Architektura drewniana na Śląsku i w Polsce

[madohora]

Zamiast wstępu:

W tym wątku przyznaję się do kolejnego "fioła"
Lubuję się w drewnianych domach i kościołach
Więc jak na to macie ochotę albo o czymś wiecie
To napiszcie mi o tym i linki do zdjęć zamieście

[madohora]

Kościół Świętego Michała Archanioła w Katowicach

Jest w Parku Kościuszki kościółek niewielki
W środku i z zewnątrz są drewniane belki
Jest to najstarszy na śląsku sakralny zabytek
A w środku urządzony skromnie,żaden tam zbytek
On w stanie wojennym miał ogromne znaczenie
Tutaj strajkujący znajdowali pocieszenie
Kościółek, mały, skromny, drewniany
Za ogrodzeniem, wśród drzew i kwiatów jest schowany

pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_w_Katowicach

pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Katowice_-_Park_Ko%C5%9Bciuszki_-_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82ek_01.JPG

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 1434 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki nadał 40 dni odpustu wiernym odwiedzającym kościół św. Bartłomieja i kościół klasztorny w Mogile. Dokumentem z 12 maja 1442 roku zezwolił zakonnikom mogilskim udzielać sakramentów chrztu i małżeństwa w kościele parafialnym św. Bartłomieja w Mogile.

[madohora]

W roku 1466 – być może po pożarze – kościół został wzniesiony na nowo. Na polecenie opata Piotra Hiszberga z Biecza budowę prowadził królewski cieśla i snycerz Maciej Mączka. Przypomina o tym dedykacja, wyrzeźbiona w dębowym, bogato zdobionym dekoracją roślinną, ostrołukowym, gotyckim portalu kościoła: [SUB] ANNO. DOMINI. MCCCC. LXVI. AD HON [OREM DEI ET] REGINE. COELORUM. MTHIAS. MANCZKA. F.. Kościół był jednonawowy, przykryty gontem od dachu aż po podmurówkę. Uroczystej konsekracji dokonał biskup Jan Rzeszowski w 1475 roku.

[madohora]

[madohora]

Zniesienie leży na wschód od Śródmieścia i na zachód od Krzywczyc, w dorzeczu Pełtwi. Linia kolejowa Lwów–Stanisławów dzieli dzielnicę na Nowe Zniesienie (na północy) i Stare Zniesienie (na południu).

[madohora]

Synagoga na Zniesieniu we Lwowie – nieistniejąca drewniana synagoga, która znajdowała się we Lwowie w dzielnicy Zniesienie.
Synagoga została zbudowana w 1871 roku. Podczas II wojny światowej, po wkroczeniu wojsk niemieckich do Lwowa w 1941 roku, synagoga została spalona. Po zakończeniu wojny nie została odbudowana.

[madohora]

Stare Sioło (ukr. Старе Село, Stare Seło) – wieś na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie pustomyckim. W 2001 roku liczyła 2119 mieszkańców.
Znajdują się tu stacja kolejowa Stare Sioło oraz przystanek kolejowy 22 km, położone na linii Lwów – Czerniowce.

[madohora]

W latach 1920-1944 Kukizów leżał w powiecie lwowskim w woj. lwowskim w gminie Jaryczów Stary. Po wojnie miasteczko weszło w skład ZSRR.

[madohora]

Według wyników Spisu Powszechnego w 1921 r. w Kukizowie mieszkało 314 Polaków, 423 Ukraińców i 5 Żydów, spis w 1931 r. wykazał 723 mieszkańców ok. 59% Ukraińców, 35% Polaków, 6% Żydów.

[madohora]

CERKIEW W STRONIATYWIE OBECNIE

[madohora]

CERKIEW W STRONIATYWIE DAWNIEJ I OBECNIE

[madohora]

Sieciechów (ukr. Ситихів / Sytychiw) – wieś na Ukrainie w rejonie żółkiewskim należącym do obwodu lwowskiego. W 1765 roku August Fryderyk Moszyński scedował Sieciechowskie starostwo Stanisławowi Lubomirskiemu, wówczas bracławskiemu wojewodzie.

[madohora]

niewielki murowany, jednokondygnacyjny dwór z parterem, kaplicą oraz lochami i piwnicami z XVII w. Pierwotnie obiekt mógł być małą fortecą. Głębokie piwnice i pomieszczenie na parterze[6] z pięknym sklepieniem pochodzą z co najmniej XVII w. Drugie piętro, nie posiadające specjalnych elementów architektonicznych, zostało zbudowane w XIX w. Od frontu dwór posiada ciężki i głęboki portyk z czterema masywnymi kolumnami, na których oparty jest balkon piętra. Portyk utworzył zadaszone wejście do dworu[7]. Dookoła majątku są ślady dość potężnych wałów, a także ostatki parku ze starymi drzewami. Ostatni właściciel (dzierżawca[8]) majątku Kajetan Czarkowski-Golejewski mieszkał tu przed rozpoczęciem II wojny światowej niecałe dwa lata, ale udało mu się zgromadzić w swojej posiadłości wiele cennych dzieł sztuki. W jednej sali, ściany były obwieszone trofeami myśliwskimi, znajdowało się tu pudełko z karpackiego cedru - prezent od Andrzeja Szeptyckiego, metropolity ukraińskiego kościoła greckiego. Centralne miejsce w jadalni zajmował ogromny dębowy stół z intarsjami, z gdańskimi nogami z XVII w. Został kupiony w 1939 roku w Prusach Wschodnich. Wokoło stały krzesła dębowe wykonane na wzór antyczny. Również w jadalni były dwa gdańskie kredensy z XVIII w. W innym pokoju na parterze, w który zachował się oryginalny kamienny kominek, były białe meble w stylu Ludwika XV, a także importowane z Prus. W specjalnej niszy na schodach stała drewniana rzeźba św. Jana z XVII w. Górna sala służyła jako salon. W sali balowej, która nie została odpowiednio wyposażona w 1939 r. stał tylko fortepian Steinway, przy którym został namalowany kompozytor Ignacy Paderewski. Ćwiczył na nim podczas koncertów, które dał w 1914 roku. W dwóch sąsiednich salonach były również stylowe meble, empirowy sekretarzyk, kredens w kształcie liry, w tym samym kształcie stolik, empirowa kołyska, w której wzrosło pięć pokoleń przodków ówczesnych właścicieli, dwie szafy, duże wiedeńskie biuro w stylu Marii Teresy, dwie bardzo cenne skrzynie, które zostały zakupione ze zbiorów Dzieduszyckich, łóżko w stylu empirowym. Był srebrnym talerzu, w którego wnętrzu grawerowano daty śmierci poprzedników, w tym właściciela Klemensa Rudnickiego. Wśród zbiorów obrazów były dwa Juliusza Kossaka i dwa stare pejzaże szkoły holenderskiej zakupione u Dzieduszyckich, wielkie portrety rodzinne, marmurowe popiersie Marii Felicji Czarkowskiej-Golejewskiej (1909-1994)[9], córki Cyryla Czarkowskiego-Golejewskiego (1885-1940)[10] brata przyrodniego Kajetana, zegar w stylu imperialnym, kandelabry, kolekcja 20 zegarków z XVIII i XIX w. (m.in. ręczny i słoneczny), posągi Buddy z Syjamu (jeden ponadmetrowy), głowa Buddy z brązu, którą hr. Kajetan znalazł w ruinach świątyń syjamskiej, portret chińskiego mandaryna na jedwabiu, dwa komplety toaletowe, zbiór miniatur. Najbardziej cenna w bibliotece była pierwsza edycja Adama Mickiewicza z jego osobistą dedykacją w wydaniu Pana Tadeusza, album fotografii i dagerotypów o sławnych Polakach epoki Napoleona III. Za czasów władzy radzieckiej pałac przerobiono na wielomieszkaniowy dom. Obecnie pałac jest zaniedbany i powoli popada w ruinę.

[madohora]

1564 r. – według spisu Barszczowice zamieszkuje 20 kmieci i 3 karczmarzy;

[madohora]

Sołotwin (ukr. Солотвин) - wieś na Ukrainie w rejonie kowelskim obwodu wołyńskiego. Niegdyś własność biskupów włodzimierskich

[madohora]

W DREWNIANYM KOŚCIELE W ROGACH ODSŁONIĘTO DAWNE POLICHROMIE - www.msn.com.pl - 10.12.2022

[madohora]

Łęki Kościelne – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krzyżanów.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
Zenon Świętosławski spędził w Łękach lata młodości. Na miejscowym cmentarzu jest pochowany aktor Zdzisław Jóźwiak.

[madohora]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Boyschow wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis a jako właściciela podaje Piroszka Bojszowskiego.

[madohora]

W 1368 r. Bojszowy (wymienione jako Boyschow) zostały drogą wymiany przekazane przez Jana I Raciborskiego – księcia opawsko-raciborskiego rycerzowi Bierawie oraz jego małżonce Katarzynie, w zamian za wieś Leszczyny.

[madohora]

W XV w. nastąpił trwały podział na Bojszowy Dolne i Górne. W 1765 r. w wyniku wojen śląskich Prus z Austrią miejscowość znalazła się w granicach państwa pruskiego, a w 1922 stały się częścią państwa polskiego.

[madohora]

Ćwiklice pod staropolską nazwą Czwiklicze figurują na mapie autorstwa Abrahama Orteliusa z 1603 roku. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje polską nazwę miejscowości Ćwiklice oraz niemiecką Cwiklitz

[madohora]

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Czviclicz

[madohora]

Według spisu z 1869 roku w miejscowości mieszkało 1643 katolików, 10 ewangelików oraz 5 izraelitów.

[madohora]

Do innych ciekawych miejsc w Ćwiklicach należą schronisko dla chorych zwierząt „Przystań Ocalenie” na Podlesiu - północnej części wsi, „Organistówka” oraz figura archanioła Michała blisko granicy z Pszczyną oraz grób nieznanych żołnierzy na skraju lasu - pamiątka po walkach z września 1939, kiedy to w Ćwiklicach polscy żołnierze stawiali opór armii niemieckiej. W ćwiklickim lesie jest jeszcze kilka takich grobów.

[madohora]

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela – kościół parafialny w Grzawie, w gminie Miedźna, w powiece pszczyńskim.
Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli pszczyńskiej.

[madohora]

Parafia Narodzenia NMP w Golasowicach – parafia rzymskokatolicka we wsi Golasowice w dekanacie pawłowickim.

[madohora]

Została utworzona w XIII wieku (1293 rok), a w 1466 r. wzmiankowany był tutejszy kościół

[madohora]

Miejscowi katolicy posiadali (prawdopodobnie od 1518 r.) filialny kościół p. w. Najświętszej Marii Panny. Drewniany, konstrukcji zrębowej, z niską wieżą i wydatnymi sobotami, był klasycznym przykładem kościołów z tzw. grupy śląsko-małopolskiej i należał do najcenniejszych zabytków drewnianego budownictwa sakralnego w Polsce. Spłonął do szczętu w październiku 1973 r.

[madohora]

W opiekuńczym cieniu Matki Boskiej
Przedziwnej, która gospodarzy w pszczyń
skim kościele W szystkich Świętych - „Ecc
lesia Matricis Ante Civitas Pleśna” w wielu
drewnianych kościołkach, rozsianych po
pszczyńskiej ziemi gazdują Madonny, czu
wając nad wspólnotami wiernych swojej pa
rafii.
Prezentujemy sylwetki drewnianych
kościolków na Ziemi Pszczyńskiej, istnieją
cych i tych, które nie dotrwały do naszych
czasów.
Na szczęście zachowały się rysunki,
zdjęcia i plany obiektów, także niektóre,
szczególnie cenne elementy wyposażenia,
które czasem ratowano z narażeniem życia,
wynosząc je z pożaru.
Zabytki sztuki sakralnej mówią nam dziś
o życiu religijnym w średniowieczu, są je
dynym świadectwem wiary naszych przod
ków. Głównym tematem średniowiecznej
sztuki jest historia Zbawienia: od Zwiasto
wania, przez Mękę i Ukrzyżowanie, do Ciała
Chrystusa na kolanach Matki. W średnio
wieczu czczono niewielu świętych; są to
głównie ci, którzy wskazują na Zbawiciela:
św. Jan Chrzciciel z Barankiem, Ewangeliści
czy Apostołowie z wypisanym na wstęgach
wyznaniem wiary. Oprócz nich występują
także święci Wspomożyciele, ze św. M ikoła
jem na czele i czterema świętymi Dziewica
mi: Barbarą, Katarzyną - za patronkę w y
brali sobie kolejarze, Małgorzatą i Dorotą,
które były szczególnie czczone na Śląsku.
Z tej średniowiecznej pobożności pozostała
przede wszystkim cześć do Matki Najświęt
szej, której opieka zaznaczyła się wyraźnie
w całej historii Górnego Śląska.
Otwarty konflikt konfesyjny spowodował
nasilenie się w'fundowanych przez przed
stawicieli konkurujących wyznań dziełach
sztuki mocnych akcentów polemicznych
widocznych już w niektórych katolickich
nastawach ołtarzowych z około 1600 roku.
Przykładem takiego działania przypartej już
do muru strony protestanckiej był nie za
chowany obraz ,Alegorii Odkupienia Ofia
rą Krwi”, umieszczony w 1650 roku w ołtarzu kościoła Świętego Krzyża - ostatnim
w Pszczynie, jaki pozostał wówczas w rę
kach ewangelików (obraz przeniesiono póź
niej do kościoła św. Jadwigi, gdzie spłonął
w 1939 roku).
Przedstawieniu Chrystusa w mistycznej
tłoczni przydano starotestamentową in
skrypcję: „Prasę tłoczyłem Ja sam, a nikt
z ludu nie był ze m ną” (Iz 63,3). Poniżej wize
runku Zbawiciela znajdował się wywyższo
ny W ąż Miedziany, postaci ze Starego Testa
mentu oraz tłum wiernych. Za wzór obrazu
posłużyła karta tytułowa Kurfiirstenbibel
(Biblii elektorskiej), wydanej w Norym ber
dze w 1641 roku. Prezentując Chrystusa jako
jedynego Zbawiciela, Odkupiciela, lutera
nie czytelnie i dobitnie odrzucili kult świę
tych oraz założenia katolickiej mariologii,
głoszącej oparty na współcierpieniu z Sy
nem (compassio) współudział Matki Bożej
w dziele Odkupienia (corredemptio). Kato
licy odpowiedzieli z jednej strony prostymi
i skondensowanymi w swej wymowie wize
runkami Matki Bożej Bolesnej, a także po
wstawały obrazy, gdzie w sposób wyrazisty
zaprezentowano nauki Kościoła o orędow
nictwie świętych, ofiarno-przebłagalnym
charakterze mszy św. i duszach czyśćcowych
oraz o konkomitacji, czyli jednoczesnej
obecności Chrystusa ciałem i krwią w każ
dej z konsekrowanych postaci Eucharystii,
podważającej zasadność udzielania kom u
nii sub utraąue. Dla protestantów przedsta
wienia te musiały być powodem zgorszenia,
dla katolików zaś - źródłem nadziei na sku
teczne współdziałanie Kościoła walczącego
na ziemi i Kościoła triumfującego w niebie
dla zbawienia ich dusz20. Nastąpiło wyraźne
ożywienie w XVII a także i XVIII wieku kul
tu wizerunków Maryjnych, w przeważającej
większości o średniowiecznej genezie, które
zyskały „sławę” cudownych. Świadectwem
tego zjawiska były liczne kopie rozsiane po
kościołach.
Na Górnym Śląsku nie brakuje kopii M at
ki Boskiej Częstochowskiej i Matki Boskiej
Piekarskiej - reprezentujących typ hodege-
trii, Matki Boskiej Wspomożenia W iernych
(Maria Hilf) - odpowiadającej typowi gly-
kophilousa (czuła).
Chcemy przybliżyć, przede wszyst
kim te dzieła sztuki, które są związane
z kultem Matki Bożej w naszym regionie, te
prawdziwe skarby kultury a jednocześnie
obiekty wielowiekowego uwielbienia w ier
nych swojej Opiekunki

[madohora]

Borowa Wieś jako Nowa Wieś wzmiankowana była już w 1586 roku. Założona została po okresie wojen husyckich, kiedy nastąpiło ożywienie gospodarcze, a długotrwały pokój w wieku XVI sprzyjał osadnictwu. Osadzono wówczas „pod borem” na małych działkach zagrodników i chałupników, poddanych księcia pszczyńskiego. Początkowo mieszkało tu 10 zagrodników. Wieś wchodziła w skład klucza wyrskiego pszczyńskich dóbr kameralnych i była własnością książęcą. Do jej pierwszych mieszkańców należał m.in. Jan Dziemba (w 1718 roku wystąpił w źródłach Maciej Dziemba, a w 1744 roku Bartłomiej Dziemba „ex Bor”).

[madohora]

W związku z reformą znoszącą gminy jesienią 1954 roku, Bzie Zameckie włączono do nowo utworzonej gromady Bzie Zameckie dla której ustalono 16 członków gromadzkiej rady narodowej. 1 stycznia 1957 całą gromadę Bzie Zameckie włączono do powiatu wodzisławskiego w tymże województwie, gdzie przetrwała do końca 1972 roku. 8 grudnia 1970 wieś Bzie Zameckie liczyła 840 mieszkańców.

[madohora]

W styczniu 1945 r. przez Ćwiklice przeszły marsze śmierci z obozów Auschwitz-Birkenau na stację kolejową do Wodzisławia Śląskiego

[madohora]

Jesienią 2007 roku pasjonat historii Ludwik Wojciech zawiadomił Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach o kopcu, którego położenie i forma sugerują istnienie w tym miejscu średniowiecznego gródka rycerskiego. Badania archeologiczne na kopcu w Ćwiklicach rozpoczęto pod kierownictwem dra Pierzaka. Potwierdziła się teza, że w tym miejscu istotnie znajdował się XIV-wieczny gródek rycerski

[madohora]

[madohora]

Parafia w Goczałkowicach utworzo
na została w 1444 roku. Jest to też praw
dopodobnie data powstania pierwotnego
kościoła. Pierwsza wzmianka o płaconym
świętopietrzu z Goczałkowic pochodzi od
kolektora, księdza Brzostowskiego z lat
1551_1563- W czasie rządów zwolennika
reformacji, Karola Promnitza na Pszczy
nie, proboszcz Maciej został zmuszony do
opuszczenia parafii, a kościół wcielono jako
filię do parafii protestanckiej w Pszczynie.
W zachowanym opisie parafii z roku 1798
czytamy, że na ołtarzu znajdowała się data
1534 rok. Jest to chyba data zbudowania
kolejnego kościoła, pod wezwaniem św. św.
Wojciecha i Jerzego.
W 1628 roku zanotowano „W Goczał
kowicach jest pięknie zbudowany i ozdobio
ny kościół, filia głównego kościoła w Pszczy
nie. Co niedziela odbywa tu nabożeństwo
jeden z diakonów pszczyńskich. Poza tym
kościołem znajduje się tu drugi, bardzo ład
nie zbudowany kościółek p.w. św. Anny”.
W innym dokumencie z 1690 roku czytamy
«... mniejszy kościółek św. Anny ma w wiel
kim ołtarzu starożytną rzeźbę św. Anny”.
O powstaniu kościółka św. Anny za
chowała się piękna legenda, według której
figurka M atki Boskiej, która znajduje się w
kościółku i liczy 500 lat, przyczyniła się do
zbudowania tej świątyni. Przyniósł ją pe
wien mieszkaniec Zarzecza, który znalazł
ją w studni i następnie zawiesił na drzewie
stojącym w miejscu obecnego kościółka, z
tym że najpierw zbudowano tu tylko dzwon
nicę, w której umieszczono owa figurkę. Ko
ściółek zaczęto budować nieco dalej w polu.
W edług legendy, w tajemniczy sposób m a
teriały budowlane przenoszone były nocą na
obecne miejsce. Powtórzyło się to trzykrot
nie, aż wreszcie zdecydowano zbudować
kościółek w tym miejscu. W jego wieżyczce
umieszczony był stary dzwon, którego „ser
ce” naprawił już w XX wieku Józef Bigos.
Do lat 50-tych XX wieku znajdowały się
w nim stare, piękne organy, które rozebra
ne do remontu już nie powróciły na miejsce.
Kościółek św. Anny w XVIII i XIX wieku był
miejscem pielgrzymek wiernych z Moraw
i Słowacji Tak więc Goczałkowice posiadały
dwa kościołki, obydwa drewniane. Kościół
p.w. św. Anny przebudowano na murowa
ną kaplicę w 1888 roku. Kościół p.w. św.
Jerzego spłonął w dniu 7 września 1908
roku. Nowy murowany, zbudowany został
w latach 1909-1910 (nakładem finansowym
księcia pszczyńskiego będącego ewangeli
kiem). Konsekrowany dnia 15 X I I 1910 roku
przez ówczesnego dziekana Vogta służy pa
rafianom do dnia dzisiejszego. Na jego w ie
ży zawisły zafundowane przez parafian czte
ry dzwony o imionach: Józef, Maria, Antoni
i Jerzy. Projektantem kościoła był Ludwik
Schneider, konstruktorem Paweł Swoboda,
wystrój wnętrza byl autorstwa Folka z Paw
łowic49.
Możemy z zachowanych opisów
i zdjęcia odtworzyć jego wygląd. Nawa i pre
zbiterium postawione były w konstrukcji
wieńcowej, wieża związana „na słup”, pokry
ta, podobnie jak dach, gontem i zwieńczona
hełmem w kształcie ostrosłupa. Na daszku
nawy była umieszczona mała wieżyczka na
sygnaturkę. Kościółek otoczony był sobota
mi.
W ewnątrz w okrągłym prezbiterium
stał ołtarz główny z tryptykiem św. Trójcy
w otoczeniu św. św. Mikołaja i W awrzyń
ca na złotym tle. Na lewym skrzydle Matka
Boża z Dzieciątkiem na łuku księżyca, na od
wrocie śmierć św. Wawrzyńca. Na prawym
skrzydle św. Marcin dzieli się płaszczem
z żebrakiem a na odwrocie - Chrystus w Get-
semani50. Obraz św. Wojciecha i św. Jerzego
wisiały na bocznych ścianach. Na ozdobnie
profilowanej belce tęczy wyryto napis: „Ten
Dom Bozi Poprawioni Anno 1686, Die 4 Ma-
ju s”. Z kościółka św. Anny zachował się ob
raz świętej Anny Samotrzeciej o cechach go-
tycko-renesansowych z XVI wieku (obecnie
w ołtarzu głównym kaplicy murowanej).
Kościół w Goczałkowicach, z koń
cem XVIII wieku przywrócony do praw sa
modzielnego kościoła parafialnego, należał
przez przeszło dwa wieki jako kościół filialny
do kościoła parafialnego w Pszczynie. Mógł
powstać w XV wieku, gdyż istniał przed re
formacją w Pszczynie, a wiec przed rokiem
1568, i to jako kościół parafialny; poświadczy
ła o tym kobieta licząca 110 lat, zeznawała, że
przed rządami Karola Promnica na Pszczynie
urzędował przy kościele goczałkowickim pro
boszcz Maciej. Został on zmuszony do opusz
czenia parafii, a kościół wcielono jako filię do
kościoła pszczyńskiego. W 1569 roku baron
Karol von Promnitz rozpoczął swe rządy w
Pszczynie od ogłoszenia oficjalnego przejścia
całego państwa pszczyńskiego na luteranizm.
Zatem z tym rokiem łączy się zmiana prawna
kościoła goczałkowickiego, który z parafialne
go stał się filią parafii pszczyńskiej.
0 pierwotnie parafialnym charakterze ko
ścioła goczałkowickiego świadczy inny świa
dek: „Od ojców moich słyszałem” - zeznaje
świadek w 1690 roku - „że tu w Goczałko
wicach był pleban osobliwy, który potem
dostał plebanię pszczyńskiey i przeniósł się
tam, a nam tu tamstąd przesyłał wikarego.
1 odtąd plebanowie pszczyńscy trzymają
ten kościół i nazywają go córką alias apel-
lą, do kościoła pszczyńskiego należącą; jak
się ten pleban nazywał tego mi nie powie
dzieli rodzice”. Inni świadkowie zeznają, iż
„przed lutrami” do Goczałkowic należały
wsie za Wisłą, Zabrzeg i Mościska. Również
w protokole wizytacyjnym ks. Kazimierskiego
z 1598 roku jest zamieszczona uwaga: „Ko
ściół parafialny, drewniany, wcielony do
kościoła parafialnego w Pszczynie”. Wszyst
kie te świadectwa mówią o pierwotnie pa
rafialnym charakterze kościoła. Dopiero
w 1798 roku, dekretem biskupa krakowskiego
przywrócono temu kościołowi prawa samo
dzielnego kościoła parafialnego i ustalono tu
proboszcza.
Zachowało się kilka opisów kościoła.
W 1628 roku, za czasów ewangelickich, taki
podano opis: „W Goczałkowicach jest pięk
nie zbudowany i ozdobny kościół, filia głów
nego kościoła parafialnego w Pszczynie. Co
niedzielę, odbywa tu nabożeństwo jeden
z diakonów pszczyńskich. Poza tym kościo
łem znajduje się tu drugi, bardzo ładnie
zbudowany kościółek, pod wezwaniem św.
Anny. W tym kościółku tylko raz do roku,
w dzień św. Anny, wygłasza się kazanie! (za
czasów ewangelickich!), dochodu nie mają
te kościoły żadnego, chyba to, co wpłynie do
worka kościelnego. Długów jest na tych ko
ściołach 130 talarów. Gmina Goczałkowice
utrzymuje w Pszczynie wikarówkę” .
0 drugim kościółku jest jeszcze w roku 1690
wzmianka: „Mniejszy kościółek św. Anny,
ma w wielkim ołtarzu starożytną rzeźbę św.
Anny”51.
Opis z akt wizytacji w dniu 28 X 1720 roku,
potwierdził filialny charakter kościoła: „Ko
ściół w Goczałkowicach, był stary drewnia
ny pod wezwaniem św. Wojciecha, biskupa
1 męczennika, a dawniej św. Jerzego mę
czennika, przy nim znajdował się też cmen
tarz. Od wielu lat tymczasowo przydzielony
do Pszczyny; ale dekretem ś. p. wielebnego
ks. Kazimierza z Lubna Lubieńskiego (Łubieńskiego), biskupa krakowskiego, z dnia
11 maja 1716 roku, jako filia kościoła para
fialnego w Pszczynie uznany został i wcie
lony. Tym samym stracił ostatecznie swą
dawną niezależność. Kościół ten jest mały,
z wieżą, z drzewa zbudowany w całości, w e
wnątrz obrazami zdobiony”52. Sporządza
jący protokół biskupiej wizytacji kanonik
Lochman opisał też wygląd kościoła: „Ozdo
biony wewnątrz pięknymi malowidłami, po
siadał jeden ołtarz, ambonę i dwa dzwony
w dzwonnicy”

[madohora]

