lub Górników (mieszkających dalej na zachód, po rzekę Przemszę) i Podgórzan, związanych z prawym brzegiem Wisły aż po Myślenice, Wadowice i Kęty. Elementami wyróżniającymi Krakowiaków Zachodnich od innych grup etnicznych były między innymi ubiór i budownictwo. W ubiorze męskim Krakowiaków Zachodnich typowa była biała, zapinana na haftki sukmana „chrzanówka” i granatowe lub prążkowane spodnie, do tego buty czarne z cholewami. Nakrycie głowy stanowiła czerwona rogatywka z pawim piórem albo wysoki czarny kapelusz. Najważniejszym elementem stroju kobiecego był gorset początkowo czarny albo granatowy, sukienny, gładki, później zdobiony haftem, koralikami lub cekinami. Charakterystyczne były również barwne spódnice i białe haftowane bądź wzorzyste barwne chusty czepcowe.

[madohora]

ule kłodowe wykonane z pni grubych drzew, powszechne w rejonie nadwiślańskim,
dzwonek na Anioł Pański z Rozkochowa z II. poł. XIX w.,
Krzyż Bożej Męki z Luborzycy k. Krakowa z II. poł. XIX w.
amfiteatr o łącznej powierzchni 730 m², widownia może pomieścić ok. 500 osób.