N A J Ś W I Ę T S Z A M A R I A PAN NA
W G O L A S O W I C A C H
Ten niezwykle uroczy kościółek, po
łożony malowniczo na wzgórku, wznoszą
cym się nad golasowickim stawem, spłonął
doszczętnie wiosną 1975 roku.
Byłem tam następnego dnia po poża
rze. Pogorzelisko zrobiło na mnie wstrząsa
jące wrażenie. Z kościoła i jego barokowego
wyposażenia nie zostało właściwie nic. Ze
zwęglonych resztek wydobyłem rzeźbioną
w drewnie dłoń aniołka.
Kościół w Golasowicach, to jeden z cenniej
szych na Górnym Śląsku przykładów drew
nianej architektury sakralnej.
Pierwsza świątynia powstała tutaj prawdo
podobnie w XIV wieku, chociaż pewną datą
jest raczej 1518 rok. Ten kościółek pod w e
zwaniem św. Marcina istniał w czasie re
formacji protestanckiej i odzyskany przez
katolików został w 1654 roku. Protokół w i
zytacyjny z roku 1679 podaje następujące
szczegóły o tym obiekcie: kościół jest drew
niany, 29 łokci długi, 13 łokci szeroki i po
siada 5 okien i 2 drzwi. We wieży znajdują
się dwa dzwony. Kościół posiadał wówczas
„parimentum terreum ”, czyli zamiast pod
łogi ubitą ziemię. Wyposażenie wnętrza było
według wizytatora bardzo ubogie. Ołtarz
prosty, nad nim obraz Matki Boskiej. Dwa
boczne ołtarze są bez obrazów. W wielkim
ołtarzu nie ma tabernakulum, nie ma też
chrzcielnicy. Zbiory z dzwonka kościelnego
były jedynym i dochodami kościoła, co za
ledwie starczało na wino mszalne. Nie w ia
domo, czy kościół jest konsekrowany. Od
pust obchodzono w pierwszą niedzielę po
W szystkich Świę’tych. Tyle kościelny wizyta
tor. Dodać należy, że kościół od początku był
filią parafii w pobliskich Pielgrzymowicach.
Zachował się protokół z kolejnej w i
zytacji w 1684 roku, w którym czytamy, że
kościół sprofanowany przez heretyków, jest
wewnątrz cały malowany, dookoła niego jest
obchód. Na stronie lewej jest mała ciemna
zakrystia. W sklepionej krypcie spoczywają
protestanci. Dwa boczne ołtarze, poświęco
ne są czci św. Marcina i św. Barbary (nie-
konsekrowane).
Kolejny kościół postawiono w 1718
roku lub odnowiono, ale już w 1794 roku,
według opisu był w bardzo lichym stanie.
W 1904 roku ówczesny proboszcz ksiądz La-
rosc dokonał gruntownego odnowienia i od
malowania budynku („Katolik Codzienny”
1925 r.).
Kościół posiadał dość jednolite wypo
sażenie: ołtarz główny z II połowy XVII wie
ku z rzeźbami św. św. Anny i Józefa, Boga
Ojca i dwóch aniołów i obrazem ze sceną
Narodzenia Matki Bożej. Ołtarz boczny po
stronie ewangelii posiadał obraz Świętej Ro
dziny, autorstwa Antoniego Bergera z 1856
roku, zaś ołtarz po stronie epistoły obraz św.
M arcina z połowy XIX wieku. Ambona b a
rokowa z XVII wieku.
W wieży znajdował się gotycki dzwon
z 1494 roku z napisem „o rex glorie veni cum
pace”55.
Golasowicki kościółek był orientowa
ny, do prostokątnej nawy przylegało prezbi
terium, zamknięte trójbocznie, a od zacho
du wieża konstrukcji słupowej zakończona
izbicą i cebulastym hełmem. Cały obiekt
otoczony był otwartymi sobotami.
Obiekt spłonął w skutek zwarcia in
stalacji elektrycznej. Ocalała jedynie XIX
wieczna wiata bramna, prowadząca na przy
kościelny cmentarzyk. Za zgodą proboszcza
przeniesiono ją w 1975 roku do skansenu
„Zagroda Wsi Pszczyńskiej”. Na płatwi za
chował się wyryty napis: „Remont Kościoła
przep. 1938 przez Koniecznego LHKM cie
śli”.
Na miejscu zachowała się figura
przydrożna „Boża M ęka” z I poł. XIX wieku,
na której cokole umieszczono płaskorzeźbę
Matki Bożej Bolesnej

[madohora]

Na mapie państwa pszczyńskiego
Andreasa Hindenberga z 1636 roku, widnie
je sylwetka kościoła w Łące. Jest to kośció
łek bezwieżowy, z wieżyczką na sygnaturkę,
otoczony owalnym ogrodzeniem.
Pierwsza pisemna wzmianka pocho
dzi z 1449 r., gdy wspomina się o tutejszym
kościele farnym. W czasach reformacji był
p.w. św. Jadwigi, o czym wspomina również
wizytacja w 1619 roku, a już w 1665 roku
wizytator podaje, że kościół św. Jadwigi się
spalił, jest już odbudowany pod wezwaniem
św. Mikołaja76.
Obecny, istniejący w Łące drewniany kościół
wzniesiono w 1660 roku. W tym samym
okresie postawiono wolno stojącą dzwonni
cę. Jest ona jednym z nielicznych zachowa
nych zabytków tego typu na Górnym Śląsku.
Wzniesiona w konstrukcji słupowej na rzu
cie kwadratu. Ściany kryte gontem zwężają
się ku górze, a całość nakryta jest namioto
wym daszkiem, w górnej części o kształcie
ostrosłupa. W ewnątrz dzwonnicy wisi go
tycki, XV - wieczny dzwon.
Z wizytacji w dniu 28 X 1720 roku dowiadu
jem y się, że „kościół był drewniany p.w. św.
Mikołaja i patronatem Promnica, konsekro
wany przez sufragana krakowskiego bisku
pa Stanisława Szembeka w maju 1692 roku.
Dwa boczne ołtarze przedstawiały W niebo
wzięcie NMP i św. Józefa. Dzwonnica sta
ła osobno. Proboszczem był ks. Franciszek
Tręblowicz, nie miał żadnych dokumentów,
gdyż kościół był dawniej w rękach innowier
ców”^.
Bryła kościoła składa się z prostokąt
nej nawy i przyległego do niej, trójbocznie
zamkniętego prezbiterium. Przy nim od pn.
murowana kaplica, od pd. zakrystia. Nawa
na rzucie wydłużonego prostokąta, z dwie
ma kruchtami od j>d i zach. wnętrze nakryta
stropem z fasetą. W kaplicy sklepienie typu
klasztornego, w pozostałych stropy płaskie.
Tęcza o łuku segmentowym. W nawie lisice
o charakterze prymitywnych pilastrów pod
trzymujących gurty. Chór muzyczny drew
niany, wsparty na czterech słupach. Tam
umieszczone są zabytkowe organy - pozy
tyw. Otwory okienne i wejściowe zamknięte
lukiem segmentowym, z gontowymi nad
okiennikami. Drzwi klepkowe z okuciami i
zamkami z I poi. XIX wieku78
Dość urozmaicona przybudówkami bryła
postawiona jest na wysokiej ceglanej pod
murówce z 1814 roku, niwelującej zbocze
gruntu. Dachy siodłowe, na kalenicy nawy
wieżyczka na sygnaturkę z latarnią.
Kościół nie posiada podcieni, a do
wejścia prowadzi ciąg zewnętrznych stop
ni. Obiekt otoczony jest cmentarzem, ogro
dzony drewnianym parkanem. W ogrodze
niu bramka wsparta na czterech slupach,
wzmocnionych mieczowaniem, nakryta da
chem namiotowym.
Wnętrze kościoła jest otynkowane,
wielokrotnie przemalowywane.
Z wyposażenia na szczególna uwagę
zasługuje obraz ołtarzowy „Koronacja M at
ki Bożej” z XVI wieku, obecnie w Muzeum
Archidiecezjalnym w Katowicach. Dużych
rozmiarów obraz olejny na desce ukazu
je „Koronację” w tradycyjnej kompozycji.
T. Dobrowolski określa go jako dzieło szkoły
prowincjonalnej. Oryginalnym elementem
kompozycji jest przeźroczysta kula w rękach
Boga Ojca ukazująca pejzaż o włoskim cha
rakterze.
Ołtarz główny o cechach baro
kowych, mieści obraz olejny przedstawiają
cy świętego Mikołaja, patrona parafii.
W końcu XIX wieku w łąckim koście
le śpiewakiem był Jan Kupiec, znany poeta
ludowy, autor kilku poematów, m.in. „Hi
storia Baranów” oraz zbieracz pieśni i bajek
ludowych. Obecnie spoczywa na m iejsco
wym cmentarzu.

[madohora]

Ś W I Ę T A J A D W I G A ŚL Ą SKA
W PS Z C Z Y N I E
Owiany legendami drewniany ko
ściółek p. w. św. Jadwigi Śląskiej w pszczyń
skim parku spłonął we wrześniu 1939 roku,
lecz pamięć o nim i wspomnienia są do dziś
żywe wśród mieszkańców Pszczyny, którzy
z pietyzmem przechowują liczne fotogra
fie, rysunki i obrazy. Był nawet konkretny
projekt rekonstrukcji kościółka w czasie
budowy pszczyńskiego skansenu w latach
siedemdziesiątych XX wieku. Propozycja ta
nie uzyskała jednak akceptacji ówczesnego
proboszcza ks. Józefa Kuczery.
Lokalizacja tego kościółka była ty
powa dla górnośląskich kościołów drew
nianych. Obiekt usytuowany był pośrod
ku osady dawnego miasta, na najwyższym
wzniesieniu Pszczyny (260 m n.p.m.) i dla
tego był widoczny z każdej strony88.
Legenda mówi o początku XIII wie
ku, jako dacie powstania świątyni. Jednak
pierwszy dokument, który wspomina o ko
ściele , to „List Kiczki ze Starej Wsi na soł
tystwo” z 1408 roku. Fragment dotyczy ko
ścioła, brzmi w przekładzie na język polski
- „który to dwór leży na końcu wsi naszej
rzeczonej Starawieś u Pszczyny, a graniczy
z jednej strony z Hamplową Krawcowej
zagrodą, leżącą przy kościele św. Jadwigi,
a z drugiej strony graniczy z Maćkową
Owczarzową rolą”.
Ten pierwszy parafialny kościół
Pszczyny, wzniesiony w okresie przedkolo-
nizacyjnym, przed założeniem nowego mia
sta miał początkowo za swojego patrona św.
Bartłomieja. W XIV wieku zmieniono patro
na na świętą Jadwigę Śląską.
Założenie tego kościółka owiane jest
tajemniczością. Kościół zbudowany miał
zostać przez polskich Krzyżowców, a za pa
trona miał obranego św. Bartłomieja. „We
dług podania, przez Pszczynę przejeżdżała
księżna Jadwiga, która po drodze zatrzymać
się miała na zamku pszczyńskim. W czasie
przerwy udała się do tegoż kościoła w celu
odmówienia modlitwy. Na pamiątkę tego
wydarzenia mieszkańcy zmienili patrona
swego kościółka”89.
Istniejąc już wcześniej nie mógł po
siadać wezwania św. Jadwigi, gdyż jej kano
nizacja odbyła się dopiero w 1266 r. praw-
dopodobnie pierwotne wezwanie było św.
Bartłomieja. Apostoł ten należy do świętych,
których kościoły na Śląsku we wczesnych
wiekach były otaczane specjalną czcią. Cała
dawna parafia pszczyńska od samych po
czątków należała do diecezji krakowskiej.
Od początków XIV wieku zaliczona była do
dekanatu oświęcimskiego. W 1350 r. utwo
rzony został osobny obwód dekanalny -
pszczyński.
W iek tego kościoła był tematem roż
nych rozpraw. Wiadomo, że na jednej z dol
nych belek były cyfry 1201 i tej dacie przypi
sywane jest powstanie tego kościoła. Pewne
jest jedynie to, że kościół ten, jako w zniesio
ny w miejscu dawnej, przedkolonizacyjnej
Pszczyny, jest pierwotnym kościołem daw
nej parafii pszczyńskiej, która istniała przed
założeniem nowego miasta. Ewangelicki
dziekan pszczyński Hoffman w inwentarzu
z 1628 r. tak opisał kościół: „Na przedmie
ściu Pszczyny, kędy idzie się do Bierunia,
jest kościół filialny kościoła parafialnego
pszczyńskiego, zw. św. Jadwigi. Tutaj co
niedzielę zbierają się wsi Jankowice, Stu
dzienice, Piasek, Kobiór, Starawieś, Czarn
ków, Radostowice i Poręba, a nabożeństwo
odprawia tu drugi diakon pszczyński. Jest
to budynek bardzo ładny a wewnątrz przy
stojny. Obywatele pszczyńscy tu mają swój
cm entarz”90.
Kościół ten był wielokrotnie odnawiany. Po
śmierci barona Zygfryda Promnica w 1662
r. dzwon tego kościoła dzwonił tak mocno,
aż pękł, więc 3 lata później odlano go na
nowo w Opawie. We wnętrzu kościoła znaj
dował się ołtarz główny - figury wyobraża
ły sceny z żywota św. Jadwigi, ołtarz z pra
wej strony z 1623 r. - „Chrystus w ogrójcu”
w stylu późnorenesansowym i po lewej
stronie obraz przedstawienia Chrystusa
„w tłoczni” przelewającego krew za zbawie
nie ludzkości91.
Do czasu spalenia kościółka od 1930 r. od
prawiane w nim starym zwyczajem były
sumy w drugie święto Bożego Narodzenia,
drugie święto W ielkanocy i Zielonych Świąt.
Miało to przypominać mieszkańcom o wiel
kości i wartości tego miejsca. Ponadto od
prawiane były tam nabożeństwa w dniu św.
Bartłomieja, Podwyższenia Krzyża Świętego
(msza miała przypominać o istnieniu kiedyś
kościoła o tym wezwaniu) oraz na św. Ja
dwigę. Strata tego obiektu w społeczeństwie
polskim nie tylko wywołała oburzenie, ale
i głęboki żal nawet wśród mieszkańców pro
niemieckich92.
Prawdopodobnie w 1501 roku zbudowano
nową lub przebudowano istniejącą świąty
nię.
W latach 1580-1654 kościółek byl
w rękach protestantów. Kiedy Karol Prom-
nitz zaprowadził w czasie swych rządów
reformację w 1568 r. oddał kościółek św.
Jadwigi ewangelickiemu proboszczowi.
W 1628 r. rozpoczęła się kontrreformacja,
podczas której kościółek przejął dziekan ka
tolicki ks. Stanisław Bloch93.
W roku 1622 prawdopodobnie zbudowano
kolejny obiekt, który dotrwał do 1939 roku.
W „Katoliku Codziennym” z 1925
roku znajdujemy ciekawą legendę o powsta
niu świątyni:
„Za miastem w kierunku północnym wzno
si się kościółek cmentarny pod wezwaniem
św. Jadwigi. Jest to najstarszy kościół na
Górnym Śląsku, gdyż pochodzi z roku 1201.
przynajmniej liczba 1201 w przyciesi w yry
ta wskazuje na powstanie świątyni w tym
roku. Później poświęcono ją czci św. Jadwi
gi, patronki Śląska i Polski (kanonizowanej
w roku 1267).
Według podania ludowego kościół św. Ja
dwigi jest tzw. świątynią wotywną wznie
sioną na uproszenie Boga lub też na podzię
kowanie Mu za odebrane łaski. Powstanie
swoje rzekomo zawdzięcza księżnej Jadwi
dze, małżonce księcia Henryka Brodatego.
Było to w roku 1228 - powiada podanie.
Książę Henryk I powaśnił się z księciem
Konradem Mazowieckim. Przyszło do w oj
ny, w której obaj przeciwnicy stoczyli bitwę
pomiędzy Skałą a Międzyborzem. Książę
Henryk pobity przez wojska Konrada dostał
się do niewoli i został osadzony w Płocku.
Na wieść o niepomyślnym zakończeniu wy
prawy wojennej udała się księżniczka Ja
dwiga w pośpiechu do Płocka. Droga pro
wadziła przez Pszczynę, gdzie stanęła pod
wieczór. Zmęczona długą podróżą, księż
niczka rozkazała rozłożyć namioty pod mu-
rami miasta, na wzgórzu na którym wznosi
się obecnie świątynia. Zbudziwszy się naza
jutrz, księżniczka nie mogła się napatrzeć
widokiem, jaki się jej przedstawiał. W pro
mieniach wschodzącego słońca widziała
przed sobą nie dające się okiem zmierzyć
przestrzenie kwiecistych łąk, a dalej na po
łudnie wysokie szczyty Beskidów. Księżnicz
ka upojona tym widokiem ślubowała, że je
żeli Pan Bóg wysłucha jej modłów i męża
swojego wybawi z niewoli na podziękowanie
wybuduje na tym miejscu kościół.
Tyle podanie, które w licznych wypadkach
mija się z rzeczywistością. Lecz za to też jest podaniem

[madohora]

W 1749 roku nastąpiła kolejna naprawa kościoła podczas której wymieniono dach i tworząc sygnaturkę, odnowiono wieżę oraz podłogę. Wcześniej, w 1741 roku, odnowiona została ambona, na której umieszczono płaskorzeźby ewangelistów i Dobrego Pasterza, a w 1744 roku zbudowano balustradę przed ołtarzem

[madohora]

Otóż wieś podkrakowska, zatracająca obecnie swój dawny charakter, niegdyś zabudowywana była zwykle gęsto wzdłuż drogi. Stare, opuszczone chaty, po odpowiedniej adaptacji, mogą stanowić doskonałą bazę noclegową we wsiach letniskowych. Nic też nie stoi na przeszkodzie, by stylowe chałupy pełniły rolę domków wypoczynkowych dla mieszkańców miast, którzy pragną mieć swoją własną wiejską siedzibę letnią, utrzymaną w starym styluTonące w zieleni drzew i krzewów domy zwrócone bywały przeważnie ścianą frontową na południe, a więc cechowało je zawsze jednakowe położenie względem traktu czy gościńca. Sama chałupa jest szerokofrontowa, typu symetryczno-dwuizbowego, a więc środkiem domu biegnie sień, często przelotowa, z drzwiami na przestrzał. W sieni zwykle stawiano drobniejsze narzędzia rolnicze i domowe. W części przyfrontowej chaty, po obu stronach sieni, znajdują się drzwi prowadzące do obszernych izb mieszkalnych. Od tyłu przylegają komory, również z osobnymi wejściami z sieni. W komorach przechowywano oprócz sprzętów gospodarskich, także żywność i płody rolne.Z sieni prowadzą też schody lub drabina na tzw. pięterko, które spełniało rolę dodatkowego pokoju gościnnego lub suszarni. Pośrodku sieni, przy ścianie oddzielającej ją od kuchni, stoi zazwyczaj komin, dawniej stawiany z gliny, a potem już z cegły. Do komina doprowadzone były drewniane luchta wylepione od wewnątrz gliną, które odprowadzały dym ze znajdujących się w izbach pieców. Dodajmy, że jedna z izb pełniła zwykle rolę kuchni. Mieścił się w niej obok pieca do gotowania i ogrzewania, także piec do pieczenia chleba.

[madohora]

Najczęściej spotykaną formą dachu w rejonie podkrakowskim był dach czterospadowy, dość wysoki i zaopatrzony w części frontowej w dwa dymniki7, które jednocześnie oświetlały piętro. Pokrycie dachu stanowiła słoma, poszywana na gładko, względnie tarasowato, co zapewniało jego trwałość i lepiej chroniło przed opadami atmosferycznymi. Grzbiet dachu wzmacniany był grubą warstwą gliny lub ziemi zmieszanej z perzem.

[madohora]

Najpiękniejsza architektura jaka może być

[madohora]

Uwielbiam architekturę drewnianą

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ W ŁĄCE rok 1927

[madohora]

PODPIS POD ZDJĘCIEM BRZMI ŚWIERKLANIEC DUŻY 1927 rok

Widziałam ten kościół ale teraz nie mogę sobie uzmysłowić gdzie? Być może jest to jeden z kościołów które zostały przeniesione w inne miejsce i ja go kojarzę z czymś zupełnie innym. Dzisiaj nie ma już czegoś takiego jak Świerklaniec duży

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WALENTEGO W BIERUNIU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DZWONNICA PRZY KOŚCIELE ŚWIĘTEGO JERZEGO W MIASTECZKU ŚLĄSKIM

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Borowa Wieś (niem. Neudorf) – sołectwo położone w północno-zachodniej części Mikołowa w województwie śląskim. Miejscowość zamieszkuje obecnie ok. 1900 osób. Sołtysem jest Kazimierz Pruszydło.

[madohora]

[madohora]

Borowa Wieś jest znana w regionie z dwóch powodów: znajduje się tu zabytkowy kościół drewniany p. w. Świętego Mikołaja, wpisany na Szlak Architektury Drewnianej województwa śląskiego, i w dawnym zajeździe funkcjonuje Ośrodek dla Osób Niepełnosprawnych "Miłosierdzie Boże", prowadzony przez Caritas.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Warto też przejść się dookoła kościoła i odwiedzić cmentarz. Oddać cześć zmarłym. A przy okazji możemy wypatrzyć kilka ciekawych nagrobków.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

JABŁONKA, ORAWKA, ZUBRZYCA GÓRNA

[madohora]

WISŁA MAŁA

[madohora]

PSZCZYNA\

SKANSEN ZAGRODA WSI PSZCZYŃSKIEJ

[madohora]

[madohora]

Nazwa miejscowości wywodzi się od polskich zwrotów „brać, pobierać” i wiąże się z poborami podatkowymi. Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu jako najstarszą nazwę wymienia Biernia podając jej znaczenie „Steuerort (Abgaben)” czyli w języku polskim „Wieś podatków (pobór opłat, podatków)”. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Berun w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

[madohora]

Do jednych ze starszych zabytków Bierunia niewątpliwie należy drewniany Kościół Świętego Walentego pochodzący z XVI?XVII wieku. Kościół położony jest w otoczeniu cmentarza. Naprzeciwko niego na kolumnie umieszczona jest kamienna figura Świętego Walentego będącego patronem miasta.

[madohora]

Do jednych ze starszych zabytków Bierunia niewątpliwie należy drewniany Kościół Świętego Walentego pochodzący z XVI?XVII wieku. Kościół położony jest w otoczeniu cmentarza. Naprzeciwko niego na kolumnie umieszczona jest kamienna figura Świętego Walentego będącego patronem miasta

[madohora]

Mój tato zawsze mówił. że kulturę narodów poznaje się po śmietnikach i cmentarzach (nie pamiętam kto to powiedział), dlatego mój spacer zaczęłam od cmentarza właśnie. Przeszłam się wśród grobów poszukując tych najstarszych. Dlatego też pozwolę zamieścić kilka zdjęć.

[madohora]

[madohora]

NIE ŻYJE KS. JERZY NYGA - Gość - 2017 (archiuwm)

[madohora]

ks. dziekana Jana Trochy (1907-1977), wspaniałego proboszcza, który kochał ludzi, zawsze miał dla nich drzwi otwarte na probostwie. Przyciągał do siebie dzieci i młodzież. – Na placu farskim mogli grać w piłkę. A jak kupił telewizor, to plebania stała się miejsce wspólnego oglądania telewizji

[madohora]

A tak prawdę powiedziawszy to trochę szkoda tych, które niebawem całkowicie zniszczeją. Jest kilka krzyży (szacuję je na koniec XIX, początek XX wieku - takie charakterystyczne), które już chylą się do ziemi

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Soblówce – drewniany kościół parafialny Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Soblówce. Wybudowany w latach 1949-1950 jako kaplica. Znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Obok kościoła znajduje się wolnostojąca dzwonnica.

Żernica:

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO MICHAŁA ARCHANIOŁA W ŻARNICY

[madohora]

Domy podcieniowe istniały na terytorium obecnej Polski w różnych odmianach. Na Żuławach (Lipki, Marynowo, Orłowo) i Powiślu (miejscowość Jelonki, Słonecznik) od XVII do XIX wieku wśród bogatszych rolników popularne były domy podcieniowe, w których funkcja mieszkalna połączona była ze spichrzem znajdującym się na poddaszu. Do spichrza nad podcieniem można było dostać się schodkami z sieni, zaś załadunek i wyładunek zboża odbywał się przez otwór w podłodze, za pomocą liny na kołowrocie. Podcień wsparty na trzech słupach akcentował wejście. Na uwagę zasługują szczególnie rozrzeźbione słupy z mieczami, które wraz z oczepem tworzą ramę, ukształtowaną zgodnie z rozkładem sił działających na konstrukcję. Forma zwężających się do dołu słupów, usztywnionych w górnej części przez miecze świadczy o umiejętnościach łączenia przez ówczesnych cieśli konstrukcyjnej racjonalności z efektem estetycznym13. Podcienia osłaniające przyzbę były rozwiązaniem bardzo funkcjonalnym, umożliwiającym wykonywanie wielu prac na zewnątrz budynku.

[madohora]

W najczęściej spotykanej formie domu podcieniowego, podcień mieścił się w ścianie szczytowej (chałupa wąskofrontowa) i wsparty był na 3–5 słupach. Szczególny przykład domu podcieniowego, uchodzącego za jeden z najstarszych (1572) zachowanych, znajduje się w Gdańsku Lipcach. Budynek wzniesiono w konstrukcji szkieletowej wypełnionej pierwotnie wikliną i gliną, którą w trakcie prac modernizacyjnych w latach 60. XX wieku zastąpiono cegłami14. Wymiary domu wynoszą 12 × 20 m. Podcień jest ośmioprzęsłowy i chroni wejście do pierwotnie dwukondygnacyjnej sieni.

[madohora]

Drewniane budowle sakralne były charakterystycznym elementem krajobrazu kulturowego Polski do II wojny światowej.

[madohora]

Symbolicznym elementem konstrukcji drewnianego kościoła była tak zwana tęcza – łuk zamykający otwór zwany tęczowym, znajdujący się w ścianie pomiędzy nawą a prezbiterium, a w sensie konstrukcyjnym będący miejscem połączenia zrębu ścian nawy z prezbiterium. W górnej części otworu często umieszczano belkę zwaną tęczową, na której ustawiano krucyfiks. Otwór tęczowy mógł mieć różny kształt (półkolisty, trapezowy, trójlistnej koniczyny itp.), dostosowując się do panującej mody lub stylu architektonicznego. Okna w drewnianych świątyniach swoim kształtem podążały za nurtami panującymi w architekturze murowanej – na przykład w późnogotyckich kościołach były zakończone łukiem ostrym (Krużlowa Wyżna, powiat nowosądecki). Funkcjonalność kościołów drewnianych wzrastała dzięki zastosowaniu konstrukcji zewnętrznych zadaszeń, okalających ściany budynku, zwanych sobotami. Drewniane kościoły powstające w okresie baroku, charakteryzowały się trójosiową fasadą z dwiema wieżami, trójkątnym szczytem i odpowiednimi dla stylu detalami (Tomaszów Lubelski).

[madohora]

Cerkiew greckokatolicka miała najczęściej formę składającą się z trzech części: babińca, nawy i części ołtarzowej, krytych dachami namiotowymi zwieńczonymi kopułami. Nawa stanowiła najwyższą część bryły. Babiniec, będący jednocześnie kruchtą, czasem poprzedzano przedsionkiem. Istnieje wiele rozmaitych planów cerkwi: dwudzielne (z nawą kwadratową, prostokątną lub oktagonalną z dobudowanym babińcem), z węższym prezbiterium, na planie krzyża greckiego lub bardziej rozczłonkowane poprzez dostawione do bryły przedsionki, dzwonnice lub zakrystie.

[madohora]

Na zachodzie i północy Polski oraz na Śląsku występowały drewniane świątynie protestanckie.

[madohora]

W zachodniej i północnej Polsce zachowało się wiele obiektów sakralnych o drewnianej konstrukcji szkieletowej (tak zwany mur pruski). Dawne zbory protestanckie, obecnie najczęściej pełniące funkcje kościołów rzymskokatolickich, mają formę monumentalnych budowli z charakterystyczną kratką na elewacji, jak na przykład w Polnicy (powiat człuchowski), Sierpowie (powiat człuchowski), Wałdowie (powiat świecki). Rejon Pomorza pomiędzy rzekami Grabową i Łebą określa się mianem Krainy w Kratę z uwagi na dużą ilość zachowanych budynków w konstrukcji szkieletu drewnianego. Jest to również element promocji regionu. Szczególnym przykładem dawnego zboru jest obecny kościół w Jarantowicach (powiat wąbrzeski), o prostej konstrukcji zrębowej, dwuspadowym, krytym strzechą dachu ze skromną wieżyczką.

[madohora]

Budowle te wpisywały się w panoramy polskich miasteczek na wschodzie i południu II Rzeczypospolitej. Już na przełomie XIX i XX wieku owe budynki budziły podziw badaczy architektury, czego dowodem są naukowe publikacje i inwentaryzacje rysunkowe. Obecnie dokumentacje te są cennym materiałem źródłowym, mówiącym nam wiele o wyglądzie tych obiektów

[madohora]

Architektura drewniana jest najważniejszym z elementów całej kultury drewna – jak można określić kulturę materialną polskiej wsi od średniowiecza do II wojny światowej. Nie tylko budynki, ale większość narzędzi, dziecięce zabawki i wszelkie przedmioty codziennego użytku wykonywane były głównie z drewna. Konieczność obróbki tego materiału i mnogość jego zastosowań doprowadziły do powstania wielu specjalistycznych zawodów związanych z pracą w drewnie, przy czym większość ludzi sama także potrafiła wykonać proste prace budowlane lub naprawcze.

[madohora]

Pustoszeją zatem stare domostwa, a zasiedlane są nowe osiedla mieszkaniowe, ze swoimi betonowo-szklanymi mrówkowcami, wysokościowcami i apartamentowcami. Zmienia się gwałtownie architektoniczne oblicze prowincji, gdzie do niedawna jeszcze skupiały się tak liczne niegdyś zabytki wsi polskiej – tej malowniczej, drewnianej, tak znakomicie zharmonizowanej z krajobrazem i otaczającą przyrodą.

[madohora]

Chałupy, wraz z zabudowaniami gospodarczymi, tworzyły zagrody zamknięte – okoły; występowały też zespoły lużne.
W wielu miejscach zachowały się jeszcze fragmenty tej architektury. Tak więc dawne budownictwo regionalne, w tym stare zagrody zamknięte i archaiczne, wieloboczne stodoły, spotkać możemy we wsi Sułoszowa. Pod Ojcowem, w przysiółku Opalówki, przetrwało natomiast kilka skupisk zabytkowej zabudowy wiejskiej, z chałupami krytymi strzechą. Piętrowy spichlerz drewniany z 1779 roku stoi w Bobrku, a grupa charakterystycznych spichlerzyków zrębowych - przykład regionalnego budownictwa zachodnio-łemkowskiego – występuje w zabudowie wsi Podegrodzie. Podobne spichlerzyki zachowały się w Andrzejówce i Szczawniku.

[madohora]

Przykłady starej drewnianej zabudowy mamy też w Dębnie i w Kacwinie, gdzie występują oryginalne lamusy w formie sypańców obrzucanych gliną. W Niedzicy znajduje się piętrowy spichlerz drewniany z XVIII wieku, natomiast w Jakubowicach stoi drewniany spichlerz z pierwszej połowy XIX wieku.

[madohora]

Wspomnieliśmy już, że architektura drewniana Małopolski charakteryzowała się znacznym zróżnicowaniem regionalnym. Przyjrzyjmy się zatem nieco bliżej budownictwu drewnianemu na Ziemi Krakowskiej, a zwłaszcza podkrakowskiej zabudowie wiejskiej z XIX wieku, takiej jaką można jeszcze niekiedy spotkać niemal na obrzeżach miasta, chociażby w sławnych Bronowicach.

[madohora]

Warto wiedzieć, że tradycyjna chata z rejonu Krakowa zbudowana jest z drewna sosnowego. Ściany są zawęgłowane4 na tzw. rybi ogon lub na obłap, w związku z czym końce bierwion wystają poza linię zrębu, nadając chałupie charakterystyczny wygląd. Dom posadowiony jest na kamieniach ułożonych na narożach, albo na podmurówce wykonanej z gliny. Poszczególne bierwiona uszczelniano gliną zmieszaną z plewami. Od wewnątrz ściany zabielano wapnem zaprawionym farbą siwej barwy. Wspomniana uprzednio konstrukcja węgłowa nie była wszakże jedyną, stosowaną w podkrakowskim budownictwie drewnianym. Spotkać tu bowiem można było również ściany plecione i polepione gliną.

[madohora]

Obok metody opierania płatwi na słupach, spotkać można również budynki, w których płatew ustawiona jest na końcach belek stropowych lub też na samym zrębie.

[madohora]

Przy drzwiach wejściowych widzimy jeszcze niekiedy półdrzwiczki. Jest to pozostałość po kurnych chatach, gdzie otwarta górna część drzwi umożliwiała ujście dymu i zapewniała przewiewność pomieszczeń. Później, półdrzwiczki chroniły już tylko izbę przed wtargnięciem trzody chlewnej i drobiu.

[madohora]

Obrazu całości dopełniały polichromowane obramienia okien i drzwi oraz ozdobne metalowe klamki i okucia. Tu i ówdzie można było jeszcze niedawno zobaczyć w izbach ozdobne, pięknie polichromowane skrzynie, półki, ławy i stare naczynia. Barwnie wyglądały także pełne kwiatów i ziół przyokienne ogródki.

[madohora]

Stare, opuszczone chaty, po odpowiedniej adaptacji, mogą stanowić doskonałą bazę noclegową we wsiach letniskowych. Nic też nie stoi na przeszkodzie, by stylowe chałupy pełniły rolę domków wypoczynkowych dla mieszkańców miast, którzy pragną mieć swoją własną wiejską siedzibę letnią, utrzymaną w starym stylu (są już pozytywne tego przykłady!).

[madohora]

O ich malowniczości i pięknie decydują przecież zarówno XVI-, XVII- i XVIII-wieczne kościółki i dworki, jak i XIX-wieczne drewniane chłopskie chaty. Naszym obowiązkiem jest działać tak, aby i jedne i drugie stały tam w stanie nienaruszonym, jak za dawnych lat.

[madohora]

Projekt ten to sposób na ocalenie przed zapomnieniem zabytków architektury dawnej wsi, głównie architektury – ale również kultury, sztuki ludowej. Wiele z zabytków, do których można zaliczyć kościoły, cerkwie, przydrożne kapliczki, domy, chałupy i dworki, drewniane zabudowania gospodarskie, karczmy i leśniczówki, pałacyki i skanseny, to obiekty, które zostały wpisane do międzynarodowego spisu zabytków UNESCO. Projekt szlaku jest wspierany przez wojewódzkich konserwatorów zabytków i lokalne samorządy.

[madohora]

Podobne szlaki (tzn. dotyczące architektury) w Europie: Szlak Romantyczny we Frankonii, Zamki nad Loarą we Francji, Burgenstrasse obejmująca Frankonię i Czechy.

[madohora]

Szlak podzielono na kilka tras:

Trasa Główna ma długość 326 km i biegnie przez całe województwo, wytyczona z myślą o połączeniu szlaku w województwie małopolskim z planowanym szlakiem w województwie opolskim
Pętla Częstochowska – 180 km
Pętla Gliwicka – 160 km
Pętla Rybnicka – 130 km
Pętla Pszczyńska – 135 km
Pętla Beskidzka – 120 km

[madohora]

Szlak składa się z czterech tras:

Trasa Nowy Sącz i Gorlice
Trasa Tarnów i okolice
Trasa Orawa, Podhale, Spisz i Pieniny
Trasa Kraków i okolice

[madohora]

Szlak stworzony z inspiracji istniejącymi trasami w województwach małopolskim, podkarpackim i śląskim. Składa się z 4 tras oraz małej pętli kieleckiej:

trasa nr I: Chotelek – Busko-Zdrój – Probołowice – Topola – Stradów – Cudzynowice – Gorzków – Rachwałowice – Świniary – Zborówek – Chroberz – Strzegom – Niekrasów – Beszowa
trasa nr II: Małogoszcz – Rembieszyce – Tokarnia – Chomentów – Mnichów – Mierzwin – Krzcięcice – Mieronice – Obiechów – Trzciniec – Rakoszyn – Kossów – Bebelno-Wieś – Kurzelów
trasa nr III: Lipa – Odrowąż – Mroczków – Bliżyn – Skarżysko-Bzin – Parszów – Krynki – Radkowice – Tarczek – Bodzentyn – Kakonin – Kielce Dworek Laszczyków
trasa nr IV: Sarnówek – Bodzechów – Ostrowiec Świętokrzyski – Ruda Kościelna – Gliniany – Ożarów – Trójca – Kleczanów – Stodoły-Wieś – Gierczyce – Góra Witosławska
mała pętla kielecka: Kielce Białogon – Kielce ul. Urzędnicza – Dyminy-Granice – Dąbrowa – Wola Kopcowa – Zagórze – Mójcza – Kielce Dworek Laszczyków

[madohora]

Biskupin, w. w woj. kujawsko-pomor., w pow. żnińskim (gmina Gąsawa), na Pojezierzu Gnieźnieńskim, nad Jez. Biskupińskim;

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Gdzieś przycupnął w miejscowości Paniowy
Mały, drewniany kościół o budowie zrębowej
Dach ma kryty gontem, na dachu dwa spady
Wsparł się na nim promień słońca blady
Na dachu jest wieżyczka - ta na sygnaturkę
I teraz nie wiem co rzec - mam trochę pod górkę
Obok kościoła stoi osobno drewniana wieża
Spójrz na zdjęcia, jeśli nie dowierzasz
Wokół cmentarz a na nim zasłużeni ludzie
Którzy zasnęli po całego życia trudzie
Przejdź spokojnie, pamiętaj zakłócasz ich spoczynek
Stań na chwilę i zmów "Wieczny Odpoczynek"

[madohora]

Dom Tkacza – oddział Muzeum w Bielsku-Białej, w którym zrekonstruowano wygląd XVIII-wiecznego domu i warsztatu sukienniczego. Budynek muzeum położony jest w Bielsku-Białej przy ul. Sobieskiego i znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

[madohora]

Pierwsza ekspozycja muzeum przedstawia wnętrze domu i warsztatu należącego do mistrza cechowego – starszego cechu, a więc przedstawiciela najwyższych władz cechowych. Ukazuje ona jego funkcjonowanie na przełomie XIX i XX wieku, czyli w okresie schyłkowym dla ręcznej wytwórczości, która od drugiej połowy XIX w. w bardzo szybkim tempie była wypierana przez warsztaty mechaniczne. Budynek przedzielony jest sienią na dwie zasadnicze części – warsztatową, znajdującą się po lewej stronie od wejścia do budynku i mieszkalną – po prawej stronie. Największym pomieszczeniem jest warsztat, w którym umieszczono przede wszystkim przedmioty bezpośrednio związane z pracą tkacza. Wśród nich znajduje się potężne krosno nicielnicowe pochodzące z połowy XVIII w., służące do wyrobu tkanin wełnianych, a także przedmioty związane z przygotowywaniem i snuciem osnowy. Część tego pomieszczenia przeznaczona była do pracy biurowej, polegającej na załatwianiu spraw organizacyjnych cechu oraz rozstrzyganiu różnorodnych sporów i waśni pomiędzy jego członkami. Tu umieszczone są m.in. dokumenty i pamiątki cechowe oraz żelazna skrzynia, stanowiąca niegdyś „kasę pancerną” cechu. Pomieszczenie to stanowiło również sypialnię i mieszkanie czeladnika, dlatego obok pieca znajdują się sprzęty przeznaczone do jego dyspozycji. Z warsztatu przez frontową część sieni prowadzi droga do kuchni – pomieszczenia, w którym skupiało się życie całej rodziny. Dlatego też, obok naczyń i sprzętów kuchennych i przedmiotów codziennego użytku, znajdują się tu przedmioty związane z tkactwem. Umieszczono tu m.in. mniejsze krosno, pochodzące z drugiej połowy XIX w., na którym odbywa się praktyczny pokaz tkania dla zwiedzających, kołowrotek i motowidło (miara, na którą nawijano uprzędzone na kołowrotku nici). Obok kuchni znajduje się sypialnia oraz pomieszczenie przypominające salon gospodarzy, w ciągu dnia używany właściwie tylko od święta, wybielony, z fornirowanymi meblami z przełomu XIX i XX wieku. Uzupełnienie ekspozycji stanowią umieszczone w sieni drzeworyty Jana Wałacha o tematyce tkackiej.

[madohora]

Dom Tkacza – ekspozycja zewnętrzna Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej – położony jest na terenie Górnego Przedmieścia, istniejącego już od pierwszej połowy XV wieku i zamieszkiwanego przez sukienników bielskich. Tradycje domu, w którym znajduje się muzeum, sięgają XVIII wieku. Do pierwszych lat XX wieku mieściło się tu mieszkanie i warsztat sukiennika, brak jest jednak szczegółowych informacji o mieszkańcach domu. W drugiej połowie XVIII wieku była to z pewnością rodzina Bartke, w wieku XIX rodzina Batheltów. Od 1873 roku właścicielem budynku był Carl Nowak, a po jego śmierci wdowa po nim, Marie. Na początku XX wieku znajdował się tutaj warsztat szewski Antoniego Polończyka, istniejący do II wojny światowej. W okresie powojennym budynek pełnił funkcję normalnego domu czynszowego. Syn Antoniego, Wiktor Polończyk, w 1974 roku podarował go Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na cele muzealne. Po długoletnich pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych w 1992 roku Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej udostępniło dom zwiedzającym.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół zbudowany jest na planie prostokąta, w konstrukcji zrębowej, zaś wieża słupowej. Prezbiterium jest wielobocznie zamknięte. Przykryta jest dwukalenicowym, blaszanym dachem. Zewnętrzne ściany kościoła obite są gontem, a niektóre belki i kroksztyny oraz obramienia okien pomalowane są w kolorze intensywnej żółci. Wyposażenie wnętrza jest skromne i współczesne. Część prezbiterialna obita jest jasną boazerią. We wnętrzu widoczny jest podział na prezbiterium i nawę, w której widać również belki zrębu.

[madohora]

[madohora]

Byłam w Biskupinie ale to już chyba prehistoria.

[madohora]

W 1933 roku na skutek prac melioracyjno-irygacyjnych poziom wody w Jeziorze Biskupińskim obniżył się na tyle, że ponad lustro wody wyłoniły się pozostałości umocnień starożytnej osady. Miejscowi chłopi odnajdywali zabytkowe przedmioty, nie zdając sobie sprawy z ich wartości archeologicznej. Dopiero dzieci uczęszczające do miejscowej szkoły poinformowały o dziwnych znaleziskach nauczyciela Walentego Szwajcera, a ten nagłośnił sprawę. O odkryciu wystających z wody drewnianych bali powiadomił on prof. Józefa Kostrzewskiego z Poznania. Badania wykopaliskowe zostały zainicjowane w roku 1934 i kontynuowano je do wybuchu II wojny światowej. Początkowo ekspedycja dysponowała skromnymi środkami. 22 czerwca 1934 sześcioosobowa ekipa archeologów rozpoczęła prace wyposażona w 360 zł z dwudziestoma bezrobotnymi mężczyznami z Gąsawy i Biskupina do pomocy. Do 1939 prace prowadzono po kilka miesięcy rocznie. Ekspedycją wykopaliskową Uniwersytetu Poznańskiego kierowali prof. Józef Kostrzewski i dr Zdzisław Rajewski

[madohora]

Badania w Biskupinie – zarówno w okresie międzywojennym, jak i po wojnie – były przykładem najwyższego możliwego wówczas poziomu metodycznego prowadzenia wykopalisk. W Biskupinie w okresie międzywojennym zainicjowano interdyscyplinarne badania paleoekologiczne, dokonywano eksperymentów archeologicznych, kładąc w ten sposób podwaliny pod polską archeologię eksperymentalną. Wojciech Kóčka w czasie tych badań po raz pierwszy w Polsce zastosował fotografię dokumentacyjną, wykonywaną aparatem fotograficznym wyniesionym balonem wypełnionym wodorem

[madohora]

16 września 1994 roku gród w Biskupinie uznany został za pomnik historii Polski[10]. W uzasadnieniu stwierdzono, że zabytek ten nie posiada odpowiedników w swojej skali z tego okresu; porównać go można do osad palowych z neolitu w Szwajcarii, czy też do Pompejów (które pochodzą z innych okresów)

[madohora]

Na podstawie badań drewnianych bali stwierdzono, że 50% użytych do budowy grodu drzew dębowych ścięto w 748 roku p.n.e.

[madohora]

Na terenie osady znajdowało się ok. 106 domostw, o wymiarach przeciętnie ok. 8 × 10 m, usytuowanych rzędowo wzdłuż moszczonych drewnem 11 ulic, o szerokości ok. 2,5 m każda. Kubatura i rozkład grodu pozwalają sądzić, że w osadzie mieszkać mogło od 800 do 1000 osób. Osada otoczona była skrzynkowym wałem drewniano-ziemnym o długości 640 m, szerokości 3 m i domniemanej wysokości do 6 m, w którym znajdowała się brama wjazdowa. Gród otoczony był falochronem o szerokości od 2 do 9 m, zbudowanym z ukośnie wbitych pali.

[madohora]

Przyczyny budowy grodów obronnych o regularnej wewnętrznej zabudowie szeregowej przez ludność kultury łużyckiej, są przedmiotem sporów. Z punktu widzenia ekonomicznego zamieszkiwanie ludności rolniczej w zamkniętej przestrzeni grodu otoczonego wodą lub podmokłymi obszarami, nie jest racjonalne. W literaturze przedmiotu pojawiły się co najmniej trzy, związane z tą rozbieżnością bytową, próby wyjaśnienia tego fenomenu:

[madohora]

walki wewnątrzplemienne;

[madohora]

Podobnie do precyzyjnej genezy powstania, nieznana jest przyczyna upadku Biskupina i innych grodów tego typu. W tej kwestii przedstawiono również kilka konkurencyjnych hipotez:

[madohora]

podniesienie się poziomu wód w jeziorach w związku z pogorszeniem klimatu;

[madohora]

Osada w Biskupinie przedstawia koncepcję zwartej, obronnej zabudowy i jest przykładem myśli protourbanistycznej

[madohora]

Najstarszymi pozostałościami na terenie Biskupina są obozowiska łowców reniferów sprzed 10 tysięcy lat (górny paleolit), a także neolityczne domostwa pierwszych rolników, położone na wschód od osady łużyckiej, interpretowane jako osada neolityczna z IV tysiąclecia. p.n.e. oraz kraal z wczesnej epoki brązu, otoczony systemem rowów.

[madohora]

Na zachód od osady łużyckiej we wczesnym średniowieczu funkcjonowały grody i tzw. wioska wczesnopiastowska (VIII w. – XI wiek). Ostateczny upadek Biskupina, w ujęciu historycznym, wiąże się ze wzrostem znaczenia Piastów. W XI wieku obszary te należały do biskupstwa gnieźnieńskiego, o czym wspomina bulla Innocentego II (1136).

[madohora]

Oprócz rekonstrukcji w Biskupinie jest muzeum, a w każdym trzecim tygodniu września odbywa się tam festyn biskupiński, obejmujący prezentacje eksperymentalne i pokazy odtwórcze. Biskupin jest też jednym z dwóch w Polsce laboratoriów konserwacji drewna mokrego wydobytego ze stanowisk archeologicznych oraz ośrodkiem archeologii eksperymentalnej

[madohora]

Z okazji 85. rocznicy odkrycia Biskupina Google przygotował Doodle. Na stronie głównej wyszukiwarki pokazano grafikę bramy w wałach ochronnych Biskupina.

[madohora]

kartka pocztowa z 11 listopada 1938 (widok rekonstrukcji wschodniej części, 20. rocznica odzyskania niepodległości, nominały 15 i 30 groszy), zapasy przedrukowane w 1944 na 25 groszy,

[madohora]

trzy znaczki z 10 grudnia 1966 z wykopaliskami i makietą osiedla (nakład każdego – 5 milionów egzemplarzy, nominał każdego – 60 groszy),

[madohora]

datowniki okolicznościowe stosowane przez UPT Gąsawa i UPT Warszawa 1 – lata 1936, 1947, 1960 i 1966.

[madohora]

[madohora]

W 2008 roku prezentowanych było 13 obiektów nawiązujących do wczesnośredniowiecznej zabudowy Wolina. Budowle okalają wały obronne oraz część palisady wraz z bramą i wieżyczką. Planowane są jeszcze m.in. chata mincerza, garncarza, rybaka, bursztynnika oraz średniowieczny port. Okresowo w skansenie odbywają się pokazy dawnych rzemiosł i inscenizacje walk średniowiecznych wojów.

[madohora]

W skansenie dwukrotnie dochodziło do pożarów. W lutym 2011 jedna z 25 chat uległa zniszczeniu w wyniku pożaru. Po raz kolejny dwie chaty spłonęły 24 kwietnia 2014 roku.

[madohora]

[madohora]

Znajduje się na Pogórzu Spiskim w etnograficznym regionie zwanym Zamagurzem. Miejscowość położona jest w dolinie potoku Kacwinianka i na zboczach otaczających je wzniesień: Tylki Hawiarskie (783 m), Kunia Góra (756 m), Serwoniec (787 m), Hajszyna (731 m), Majowa Góra 741 m). Przez granicę ze Słowacją sąsiaduje z Wielką Frankową. Do miejscowości dochodzi szosa z Niedzicy (4 km), przedłużona do miejscowości Wielka Frankowa na Słowacji.

[madohora]

Nazwa miejscowości Kacwin wywodzi się od niemieckiego Katzwinkel, co oznacza Koci Zakątek. Nieopodal wsi znajduje się wzgórze, które kacwinianie nazywają Koci Zomek, Udokumentowana historia 84-łanowej wsi (dla porównania: Niedzica 60 łanów, Frydman 60 łanów) lokowanej na prawie niemieckim sięga I poł. XIV w. (1320 r.), kiedy to Kokosz Berzewiczy, właściciel obszaru Magury Spiskiej, dokonał sprzedaży wsi swemu bratu Janowi. Wieś dzieliła koleje losu Polskiego Spisza, znajdują­cego się w rękach możnych rodów węgierskich – Berzewiczych, Horwathów i Salamonów. Jednak po I wojnie światowej Kacwin pozostaje w granicach państwa polskiego. Natomiast w latach 1939–1945 wieś zostaje włączona do Słowacji, by na powrót być przywrócona Polsce po zakończeniu działań wojennych.

[madohora]

W II RP w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Kacwin”

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ostropa (niem. Ostroppa, Stroppendorf) – dzielnica miasta Gliwice od 1975 roku. W latach 1945-54 siedziba gminy Ostropa.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tragedia pielgrzymów. W tym roku mija pół wieku od tragicznej pielgrzymki mieszkańców Gliwic - Ostropy na Górę
Świętej Anny. W powracających pielgrzymów uderzył pędzący pociąg Jednym z przejawów pobożności Górnoślązaków jest niewątpliwie kult św. Anny i związany z tym ruch pielgrzymkowy. Od samego początku pielgrzymowali do
tego miejsca wierni z Ostropy, początkowo razem z gliwicką parafią Wszystkich Świętych (do 1807 roku Ostropa była filią tej parafii), a od 1850 roku udają się tam jako samodzielna grupa. Od tego czasu niemal każdego roku zarówno młodsi, jak i starsi podążają na Górę Świętej Anny, aby zaczerpnąć u świętej Babci Anny duchowych sił. Wprost pod pociąg
Jedna z takich pielgrzymek okazała się tragiczna w skutkach. Wczesnym rankiem 27 lipca 1958 roku na uroczystości odpustowe wyjechała z Ostropy spora grupa parafian. Ponieważ autobus okazał się za mały, dodatkowo w trasę
wyjechała także ciężarówka. Po Sumie odpustowej i nieszporach rozmodleni ludzie wybrali się w drogę powrotną. Autobus w trasę wyjechał pierwszy. Nie którzy pielgrzymi przeczuwali nadchodzące nieszczęście i chcieli wracać koleją, gdyż samochód był przeładowany (w środku 35 osób). Jednak po namowie innych z niewielkim opóźnieniem, wybrano się w drogę powrotną. Jedna z pań powiedziała nawet:" A co by to było, gdybyśmy tak teraz umarli? Chyba byśmy zaraz poszli do nieba?”. W samochodzie śpiewano: „Św. Anno żegnam Cię”, a samochód raźnie mijał wracające z
odpustu inne grupy pielgrzymów. W Raszowej, w wyniku nieuwagi kierowcy, ciężarówka wjechała na tory kolejowe prosto pod pociąg. Pielgrzymi w jednym momencie usłyszeli odgłos syreny i potężny huk parowozu, który uderzył prosto w bagażówkę. Cztery osoby zginęły na miejscu, pozostałe dziesięć tego samego dnia w pobliskich szpitalach. Ból i rozpacz mieszały się z niedowierzaniem i bezsilnością. W tamtym miejscu nasi bracia i siostry utracili swoich bliskich. Niektóre z osób można było poznać tylko po zegarku lub rzemyku od sandałów. Ci, którzy przeżyli tragedię, wspominają dzisiaj, że idący od strony św. Anny pielgrzymi z wielką gorliwością pospieszyli im na ratunek. Szczególnie w pamięci utkwili im kapłani, którzy udzielali poszkodowanym sakramentu namaszczenia chorych i sprawnie bandażowali rany.
Wiadomość o tragedii roznosiła się lotem błyskawicy. Komunistyczna prasa, opisując wydarzenia w Raszowej, krytykowała
oczywiście proboszcza. Ratując sytuację, całą odpowiedzialność za organizację pielgrzymki wzięła na siebie Madlena Pszczółka (przełożona Kongregacji Mariańskiej). 31 lipca odbyły się w Ostropie uroczystości pogrzebowe, które – oprócz bólu i żałoby – przerodziły się w ogromną manifestację wiary i współczucia. Ojciec franciszkanin głoszący kazanie w
czasie pogrzebu z wielkim wzruszeniem, przerwał je w jednym momencie, nie mogąc powstrzymać łez. Powrót do
zwykłej codzienności dla wielu rodzin i osieroconych dzieci był bardzo trudny. 10 lutego 1959 roku pogrzebano na wyznaczonym miejscu ostatnią, piętnastą ofiarę wypadku. Sąd skazał kierowcę na 14 lat więzienia, a jego pracodawców na kilkuletnie więzienie. Dzisiaj – po pięćdziesięciu latach od tragedii – można zauważyć na twarzach świadków
tego wydarzenia nie tyle smutek, co wdzięczność z podarowanego im przez Boga życia. Bo chociaż było ciężko, to dzięki silnej wierze nie poddali się zwątpieniu. „Trzeba było żyć! Trzeba było żyć dla córki!” – opowiada Walter Magiera, który w wypadku stracił żonę. Kiedy Gertrudę Lemieszek, która straciła w wypadku nogę, ludzie pytali, czy teraz jeszcze
kiedyś pojedzie „na Annaberg”, ona odpowiadała ze spokojem, że przecież musi tam pojechać i podziękować za ocalone życie! Mija pół wieku od tragedii, lecz wciąż żywa pozostaje o tych ludziach pamięć. Przed Zesłaniem Ducha Świętego w
parafii okolicznościowe nauki rekolekcyjne wygłosił gwardian z Góry św. Anny o. Błażej Kurowski, a staraniem
ks. proboszcza Józefa Kary odnowiono mogiły poległych w wypadku i poświęcono im specjalne nabożeństwo.
Pamięć wciąż żywa 26 lipca br. pragniemy u stóp św. Anny odnowić nasze przywiązanie do świętej Patronki, które
okupione zostało krwią naszych przodków. Z pewnością inaczej zabrzmią wtedy słowa pieśni: „Niech się co chce ze mną dzieje; w Tobie, św. Anno, mam nadzieję”! Pragniemy udać się tam nie tylko jako parafia. Może ktoś z czytających pamięta o tym wydarzeniu, może był naocznym świadkiem tragedii, pomagał poszkodowanym lub też uczestniczył w pogrzebie? Obyśmy nigdy nie zapomnieli o ofierze życia tamtych ludzi oraz o modlitwie za nich. Niedawno słyszałem opowieść,
jak pewna pani widziała wieczorem młodą kobietę klęczączą przy jednym z grobów poległych, modlącą się żarliwie. Według relacji, była to jedna z tych poległych osób, która w ten sposób chciała raz jeszcze poprosić o modlitwę tych, którzy, niestety, już o tej powinności zapomnieli.

Gość Gliwicki - 2008

[madohora]

[madohora]

Do Żernicy dojedziemy autobusem Nr 59
ROZKŁAD JAZDY DLA AUTOBUSU NR 59

[madohora]

Sośnicowice - Smolnica Kościół - odległość ok. 4 km - czas przejścia około 48 minut. Ja chodzę szybko więc może i mniej (miejscami droga bez pobocza. Smolnica Kościół - Żernica Kościół - około 4 km, czas również około 48 minut
(miejscami droga bez pobocza)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po wybudowaniu w 1970 roku w Żernicy nowego kościoła stara drewniana świątynia przestałą być użytkowana i niszczała. Ostatecznie w latach 998 - 2008 za posługi ks. proboszcza Pawła Ludwga obiekt został poddany gruntownej renowacji. Remont objął cały kościół, dzwonnicę, naprawiono też fundamenty oraz dach. W trakcie remontu odkryto bogatą polichromię.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ŻERNICA - WNĘTRZE KOŚCIOŁA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Do Gierałtowic dojedziemy autobusem 120 bezpośrednio z Katowic, wysiadamy na przystanku Gierałtowice Kościół

ROZKŁAD JAZDY DLA AUTOBUSU 120

Jeżeli mogę coś sugerować to polecam autobus odjeżdżający z ulicy Andrzeja (po tej stronie co Sąd) o gdzinie 7:50, następny jest dopiero o 9:50 - autobus o 8:50 dojeżdża tylko do Halemby

[madohora]

Po kolejnych zmianach właścicieli w roku 1839 Gierałtowice nabył Józef von Poraj Madejski. Madejscy wybudowali sobie w Gierałtowicach dworek zwany później „pałacykiem Madejskich”. Przeszedł w roku 1853 w ręce jego córki i zięcia Karola von Raczek. W latach 1898-1904 Raczkowie wybudowali sobie w Przyszowicach okazały zamek w stylu neobarokowym, w którym mieszkali. Majątkiem w Gierałtowicach zarządzał administrator. Majątek po Karolu odziedziczyli jego synowie Konrad i Franciszek. Konrad, który był porucznikiem ułanów uległ wypadkowi podczas ćwiczeń szermierczych i zmarł w roku 1888 w Berlinie. Po śmierci jego żony wszystkie dobra przypadły Franciszkowi. W 1902 roku Franciszek von Raczek został rotmistrzem, a następnie majorem 13 Pułku Ułanów. W latach 1895-1898 wybudował w Gierałtowicach mały klasztor, który w wieczyste użytkowanie przekazał siostrom Służebniczkom Najświętszej Marii Panny. Zmarł w roku 1926 w Przyszowicach i tam został pochowany. Pozostawił dwie córki z których młodsza, niezamężna Dolores von Raczek mieszkała w Gierałtowicach i zarządzała majątkiem do roku 1929, kiedy sprzedała go Spółce Osadniczej „Ślązak” z Katowic.

[madohora]

DĄB PAMIĘCI

[madohora]

Proboszczowie

ks. Tomasz Zdzichowski (Zdrichowski) (1640-1652)
ks. Jerzy Bianty (Biasa) (1652-1655)
ks. Wawrzyniec Korblowicz (1655-1675)
ks. Planca (Płonka) Michał Samuel (1676-1714)
ks. Jan Józef Kalus (1714-1740)
ks. Jan Teofil Suchanek (1740-1748)
ks. Błażej Bogdoń (1748-1751)
ks. Jerzy Brzózka (1751-1777)
ks. Walenty Gawliczek (1777-1822)
ks. Józef Filip Moroń (1822-1865)
ks. Ludwik Bolik (1865-1902)
ks. Władysław Robota (1925-1939)
ks. Teodor Rak substytut (1939-1942), administrator (1942-1947)
ks. Paweł Janik administrator (1947-1957), proboszcz (1957-1958)
ks. Wojciech Riedel administrator (1958-1967)
ks. Franciszek Żebrok (1967-1970)
ks. Zygmunt Podlejski (1970-1978)
ks. Norbert Niemiec (1978-1987)
ks. Marian Kasperczyk (1987-2012)
ks. Marek Sówka (2012-nadal)

[madohora]

Władysław Robota (ur. 27 czerwca 1872 w Gostomi, zm. 8 września 1939 pod Pilchowicami), ksiądz katolicki, działacz narodowy i społeczny. Urodził się w Gostomi w powiecie prudnickim, gimnazjum ukończył w Prudniku, a studia teologiczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Był słuchaczem prof. Nehringa, wykładowcy literatury polskiej i współzałożycielem Towarzystwa Akademików Górnoślązaków oraz Kółka Polskiego. Święcenia kapłańskie przyjął 11 czerwca 1898, w latach 1898-1902 był wikarym w Łabędach a od roku 1902 proboszczem w Gierałtowicach. Był duszpasterzem o wyrazistych przekonaniach narodowych: urzędową korespondencję z sąsiednimi parafiami prowadził po polsku, wybudował pierwszy na Górnym Śląsku dom związkowy dla polskich stowarzyszeń, krzewił polskie czytelnictwo, założył pierwszą w parafii Kasę Zapomogowo-Pożyczkową. W czasie powstań śląskich i plebiscytu naraził się bojówkom niemieckim. Został odznaczony: Krzyżem Polonia Restitua, Krzyżem Virtuti Militari, Gwiazdą Śląska i Krzyżem Walecznych. Po utworzeniu w 1922 Administracji Apostolskiej dla Śląska Polskiego został zamianowany konsultorem, a następnie radcą duchownym, wicedziekanem dekanatu dębieńskiego i sędzią prosynodalnym. Był budowniczym kościoła parafialnego w Gierałtowicach.
Po wybuchu II wojny światowej, 8 września 1939, został przez grupę esamanów wywieziony wraz z czternastoma innymi Polakami do lasów pod Pilchowicami, gdzie wszyscy zostali zamordowani. W czerwcu 1945 zidentyfikowano jego zwłoki na cmentarzu w Pilchowicach i 29 września 1946 złożono je na cmentarzu parafialnym w Gierałtowicac

[madohora]

[madohora]

MIESZKAŃCOM GIERAŁTOWIC ZAMORDOWANYM W 1940 ROKU W KATYNIU, ZASTRZELONYCH PO ZAKOŃCZENIU WALK FRONTOWYCH I ZAMĘCZONYCH W SOWIECKICH OBOZACH PRACY, WIĘZIENIACH ŚLEDCZYCH W 1945 ROKU - SPOŁECZNOŚĆ GIERAŁTOWIC

[madohora]

Drewniany kościół parafialny p.w. Świętej Katarzyny wzniesiony został z fundacji Stanisława Dąbrówki w 1534 roku. Prawdopodobnie w miejscu w którym stał kościół już wcześniej znajdowała się świątynia, gdyż wzmianki o kościele pochodzą z roku ok. 1300. Kościół Świętej Katarzyny zbudowano w Gierałtowicach. Kościół jest o konstrukcji zrębowej na planie dwudzielnym obejmującym trójboczne zamknięte prezbiterium z przybudówką, zakrystią i szerszą nawą. Kościół był orientowany.

[madohora]

Kościół był odnawiany w XVII wieku i wyremontowany w XX wieku (lata 1960 - 1961). W czasie tego remontu odkryto niezwykle cenną polichromię patronową z ok. 1534 roku wykonaną na dekowanym stropie, podobną do polichromii w Dębnie Podhalańskim. Wśród różnorodnych motywów polichromii występują orły piastowskie oraz patronka kościoła Św. Katarzyna.

[madohora]

[madohora]

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 r. wieś została wymieniona jako Boyssowy. Następnie miejscowość leżała w północno-wschodniej części księstwa pszczyńskiego.

[madohora]

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bojszowy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

[madohora]

W listopadzie 1598 wizytacji kościelnej (pierwszej po soborze trydenckim) dekanatu pszczyńskiego dokonał archidiakon krakowski Krzysztof Kazimirski na zlecenie biskupa Jerzego Radziwiłła. Według sporządzonego sprawozdania kościół w Villa Boiszowy znajdował się w rękach katolickich

[madohora]

Ćwiklice (niem. Cwiklitz) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, w gminie Pszczyna.

[madohora]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa pochodzi od polskiej nazwy - ćwikły - von cwikla = Runkelrübe. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Cwiklice podając jej znaczenie Runkelrübendorf czyli po polsku Wieś buraków, ćwikły]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców zgermanizowana na Cwiklitz i utraciła swoje znaczenie. Współcześni polscy badacze skłaniają się w kierunku stwierdzenia, że nazwa wywodzi się od imienia Ćwik lub przezwiska Ćwikła.[6] Założone w podobnym okresie sąsiednie miejscowości posiadają nazwy patronimiczne – jak na przykład Jankowice od imienia Jan.

[madohora]

Jesienią 2007 roku pasjonat historii Ludwik Wojciech zawiadomił Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach o kopcu, którego położenie i forma sugerują istnienie w tym miejscu średniowiecznego gródka rycerskiego. Badania archeologiczne na kopcu w Ćwiklicach rozpoczęto pod kierownictwem dra Pierzaka. Potwierdziła się teza, że w tym miejscu istotnie znajdował się XIV-wieczny gródek rycerski.

[madohora]

Główną atrakcją miejscowości jest zabytkowy drewniany kościół barokowy pw. św. Marcina z 1466 roku.

[madohora]

Parafia św. Marcina w Ćwiklicach – parafia rzymskokatolicka w Ćwiklicach, należy do archidiecezji katowickiej i dekanatu Miedźna.

[madohora]

W listopadzie 1598 wizytacji kościelnej (pierwszej po soborze trydenckim) dekanatu pszczyńskiego dokonał archidiakon krakowski Krzysztof Kazimirski na zlecenie biskupa Jerzego Radziwiłła. Według sporządzonego sprawozdania kościół w Villa Cwiklyce znajdował się w rękach katolickich

[madohora]

Pierwsze wzmianki o kościele położonym w tym miejscu pochodzą z 1326 roku. Obecny kościół został wzniesiony na zrębach pierwotnej świątyni, przez długi czas uważano, że stało się to na przełomie XVI i XVII wieku, ale ostatnie badania drewna pobranego z więźby świątyni wskazują, że pochodzi ona z lat 1464–1466. Ćwiklicka świątynia jest, obok kościoła w Łaziskach, prawdopodobnie najstarszym na Śląsku kościołem drewnianym o konstrukcji zrębowej. Kościół został wybudowany w stylu gotyckim, jednak w ciągu swojej historii przeszedł wiele zmian. Został przebudowany w XVIII wieku, zaś na przełomie XIX i XX wieku, podczas prac remontowych, oryginalny kształt kościoła został zdeformowany. W 2010 roku powódź zniszczyła podwaliny i posadzkę świątyni.

[madohora]

Wystrój kościoła pochodzi z połowy XVIII w. i jest dość jednolity. We wnętrzu znajdują się trzy późnobarokowe ołtarze: główny z patronem kościoła – św. Marcinem na obrazie i dwa boczne, pod wezwaniem Matki Bożej i Ukrzyżowania. Wart uwagi jest XV-wieczny tryptyk z Matką Boską i Dzieciątkiem w kaplicy bocznej oraz ołtarzyk św. Barbary pod wieżą. Interesujące są również drzwi z okuciami i zamkami z XVI w. prowadzące do kaplicy dołączonej do nawy, rokokowa chrzcielnica w kształcie anioła podtrzymującego urnę oraz ambona również w stylu rokoko (aktualnie zdemontowana).

[madohora]

Organy – obecne zbudowane w 1982 r. przez kobiórskiego budowniczego p. Zasadę. Wcześniejsze, z ok. 1880 r., pochodzące z warsztatu Heinricha Dürschlaga, znajdujące się obecnie w Muzeum Organów Śląskich w Akademii Muzycznej w Katowicach, zostały zrekonstruowane w oparciu o zachowane części i badania porównawcze.

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY PSZCZYNA - ĆWIKLICE

[madohora]

Grzawa jest jedyną w Polsce miejscowością o takiej nazwie. Gdyby w przeszłości jej pisownia nie przechodziła różnych przeinaczeń, dziś wioska zwałaby się zapewne Rdzawą (1563, a także 1524, 1568, 1598, później Grdzawa – 1444, 1772, 1790, Rzawa rok 1517, Gzawa rok 1536, Grdziawa rok 1636, także 1721). Ongiś było to określenie koloru wody zabarwionej związkami żelaza. Rdzawką zwano również trzęsawiska ("bażoły") z rdzawą wodą. Trudną grupę spółgłoskową "rdz" zapisywano dawniej różnie, co doprowadziło do obecnej formy, mylnie kojarzonej ze słowem "grzać"

[madohora]

Kościół p. w. św. Jana Chrzciciela. Zbudowany na początku XVI wieku, drewniany, konstrukcji zrębowej, z wieżą o konstrukcji słupowej. Jest najstarszą na ziemi pszczyńskiej zabytkową, drewnianą świątynią katolicką.

[madohora]

[madohora]

Kościół drewniany o konstrukcji zrębowej, na podwalinach z kłód dębowych, orientowany, z wieżą konstrukcji słupowej od strony zachodniej. Prezbiterium zamknięte prostą ścianą, z zakrystią od strony północnej. Nawa szersza od prezbiterium, na rzucie zbliżonym do kwadratu. Dachy nad prezbiterium i nawą siodłowe, kryte gontem. Nad nawą barokowa, sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę z latarnią, kryta blachą. Wieża o ścianach pochyłych, pobitych gontem, zwieńczona dachem namiotowym, krytym blachą, przechodzącym w ośmioboczną, barokową latarnię. Na zewnątrz kościół (z wyjątkiem ściany zakrystii) otoczony sobotami wspartymi na słupach z zastrzałami. Soboty otwarte, jedynie wokół wieży szalowane, kryte gontem. Ściany prezbiterium i nawy powyżej dachu sobót szalowane deskami. Pod wieżą, od zachodu, odrzwia pierwotnie zamknięte łukiem półkolistym. Od południa, w kruchcie, odrzwia z zachowanym fragmentem ostrołukowego, gotyckiego nadproża. Okna zamknięte łukami segmentowymi. Wnętrza nakryte płaskimi stropami. Łuk tęczowy spłaszczony. Chór muzyczny podparty na czterech słupach, nowszy niż reszta świątyni.

[madohora]

Od południa, zachodu i północy kościół otoczony jest drewnianym ogrodzeniem budowanym na zrąb, z gontowym, dwuspadowym daszkiem. W ogrodzeniu dwie murowane, tynkowane bramki z wejściami zamkniętymi półkoliście i nakrytymi siodłowymi daszkami gontowymi. Ogrodzenie od wschodu wykonane z desek rozpiętych między murowanymi słupkami.

[madohora]

Niewątpliwie najbardziej dekora
cyjnym elementem drewnianego kościoła
jest wieża. Ta wykształcona w ciągu wie
ków pionowa dominanta świątyni stała
się jej znakiem szczególnym, wyróżnikiem
i akcentem, pozwalającym na ukazanie całej
indywidualności wiejskiego cieśli. Mimo bo
wiem pewnych powtarzających się wzorów,
szczególnie barokowych, trudno napotkać
dwie identyczne wieże, dwa podobne hełmy,
wieńczące ten znaczący element kościoła

[madohora]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy "goły". W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako starszą od niemieckiej wymienia nazwę w obecnym polskim brzmieniu - Golasowice podając jej znaczenie "Kahlau (kalau)" czyli po polsku "Łyse, wyłysiałe". Nazwa pochodzi prawdopodobnie od gołego terenu pozbawionego drzew, na którym przeprowadzono deforestację. Adamy zalicza nazwę wsi do grupy miejscowości, których nazwa wywodzi się od wycinki drzew "von gola = vom Walde freigemachter, kahler ort". Nawiązanie do tego znaczenia znajduje się w herbie. Niemcy zgermanizowali nazwę na Gollasowitz w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

[madohora]

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowano w 1293, następnie również w dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (ok. 1305) jako Golos. Pod koniec XV wieku właścicielem Golasowic i Jarząbkowic był Mikołaj Brodecki a pod koniec XVI wieku miejscowość kupił Walenty Pawłowski, który urządził tutaj swoją siedzibę i przyjmował w niej najbardziej znanego członka rodu Pawłowskich - biskupa ołomunieckiego Stanisława. W posiadaniu Pawłowskich wieś była jeszcze na początku XVII wieku. Po I wojnie śląskiej miejscowość znalazła się w granicach Królestwa Prus. W 1749 miejscowość z przyległymi dobrami zlicytowano i zostały przejęte przez rodzinę Marklowskich, która władała tym terenem do końca XVIII wieku.

[madohora]

W marcu 1921 odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku. W Golasowicach (łącznie z koloniami i obszarem dworskim) brało w nim udział 501 osób, z których 385 opowiedziało się za Niemcami, a 114 za Polską. W okresie międzywojennym była to najbardziej ewangelicka gmina w górnośląskiej (dawnej pruskiej) części województwa śląskiego (w 1933 stanowili oni 75,3% mieszkańców)

[madohora]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajduje się jeden obiekt zabytkowy:
kościół ewangelicko-augsburski z połowy XVIII wieku, klasycystyczny, wraz z wyposażeniem obejmującym ołtarz, ambonę, płytę kamienną z herbami, krzyż, naczynia liturgiczne i dzwon (nr rej.: A-434/60 z 18.03.1960). W kościele 34-głosowe organy, największe na terenie gminy

[madohora]

krzyż przydrożny (ul. Kraszewskiego) - fundatorka Franciszka Holeksa - 1877 rok,
kapliczka ul. Kraszewskiego,
Krzyż (ul. Reja),
krzyż (ul. Łąkowa),
krzyż ul. Reja (przy wejściu do Kościoła).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PRZYSZOWICE PAŁAC RODZINY VON RACZEK w roku 2009

[madohora]

Jeżeli chcemy zorganizować sobie całodzienną wycieczkę - da się to zrobić autobusami i pieszo, bo już to przerabiałam polecam następującą trasę:
Dowolnym autobusem (120,121,13,130,177,48 i 7) dojeżdżamy z Katowic do przystanku Kochłowice Kościół. Tutaj przesiadamy się na autobus linii 669 ROZKŁAD DLA LINII 669 - polecam autobus o 8:20 lub 9:30 dojeżdżamy do przystanku
CHUDÓW ZAMEK - jest to pierwszy punkt naszej wycieczki. Zatrzymujemy się przy ruinach zamku, obok mamy spichlerz z XVIII wieku. Następnie pieszo ścieżką dydaktyczną przechodzimy do PRZYSZOWIC, gdzie natrafimy na Pałac należący kiedyś do rodziny von Raczek, Kościół Św. Jana Nepomucena wokół którego natrafimy na epitafia rodziny von Raczek a na terenie parafii, obok probostwa drewniany spichlerz z 1829 roku. W Przyszowicach znajdziemy też budynek szkoły wybudowany w 1902 roku. Jeżeli będziemy mieli siłę (uwaga droga miejscami bez poboczy) możemy przejść pieszo do Gierałtowic po drodze mijając zabytkowy budynek dworca kolejowego. Jeżeli braknie nam siły czy ochoty możemy podjechać do Gierałtowic autobusem.
Co zobaczymy w Przyszowicach niżej w tym wątkusmile. Jeżeli będziemy mieć siły i czas nam na to pozwoli możemy jeszcze pod drodze zwiedzić PANIÓWKI lub zobaczyć drewniany kościół świętego Mikołaja w BOROWEJ WSI - przeniesiony tutaj z Przyszowic.

[madohora]

WEJŚCIE GŁÓWNE DO PAŁACU NAD DRZWIAMI HERB

[madohora]

[madohora]

ŻERNICA

[madohora]

Wieś Golasowice istniała już w końcu XIII wieku. Potwierdza to dokument
wystawiony w 1293 roku przez księcia raciborskiego Przemysława dla sołty-
sa Wojana z Pawłowic. Zapis dotyczący Golasowic znajduje się też w Księdze uposa-
żeń biskupstwa wrocławskiego, gdzie miejscowość wymieniona została jako Golos

[madohora]

Pisownia nazwy Golasowice ulegała różnym przekształceniom: Goleszowich,
Golasovitz, Gollassowitz, Gollasowitz, Golassowitz. Z nazwą wsi słowotwórczo spo-
krewnionych jest wiele polskich i czeskich miejscowości: Goleszów, Goleszyn, Gola-
szyn, Holašice, Holišovice.

[madohora]

Przez wiele wieków Golasowice były wsią rycerską. Pierwszym właścicielem Go-
lasowic był rycerz Jan zwany Judaszem, wymieniany w dokumentach z lat 1416, 1427,
1430, 1444, 1445. Około 1480 roku wsie Golasowice i Jarząbkowice nabył Mikołaj
Brodecki z Brodku k. Żor. Pod koniec XVI wieku Golasowice zakupił Walenty Pawłow-
ski, który urządził tutaj swoją siedzibę i trzykrotnie (1585, 1587, 1592) przyjmował
w niej brata – Stanisława, biskupa Ołomuńca. Jeszcze na początku XVII wieku Gola-
sowice należały do rodu Pawłowskich, co potwierdza zamieszczony niegdyś w koście-
le golasowickim herb z inskrypcją „Erb Pany Anna Pawlowske z Pawlowicz a na Gola-
sowicach 1606”. W latach 1620–1649 Golasowice należały do rodu von Kloch. W roku
1750 majątek przejęła rodzina Marklowskich. Otto Traugott von Marklowski był inicja-
torem budowy kościoła ewangelickiego w Golasowicach, gdzie 10 sierpnia 1765 roku
został poświęcony kamień węgielny pod nowy Dom Boży. Budowa świątyni trwała
dwa lata. Do dnia dzisiejszego w golasowickim kościele ewangelicko-augsburskim za-
chował się herb Marklowskich. W 1770 roku Otto von Marklowski założył w ramach
kolonizacji fryderycjańskiej osadę, którą od imienia żony właściciela dworu nazwano
Charlottendorf. Kolonia była samodzielną jednostką administracyjną, posiadała samo-
rząd, wójta i własną herbową pieczęć gminną. Treść pieczęci nawiązywała do trudu
osadniczego – przedstawiała drzewo, siekierę i dom. Kolonia z biegiem lat zjednoczy-
ła się z Golasowicami. W 1783 roku, oprócz pańskiej siedziby, dobra Marklowskich
obejmowały dwa folwarki, młyn wodny, tartak, folusz, bielnik i cegielnię.

[madohora]

Początki parafii katolickiej w Golasowicach są słabo udokumentowane. Na pod-
stawie pośrednich źródeł historycznych można przypuszczać, że parafia powstała
w końcu XIII wieku równolegle z osadzaniem wsi na prawie niemieckim. Dokument
z 1293 roku, wystawiony przez księcia raciborskiego Przemysława, zawiera informa-
cję o wydzieleniu gruntu na potrzeby kościoła w Golasowicach. W pierwszej poło-
wie XIV wieku parafia podupadła i została przyłączona do sąsiednich Pielgrzymo-
wic. W 1488 roku książę cieszyński Kazimierz zdecydował, że obydwa kościoły będą
posiadały równe prawa, ale zarządzane będą przez jednego duszpasterza, który
mieszkał w Pielgrzymowicach. Proboszcz służbę duszpasterską pełnił na przemian
w kościele parafialnym w Pielgrzymowicach i filialnym w Golasowicach. Taki stan
rzeczy utrzymał się przez kilka wieków; samodzielną parafią Golasowice stały się
dopiero w 1977 roku.

[madohora]

Początki oświaty na terenie Golasowic sięgają XVII wieku. Katolicka szkoła para-
fialna istniała już przed wojną trzydziestoletnią (1618–1648). Uczył w niej nauczy-
ciel, który jednocześnie był organistą, a naukę mogli pobierać wyłącznie chłopcy.
W połowie XVII wieku przykościelna szkoła popadła w ruinę, w roku 1679 mieszkał
w niej pielgrzymowicki nauczyciel Sebastian Groch, a dzieci uczęszczały do szkoły
w Pielgrzymowicach. W 1802 roku szkoła w Pielgrzymowicach liczyła 42 uczniów
(z czego 10 z Golasowic), nauczycielem był Mikołaj Schulla. Zarząd szkolny tworzy-
li Jerzy Konieczny, Jerzy Ogierman i ks. Ignacy Bargiel. W roku 1816, mimo obo-
wiązku szkolnego, do szkoły uczęszczało zaledwie 22 golasowiczan. Dopiero
w 1868 roku w Golasowicach obok kościoła katolickiego wybudowano szkółkę filial-
ną, pracował w niej pomocnik nauczyciela z Pielgrzymowic, Jan Smolny. Do nowej
szkoły uczęszczało 97 uczniów, w budynku było mieszkanie nauczycielskie, a obok
powstał dom gospodarczy ze stajnią. Pierwszym nauczycielem, niezależnym od
zwierzchnika w Pielgrzymowicach, był w latach 1868–1885 Teodor Mücke, a następ-
nie Jan Libawski, który swoją funkcję pełnił ponad 30 lat. W roku 1883 szkołę po-
większono o dwie dodatkowe sale. Pod koniec 1884 roku na lekcje uczęszczało
144 uczniów (66 z Golasowic, 76 z Jarząbkowic i 2 z Charlottendorf), w tym pięciu
wyznania mojżeszowego. Zarząd szkolny tworzyli: dr Edward Stonawski – właści-
ciel dóbr w Jarząbkowicach i Golasowicach, dziekan Wiktor Loss, główny nauczy-
ciel Jan Libawski oraz przedstawiciele gmin: Grzegorz Lux z Golasowic i Józef Waleczek z Jarząbkowic.

[madohora]

W roku 1936 w Golasowicach były aż cztery szkoły. Państwowa szkoła katolicka
(tzw. organistówka) znajdowała się obok kościoła w parterowym, murowanym bu-
dynku z roku 1868. Uczyło się w niej 101 dzieci z Golasowic i Jarząbkowic. W muro-
wanym budynku z 1870 roku, niedaleko kościoła ewangelickiego przy wjeździe
w obecną ulicę Sienkiewicza, mieściła się szkoła ewangelicka, do której uczęszczało
59 dzieci. Obok znajdował się nieduży budynek przedszkola, pracowała tam siostra
Rachela (Anna Szalbot) i nauczycielka Lasota. Szkoła wybudowana w 1868 roku na
tzw. Piórowicach służyła ewangelickim dzieciom z rodzin niemieckich. Ze względu
na skromne warunki lokalowe wybudowano w 1930 roku kolejną szkołę, do której
uczęszczało 216 dzieci. Prywatna placówka utrzymywana była przez Niemiecki Zwią-
zek Szkolny (Deutscher Schulverein) i rodziców płacących comiesięczne składki

[madohora]

Wiele wydarzeń z dziejów Golasowic jest nieudokumentowanych, źródła histo-
ryczne (np. kroniki) nie przetrwały okresu dwóch wojen światowych, a dokumenty
przechowywane w archiwach są mało rozpoznane. Należy jednak odnotować nie-
które wydarzenia w formie krótkiego kalendarium.

[madohora]

W 1911 roku zorganizowano we wsi oddział straży ogniowej. W 1912 roku miej-
scowość zamieszkiwało 572 ewangelików, 260 katolików i 7 żydów. Na frontach I wojny
światowej w armii niemieckiej walczyło około 120 mieszkańców Golasowic, wielu
zaginęło, zostało rannych, a poległo około 40

[madohora]

W lutym i marcu 1945 roku, w wyniku walk pomiędzy wojskami radzieckimi
i niemieckimi, wieś została w 75% zniszczona i wyludniona. Na podstawie spra-
wozdania Powiatowego Komisarza Ziemskiego w Pszczynie, aż 52 gospodarstwa
w Golasowicach uznano za poniemieckie. Właściciele zostali wysiedleni i wyjechali
na Zachód. Latem 1945 roku do Golasowic przybyły polskie rodziny chłopskie, wy-
pędzone przez władze sowieckie z Kresów Wschodnich. Kresowiacy pochodzili
z województwa tarnopolskiego, ze wsi Skorodyńce, Białobożnica, Byczkowce i Biała
Czortkowska. Napływowi mieszkańcy, po trudnym początkowym okresie asymilacji,
znaleźli wspólny język z miejscową ludnością w myśl zasady, że zgoda buduje,
a niezgoda rujnuje.

[madohora]

W latach 1975–1977 wybudowano murowany kościół, który został poświęco-
ny 28 sierpnia 1977 roku. 27 listopada tego samego roku erygowano Parafię pw.
Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Golasowicach, proboszczem był ks. Jan Skolik.

[madohora]

otto traugott von Marklowski (ur. 1720), z Żebracza (obecnie dzielnica Cze-
chowic), przedstawiciel starośląskiego rodu wywodzącego się z Wieniawitów, wła-
ściciel dóbr ziemskich w Golasowicach i Cisówce, fundator kościoła ewangelickiego
w Golasowicach, założył osadę Charlottendorf (obecnie Kolonia Golasowicka, ul. Ko-
chanowskiego), zmarł w 1797 roku i spoczął w krypcie kościoła ewangelickiego
w Golasowicach, która nie zachowała się do czasów współczesnych

[madohora]

Kościół ewangelicko-augsburski zbudowany w latach 1765–1767 z fundacji
Ottona Traugotta von Marklowskiego, murowany, klasycystyczny, przekształcony
w 1820 roku (dobudowano wieżę), odnowiony w 1884 roku, częściowo zniszczony
w 1945 roku, odbudowany ze zniszczeń wojennych w roku 1951 (z wyjątkiem
wieży). Zabytkowe wyposażenie kościoła: kamienna płyta z 1766 roku z herbami
Marklowskich, ołtarz, krzyż, naczynia liturgiczne (ul. Sienkiewicza 1)

[madohora]

Krzyż przydrożny (1877), ufundowany przez Franciszkę Holeksę (ul. Kraszewskiego)

[madohora]

pomnik poległych w i i ii wojnie światowej (cmentarz ewangelicki, ul. Sienkiewicza)

[madohora]

Przedsionków zwanych kruchtami
lub babińcami mogło być kilka. Zwykle był
tylko jeden, po stronie południowej, gdzie
znajdowało się drugie wejście do nawy.
Główne wejście było zwykle pod wieżą, cza
sem poprzedzone przedsionkiem. W yjątko
wo tylko prowadziło jeszcze trzecie wejście
do nawy od strony północnej. Trzeba dodać,
że przedsionki były dawniej bardzo rzadkie

[madohora]

Czas pracy, modlitwy i odpoczynku
wyznaczały kościelne dzwony. Często zawia
damiały o różnych wydarzeniach, zbiórce
wszystkich mieszkańców, pogrzebach.
W drewnianych świątyniach regio
nu pszczyńskiego spotykamy całą gamę
rozwiązań nakrycia w ieży stosowanych też
w innych regionach kraju. Najprostszym,
a zarazem najdawniejszym rozwiązaniem
jest nakrycie ostrosłupowe, jak na dzwonni
cy w Łące lub nie istniejące z przedłużoną
iglicą w Bziu Zameckim. Niech jednak nie
zmylą nikogo podobne hełm y na wieżach
w Górze i Pielgrzymowicach, są bowiem
XX-wiecznymi, niezbyt szczęśliwymi prze
róbkami dawnych hełm ów barokowych, w y
konanymi w czasie rozbudowy kościołów.

[madohora]

Bardziej rozbudowanym i dekoracyjnym typem wieży jest nakrycie cebulaste, i wieloboczne, starannie modelowane drobnym gontem. Przykładem może tu być wieża ; kościoła w Wiśle Małej.

[madohora]

Dalszym etapem w ewolucji jest hełm
z dwoma elementami cebulastymi i wsta
wioną pomiędzy nimi tzw. „latarnią”, prze
znaczoną niekiedy na usytuowanie dzwonu.
Hełmy te kryto czasami blachą, a identycz
ny kształt nadawano odpowiednio mniejszej
wieżyczce na sygnaturkę. Czasami z namio
towego dołem dachu dzwonnicy wyrasta
smukła iglica okrągła, czy też wielościenna
(np. Bzie). Dawniej dobudowywano do niej
niekiedy narożne wieżyczki (jak w Bziu,
Warszowicach), tworząc koronę baszto
wych sterczyn. Świątynia w Warszowicach
otrzymała okazałą dzwonnicę czołową, któ
ra swymi rozmiarami przysłania właściwy
budynek. Świątynie w Golasowicach, Piel-
grzymowicach i Wiśle Malej odznaczają się
barokowo giętymi hełmami wież czołowych.
Niejednokrotnie wieże świątyń śląskich kry
ły hełmy wieloboczne; kościół w Bojszowach
również otrzymał ukośnie zwężoną wieżę
z makowicą i sześciobocznym hełmem o w y
suniętych okapach

[madohora]

Wezwania ołtarzy, to zasadniczo w e
zwania, które pokrywały się z wezwaniami
kościołów, choć oczywiście wezwań tych
było więcej, gdyż w każdym kościele znaj
dowało się po kilka ołtarzy. W ołtarzach
przeważnie znajdowała się figura, rzeźba
lub obraz danego świętego, którego wezwa
nie nosił ołtarz. Poszczególni święci byli pa
tronami i wspomożycielami we właściwych
sobie sprawach ludu. Ludzie zwracali się
z prośbami do świętego, który był patro
Pecki wbijane pod przyciesie, zachowa
ne w Kościele w Grzawie.
^ Cz. Thullie, Zabytki architektoniczne
Ziem i Śląskiej na tle rozwoju architektury
w Polsce, Wyd. „Śląska”, Katowice 1965,
s. 319-325.
11 J. Kwak, Pielgrzymki na G órnym Śląsku
w XVII i początkach XVIII wieku, [w:] P ara
fia Bogucicka. Tradycja i w spółczesność, red.
W. Świątkiewicz, J. Wycisło, Katowice 1994,
s. 230-233.
12 J. Bystroń, Dzieje obyczajów w dawnej
Polsce (wiek XVI-XVIII), W arszawa 1932,
s. 309.
nem danej potrzeby.
Dlatego najczęściej
w kościołach spo
tykało się ołtarze
pod wezwaniem:
św. Barbary (szcze
gólną cześć odbie
rała od ludzi w tych
parafiach, gdzie był
rozwinięty przemysł
górniczy), św. Anny
(26 VII - w Polsce
jej kult zakorzenił się
głęboko, zwłaszcza
na Śląsku, od XV wie
ku Kościół katolicki
propagował kult św.
Anny, jako wzorzec
pełnego oddania Bogu i życia ascetycznego11),
św. Antoniego Padewskiego (13 VI - czczo
ny jako opiekun ubogich, strzegł od złodziei
i znalazca rzeczy zgubionych, bronił od moru
i w ogóle od chorób zakaźnych, które tak
często nawiedzały ludność12), św. W ojcie
cha (23 IV), św. Judy Tadeusza (28 X - od
spraw beznadziejnych), oraz św. Walentego
(14 II - w Polsce czczony jako patron w pa
daczce), św. W acława i św. Floriana - pa
tronów katedry wawelskiej, oraz najczęściej
wymieniane ołtarze p.w. św. Jana Nepomu
cena, wyświęcego wówczas. Już od końca
XVI wieku został nieoficjalnym patronem
Czech. W 1721 r. został beatyfikowany,
a 1729 r. kanonizowany13. Papież Benedykt
XIII zaliczył go w poczet świętych, tuż po
jego kanonizacji również i na terenie Śląska
zaznacza się wzrost oddziaływania tegoż ka
płana pochodzącego z pobliskich Czech, jego
kultu i czci na religijność wiernych. Jednym
z tego przejawów jest fundowanie ołtarzy
bądź kaplic14. Na terenie Górnego Śląska
figury św. Jana Nepomucena były bardzo
popularne i stawiane od początku XVIII
wieku, aż do końca XX wieku. Typ ikonogra
ficzny przedstawia go z krucyfiksem w lewej
ręce, natomiast prawą ręką z wyciągniętym
palcem wskazującym, wykonuje gest naka
zujący milczenie, co przypomina, że św. Jan
Nepomucen jest również uważany za patro
na chroniącego przed obmową i strzegącego
dochowania tajemnicy. Jest także patronem
podróżnych i wędrowców, opiekunem chorych i znękanych

[madohora]

Zielenią przebija się życie na wiosnę,
maj żółcią spowija kaczeńce...
Pośród łąk, szczebiotu ptaków
Maryja rozpoczyna dobroczynną wędrówkę do ludzi,
by śpiewem Litanii, serca na nowo pobudzić,
do miłowania wszelkiego dobra
niezbędnego dla ludzi wątłego sumienia.
Ileż to razy z wiosną
przebijamy się ku górze, by rosnąć,
a korzeniami trzymamy się ziemi,
rozbawieni w przyjemnościach,
zdążamy ku innej przestrzeni?
To drzemie w naszej naturze,
ja k śpiący rycerze w Tatrach...
Dopiero z odlotem ptaków w jesieni:
zziębnięci, zranieni, podrywamy się do lotu,
gdy wzmaga się niepokój o ostateczne wartości.
U M aryi często szukamy schronienia
do wytchnienia, przed końcowym odcinkiem lotu wśród
burzy.
Ten lot się nie powtórzy.
Ks. Jerzy Sikorski
Klasztor na Świętym Krzyżu

[madohora]

Tyle Tadeusz Dobrowolski, najwy
bitniejszy znawca sztuki na Śląsku. Do w y
mienionych przez niego zabytków sztuki na
Ziemi Pszczyńskiej, przedstawiających M at
kę Boską, należy dodać także tryptyk ołta
rzowy z Brzeźć, w którego centralnej części
Matka Boża z Dzieciątkiem stoi w otoczeniu
św. Wojciecha i Stanisława. Tryptyk ten po
chodzi z XV wieku. Bliźniaczy tryptyk o tej
samej tematyce zdobi wnętrze drewnianego
kościółka w Ćwiklicach.
W końcowych dziesiątkach XV wieku dzieła
malarstwa i rzeźby to w większości jednak
twórczość wychodząca z lokalnych pracow
ni bliskich sztuce ludowej. Stopniowo zm ie
nił się także sposób kształtowania formy.
Draperie zaczęły być kanciaste, twardo ła
mane, chwilami rozwichrzone, całość staje
się coraz bardziej ekspresyjna i dramatycz
nie niespokojna. Podobnie w takim duchu
jest utrzymany zespół rżeźb ołtarzowych
wM uzeum Archidiecezjalnym wKatowicach,
z końca XV wieku z Bzia Zameckiego. Składa
się z trzech figur: M adonny z Dzieciątkiem
i otaczających ją św. Piotra i św. Pawła.
Rzeźby wykazują związki ze sztuką dolno
śląską. Przykładowo figura św. Pawła ze
spala na prawach kontrastu puste, gładkie
płaszczyzny z zagęszczoną materią niemal
„kubistycznie” łamanych fałdów w partii
podwiniętego przodem płaszcza19.
Do grupy „Pięknych Madonn” można
zaliczyć Matkę Bożą z Dzieciątkiem z około
1500 roku z Bzia Zameckiego.
Duża „Koronacja Najświętszej Marii Panny”
została namalowana w XVI wieku dla drew
nianego kościółka w Łące. Prezentuje ona
odmienny styl w stosunku do wcześniej
szych kompozycji o tej tematyce w Grzawie
i Bieruniu.
No i wreszcie cała grupa obrazów,
przedstawiających Madonnę w kościołach
Ziemi Pszczyńskiej: Krzyżowicach (XVI
wiek), Grzawie, Bojszowach i Miedźnej
(XVII wiek) oraz obraz Matki Boskiej Prze
dziwnej w kościele Wszystkich Świętych
w Pszczynie (XVII wiek).
W ymienione przeze mnie powyżej
dzieła sztuki o wybitnej wartości artystycz
nej, zdobiące świątynie naszego regionu
są wyrazem gorącego uczucia i kultu ludu
pszczyńskiego do swej Matki i Pani. Są do
wodem odwiecznej ufności i zawierzenia
Matce Bożej

[madohora]

W kościele parafialnym w Starym
Bieruniu znajdował się bezcenny tryptyk
ołtarzowy z czasów kiedy był drewniany.
Środkowa scena przedstawiała koronację
Matki Boskiej. Jak pisze Tadeusz Dobrowol
ski w swej „Sztuce na Śląsku”, było to jedno
z najpiękniejszych dzieł omawianego obsza
ru z początku XVI wieku, zbliżone do szere
gu zabytków malarstwa polskiego rozmiesz
czonego na przestrzeni od okolic Tarnowa
i Krosna po Wartę. Ten wspaniały zabytek
zaginął niestety w czasie II wojny świato
wej. O kościele parafialnym św. Bartłomie
ja z czasów kiedy jeszcze był drewniany, nie
mamy żadnych konkretnych wiadomości.
Jedynie protokół z 1665 roku wspomina, iż
„kościół był drewniany p.w. św. Bartłomie
ja, stary, prostej budowy, ale jeszcze funk
cjonalny. Proboszczem był ks. Jan Szcze-
ponkowic, który donosił <parafia nie ma już
żadnych innowierców>”28.
Można jeszcze dodać, że związana z nur
tem kontrreformacyjnym sztuka baroko
wa zaczęła się rozwijać XVTI/XVIII wieku,
w kościołach stawiano nowe ołtarze z ozdob
nymi tabernakulami. Bogatsza stawała się
tematyka obrazów i rzeźb, także rozszerzał
się kult świętych. Pielgrzymki zyskiwały nie
rzadko bogatą oprawę artystyczną, powsta
wały liczne obiekty dla uświetnienia nabo
żeństw z procesjami w postaci chorągwi
procesyjnych, obnośnych figur i obrazów.
Na Górnym Śląsku zachowała się jedynie
drobna część insrtumentarium służącego
niegdyś uświetnieniu podobnych uroczysto
ści. Do ciekawszych należy piękny feretron
z Bierunia Starego29. W Muzeum Archidie
cezjalnym w Katowicach znajduje się po
wstały około połowy XVIII wieku feretron,
czyli obustronnie malowany obraz procesyj
ny, z kościoła św. Bartłomieja w Bieruniu,
z jednej strony ukazujący Madonnę Różań
cową, z drugiej strony Patrona świątyni. Fe
retrony były zjawiskiem typowym dla ziem
Rzeczypospolitej, rzadko spotykanym poza
jej granicami. Pojawienie się tego obiektu
w górnośląskim Bieruniu należy tłumaczyć
przynależnością dekanatu pszczyńskiego do
diecezji krakowskiej, co sprzyjało przenika
niu zwyczajów, przez polityczną granicę

[madohora]

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bojszowy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W centrum znajduje się Kościół Świętego Jana Nepomucena z 1937 roku. Wcześniej w tym miejscu stał drewniany kościół p.w. Świętego Mikołaja, który został przeniesiony do Borowej Wsi. Obiekt halowy, jednonawowy z kaplicą, przekryty sklepieniem kolebkowym. Dach dwuspadowy z sygnaturką. W narożu wieża czworoboczna z dzwonnicą i zegarem, zwieńczona krzyżem. Na dzwonnicy dzwon Urban z 1512 roku (średnica 120 cm, waga 982 kg) oraz dzwon Grzegorz z 1582 roku (średnica 100 cm, waga 580 kg). Projektantem kościoła był inż. Jan Affa z Raciborza.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TU SPOCZYWA LUDWIK PISCHRZAN FARORZ PRZYSZOWICKI NARODZIŁ SIĘ W JANOWICACH W ROKU 1774 UMARŁ 3 WRZEŚNIA 1846 ROKU

[madohora]

Wokół kościoła znajdują się epitafia - niestety napisy na nagrobkach są nieczytelne. Natomiast tablica zamieszczona na kościele głosi:
[b]Tutaj spoczywają właściciele ziemscy, protoplaści rodu Raczków

Amelia von Tiele z.d. Raczeck (1797 - 1869)
Katarzyna von Raczeck (1763- 1832) również jej mąż i dwoje dzieci
Karol von Raczeck (1763 - 1827) - właściciel Czekanowa i Dąbrówki Małej

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przydrożna kapliczka z figurą Świętego Floriana datowana na rok ok. 1800

[madohora]

KOŚCIÓŁ NA KUBALONCE

Źródło - Wikipedia

[madohora]

Park Starokozielski zlokalizowany jest pomiędzy ulicami gen. Andersa i Kozielską. Jest to park krajobrazowy o powierzchni 5,55 ha. Na terenie parku znajduje się :
- Cmentarz Przyjaźni Polsko-Francuskiej
- zabytkowy drewniany kościół z XIII w.
- Pomnik Żołnierzy Francuskich
- plac zabaw

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 2018, podczas budowy autostrady odkryto dębową konstrukcję studni wykonaną metodą sumikowo-łątkową w Czechach, w pobliżu Ostrowa w rejonie Pardubic. Drewno było dobrze zachowane, ponieważ było zanurzone w wodzie. Jego wiek ustalono metodą dendrochronologiczną, datując słoje - dęby użyte do budowy studni zostały ścięte na przełomie lat 5256/5255 p.n.e., a zaczęły rosnąć w 5481 p.n.e., w okresie wczesnego neolitu, ponad 7000 lat temu. „Kształt poszczególnych elementów konstrukcyjnych i ślady narzędzi zachowane na ich powierzchni potwierdzają wyrafinowane umiejętności ciesielskie” zauważają naukowcy

[madohora]

Niektórzy badacze uważają, że ta metoda budowy została wprowadzona w Stanach Zjednoczonych przez Niemców Alpejskich lub Niemców Szwajcarskich, a także przez francuskich traperów zwierząt futerkowych, pracujących dla Kompanii Zatoki Hudsona[7]. Inni, którzy badali rozwój budownictwa domu mieszkalnego w Nowej Francji, uważają, że metoda ta została wypracowana w Kanadzie jako lokalna adaptacja domu z muru pruskiego, rozprzestrzeniając się z Quebecu w stronę Pacyfiku dzięki Kompanii Zatoki Hudsona. Kompania Zatoki Hudsona stosowała ten styl budownictwa w większości swoich placówek, aż po wybrzeża Pacyfiku

[madohora]

Stevensville – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Maryland, w hrabstwie Queen Anne’s.

[madohora]

Red River Frame to popularna nazwa techniki budowy sumikowo-łątkowej zastosowanej w kolonii Red River w XIX w. Styl budynku charakteryzował się drewnianą konstrukcją z poziomym wypełnieniem z bali. Przestrzenie między balami były wypełniane gliną i słomą. Zewnętrzna strona była albo bielona powłoką wapienno-wodną, albo w późniejszych latach powierzchnia zewnętrzna była pokrywana deskowaniem typu siding. Ten styl był popularny, ponieważ mógł wykorzystywać mniejsze drzewa na sumiki – najdłuższe drzewa potrzebne były do słupków pionowych. Dom kierownika farmy w Lower Fort Garry dom Williama Browna w Munym St. James-Assiniboia w Winnipeg, historyczny magazyn futer w Fort St. James National Historic Site i Riel House[w innych językach] w Winnipeg w Manitobie, są doskonałymi przykładami konstrukcji szkieletowej znad Red River.

[madohora]

Obecnie najpopularniejszy jest siding z paneli z tworzyw sztucznych. Jest on tani, łatwy w montażu dzięki dostępności licznych elementów i akcesoriów (narożniki, łączniki, kratki wentylacyjne itp). Takie wykończenie ścian nie wymaga konserwacji i jest łatwe do mycia. Stosując siding można poprawić właściwości izolacyjne ściany, umieszczając między listwami izolację cieplną i wiatroizolację.

[madohora]

W południowo-wschodniej Pensylwanii w licznych domach z bali znajdują się narożne łątki. W wielu przypadkach domy te mają stężenia ukośne, które przypominają szachulcową architekturę Europy. Szacuje się, że w hrabstwie Lancaster w Pensylwanii około jedna czwarta domów z bali jest typu sumikowo-łątkowego.

[madohora]

Ściana szkieletowa – ściana, w której elementy konstrukcyjne oddzielone są od wypełnienia, wykonanego zazwyczaj z mniej wytrzymałego materiału.

[madohora]

Ściany o szkielecie drewnianym z wypełnieniem cegłą. Jest to ściana ryglowa zwana potoczne murem pruskim lub fachówką (fachwerk).

[madohora]

Ściana sumikowo-łątkowa

[madohora]

Ściany szkieletowe z bali i desek – składają się z pionowych słupków z bali o wysokości kondygnacji budynku, usztywnionych w narożach zastrzałami. Słupki narożne budynków o większej wysokości wykonuje się jako ciągłe z trzech bali połączonych ze sobą. Nad otworami okiennymi i drzwiowymi umieszcza się rygle nadotworowe. Do szkieletu mocuje się przy pomocy gwoździ deskowanie (szalowanie) w układzie pionowym lub poziomym. Deskowanie może zostać wykonane jako dwustronne lub jednostronne, wówczas od strony pomieszczeń montuje się płyty z materiałów drewnopochodnych, które można np. otynkować. Przestrzeń pomiędzy okładzinami wypełnia się materiałem izolacyjnym. Przy budowie takich ścian często stosowano trociny, torf

[madohora]

płyty z blach stalowych z rdzeniem z materiałów izolacyjnych (wełna mineralna, styropian, poliuretan).

[madohora]

fasady aluminiowo-szklane. W zależności od wysokości ścian mogą być montowane bezpośrednio do konstrukcji budynku lub do dodatkowej konstrukcji wsporczej z rusztu stalowego. Profile aluminiowe są wzmocnione od wewnątrz stalowymi wkładkami. Wypełnienie wykonywane jest z szyb zespolonych, które mogą zapewnić odpowiednie warunki izolacji termicznej i akustycznej. Zastosowanie szyb refleksyjnych o różnej kolorystyce podnosi walory estetyczne tego typu obudowy. Część pól może zostać wypełniona arkuszami z płaskiej blachy aluminiowej; (od wewnątrz w tych polach stosuje się zazwyczaj wypełnienie wełną mineralną i obudowanie płytami gipsowo – kartonowymi).

[madohora]

Konstrukcję szkieletową posiada wiele zachowanych do dziś zabytkowych budynków mieszkalnych, gospodarskich i reprezentacyjnych budowli użyteczności publicznej oraz świątyń, m.in. ratusz w Nowym Warpnie, kościół św. Jacka w Stepnicy oraz spichlerz w Goleniowie na ziemi szczecińskiej.

[madohora]

W okresie międzywojennym powstawały publikacje o charakterze podręcznikowym, poradniki dla cieśli, które odwoływały się do tradycyjnych technik budowlanych, jednocześnie prezentując aktualne i nowoczesne metody wykonawcze. Osobną grupą są publikacje o charakterze katalogowym dotyczące wskazania optymalnych projektów typowych dla poszczególnych grup użytkowników2. Równocześnie prowadzone były badania dokumentacyjne w środowiskach naukowych Politechniki Warszawskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Po II wojnie światowej badania nad architekturą drewnianą kontynuowano na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej oraz w Katedrze Architektury i Planowania Wsi na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej3. Szczególne zasługi dla popularyzacji wiedzy o dziedzictwie polskiej architektury drewnianej i jej szczególnego miejsca w dorobku kulturowym miał profesor Wiktor Zin z Politechniki Krakowskiej. Ten wybitny architekt wielokrotnie podkreślał wartości, jakie niesie ze sobą przemijająca w XX wieku kultura materialna drewna. Przez lata uczył jak zachwycać się malowniczością strzech, starych budynków i wiejskich krajobrazów. Również w jego ostatniej książce „piękno przebrzmiałej architektury drewnianej, z korzeniami naszej narodowej” zajmuje ważne miejsce jako element krajobrazu kulturowego.

[madohora]

Zmiana granic kraju po II wojnie światowej spowodowała, że krajobraz kulturowy, którego ważnym elementem było dziedzictwo drewnianej architektury znacznie się zmienił w stosunku do tego sprzed wojny. Obserwując stopień zachowania drewnianej architektury w 1957 roku, widzimy, że dawne granice zaborów miały swoje odzwierciedlenie w ilości zachowanych obiektów5. Najwięcej z nich znajdowało się w Polsce wschodniej, po wschodniej stronie Wisły, w górach i na Mazurach. Drewniana architektura przez lata była synonimem biedy i zacofania. Jednocześnie niektóre środowiska intelektualne w lokalnym charakterze zachowanej architektury zaczęły dopatrywać się unikalnych wartości.

[madohora]

Wśród teoretyków i badaczy architektury określenia architektura drewniana i budownictwo drewniane używane są zamiennie. Specyfika tradycyjnej architektury drewnianej polega na tym, że architekci nie przyczynili się zbytnio do jej powstawania i rozwoju form. Podstawowe nurty stylistyczne znane z historii architektury wiążą się przede wszystkim z rozwojem form murarskich. Jakkolwiek większość drewnianych budynków powstawała bez architektów, to wznoszący je budowniczy posiadali wiedzę pozwalającą na uzyskanie obiektu, który spełniał witruwiańskie zasady użyteczności, trwałości i piękna. Sztuka ciesielska (znaczące, że zwana właśnie sztuką) nie pozostawiła po sobie nazwisk wielu znanych cieśli czy budowniczych. Spektakularne formy architektoniczne wykonane z drewna, jakimi jeszcze do XX wieku były świątynie, mosty, spichrze czy budynki przemysłowe, najczęściej pozostawały budowlami powstałymi „bez architekta”. Wiele domów mieszkalnych i budynków gospodarczych wznoszonych było własnymi siłami gospodarzy. Taką architekturę, mocno osadzoną w regionalnych tradycjach i opartą na przekazywanych z pokolenia na pokolenie ciesielskich metodach konstrukcji, możemy nazwać architekturą wernakularną. Najwięcej budowli reprezentujących ten nurt to domy mieszkalne i ich szczególna forma, jaką jest dom wiejski – chałupa.

[madohora]

Podstawowym materiałem budowlanym na terenie dzisiejszej Polski było drewno. Najstarsza drewniana architektura na ziemiach polskich tworzyła zabudowę słowiańskich grodów. Za najbardziej prymitywną (aczkolwiek używaną do początku XX wieku) formę mieszkania spotykanego na ziemiach słowiańskich uchodzą ziemianki i półziemianki. I tu również drewno było używane jako konstrukcja przekrycia dachu, najczęściej w układzie sochowym. Nad jednoprzestrzennym wnętrzem wykonywano dwuspadowy dach wsparty na sochach (pionowych, rozwidlonych słupach) i ślemieniu (belka pozioma wsparta na sochach). Ten bardzo stary system konstrukcyjny przetrwał w architekturze ludowej aż do początku XX wieku.

[madohora]

Za jedną z najstarszych konstrukcji drewnianych uchodzi wspomniana już konstrukcja sochowa. Ciekawą konstrukcją jest konstrukcja ślęgowa dachów, występująca powszechnie w Skandynawii; w Polsce stosowana przy budowie spichrzy na północnym krańcu Podlasia i Suwalszczyźnie oraz w konstrukcji kopulastych spichrzy na Łemkowszczyźnie i Opolszczyźnie8. Konstrukcja ślęgowa występowała w budynkach o wieńcowej konstrukcji ścian. Ciężar dachu opierał się na równoległych do kalenicy, okrągłych belkach (slegi lub ślęgi) powiązanych ze szczytem budynku, który był przedłużeniem zrębu.

[madohora]

O ile było to możliwe wykonywano ją z twardszego drewna o większym przekroju, na przykład z dębu. Podwalina stawała się też progiem wejściowym, dość wysokim. Wiele elementów drewnianego domu miało znaczenie symboliczne lub wręcz magiczne (podwalina, próg, sosręb, piec). Na siestrzanie lub belkach stropowych wycinano charakterystyczne rozety. Był to swoisty podpis cieśli, do wykonania którego trzeba było użyć cyrkla, cennego narzędzia, jakie posiadał tylko prawdziwy budowniczy. Poszycie dachu wykonywano z trzciny, słomy, drewna w formie dranic, gontu lub wiórów, ceramicznej dachówki (północna i zachodnia Polska). Gontem pokrywano również ściany bardziej okazałych budowli, jak na przykład kościoły i cerkwie, co doskonale zabezpieczało konstrukcję zrębową ścian.

[madohora]

Za najstarszą formę przyjmuje się dach czterospadowy, o krótkiej kalenicy, zbliżony typem do dachu brogowego. W miarę rozwoju rzutu budynku i dążeniu do prostokątnej formy chaty dach przyjmował formę czterospadowego oraz dwuspadowego półszczytowego (z górną częścią szczytu w formie odeskowanej pionowej ściany). W dalszej kolejności wykształciły się inne formy dachów: naczółkowy (zwany od XVIII wieku dachem łamanym polskim) i dwuspadowy ze starannie wykończoną ścianą szczytową, w której często znajdowało się okno doświetlające poddasze. Forma dachu mówi też o funkcji poddasza – na przykład dach z dymnikiem, niewielkim otworem, którym w chatach pozbawionych komina wydobywał się dym z przestrzeni poddasza. Poddasze najczęściej wykorzystywano do celów magazynowania chwilowo niepotrzebnego dobytku, rzadziej jako miejsce do spania. Wynikało to z zagrożenia pożarowego, zwłaszcza w budynkach krytych słomą. Ocieplenie stropu wykonywane było najczęściej w postaci polepy z plew i gliny.

[madohora]

Przełom w wykonawstwie drewnianych budynków nastąpił w XIX wieku. Mechaniczne narzędzia miały wpływ nie tylko na łatwość wznoszenia konstrukcji, obróbki drewna, ale i na wykształcenie się nowych form detali architektonicznych. Popularne stało się deskowanie zewnętrznych ścian budynków pionowymi elementami z nabijanymi cienkimi listwami oraz wycinanie zgeometryzowanych roślinnych ornamentów w deskach wykończenia okapów, szczytów, ganków, balustrad itd. W najbogatszej formie styl występował w architekturze miejscowości uzdrowiskowych i letniskowych, i popularnie zwany był świdermajerem

[madohora]

Strefą buforową przy wejściu do domu była sień, której zadaniem była też ochrona wnętrza izby. Przekroczenie wysokiego progu, któremu często towarzyszyła konieczność pochylenia głowy w niskich drzwiach, miało wymiar symboliczny.

[madohora]

Drewniane średniowieczne miasta często się paliły. Sprzyjała temu drewniana konstrukcja budynków, przykrycie gontem dachów oraz szczytowy układ zabudowy, często przylegającej do siebie okapami lub stojącej w bardzo małej odległości. Po pożodze nie zawsze można było odbudować domy w identyczny sposób. Przepisy budowlane, których jednym z podstawowych celów było podniesienie bezpieczeństwa pożarowego miast, dążyły do ograniczenia występowania drewnianej zabudowy w centrach miast. W miastach sukcesywnie zabraniano wznoszenia kominów sztagowych, krycia dachów słomą, a później gontem, a także wznoszenia budynków drewnianych. Przepisy te odnosiły się do miast królewskich, jednak w praktyce nie zawsze i nie wszędzie były respektowane. W efekcie, do II wojny światowej większość zabudowy małomiasteczkowej, zwłaszcza w południowej i wschodniej Polsce, pozostawała drewniana.

[madohora]

Forma drewnianego domu miejskiego różniła się od chałup, przede wszystkim z uwagi na inny styl życia i potrzeby mieszkańców miast. W parterze budynku często znajdował się sklep, warsztat lub lokal usługowy, część mieszkalna zazwyczaj obejmowała też poddasze lub piętro, co było niespotykane w wiejskich chałupach. Miejskie domy, w przeciwieństwie do chałup, bywały podpiwniczone. Dla większej wygody korzystania z parterów elementem typowym dla miasteczkowej architektury drewnianej były podcienia (podsienia). Połączone ze sobą, dawały schronienie przed czynnikami atmosferycznymi, a towarzyszące im drewniane chodniki ułatwiały pieszym poruszanie się wokół placu rynkowego, który nie zawsze był wybrukowany.

[madohora]

Pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1282. w 1819 Gottlob von Wrochem kupił te dobra od Antoniego von Schimonsky'ego dla swego syna Adolfa. Adolf von Wrochem sprzedał ten majątek w 1850 r.

[madohora]

[madohora]

Księża pochodzący z parafii

ks. Ksiądz Maksymilian Siwoń - wyświęcony w 1934
ks. Józef Szołtysek
ks. bp Józef Kurpas - wyświęcony 20.06.1937
ks. Krystian Janko - wyświęcony 15.04.1976

[madohora]

Paniowy Pamięci poległym żołnierzom, którzy zginęli w więzieniu w 1939 roku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

We wsi jest używana gwara spiska, zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka

[madohora]

[madohora]

Jakubowice (niem. Jacobsdorf, Jakobsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie namysłowskim, w gminie Wilków.

[madohora]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod obecnie używaną polską nazwą Jakubowice oraz zgermanizowaną Jakobsdorf

[madohora]

Pałac w Jakubowicach – zabytkowy pałac, który znajduje się w Jakubowicach, obecnie na terenie gminy Wilków, w powiecie namysłowskim.

[madohora]

[madohora]

Inst. Fizyki Jądr. PAN; fabryka aparatury pomiarowej; w tzw. Rydlówce (domu należącym do W. Tetmajera, a następnie do L. Rydla), upamiętnionej w Weselu S. Wyspiańskiego, mieści się Regionalne Muzeum Młodej Polski.

[madohora]

Rydlówka – zabytkowy dworek, znajdujący się w Krakowie przy ul. Tetmajera 28 w Bronowicach Małych, w którym 20 listopada 1900 roku odbyło się wesele poety Lucjana Rydla z chłopską córką Jadwigą Mikołajczykówną. Wydarzenie to uwiecznił Stanisław Wyspiański w swoim dramacie Wesele.

[madohora]

Dworek, nazwany później Rydlówką, został wybudowany w 1894 roku przez malarza Włodzimierza Tetmajera, który cztery lata wcześniej osiedlił się w podkrakowskich Bronowicach. Jego żoną była Anna Mikołajczykówna, córka bronowickiego chłopa Jacka Mikołajczyka, na którego ziemi został wzniesiony dworek. Pierwotnie dwór miał ganek, był parterowy, drewniany, kryty strzechą.

[madohora]

W grudniu 1968 roku, w dworku wybuchł pożar, wywołując duże zniszczenia. Z okazji zbliżającej się setnej rocznicy urodzin Stanisława Wyspiańskiego, w 1969 roku, dom wyremontowano i zaopiekował się nim oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, niemniej dworek nadal pozostał w rękach rodziny Rydlów. Urządzono tutaj Regionalne Muzeum Młodej Polski „Rydlówka”.

[madohora]

Drugiego dnia wesela Rydla z Jadwigą odbywały się tradycyjne poprawiny i oczepiny. Wśród gości był również Stanisław Wyspiański. Nie brał udziału w zabawie, stał oparty o framugę (zwiedzający muzeum mogą sami stanąć dokładnie w tym samym miejscu), patrząc na tańczące pary. Za jego plecami, w pokoju Tetmajera, siedzieli starsi, którzy rozprawiali o polityce. Wyspiański wsłuchiwał się w te rozmowy, patrzył na litografię obrazu Matejki Wernyhora i zastanawiał się, jak by to było, gdyby nagle do izby wszedł ów wróż z tragedii Słowackiego i wezwał do walki o niepodległość (Sen srebrny Salomei wystawiano na deskach Teatru Krakowskiego wiosną 1900 roku). I tak powstała koncepcja dramatu. Pokój Tetmajera uczynił Wyspiański miejscem akcji utworu. Muzyka, wir roztańczonych par, obrzędowość nadały mu charakter modernistyczny.

[madohora]

Zwiedzania zaczyna się od świetlicy, dawnej pracowni i biblioteka Rydla. Stąd przechodzi się do izby tanecznej, dalej do izby weselnej, zrekonstruowanej na podstawie opisu z Wesela, a z niej prowadzą drzwi do alkierza. Stąd przez sień wraca się do izby weselnej i świetlicy.

[madohora]

Zgromadzono tu portrety i pamiątki rodzinne Rydlów. Należą do nich: pastelowy portret Rydla z „Primaverą” Botticellego autorstwa Stanisława Wyspiańskiego i portrety Jadwigi Rydlowej. Znajdują się tu portrety rodzinnej Lucjana Rydlana, a także należący do niego kantorek i bogato niegdyś wyposażona biblioteczka.

[madohora]

Tu zgromadzono pamiątki związane z gośćmi weselnymi, którym niejednokrotnie Wyspiański nie zmieniał nazwisk w swym dramacie. Spoglądają z fotografii oprawionych w ramki z epoki, w zabytkowych serwantkach przechowywane są należące do nich przedmioty.

[madohora]

[madohora]

Zbudowany jest z drewna, kryty gontem i bielony. Posiada ganek i otoczony jest ogrodem. Może stanowić przykład klasycystycznego, podmiejskiego dworku z okolic Krakowa, z końca XIX wieku.

[madohora]

DOM TETMAJERA

[madohora]

Bronowice Małe – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VI Bronowice, dawna podkrakowska wieś. Faktycznie włączone do Krakowa przez Niemców w 1941 roku, a formalnie 18 stycznia 1945 roku jako XXXV dzielnica katastralna. Nie stanowi jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

[madohora]

Od 1294 roku miejscowość należała do dóbr kościoła Mariackiego w Krakowie. Każdorazowi archiprezbiterzy (proboszczowie) mariaccy czerpali dochody z ziemi w postaci czynszów i dziesięcin. W roku 1573 proboszcz Mikołaj Wathek, wykupiwszy uprzednio sołectwo, założył tutaj folwark. W początkach XIX w. zbudowano drewniany „Dworek Mariacki”, w którym urządzono kaplicę prywatną

[madohora]

W latach 1934 – 1941 wieś wchodziła w skład istniejącej wówczas gminy zborowej Bronowice Małe. Została przyłączona przez Niemców do Krakowa w 1941 r. jako dzielnica, w wyniku starań generalnego gubernatora Hansa Franka. W tym samym roku do granic Bronowic doprowadzono z centrum Krakowa linię tramwajową, biegnącą nowym torowiskiem przez obecną ulicę Królewską. Linię zakończono pętlę tramwajową przy skrzyżowaniu ulic L. Rydla i Bronowickiej (koło dawnej rogatki miejskiej). W 1975 roku przedłużono trasę tramwajową z Bronowic w kierunku os. Widok (obecnie Bronowice Małe)

[madohora]

Układ ruralistyczny północnej części dawnej wsi Bronowice Małe (okolice ulic Tetmajera, Pod Strzechą, Katowickiej, Żeleńskiego) został wpisany do gminnej ewidencji zabytków Krakowa.

[madohora]

[madohora]

Bronowice Wielkie od północy graniczą z Toniami (granica biegnie potokiem Sudół), od wschodu z Krowodrzą (granica biegnie dzisiejszą ul. Stachiewicza), od południa z Łobzowem i Bronowicami Małymi (granica biegnie dzisiejszą ul. Radzikowskiego), od zachodu z Modlniczką.
Główne ulice: ul. Ojcowska, ul. Chełmońskiego, ul. Na Polach, ul. Stawowa.

[madohora]

Wieś kapituły kolegiaty św. Jerzego w Krakowie w powiecie proszowickim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[1]. W 1561 dokonano podziału pomiędzy Bronowicami Dużymi a Bronowicami Małymi, natomiast król Zygmunt August w 1562 r. potwierdził dokonany przez opata tynieckiego Jana Łowczowskiego przekaz kanonii bronowickiej w kolegiacie św. Jerzego na rzecz Akademii Krakowskiej, do której wieś należała przez dwieście lat. Wieś w XVIII w. liczyła sobie ponad 300 mieszkańców oraz około 55 domów, dwór, młyn oraz 2 karczmy. W wyniku reformy uczelni dokonanej w latach 1777–1786 przez Hugona Kołłątaja zniesiono we wsi pańszczyznę, grunty zaś wydzierżawiono miejscowym chłopom. W konsekwencji III zaboru Bronowice Wielkie znalazły się pod panowaniem austriackim, a w 1815 roku weszły w skład Rzeczypospolitej Krakowskiej i wchodziły w jej skład aż do 1846 roku, gdy po upadku powstania krakowskiego Cesarstwo Austriackie anektowało Rzeczpospolitą Krakowską. W 1878 roku w Bronowicach powstała szkoła. W 1882 r. posiadłość dworską kupił Jan Władysław Fischer, który wybudował eklektyczny pałac oraz prywatną kaplicę, obecnie stanowiącą prezbiterium kościoła parafialnego pod wezwaniem Stygmatów św. Franciszka z Asyżu, którego początki sięgają 1895 r. Erygowaną w 1909 r. parafię powierzono reformatom; kościół zbudowano na bazie kaplicy Fischerów. W tym samym roku co parafia został poświęcony cmentarz na Wróżnej Górze (Pasterniku).

[madohora]

Nazwa Bronowice pochodzi o imienia niemieckiego rycerza Bruno lub od imienia opata tynieckiego z XII wieku. Oprócz nazwy Bronowice pojawiały się takie nazwy jak: Bronowicze, Brunowicze Theutonicalis – użyta podczas procesu przeprowadzonego na Zamku Królewskim na Wawelu w 1415 roku, Wronyewicze. Bronowice Wielkie były również określane jako Bronowice Duże, Bronowice Wyższe lub Bronowice Górne.

[madohora]

OSP ŻERNICA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Cmentarz Bronowicki – cmentarz znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy IV przy ul. Pasternik 40, w Bronowicach Wielkich.

[madohora]

Nekropolia powstała na przełomie XIX i XX wieku i jest starsza od miejscowej parafii. Znajduje się na przestrzeni pomiędzy ulicami Pasternik i Na Polach w okolicy Wróżnej Góry na pograniczu Bronowic Wielkich i Bronowic Małych. Początkowo pełnił on funkcję cmentarza parafialnego dla członków parafii pod wezwaniem Stygmatów Świętego Franciszka z Asyżu w Bronowicach Wielkich oraz mieszkańców Bronowic Małych, które wówczas należały do Parafii Mariackiej.

[madohora]

Cmentarz na Pasterniku jest miejscem spoczynku wielu postaci szczególnie związanych z okresem „Młodej Polski”.

[madohora]

Cmentarz na Pasterniku jest miejscem pochówku członków wielu starych bronowickich rodów: Koników, Jaroszów, Kozenackich czy Morawców.

[madohora]

Cmentarz „cholernik” znajdujący się u zbiegu ulic Piaskowej i Chełmońskiego. Powstał w latach 1707–1710, gdy od morowego powietrza zmarło w Bronowicach Wielkich 180 osób. Służył on jeszcze wielokrotnie podczas następnych epidemii cholery i czarnej ospy w latach 1837, 1848, 1855, 1866, 1872, 1886 oraz 1892.

[madohora]

[madohora]

Kapliczka z obrazem Matki Boskiej Śnieżnej, znajdująca się u zbiegu ulic Budrysów i Ojcowskiej. Powstała w 1830 roku; wzniesiono ją prawdopodobnie jako wotum dziękczynne po ustaniu epidemii cholery. Dziś co roku w święto Bożego Ciała do kapliczki dochodzi procesja.

[madohora]

Kapliczka Wielu Świętych – znajduje się na końcu ulicy Budrysów. Swoją nazwę zawdzięcza sześciu zdobiącym ją obrazom; powstała w 1925 roku.

[madohora]

Pałac Fischerów-Benisów w Krakowie – pałac wchodzący w skład zespołu pałacowo-parkowego w Krakowie – Bronowicach Wielkich.

[madohora]

Jest to pałac w stylu neorenesansowym z elementami neobaroku. Budynek piętrowy, murowany, parter boniowany, ceglane lico piętra. Wejście poprzedza kolumnowo-arkadowy ganek z balustradą, na który prowadzą schody. Kolumny ganku wspierają balkon z balustradą. W środkowej części elewacji wolutowo-schodkowy, manierystyczny szczyt. Na szczytach wieńczących elewacje boczne znajdują się kamienne wykończenia. Naroża górnej kondygnacji ozdobione kamiennym boniowaniem. W bocznej elewacji (po stronie lewej) widoczna wieloboczna wieża zwieńczona niewielkim hełmem. Budynek nakryty dwuspadowym dachem. Za piętrowym korpusem po wojnie dobudowano parterowe skrzydło.

[madohora]

[madohora]

Willa Rutkowskich (Pułaskich) w Krakowie – willa wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego Fisherów – Benisów w Krakowie – Bronowicach Wielkich.

[madohora]

Willa jest budynkiem murowanym, podpiwniczonym, nakrytym czterospadowym dachem. W centralnej części dworku znajduje się czterofilarowy, dwukondygnacyjny portyk zwieńczony tympanonem, poprzedzony schodami. Filary ganku w części parterowej wspierają balkon, na który można wejść z części mieszkalnej drugiej kondygnacji. Na dachu w bocznych częściach willi widoczne są lukarny. Po prawej stronie znajduje się ogród zimowy w kształcie sześciobocznego, niewielkiego budynku, nakrytego daszkiem namiotowym, połączony łącznikiem z dworkiem.

[madohora]

Obiekt w skład którego wchodzi: willa, rządcówka, stacja transformatorowa oraz ogród został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego, oraz do gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

[madohora]

Schron amunicyjny „Podchruście” – schron powstały w latach 1913–1914.

[madohora]

[madohora]

Historyczna część znajduje się w obszarze ograniczonym ulicami Jasnogórską i Radzikowskiego oraz poligonem wojskowym Pasternik. Od kilku lat systematycznie rozbudowująca się (nowe ulice: Hoża, Dzielna, Pejzażowa, Waleczna) ze względu na atrakcyjne położenie: bliski dojazd do centrum, Nowej Huty, obok dróg do Katowic, Wrocławia, Olkusza, Bytomia oraz na lotnisko w Balicach, łatwy dojazd do centrów handlowych (Galeria Bronowice), sklepów wielkopowierzchniowych (Castorama, Ikea, Makro, Obi, Witek’s, Leroy Merlin), jak również ze względu na takie walory jak bezpieczeństwo, cisza i duży obszar terenów zielonych (Tenczyński Park Krajobrazowy).

[madohora]

Osiedle budowane przy ulicy Pasternik, w okolicy poligonu wojskowego Pasternik. W ciągu sześciu lat na obszarze ponad 7 ha ma powstać 40 dwu- i trzykondygnacyjnych budynków, w których w sumie będzie 670 mieszkań o powierzchni od 46 do 90 m kw.

[madohora]

Do Bronowic dojedziemy pociągiem relacji Katowice - Kraków - przystanek Bronowice

[madohora]

Wróżna Góra – wzgórze o wysokości 269 m n.p.m. Znajduje się w południowo-wschodniej części miejscowości Modlniczka przy granicy z Krakowem. Na wzgórzu znajduje się Fort Pasternik.

[madohora]

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Klon, po jej zniesieniu w gromadzie Rozogi. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego

[madohora]

Wieś założona w ramach osadnictwa szkatułowego, lokowana w 1654 r. na 56 włókach chełmińskich. W XVIII w. większość mieszkańców stanowili katolicy. Dopiero później wzrosła liczba ewangelików. W 1730 r. we wsi były 64 gospodarstwa rolne. Natomiast w połowie XIX w. we wsi było 128 domów. W tym czasie Klon należał do najludniejszych wsi w tej części Mazur. W 1730 w sprawozdaniu starosty szczycieńskiego podpułkownika von Gaudeckera na temat oświaty, w wykazie szkół wiejskich ujęta jest szkoła w Klonie. Po powstaniu styczniowym we wsi osiedliło się kilku powstańców, prześladowanych przez władze carskie. Pożar z roku 1893 zniszczył znaczna część wsi. Kolejne duże zniszczenia przyniosła pierwsza wojna światowa.

[madohora]

Katolicki kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klonie wybudowano w 1861 (inne źródła podają rok 1866). Jest to budowla kamienna, z górna częścią z czerwonej cegły. Wieża ze spiczastym dachem

[madohora]

Budynek plebanii

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BIERUŃ STARY

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na szczególną uwagę zasługuje kilka istniejących dziś jeszcze drewnianych kościółków wiejskich, których początek sięga niekiedy zamierzchłych czasów. Bogata w płody ziemne przyroda dostarczała praojcom naszym jodły i sosny jako najpodatniejszego materjalu w budownictwie kościelnem i świeckiem;

[madohora]

W wieżach wczesnych kościołów drewnianych zanika w wieku XVI i XVII strzelistość, a kopuły, dotąd piramidalne, przybierają kształt baniasty lub gruszkowaty. Kościoły drewniane pochodzące z XII
i XIII wieku odznaczają się bardziej prymitywną konstrukcją architektoniczną. W ogólności we wszystkich pierwotnych kościołach, powstałych niegdyś na ziemiach Polski, można zauważyć pewne pokrewieństwo
z architekturą „Północy" w Norwegji i pewną analogję w budowie kościołów z drzewa na Spiszu, Węgrzech i w Czechach. W północno-wschodniej stronie powiatu Raciborskiego wznosi się, tuż przy drodze łączącej
wioski: Łęg i Zawadę Książęcą, starożytny kościółek. Kościół ten przeniesiono w połowie XIX wieku z parafji Ostróg (pod Raciborzem) na usilne starania zamożniejszych mieszkańców. Początki jego sięgają roku 1637,
w którym spłonął stary kościół w Ostrogu (drugi, drewniany, zbudowany tegoż roku, dotrwał w Ostrogu do roku 1869). Tymczasem mieszkańcy Ostroga uzyskali już w roku 1856 pozwolenie na budowę nowego murowanego kościoła, który w roku 1860 oddano do użytku wiernych. Stary więc drewniany rozebrano
w roku 1869 i ustawiono w miejscu obecnem.

[madohora]

Pietrowice Wielkie (niem. Groß Peterwitz, cz. Velké Petrovice) – wieś w Polsce o zabudowie małomiasteczkowej położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, siedziba gminy Pietrowice Wielkie.

[madohora]

Z Syrynią wiąże się wiele legend. Jedna z nich mówi o grobie Zofii Eleonory von Bodenhausen ("Bordenowskiej pani"). Była ona jedyną kobietą rządzącą dobrami Grabówka. Według legendy Zofia Eleonora zażyczyła sobie, by po śmierci włożono jej ziemskie szczątki do prostej drewnianej trumny, a wóz zaprzęgnięty w białe woły miał wieźć trumnę i tam, gdzie woły trzeci raz same się zatrzymają – ma być pochowana. W polu między Syrynią i Grabówką znajduje się "Pomnik Bordenowskiej Pani" - powstały prawdopodobnie w miejscu grobowca Zofii Eleonory, zmarłej 12 kwietnia 1751 roku. Grobowiec ponoć został wybudowany dużo wcześniej, jako miejsce pochówku dla rodziny Reiswic. Pomnik ten ufundowała, na miejscu zniszczonego wcześniej grobowca rodzina Lichnowskich.

[madohora]

Dalej w kierunku północno-zachodnim od wsi Syreni znajduje się podobny kościół w Nieboczowach, najstarszej wsi powiatu. Świątynia zbudowana została znacznie później, aniżeli w Syreni. Do dziś przechowują tam srebrną monetę z czasów panowania króla polskiego Augusta II, a wierzący lud usnuł legendę, ufając gorąco, że dotąd kościół w Nieboczowach nie ulegnie zniszczeniu, dopóki przechowywana w nim moneta nie zyska takiej wartości pieniężnej, aby ża nią można było wznieść nowy murowany kościół

[madohora]

W 1840 r. zbudowano pierwszą szkołę, w 1914 r. wybudowano remizę strażacką, w 1929 r. został założony nieistniejący już chór "Chopin", natomiast w 1987 roku powstał zespół folklorystyczny "Johanki". W 1849 roku urodził się tutaj Józef Wajda, polski duchowny rzymskokatolicki, działacz społeczny i narodowy na Górnym Śląsku, poseł do parlamentu Rzeszy oraz do pruskiego Landtagu.

[madohora]

1 stycznia 2017 nowa wieś oficjalnie przejęła nazwę Nieboczowy[8]. Dawna wieś Nieboczowy, leżąca ok. 7 km na północny zachód od obecnych Nieboczów, określana jest jako Nieboczowy (uroczysko).

[madohora]

ZBIORNIK RACIBÓRZ. PRZENIESIONO WIEŚ Z CMENTARZEM - .www.inżynieria. com - Archiwum

[madohora]

Jeszcze przed pierwszą wzmianką miejscowości istniało tu grodzisko. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1340, kiedy to wymieniany jest tutejszy zamek Barutswerde, który należał prawdopodobnie do Sigfrieda von Barutha – posiadacza pobliskiego miasteczka Hulczyn.

[madohora]

W roku 1976 w niewyjaśnionych okolicznościach spłonął doszczętnie stary drewniany kościół[1]. Dzisiaj na tym miejscu stoi dom przedpogrzebowy, a nieopodal znajdują się pomniki poległych mieszkańców wsi w I i II wojnie światowej. We wsi stoi również zabytkowa kaplica św. Floriana. W Zabełkowie działają Ochotnicza Straż Pożarna (założona w 1903 r.), Koło Gospodyń Wiejskich i LKS z sekcją piłki nożnej. We wsi znajduje się Szkoła Podstawowa im. Józefa Rymera, Przedszkole im. Kubusia Puchatka, oraz parafia rzymskokatolicka pw. św. Jadwigi Śląskiej, gdzie proboszczem do roku 2009 był ks. Hubert Mikołajec. Nowym proboszczem jest ks. dr Franciszek Grabelus.

[madohora]

[madohora]

W miejscowości znajduje się przystanek kolejowy Rudyszwałd z połączeniami kolejowymi w kierunku Wodzisławia Śląskiego, Raciborza i Bogumina.

[madohora]

Wnętrze nakryte jest stropami z zaskrzynieniami w nawie. Na stropach znajduje się polichromia patronowa: w nawie z końca XV wieku, w prezbiterium z XVI wieku[5]. Na zaskrzynieniach znajdują się deski z dekoracją o motywach kasetownowych, wykonaną prawdopodobnie w XVII wieku. Malowidła w prezbiterium pochodzą z 1689 roku (data wymalowana w północno-wschodnim narożu)[5]. Na zamknięciu przedstawiono Ukrzyżowanie na tle draperii podtrzymywanej przez aniołów, na ścianie północnej Sąd Ostateczny, na południowej Ostatnią Wieczerzę i wizerunek Najświętszej Marii Panny adorowanej przez św. Szymona z Lipnicy[6]. W nawie, na ścianie północnej, znajduje się polichromia z 1711 roku (data na belce tęczowej)[. Dekoracja chóru muzycznego składają się charakteryzujące się ludową ekspresją malowidła przedstawiające Dekalog. W kościele znajdowały się dawniej trzy zabytkowe tryptyki. Zostały skradzione w nocy z 4 na 5 lipca 1992 roku, a następnie odzyskane. Zdecydowano się jednak umieścić je w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowi. Dziś w Lipnicy można podziwiać ich kopie. Na wyposażenie świątyni składają się:

[madohora]

[madohora]

Kościół filialny pw. Św. Michała Archanioła w Kamieńczyku wpisany jest do rejestru zabytków pod poz.471 z dn. 26.07.1958.

[madohora]

[madohora]

Parafia zawdzięcza wiele rodowi Odrowążów. Krakowski biskup Iwo Odrowąż był fundatorem klasztoru i sprowadził Cystersów do Mogiły. Biskup Jan Prandota herbu Odrowąż, dokumentem z 14 maja 1266 roku, wydanym w Krakowie, oddał klasztorowi w Mogile parafię kościoła św. Bartłomieja wraz z jego uposażeniem i nadał dziesięciny dla klasztoru.

[madohora]

W kaplicy południowej znajduje się barokowy ołtarz Matki Bożej oraz rokokowy ołtarz Matki Bożej Różańcowej, z obrazem św. Anny Samotrzeciej, zaś w kaplicy północnej również barokowy ołtarz z obrazem Matki Bożej Bolesnej (kopia z 70. lat XX w.) oraz rokokowy ołtarz św. Izydora – rolnika.

[madohora]

[madohora]

Odnowiony dopiero w 1589 roku przez ks. Mikołaja Drozdowskiego, plebana bolechowskiego. Prawo patronatu należało do Krzysztofa z Komorowa, kasztelana sandomierskiego, i Zbigniewa z Brześcia Lanckorońskiego, którzy w 1598 roku zrzekli się go na rzecz zakonników de Saxia od św. Ducha. Zrzeczenie aprobował biskup krakowski, kardynał Bernard Maciejowski, ustanawiając w 1605 roku prebendariuszem świątyni klasztor św. Ducha w Krakowie z obowiązkiem odprawiania w nim mszy świętej w piątek każdego tygodnia. Na dotację kościoła przeznaczono dochód z gruntów miejskich i tzw. roli Michałowskiej. Stan taki trwał do pierwszego rozbioru, tj. do roku 1772.

[madohora]

Kościół jest orientowany z jednym wejściem od południa. W XV lub XVI wieku górna część budowli została zasklepiona gotycko, a pierwotne stare mury podparto dookoła pochyłymi szkarpami z cegły.
Dach z gontów, gotycki w kształcie, zakończony jest na środku sygnaturką z podwójnym krzyżem na szczycie, godłem duchaków, i takimi krzyżami na dwóch przeciwległych ostro sklepionych krańcach dachu.
Wnętrze składa się z niewielkiej kwadratowej nawy i węższego od niej prezbiterium, uplasowanych na poziomym rzucie, charakterystycznym dla najstarszych, kamiennych kościołów romańskich. Całość wnętrza zamyka gotyckie krzyżowe sklepienie, wzmocnione wydatnymi żebrami z kamienia.
W czasie remontu zewnętrznych szkarp ceglanych, dokonanego w 1902 roku, okazało się, że ściany kościółka zbudowane są do 3/4 wysokości z kamienia, resztę nadbudowano cegłą jeszcze w średniowieczu.

[madohora]

Kościół został wybudowany na początku XVI wieku. W XVII w. dobudowano wieżę. Kilkakrotnie remontowany m.in. w 1954 i w latach 1972-1979. Usytuowany jest na wzniesieniu, skąd rozciąga się panorama Pogórza Ciężkowickiego. Świątynia została włączona do szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego (trasa łącznikowa). Jest jednym z najcenniejszych drewnianych kościołów w Małopolsce. Jego pierwotny układ przestrzenny pozostał niezmieniony od średniowiecza.

[madohora]

Kaplica Najświętszego Serca Jezusa w Jaszczurówce – ta piękna kaplica została zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza, polskiego architekta, malarza i pisarza. W jej wnętrzu znajduje się wyjątkowy ołtarz główny, przypominający swą formą chatę góralską. Budowla jest uznawana za jeden z najwspanialszych w Polsce przykładów stylu zakopiańskiego

[madohora]

Nazwa pochodzi od żyjących w rejonie wypływu cieplicy salamander plamistych nazywanych przez górali „jaszczurami”.
W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Jaszczurówka”

[madohora]

Kaplica "Na Wodzie" św. Józefa Robotnika w Ojcowie – niewielkich rozmiarów budowla sakralna znajduje się na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego w miejscowości Ojców w województwie małopolskim. Świątynia zlokalizowana jest w wyjątkowo malowniczym położeniu, u stóp skał, nazywanych Prałatkami. Drewniany kościółek został wzniesiony w 1901 roku. Jak głosi legenda, wyjątkowe usytuowanie świątyni miało być sposobem na ominięcie zakazu wznoszenia budowli na "ziemi ojcowskiej", dlatego też kaplica została wzniesiona na wodzie.

[madohora]

[madohora]

Najstarsze cerkwie drewniane w okolicach Lwowa, sięgające wieku XVII a znane z trzech miejscowości: Zniesienia, Krzywczyc i Łoziny, na leżą już do przeszłości, ponieważ przeszkadzały wrażliwym na estetykę miłośnikom sztuki ko ścielnej, co szczodrobliwie zastąpili je „wspaniały mi murowanymi gmachami”, na widok jakich trudno uwolnić się z mimowoli opadającego uczucia wstrętu, a co najmniej niezadowo lenia. Trzy te najstarsze cerkwie padły po kolei jedna za drugą ofiarą jakiejś niepojętej wprost manii niszczenia i burzenia, przybierającej zwła szcza w ostatnich czasach zatrważające rozmiary. Pierwsza ustąpić musiała miejsca nowemu gościo wi cerkiew w podmiejskiej wsi Krzywczycach, gdzie około 1870 r. zbudowano nowy murowany dom Boży. Jak wyglądała dawniejsza, zbużona cerkiew drewniana, nie wiemy już dzisiaj, ponie waż nie zachował się żaden jej rysunek lub foto grafia. O roku zbudowania jej dowiadujemy się z kronikarskiego zapisku na cerkiewnej księdze (Trefologion), przechowanej w cerkwi na Zniesie niu; z zapisku tego wynika, iż „cerkiew św. pro roka Ilji Thezwytianyna we wsi Krzywczycach, majętności dziedzicznej jaśnie przewielebnego je gomości o. Józefa Szumlańskiego, biskupa lwow skiego, halickiego i Kamieńca Podolskiego etc., kosztem tegoż własnym i staraniem zbudowana i przez samego jegomościa poświęcona została 20 lipca 1698 r.” x ) Tyle tylko zachowało się o niej wiadomości, nie wystarczających wcale dla do kładniejszego jej opisania; ząb czasu oszczędzi! ją jakimś trafem, ale nie dane jej było widocznie uniknąć niszczącej ręki człowieka, której ofiarą padła również (1901 r.) starsza jeszcze od niej cerkiew w sąsiedniej wsi Zniesieniu.

[madohora]

Zniesienie(ukr. Знесіння) – dzielnica Lwowa, w rejonie łyczakowskim, pełni funkcje mieszkaniowo-rekreacyjne.

[madohora]

W 1993 w dzielnicy utworzono Regionalny Park Krajobrazowy Zniesienie.

[madohora]

Cerkiew św. Eliasza – cerkiew greckokatolicka przy Krzywczyckiej drodze 103 we Lwowie, w dzielnicy Krzywczyce, w rejonie łyczakowskim.
Data budowy i projektant świątyni nie są znane, pełniła rolę filii parafii Wniebowstąpienia Pańskiego na Zniesieniu, przed 1944 działało tu Świeckie bractwo. Po wprowadzeniu władzy radzieckiej obiekt przekazano w użytkowanie Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu, w 1990 cerkiew przekazano wyznawcom obrządku greckokatolickiego. Cerkiew św. Eliasza posiada sześciokątną nawę główną, do której od wschodu przylega prostokątna absyda, a od zachodu wyższy od niej babiniec zbudowany w 1980. Od północy do absydy przylega zakrystia. Nawa główna nakryta jest miedzianą kopułą osadzoną na niskim bębnie, wieńczy ją niewielka latarnia. Plebania znajduje się w oddzielnym budynku. Cerkiew ta posiada dużych rozmiarów nawę główną, rzadko spotykaną w budowlach sakralnych na terenie Galicji Wschodniej.

[madohora]

Pierwszy projekt nowej cerkwi powstał w 1888, jego autorem był Wasyl Nahirnyj. Z niejasnych powodów nie został on zrealizowany. Nowy projekt sporządził Władysław Halicki, jego realizacja trwała od 1897 do 1901. Starej świątyni nie zrujnowano od razu, rozbierano ją w miarę postępu budowy nowego obiektu. W 1922 dobudowano nad wejściem neogotycki łuk, a dwa lata później dzwonnicę z łukowatymi otworami na dzwony. Cerkiew stoi na wysokim wzniesieniu, ma plan krzyża z krótszymi ramionami transeptu bocznego. Przykrywa ją dach z jedną, centralnie usytuowaną kopułą pokrytą cynowym dachem z sygnaturką, wysokość od podstawy do szczytu iglicy wynosi 31 metrów. Ściany wybudowano z cegły, która została obłożona płytami z drobnoziarnistego piaskowca, który jest wydobywany w kamieniołomie w Demni. We wnętrzu centralne miejsce zajmuje niski, jednostopniowy ikonostas z rzeźbionymi carskimi i diakońskimi wrotami. Wśród ikon dwie napisane zostały na drewnie, ich autorem jest prawdopodobnie Rafaił Homik, mnich który nauki pobierał w Swiatoiwańskiej ławrze na Zniesieniu. Trony przed ikonostasem i ołtarz boczny zdobią reliefy Andrija Kowerka, on również wyrzeźbił stół ołtarza głównego i relief „Dobry Pasterz” w nawie głównej. Południowy ołtarz zawiera obraz Jezusa Chrystusa pędzla Antina Manastyrskiego, a północny Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII wieku, pochodzący z poprzedniej świątyni. Znajduje się tam również ikona z 1701 posiadającą na odwrocie monogram ALM (prawdopodobnie Aleksander Lianicki malarz). Ściany świątyni pokrywają nowoczesne malowidła przedstawiające sceny z Nowego Testamentu.

[madohora]

Jak już nadmieniliśmy, cerkiew zniesieńska była najstarsza w okolicy Lwowa, ale niestety zo stała nierozważnie zniszczona, ustępując miejsca nowej murowanej. Podobna jednak do niej znaj duje się do teraz w starożytnej osadzie podmiej skiej w S i c h o w i e. Podobieństwo to zasadza się przedewszystkiem na identyczności narysu po ziomego, który tak w cerkwi sichowskiej jak i w zniesieńskiej przedstawia się w postaci dwóch w jednej linii zestawionych prostokątów; jednego (babiniec i nawa główna) większego i drugiego (pre- zbiteryum) mniejszego. Cerkiew sichowska posiada na osi podłużnej dobudówkę od strony wschodniej, jednak złączoną z właściwym budynkiem zupeł nie nieorganicznie i najwidoczniej stosunkowo niedawno postawioną. Po jej wyłączeniu plan najzupełniej analogiczny jest do planu cerkwi znie sieńskiej, wyróżniając się od niego jedynie odmien nymi nieco wymiarami. Widoczna natomiast ró żnica zachodzi w obu tych cerkwiach pod wzglę dem nakrycia dachowego części, obejmującej babiniec i nawę główną, podczas gdy prezbiteryum nakryte jest podobnie jak w cerkwi zniesieńskiej dachem siodłowym. Cerkiew zniesieńska uwido czniony ma na zewnątrz rozdział istniejący między babińcem a nawą główną (środkową), naznaczony przez odrębne pokrycie dwóch tych w narysie po ziomym spływających razem części, tworzących w planie jeden prostokąt większy obok mniejszego prostokąta prezbiteryum. W ten sposób większy prostokąt u dołu jeszcze całkowity, rozpada się od góry na dwa osobne czworoboki, nakryte dwoma osobnymi dachami, odznaczającymi dwie odrębne części cerkwi zniesieńskiej. Cerkiew zaś sichowska, jak to widać ńa załączonem zdjęciu fotograficznem, nie posiada takiego pokrycia, jak cerkiew w Zniesie niu t. j. zupełnie samoistnego dla babińca i dla nawy głównej, lecz jest ono u niej wspólne—chociaż nie jednolite—dla obu tych działów. O ile podobnej konstrukcyi nie należy przypisać późniejszym ja kimś przeróbkom (co nie jest wykluczone), to znaczy, iż początkowo tylko sama nawa główna pokryta by ła osobnym dachem namiotowym, a babiniec i pre zbiteryum po obu bokach tejże nakryte były, na jednakowej ze sobą wysokości, takini samym da chem siodłowym, wówczas obecny kształt złączonego ze sobą w dziwny sposób nakrycia dachowego nad babińcem i nawą główną byłby ciekawym wypad kiem nieznanej skądinąd tego rodzaju konstrukcyi dachowej.

[madohora]

Na bardzo wysokiem i dominującem nad oko licą wzgórzu, niedaleko od miasteczka Janowa, wznosi się pośród gąszczy leśnej cerkiew łozińska, mająca pod bokiem uroczy cmentarz zaciszny. Jak głosi napis nad wejściem, zbudowana została 1692 r., a więc ledwie sześć lat przed cerkwią w Krzywczycach. Widok jej różni się całkowicie od poprzednio poznanych, tak pod względem ze wnętrznym jak i co do narysu poziomego. W pla nie przedstawia się jako jeden większy kwadrat po środku, po obu bokach którego w jednej linii ustawione są prostokąty, węższe nieco od kwadratu środkowego; kwadratem tym jest nawa głó wna, a dwoma prostokątami bocznymi babiniec i prezbiteryum. Różnica więc w planie cerkwi zniesieńskiej czy sichowskiej z jednej strony, a cerkwi łozińskiej z drugiej, jest całkiem widoczna, a zasadza się na tern, iż u dwu cerkwi pierwszych babiniec i nawę główną stanowi jeden prostokąt większy, a prezbiteryum drugi znacznie mniej szy, podczas gdy w cerkwi w Łozinie nawę główną stanowi kwadrat środkowy a babiniec i prezbiteryum dwa prostokąty poboczne. Zestawienie podobne trzech tych części świątyni przedstawia krzyż równoramienny o odłamanych ramionach bocznych.

[madohora]

Zamek zbudowany został przez księcia Władysława Dominika Ostrogskiego w 1654 roku na planie pięciokąta z kamienia i cegły. W budowie prawdopodobnie brał udział Ambroży Nutclauss. Nie został zdobyty przez buntowników Chmielnickiego, nie szturmowali go też w 1672 roku Turcy po zdobyciu Kamieńca Podolskiego.

[madohora]

Pochodną od niej jest forma, jaką reprezentuje np. cerkiew w Ł o z i n i e, podobna do niej zupełnie cerkiew w Sta- r e m Siole (pow. Bobrka), w S o ł o nce wielkiej (zb. 1798 r.), w Rokitnie (pow. gródecki), Zarudcach, Kozicach (zb. 1752), Hamulcu (zb. 1754), T o ł s z c z o - wie (zb. 1796), Podborcach (zb. 1764) i t. d.

[madohora]

Rokitno (ukr. Рокитне) – wieś na Ukrainie, w rejonie jaworowskim obwodu lwowskiego. Dawniej wieś w powiecie gródeckim.

[madohora]

Wanda Gizicka (ur. 30 września 1925 r. w Zarudcach, niedaleko Lwowa) – polska poetka, z wykształcenia nauczycielka języka polskiego oraz geografii (ukończyła Studium Nauczycielskie w zakresie filologii polskiej oraz geografię na Uniwersytecie Śląskim). Od 1945 roku mieszka w Raciborzu. Wiersze pisała jeszcze w dzieciństwie. Pierwszy tomik poezji wydała za namową znajomego. Jest członkiem Stowarzyszenia Autorów Polskich w Warszawie, Nauczycielskiego Klubu Literackiego, Górnośląskiego Towarzystwa Literackiego w Katowicach, a także Klubu Poetów w Raciborzu. Jej poetycki debiut nastąpił w roku 1985 tekstem prozatorskim Wspomnienia lat 1945–46. Wydała do tej pory 11 zbiorów wierszy, jej utwory ukazują się także w prasie lokalnej, "Głosie Nauczycielskim", "Własnym głosem", almanachach i innych wydawnictwach. Jest również autorką wielu tekstów, piosenek, wierszy okolicznościowych i dawnego hymnu raciborskiej Szkoły Podstawowej nr 4, w której uczyła przez wiele lat. Została laureatką wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody Prezydenta Miasta Raciborza dla wyróżniających się animatorów kultury z 2004 roku] oraz nagrody Mieszko AD 2009

[madohora]

O Tołoszczowie na dzień dzisiejszy wiemy tylko tyle:

[madohora]

CERKIEW W TOŁOSZCZOWE

[madohora]

Cerkwie wymienione nazwać można najstoso wniej jednobaniastemi, ponieważ najcha- rakterystyczniejszą ich właściwością jest mniej lub więcej podobna we wszystkich wypadkach ba nia nad nawą główną. Rozpatrzenie bliższe kształ tów bań w wymienionych powyżej cerkwiach je- dnobaniastych najlepiej wyjaśnić zdoła ich pocho dzenie nie od zwypuklonych kopuł bizantyjskich, lecz od zwykłego dachu brogowego, jaki widzieliśmy na starszych cerkwiach ze Zniesienia i Sichowa. Nie jest wykluczone, iż sam pomysł rozpięcia bani nad cerkwią przyjęty został z Bizancyum, lecz wido cznie bania ta nie wzorowała się na kopułach murowanych cerkwi bizantyjskich, stanowiąc je dynie ewolucyę pierwotnie ogólnie używanego swoj skiego dachu brogowego. Wracając do wzorów, po znanych w okolicy Lwowa, wskazać należy na banie cerkwi ze Starego sioła, Rokitna, Hamulca, które nie są właściwie żadnemi baniami, lecz nieznacznie tylko przekształconymi (nie cztero, lecz ośmiościen- nyini) dachami brogowymi, przypominającymi bar dziej kształt głowy grzyba, niż kopuły. W trzech tych wypadkach są one całkiem prawie gładkie, ulegając natomiast lekkiemu zwypukleniu w cerkwi w Zarudcach, nieznacznemu a estetycznemu załama niu w Podborcach i zbytniemu wywyższeniu w So- łonce. Kształt namiotu zachowała natomiast ba nia cerkwi w Tolszczowie, tworząca zupełnie spi czasto zakończony ośmiościenny dach gładki.

[madohora]

Obroszyn (ukr. Оброшин, ros. Оброшин) – stacja kolejowa w miejscowości Obroszyn, w rejonie lwowskim, w obwodzie lwowskim, na Ukrainie. Przed II wojną światową istniał w tym miejscu przystanek kolejowy

[madohora]

Pierwsza wzmianka o Obroszynie jako majątku królewskim pochodzi z 1431 r., aw 1456 r. król Kazimierz zezwolił na zakup wsi katolickiemu arcybiskupowi Grzegorzowi I. Od tego czasu stał się własnością arcybiskupów lwowskich katolickich.

[madohora]

Wacław Hieronim Sierakowski herbu Ogończyk[3], (ur. 1699 lub 170 w Rabie Wyżnej, zm. 25 października 1780 roku w Obroszynie) – biskup kamieniecki (1739-1742), przemyski (1742-1760), następnie arcybiskup lwowski (1760-1780), konfederat barski.

[madohora]

Należał do twórców i zwolenników wśród biskupów konfederacji barskiej. Zwalczał prądy oświecenia. Za lojalność wobec Austrii 16 czerwca 1775 roku otrzymał tytuł hrabiowski z członkami rodziny

[madohora]

Kajetan Ignacy Kicki herbu Gozdawa (ur. ok. 1740, zm. 16 stycznia 1812 w Obroszynie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy lwowski, a następnie arcybiskup metropolita lwowski w latach 1797–1812, rektor Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1800–1801.

[madohora]

Skniłów (ukr. Скнилів) – wieś na Ukrainie, na terenie obwodu lwowskiego, w rejonie pustomyckim.

[madohora]

dwór wybudowany na przełomie XVIII i XIX w.

[madohora]

[madohora]

Kukizów (ukr. Кукезів) – wieś (dawniej miasteczko) na Ukrainie w obwodzie lwowskim, w rejonie kamioneckim. Liczy 386 mieszkańców.
Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1538 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim]. Własność Herburtów w połowie XVI wieku, położone było w powiecie lwowskim ziemi lwowskiej

[madohora]

Po bezpotomnej śmierci Anny, jej rodzina w 1810 r. sprzedała Kukizów Gerwazemu Werszowiczowi Strzeleckiemu. Po nim miasto przejął jego syn Jan a następnie wnuk Aleksander. Ten będąc nie najlepszym gospodarzem sprzedał w 1904 r. kilka majątków w Kukizowie pozostając współwłaścicielem miasta

[madohora]

[madohora]

CERKIEW RUDAŃCE

[madohora]

Wisłoboki – wieś na Ukrainie w rejonie kamioneckim należącym do obwodu lwowskiego.
We wsi urodził się Wasyl Szczurat (24 sierpnia 1871, zm. 27 kwietnia 1948 we Lwowie) – ukraiński historyk literatury i poeta

[madohora]

Pod koniec XIX wieku w miejscowej cerkwi drewnianej (obecnie cerkiew św. Michała Archanioła[2]) znajdował się rzeźbiony i złocony ołtarz, pochodzący z katedry łacińskiej we Lwowie

[madohora]

Zapytów (ukr. Запитів) – osiedle typu miejskiego (dawniej wieś) na Ukrainie w obwodzie lwowskim (rejon kamionecki). 2964 mieszkańców (2020), w 2001 było ich 2788
Znajduje tu się stacja kolejowa Zapytów, położona na linii Lwów – Łuck – Kiwerce.

[madohora]

DREWNIANA DZWONNICA W ZAPYTPOWIE

[madohora]

Stroniatyn – wieś na Ukrainie w rejonie żółkiewskim należącym do obwodu lwowskiego.
W Stroniatynie urodzili się Wasyl Bławacki, Kazimierz Papara.

[madohora]

CERKIEW W STRONIATYWIE

[madohora]

CERKIEW W PODLISKACH

[madohora]

Według spisu powszechnego z 1921 roku we wsi mieszkało 372 Polaków i 503 Ukraińców. W 1931 roku Grzęda liczyła 918 mieszkańców
9 września 1944 roku bojówka OUN-UPA zamordowała 30 polskich mieszkańców

[madohora]

1442 r. – pierwsza wzmianka o wsi w zapiskach sądów lwowskich;

[madohora]

1721 r. – właścicielem wsi zostaje Adam Mikołaj Sieniawski;

[madohora]

1790 r. – Barszczowice, Prusy i Zniesienie kupuje Cielecki;

[madohora]

1873 r. – rodzi się grafik, malarz, projektant witraży Jan Bukowski

[madohora]

1944 r. – w lutym na przysiółek Chałupki napadają Ukraińcy, zabijają 20 osób (w tym 1 Ukraińca), z 32 gospodarstw po napadzie pozostają 3;

[madohora]

EDMUND CIECZKIEWICZ

[madohora]

Przy każdej cerkwi znajduje się zawsze nieopo dal od niej (ale nigdy razem) dzwonnica drewniana, młodsza lub starsza od samej cerkwi, zachowywana najczęściej w razie rozebrania starej cerkwi i zbudo wania nowej murowanej. O wyglądzie ich, bez wyjątku prawie jednakowym lub mało tylko odmien nym, dają najlepsze wyobrażenie dołączone zdję cia fotograficzne. Dzwonnica z Żyrawki się ga roku zbudowania samej cerkwi (1770), dzwon nica w Zaszkowie pozostała po zburzonej cerkwi drewnianej, służąc obecnie nowej cerkwi murowanej, a dzwonnica z Zapytowa młod sza jest o wiele od samej cerkwi, stanowiąc je dnak dziwnym swym wyglądem wypadek całkiem odosobniony. Dwie zaś pierwsze reprezentują do skonale, rozpowszechniony w okolicach Lwowa typ dzwonnic, znany i z innych stron kraju

[madohora]

Lesienice] (ukr. Лиси́ничі) – dzielnica Lwowa, w rejonie łyczakowskim, położona na wschód od Krzywczyc; do 1945 wieś w województwie lwowskim, w powiecie lwowskim, w gminie Krzywczyce; pełni funkcje przemysłowo-mieszkaniowe.

[madohora]

[madohora]

DZWONNICA W ZASZKOWIE

[madohora]

Każdej grupie poświęcony jest oddzielny sektor – taka mikro wioska, w której obok budynków mieszkalnych znajdują się pomieszczenia gospodarcze, przemysłowe, sakralne. Każdy budynek ma odpowiednie otoczenie, które pomaga w odtworzeniu trybu życia, pracy i odpoczynku mieszkańców zachodnio-ukraińskiej wioski.

[madohora]

Do najcenniejszych zabytków należą przeniesione w stanie nienaruszonym cerkwie: bojkowska z 1763 i łemkowska z 1831

[madohora]

Położenie góry, nad doliną Karpnickiego Potoku po południowo-zachodniej stronie, oraz wyniesiony kopulasty wierzchołek, czynią górę rozpoznawalną w terenie.

[madohora]

W Czechach jednym ze słynniejszych skalnych miast są Skały Adrszpasko-Teplickie, Prachovské skály oraz region Hruboskalsko, a na Słowacji Súľovské skaly.

[madohora]

Ponadto na zboczach znajdują się mniejsze, nienazwane skałki i wielkie bloki skalne, a zbocza pokryte są blokowiskami.

[madohora]

Wzniesienie położone jest na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego.

[madohora]

W północno-wschodniej części starożytnego Lwowa, blisko Wysokiego zamku w malowniczym parku „Gaj Szewczenki”, znajduje się jedna z największych pereł miasta – Muzeum architektury ludowej i życia codziennego we Lwowie. Stworzony na etnograficznej zasadzie w 1971 roku, Muzeum został powołany do poratunku zabytków architektury, artykułów sprzętu domowego i przedmiotów sztuki ludowej wszystkich historyczno-etnograficznych grup Zachodniej Ukrainy, które zostały sformowane w końcu XIX – na początku XX stulecia. (Wśród tych grup znajduje się Bojkiwszczyna, Łemkowszczyzna, Huculszczyzna, Wołyń, Podillja, Polissja, Bukowina, Pokuttja, Zakarpattja, Lwowszczyzna). Każdej grupie poświęcony jest oddzielny sektor – taka mikro wioska, w której obok budynków mieszkalnych znajdują się pomieszczenia gospodarcze, przemysłowe, sakralne. Każdy budynek ma odpowiedni interier który pomaga w reprodukcji trybu życia, pracy i odpoczynku mieszkańców zachodnio-ukraińskiej wioski końca XIX – początku XX stulecia. Dziś lwowski skansen jest jednym z największych muzea pod odkrytym niebem w Europie. Na terytorium, który równa się 50 ha, odtworzone są 150 pamiątek ludowej drewnianej architektury. Najstarsze budynki były zbudowane w 1749 (cerkiew z wioski Krywka), 1792, 1812, 1846, 1860 latach, gospodarczo-przemysłowe pomieszczenia (młyn wodny, wiatrak, folusznictwo, tartak, kuźnia, olejarnia ). Przedstawione zostały tutaj także budynki i pomieszczenia, które charakteryzują karpatską lakową gospodarkę i leśne rzemiosło.

Bardzo bogate są składowania w muzeum. W nich zostało zebrano około 22 tysięcy eksponatów. Są to kolekcję odzieży i tkanin, mebli, instrumentów muzycznych, ceramiki, ozdobieni, ikon, wyrobów kościelnych. Tutaj znajdują się unikalna kolekcja 120 eksponatów, przedstawiona zbiorem rękopisów i starych druków. Muzeum został jednym z najbardziej lubionych miejsc odpoczynku dla mieszkańców Lwowa i gości miasta. Odbywają się tu …, festiwale muzyki ludowej, organizowane są występy … ludowych. W halach wystawkowych można się zapoznać z dziełami sztuki ludu ukraińskiego i eksponatami … Za czas istnienia – a to ponad 40 lat – muzea odwiedziło ponad 3 mln turystów z różnych końców świata. Każdego roku go odwiedza około 300 tysięcy turystów.

[madohora]

W 1994 w cerkwi z w. Krywky ponownie odbywają się liturgie. Zaczynają nią się opiekować mnisi -studyci z Ławry Uniowskiej

[madohora]

GAJ SZEWCZENKI

[madohora]

SCHRONISKO W DOLINIE ŚWICY - NIE ISTNIEJĄCE

[madohora]

Leży na Pokuciu na pograniczu Gorganów i Czarnohory, na wysokości 748 m n.p.m. Otoczona jest przez Karpacki Park Narodowy. Worochta znana jest przede wszystkim ze względu na Hucułów, bywa uważana za ich stolicę. Jest znanym centrum sportów zimowych i jednym z ważniejszych ośrodków turystycznych kraju.

[madohora]

Podczas niemieckiej okupacji Niemcy dokonali zagłady 653 żydowskich mieszkańców Worochty. W październiku 1941 rozstrzelano kilkaset osób. [styl do poprawy.
29 września 1944 została zajęta przez wojska radzieckie. W nocy z 31 grudnia 1944 na 1 stycznia 1945 oddział UPA zabił w Worochcie 72 Polaków

[madohora]

Jan Śliwiński (1844–1903) – organmistrz prowadzący we Lwowie w latach 1876-1903 największą wówczas firmę organmistrzowską w Galicji.
Jerzy Misiński (1892–1944) – kapitan Wojska Polskiego, lekkoatleta, działacz i dziennikarz sportowy

[madohora]

Był to drewniany kościół konstrukcji zrębowej, z wieżą (której hełm ozdobiony był czterema mniejszymi wieżyczkami) nad wejściem do kościoła i sygnaturką na dachu. Posiadał prostokątną nawę i wyodrębnione prezbiterium, zamknięte trzema ścianami ośmioboku, do kościoła przylegała zakrystia i dwie kruchty, a całą świątynię otaczały soboty. W nawie, od zachodniej strony, wznosił się wsparty na dwóch słupach chór muzyczny, na belce tęczowej znajdował się krucyfiks z XVI w.

[madohora]

W 2016 r. rozpoczęła się odbudowa kościoła według nowego projektu. Nowy projekt przewidywał budowę murowanego przyziemia, przekrytego emporą jako chóru nad nawą główną oraz budowę na poziomie chóru obiektu odtwarzającego bryłę spalonego kościoła.
Kościół został oddany do użytkowania w maju 2020 r.

[madohora]

karczma z Pasieki koło Czernichowa, pochodząca z przełomu XVIII i XIX wieku. Jest to budynek konstrukcji zrębowej, z czterospadowym dachem krytym gontem. Obecnie mieści się tu plebania

[madohora]

W końcu 2 kwietnia 2008 r. przed kaplicą od strony ulicy uroczyście poświęcono pomnik Jana Pawła II Czesława Dźwigaja, ufundowany przez infułata Jerzego Bryłę. Pomnik stanął w miejscu, skąd według tradycji ks. Karol Wojtyła, ruszył z młodzieżą akademicką na pieszą wycieczkę do Doliny Mnikowskiej, by tam uczestniczyć w Nieszporach odśpiewanych u stóp wizerunku Matki Bożej, namalowanej na skale.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na początku XX wieku w pobliskim Anusinie wzniesiono nową cerkiew parafialną pod wezwaniem Świętych Kosmy i Damiana (poprzednie świątynie nosiły wezwanie Wniebowstąpienia Pańskiego), konsekrowaną 22 października 1903. Parafia w owym czasie należała do dekanatu wysokolitewskiego eparchii grodzieńsko-brzeskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i liczyła ponad 1600 wiernych; dysponowała też znacznymi dobrami ziemskimi.

[madohora]

Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana – prawosławna cerkiew w Anusinie (parafii w Telatyczach). Świątynia należy do dekanatu Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

[madohora]

Cerkiew remontowano w latach 70. XX wieku (elektryfikacja, wymiana pokrycia dachów), następnie w latach 1992–1995 (odrestaurowanie wnętrza, renowacja ikon). W latach 2002–2003 obiekt został odnowiony i przemalowany, zaś w latach 2010–2011 ponownie wyremontowany od zewnątrz; wtedy zmieniono jego kolorystykę z zielonej na brązową[5]. W 2010 w święto Wniebowstąpienia Pańskiego Świętą Liturgię w obiekcie sprawował metropolita warszawski i całej Polski Sawa, który wyświęcił nowe krzyże na kopuły świątyni[6]. W 2004 w sąsiedztwie budynku wzniesiono kapliczkę służącą do święcenia wody

[madohora]

Na początku XX w. w Telatyczach przystąpiono do wznoszenia parafialnej świątyni, która 22 października 1903 r. została uroczyście poświęcona świętym Kosmie i Damianowi. Z tego też okresu pochodzi ogromny kamień położony przed wejściem do cerkwi w Telatyczach. Prawdopodobnie został on przywieziony z cmentarza we wsi Pieszczatka, a napis wyryty na nim ze znakiem krzyża w półksiężycu brzmi: tut leżit pan Fiodor Mackiewicz ziat? pana Turów. Ta pamiątka świadczy o dawnych właścicielach tej okolicy. Nowo zbudowana cerkiew znajdowała się w dekanacie wysoko?litewskiem Diecezji Grodzieńsko-Brzeskiej, z liczbą parafian 1630 osób, zamieszkałych we wsiach: Werpol, Sołbcy, Siemichocze, Tymianka i Pieszczatka. Ziemi cerkiewnej 33 dziesięciny. Dobrze zorganizowane bractwo gorliwie opiekowało się uposażeniem świątyni, co znalazło wyraz wdzięczności w Blagosłowiennych Gramotach przekazywanych przez władze duchowne. Wyróżnienia te zachowały się do dzisiaj i możemy zobaczyć je w cerkwi. Sam wpis do bractwa przebiegał bardzo uroczyście, podczas Świętej Liturgii, a zwyczaj ten jest kultywowany po dzień dzisiejszy. Zakupiona przez bractwo ikona Wniebowstąpienia Pańskiego w 1908 r. podtrzymała tradycję święta parafialnego, które było wezwaniem dawnych cerkwi.

[madohora]

Obecnie w posiadaniu parafii znajduje się 39,66 ha ziemi, nie licząc cmentarza. W skład parafii wchodzą następujące miejscowości: Telatycze, Anusin, Stołbce, Siemichocze, Tymianka, Pieszczatka, Litwinowicze, Werpol, Borysowszczyzna i pół wsi Wilanowo. Proboszczem parafii jest ks. Cezary Nowicki.

[madohora]

Dobrze zorganizowane bractwo opiekowało się uposażeniem świątyni. Zakupiona przez bractwo ikona Wniebowstąpienia Pańskiego w 1908r. podtrzymywała tradycję święta parafialnego, które było wezwaniem dawnych cerkwi.

[madohora]

W latach 70-tych cerkiew została zelektryfikowana, a w 1978 r. dach cerkwi wraz z dzwonnicą pokryto nową ocynkowaną blachą. Wewnątrz cerkwi w latach 1992-1995 wykonano prace konserwatorskie i renowacje ikon, pozłocono detale dekoracyjne, kolumny i ramy ikon.

[madohora]

2001-2002 - wymiana instalacji elektrycznej w Cerkwi

[madohora]

2004 - postawienie kapliczki na Jordanie do poświęcenia wody

[madohora]

2007 - założenie alarmu przeciwpożarowego oraz przeciwwłamaniowego w Cerkwi

[madohora]

2010 - początek remontu świątyni kopuła główna i dzwonnica.

[madohora]

Cerkiew pod wezwaniem Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela – prawosławna cerkiew cmentarna w Telatyczach. Należy do parafii Świętych Kosmy i Damiana w Telatyczach, w dekanacie Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

[madohora]

W 1970 cerkiew gruntownie wyremontowano.

[madohora]

[madohora]

Jest to drewniany budynek na podmurówce, o konstrukcji zrębowej na planie prostokąta. Cerkiew jest szalowana, orientowana, salowa z dwuspadowym dachem krytym eternitem

[madohora]

Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tokarach – rzymskokatolicka parafia należąca do dekanatu Siemiatycze, diecezji drohiczyńskiej, metropolii białostockiej. Liczy 300 wiernych.

[madohora]

30 kwietnia 1866 w ramach represji po powstaniu styczniowym z rozkazu generał-gubernatora wileńskiego, kowieńskiego i grodzieńskiego Konstantina von Kaufmana kościół został zamknięty i następnie rozebrany. Z pochodzącego z rozbiórki materiału wzniesiono później prawosławną kaplicę cmentarną w Telatyczach.

[madohora]

Jest to jeden z nielicznych znanych i zrealizowanych projektów Wincentego Wdowiszewskiego (1849-1906), inżyniera, architekta, historyka sztuki i pisarza, dyrektora budownictwa miejskiego w Krakowie, członka Komisji Historii Sztuki PAU, współtwórcy Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, autora (oprócz prac naukowych) popularnych komedii i powieści, który gromadzone przez całe życie cenne zbiory przekazał Muzeum Narodowemu.

[madohora]

W połowie XV wieku król Kazimierz II Jagiellończyk (1447-1492) nadał Tokary Steckowi, Majkowi i Waśkowi Olechnowiczom. Ich potomkowie zaczęli posługiwać się nazwiskiem - Tokarewscy.

[madohora]

Kościół wilanowski w 1728 roku został gruntownie przebudowany do tego stopnia, że niektórzy mówią o wzniesieniu nowego pw. Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Jego poświęcenia dokonał ks. inf. Ignacy Buchowiecki, proboszcz wysocki, późniejszy duszpasterz wilanowski (1746-1748). W 1800 roku kolejny gruntowny remont przeprowadził ks. Roch Fiedorowicz (zm. 19.01.1828), ówczesny proboszcz (1771-1828).
W ramach represji po Powstaniu Styczniowym - z rozkazu generał - lejtnanta Konstantego von Kaufmana (1818-1882), generał - gubernatora tzw. guberni zachodnich (1865-1866) - w dniu 30 kwietnia 1866 roku kościół został zamknięty, a następnie rozebrany. Beneficjum przejęła Izba Dóbr Państwowych. Ostatnim proboszczem wilanowskim był ks. kan. Maciej Piotrowski (prob. 1847-1866). W 1867 roku materiał budowlany przewieziono do Telatycz, gdzie na cmentarzu zbudowano cerkiew prawosławną pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Podobny los spotkał kaplicę w Klukowiczach, która decyzją (Nr 1143) z dnia 3 września 1867 roku gen. Edwarda hr. Baranowa II (1811-1884), generał - gubernatora wileńskiego (1866-1868), została całkowicie skasowana.

[madohora]

W czasie ostatniej wojny kościół szczęśliwie ocalał, chociaż wieś Tokary została podzielona w 1945 roku granicą państwową.

[madohora]

W latach 1998-2007 funkcję proboszcza pełnił ks. Bohdan Sawicki. W tym czasie wymienia szalówkę wewnątrz kościoła oraz podłogę. Wykonuje ogrodzenie kościoła, a także granitowe schody. W 2005 roku z dużym zaangażowaniem Parafian powstaje przy kościele kapliczka ku czci Matki Bożej.

[madohora]

Siemichocze - kaplica dojazdowa pw. Miłosierdzia Bożego zbudowana w latach 1987-1991, pod kierunkiem ks. Jerzego Olszewskiego (prob. 1983-1992).
Dnia 6 października 1991 roku poświęcił ją ks. Władysław Jędruszuk (1918-1994), biskup drohiczyński (1991-1994).

[madohora]

We wsi znajduje się drewniany kościół parafialny pw. św. Szczepana, zbudowany w 1752 r. Jest kościół o konstrukcji zrębowej, jednonawowy, z dachem krytym gontem. We wnętrzu znajdują się barokowe ołtarze z I poł. XVIII w. oraz interesujący żyrandol. Obok czworoboczna drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, nakryta dachem namiotowym z XVIII w., przeniesiona na obecne miejsce w 1908 r.

[madohora]

12 lub 13 września wkraczający do wsi żołnierze Wehrmachtu dokonali zbrodni na ludności cywilnej. Zamordowali kilkanaście osób (8 ofiar zostało zidentyfikowanych)

[madohora]

W kościołach Małopolski sytuacja
jest odwrotna - szerokość rozstawu krokwi
dachowych jest dostosowana do szerokości
prezbiterium. Ten system ma również kale-
nicę o jednakowej wysokości nad prezbite-
rium i nawą, natomiast połacie dachu nad
nawą muszą być przedłużone lub uzupełnio-
ne bocznymi daszkami pulpitowymi. Istot-
nym szczegółem jest przedłużenie górnych
belek bocznych ścian prezbiterium aż po za-
chodnią ścianę kościoła. Na nich opierają się
krokwie dachu, a miejsca łączenia oszalowa-
ne są deskami, co tworzy charakterystyczne
„zaskrzynienia” w bocznych częściach stro-
pu nawy.
W budownictwie drewnianym na
Śląsku zastosowano odrębne rozwiązanie
konstrukcji dachu. Tutaj kąt rozstawie-
nia pomiędzy krokwiami nad prezbiterium
i nawą jest również identyczny, lecz dach
nad nawą jest wyższy niż nad prezbiterium.
Wynika to z oparcia końcówek krokwi na
ścianach poszczególnych pomieszczeń. Daje
to w efekcie urozmaiconą sylwetkę dachu,
a więc kalenicę nad prezbiterium niższą od
nawy.
Jest to cecha charakterystyczna dla
śląskich kościółków, chociaż czasami spoty-
kana również w innych regionach.

[madohora]

Rzeczą charakterystyczną jest to, że
w wyżej wymienionych trzech kościółkach,
tj. w Łące, w Pszczynie i Starym Bieruniu,
uchodzących za zbudowane według najdaw-
niejszego typu, prezbiteria zamknięte są
trójbocznie, co było być może wzorowane
na gotyckich świątyniach murowanych, ma-
jących przeważnie tego typu rozwiązanie tej
części kościoła.

[madohora]

Właściwie tylko cztery świątynie, tj.
w Ćwiklicach, Łące, Bojszowach i Panio-
wach, były zbudowane bez wspomnianych
podcieni. Pozostałe kościoły wyposażo
ne były w „soboty”, wsparte na słupach,
wzmocnionych ukośnymi zastrzałami. Naj
piękniejszymi, zachowanymi przykładami
zastosowania zadaszeń i podcieni są ko
ściółki w Grzawie i Miedźnej

[madohora]

W XV w. nastąpił trwały podział na Bojszowy Dolne i Górne. W 1765 r. w wyniku wojen śląskich Prus z Austrią miejscowość znalazła się w granicach państwa pruskiego, a w 1922 stały się częścią państwa polskiego.

[madohora]

Kościół i parafia w Bojszowach po
wstały w 1580 roku31. Kościółek drewniany
w Bojszowach Dolnych charakteryzował się
nieco odmienną budową od typowych ko
ściołów regionu pszczyńskiego. W ieża w to
piona w korpus nawy czyniła jego sylwetkę
podobną do istniejącego obiektu w Ćwikli-
cach. Interesująca jest historia kościółka,
jak i też samej parafii w Bojszowach. Ks. Jó
zef Bańka szczegółowo opisuje losy obiektu
od jego powstania. W okresie rozwoju re
formacji w Państwie Pszczyńskim, właściciel
Bojszów, Jan Biberstein wybudował tutaj
w 1580 roku drewniany kościół katolicki, za
zgodą biskupa krakowskiego, Piotra Mysz
kowskiego, uprawomocniony i konsekro
wany, jak również jego trzy murowane ołta
rze, przez biskupa Stanisława Dąmbskiego,
w czasie wizytacji w 1598 roku32; czym na
raził się protektorowi protestantyzmu, ba
ronowi Karolowi Promnitzowi na Pszczynie
- Biberstein zaprzestał bowiem płacenia
dziesięcin na parafię pszczyńską. Sprawa
oparła się o biskupa krakowskiego, ciągnęła
się w sądach przez 12 lat i zakończyła się tzw.
„okupem bojszowskim”.
Kościółek postawiony był na rzucie
złożonym z prezbiterium zamkniętego trój-
bocznie, szerszej prostokątnej nawy, któ
rej przedłużeniem była tej samej szerokości
wieża. Obiekt zbudowany był z półpłazów
w konstrukcji wieńcowej a wieża postawio
na była „na słup”, od północno-zachodniej
strony przystawiona w 1719 roku33. Całość
kościoła oszalowana pionowymi tarcicami.
Południowe ściany prezbiterium i nawy po
siadały okna. Do północnej ściany prezbite
rium przylegała mała zakrystia.
Kościół pokryty był gontowym da
chem dwuspadowym, przy czym nad prezbi
terium był on niższy. Wieża i sygnaturka nad
nawą miały hełmy barokowe z „latarniami”.
Z protokołów wizytacyjnych dowia
dujemy się, że np. w 1619 roku kościółek po
siadał 3 dzwony z lat 1602 i 1604, na których
widniały inskrypcje w języku polskim. Obiekt
był zadbany a cmentarz wokół niego dobrze
ogrodzony.

[madohora]

Miejscowość położona jest w południowej części Wyżyny Katowickiej w dolinie rzeki Kłodnicy. Obszar miejscowości historycznie stanowi północno-zachodni kraniec ziemi pszczyńskiej, będącej od średniowiecza częścią Górnego Śląska.

[madohora]

W najstarszych dokumentach miejscowość spotykana jest pod nazwą „Neudorf”, co po niemiecku znaczy „Nową Wieś”. Tego typu nazwy są częste dla wsi zakładanych w epoce nowożytnej. Na niektórych mapach pojawia się nazwa „Bor-Neudorf”. Określeniem „Bór” nazywano dawniej obszary porośnięte lasami iglastymi, których w tej okolicy było sporo

[madohora]

Kościół parafialny pw. św. Mikołaja (XVIII w.) – drewniany, konstrukcji zrębowej, otoczony sobotami, orientowany. Przeniesiony do Borowej Wsi w latach 1937-1939 z pobliskich Przyszowic. Zachowane barokowe wyposażenie.
Dawna karczma (koniec XIX w.) – dawna karczma, a obecnie siedziba Ośrodka dla Osób Niepełnosprawnych Miłosierdzie Boże, prowadzonego przez Caritas
Dawna karczma Nowa Wygoda (początek XX w.) – jedna z trzech istniejących kiedyś przy ulicy Gliwickiej karczm. Budynek murowany, wzniesiony z cegły, piętrowym nakryty dwuspadowym dachem. Obecnie mieści skład materiałów budowlanych
Budynek szkoły (1937–1939) – wzniesiony w stylu modernistycznym. Obecnie siedziba Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Pawła II, w skład którego wchodzą Szkoła Podstawowa nr 6 i Gimnazjum nr 3

[madohora]

Miejscowość została po raz pierwszy[6] wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 roku pod nazwą Breze, z dodatkową adnotacją, że miejscowy proboszcz imieniem Conradus nie płaci podatku i jest ekskomunikowany.

[madohora]

ŚWIĘCI PI OTR I PAWEŁ
W BZIU Z AME C KI M
Pierwsza wzmianka o koście
le w tej miejscowości pochodzi z 1335
roku, a widnieje w wykazie dziesię
cin nuncjusza Galharda de Carceribus.
Obiekt, który spłonął w 1942 roku,
zbudowany został prawdopodobnie w 1672
roku. Z tego okresu (a nawet wcześniej
szego) pochodzi większość zachowanych
do dziś dzieł sztuki, które były elementa
mi wyposażenia. Kościół postawiony był
na rzucie, typowym dla śląskich kościołów,
a więc nawa zbliżona do kwadratu, prezbi
terium zamknięte trzema bokami ośmio-
boku i przylegająca od zachodu do nawy
wieża. Nawa i prezbiterium w konstrukcji
wieńcowej, osłonięte w całości otwartymi
sobotami, przy czym poniżej tych podcieni
ściany szalowane były pionowymi tarcica
mi. Wieża postawiona w konstrukcji słu
powej, zakończona szerszą izbicą przykry
tą namiotowym dachem ze smukłą iglicą.
Jedynym elementem nietypo
wym dla kościołów śląskich jest, nawią
zujący do wzorów małopolskich gon
towy dach, który posiada kalenicę nad
nawą i prezbiterium na jednym poziomie.
Z opisu wizytatora z 28 VIII 1719 roku do
wiadujemy się o parafii w Bziu: „W łaścicie
lami i kolatorami byli Zygmunt Skrybyński,
Adam W acław Lasowski, Zygmunt Gusner,
Wacław Januszowski i Julia Emeryka Piel
grzym. W nętrze kościoła było bardzo skrom
ne, oprócz nowego głównego ołtarza spro
wadzonego przez Gusnara i poświęconego
śś. Piotrowi i Pawłowi oraz bocznego ołtarza
Maryjnego, ambona stara a chór bez organu.
W wieży były dwa dzwony a sygnaturka na da
chu kościelnym ”. Proboszczem był w ówcze
snym czasie ks. Baltazar Melchior Herdel41.
Nie znalazłem bardziej szczegóło
wych opisów wnętrza. Jedynie Lutsch pisze
o późnogotyckim ołtarzu. W części środko
wej umieszczona była rzeźba Matki Boskiej
z Dzieciątkiem 3A wielkości naturalnej ^ b r a
na w ozdobną tkaninę. Na skrzydłach m a
lowane wizerunki apostołów Piotra i Pawła
na złotych tłach. Lutsch nic nie wspomina
o najcenniejszym zabytku kościoła, malo
wanym obrazie ołtarzowym, przedstawia
jącym „Mistyczny Ogród” z około 1440/50
widocznie już wówczas, pod koniec XIX
wieku dzieło nie znajdowało się kościele.
A jest to dzieło wybitne, które zo
stało odnalezione w 1928 roku. Znajdujące
się obecnie w Muzeum Archidiecezjalnym
w Katowicach, stanowiło środkową część
tryptyku ołtarzowego. Malowany temperą
na desce obraz przedstawia Marię z Dzieciąt
kiem w otoczeniu św. św. Barbary i Doroty.
W tle ogród pełen drzew i kwiatów otoczony
plecionym płotem •Charakterystyczny sposób
malowania szczegółów, np. trawy czy oczu,
wskazują na warsztat małopolski lub czeski.
Innym cennym zabytkiem, zachowa
nym z kościółka w Bziu Zameckim jest grupa
rzeźb w drewnie, przedstawiających Matkę
Bożą z Dzieciątkiem i św. św. Piotrem i Paw
łem. Figury te o wysokości 110 do 121 cm,
znaj duj ące się w Archidiecezj alnym Muzeum
w Katowicach są polichromowane i złocone.
W skazują one pokrewieństwo z krakowską
szkołą Wita Stwosza. Pochodzą prawdopo
dobnie z około 1500 roku. Na szczególną
uwagę zasługuje postać Madonny. Urzeka
jące piękno jej twarzy pełnej tkliwości, deli
katny kontrapost postaci a także nieuchwyt
ny, choć zauważalny dla widza stosunek
matki do trzymanego przez nią dziecka - to
cechy tej mistrzowskiej rzeźby, które stawia-
ją ją w rzędzie wybitniejszych dzieł sztuki.
Tych kilka ocalałych zabytków daje
wyobrażenie o bogactwie wystroju ko
ściółka z Bzia, który nie dotrwał do na
szych czasów, podobnie jak wiele innych.
Znajdujący się we wsi średniowieczny
kościół katolicki, w 1628 roku zamieniony
zostaje w ewangelicki. W okresie reformacji
kościół otrzymuje trzeci dzwon z napisem
umieszczonym odwrotnie czytany od strony
prawej ku lewej brzmiał: SVMMI VOX PA-
TRIS DVRABIT IN OMNIA SECLA. W 1654
roku kościół wraca w ręce katolików, pierw
szym proboszczem zostaje ks. Jakub Siendz-
ke w 1679 roku. Z protokołu wizytacyjnego
z 1679 roku wynika, że „...wybudowano
wrokuió72kościółparafialnypodwezwaniem
św. Piotra i Pawła drewniany...”. Kolejny pro
tokół wizytacyjny z 1697 roku wzmiankuje:
„...kościół parafialny nie konsekrowany,
którego absydę odbudowano w 1663 roku,
a nawę i fundamenty w 1672 roku na nowo...”.
Z zapisów tych można przypuszczać, że
w 1663 roku kościół musiał ulec znacznemu
zniszczeniu (pożar?), z którego odbudowa
no tylko absydę, natomiast pozostałą część
kościoła odbudowano dopiero w roku 1672,
co określano jako „budowę od nowa”. Proto
kół wspomina także, że kościół posiadał wiieżę, do której dobudowano 4 małe wieżyczki.
Kościół, nim spłonął doszczętnie, był jeszcze
kilka razy remontowany i przebudowywany.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że
w dniach 5-13 lipca 1902 roku były odpra
wiane pierwsze misje przez ojców fran
ciszkanów z Góry św. Anny w języku pol
skim. Z tej okazji został wydany drukiem
obrazek przedstawiający Matkę Boską
z Dzieciątkiem z polskim napisem: „Święta
Maryo od nieustającej pomocy - módl się
za nami”, na odwrocie - „pamiątka Misyi
Świętej w Bziu”. Ten obrazek świadczy do
bitnie, że Bzie było w przeważającej części
zamieszkałe przez ludność polską, wiele
lat przed powrotem tych ziem do Polski

[madohora]

Po wojnie Bzie Zameckie weszło w skład województwa śląsko-dąbrowskiego. 1 grudnia 1945 formalnie (przez władze polskie) utraciło status gminy, i zostało włączone do nowo utworzonej zbiorowej gminy Golasowice[7].

[madohora]

Ćwiklice (niem. Cwiklitz) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, w gminie Pszczyna.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Ćwiklice. W latach 1973–75 w gminie Goczałkowice-Zdrój. W latach 1975-97 dzielnica Pszczyny[3][4]. Od 1 stycznia 1998 w gminie Pszczyna

[madohora]

Według spisu z 1869 roku w miejscowości mieszkało 1643 katolików, 10 ewangelików oraz 5 izraelitów

[madohora]

Pierwsze wzmianki o kościele położonym w tym miejscu pochodzą z 1326 roku. Obecny kościół został wzniesiony na zrębach pierwotnej świątyni, przez długi czas uważano, że stało się to na przełomie XVI i XVII wieku, ale ostatnie badania drewna pobranego z więźby świątyni wskazują, że pochodzi ona z lat 1464–146. Ćwiklicka świątynia jest, obok kościoła w Łaziskach, prawdopodobnie najstarszym na Śląsku kościołem drewnianym o konstrukcji zrębowej. Kościół został wybudowany w stylu gotyckim, jednak w ciągu swojej historii przeszedł wiele zmian. Został przebudowany w XVIII wieku, zaś na przełomie XIX i XX wieku, podczas prac remontowych, oryginalny kształt kościoła został zdeformowany. W 2010 roku powódź zniszczyła podwaliny i posadzkę świątyni.

[madohora]

Organy – obecne zbudowane w 1982 r. przez kobiórskiego budowniczego p. Zasadę. Wcześniejsze, z ok. 1880 r., pochodzące z warsztatu Heinricha Dürschlaga, znajdujące się obecnie w Muzeum Organów Śląskich w Akademii Muzycznej w Katowicach, zostały zrekonstruowane w oparciu o zachowane części i badania porównawcze.

[madohora]

ŚWI ĘTA A N N A W LĘ DZI NAC H
Początki tego drewnianego kościoła
sięgają XV wieku. Był to kościół filialny parafii
św. Klemensa, sławnego „Klimontka”, świąty
ni na górce.
Parafia w Lędzinach pozostała w czasie refor
macji katolicką, do niej pielgrzymowali kato
licy sąsiednich sprofanowanych parafii, aby
uczestniczyć w nabożeństwach.
Lędziny wcielono do dekanatu
pszczyńskiego w początkach XVI wieku,
w 1529 roku należały już do Pszczyny, pozo
stały i po wcieleniu dekanatu pszczyńskiego
do diecezji wrocławskiej w 1821 roku. Do
piero w 1849 r. z dekanatu pszczyńskiego
wyodrębniono dekanat mikołowski, to do
niego przydzielono Lędziny, przy którym
pozostały do 1923 roku. Następnie Lędzi
ny weszły w skład dekanatu mysłowickiego.
W 1945 roku należały do dekanatu tyskiego z
siedzibą w Bieruniu Starym.
Najstarsza wzmianka o tym kościele,
raczej kaplicy pochodzi z 1598 roku, zawar
ta jest w aktach wizytacji kanonicznej: „Jest
kaplica w tej wsi, tyt. Św. Anny, mająca je
den ołtarz murowany, jak się zdaje poświę
cony. Uposażenia nie ma żadnego i sprzętu
do nabożeństw, jakiś heretycki duchowny
w niej miewał kazania”.
Opis z 1638 roku: „Dach kaplicy niedobry, ma
2 małe dzwony, ołtarz jeden murowany, nie
dobry, w środku krucyfiks, chrzcielnica z ko
ciołkiem, nie ma ambony ani zakrystii, msze
św. odprawia się tu na portatylu”.
Tak przetrwała kaplica do końca XVII wie
ku, a około połowy XVIII wieku dowiadu
jem y się o jej rozbudowie za urzędowa
nia księdza Zborowskiego (1713-1715). Już
w 1664 roku ołtarz w kościółku posiadał dwa
obrazy św. Anny. W 1720 roku kościółek, po
rozbudowie, mieścił w sobie już 3 ołtarze:
wielki - św. Anny, po prawej stronie ołtarz św.
Antoniego, po lewej - św. Mikołaja.65
Z akt wizytacji w dniu 6 X I 1720 roku dowia
dujemy się również, że „w kościele filialnym
św. Anny, przy którym było bractwo św. Anny,
założone w 1647 roku, nad zakrystią było od
zewnątrz dobudowane oratorium, z którego
był widok na ołtarz. Sygnaturka oraz drugi do
wieźby dachowej przymocowany dzwon zwo
ływały lud na nabożeństwo. Dookoła kościół
ka był cmentarz W izytację w 1598 r. z polecenia kar
dynała Radziwiłła, biskupa krakowskiego,
dokonał jego kom isarz ks. Krzysztof Ka
zim ierski67. Protokoły wizytacyjne z 1665
r., zarówno dla dekanatu bytomskiego, ja k
i pszczyńskiego, które m ieszczą się w od
dzielnych woluminach archiwalnych Kurii
M etropolitalnej w Krakowie, również za
wierają wykaz parafii i wiadom ości z wizyt
przeprowadzonych z polecenia ks. biskupa
ordynariusza Andrzeja Trzebickiego (Dla
dekanatu pszczyńskiego wizytatorem był
dziekan pszczyński ks. J. Rakowski, dla de
kanatu bytomskiego - delegat biskupa kra
kowskiego - Aleksander Maciej Rudzki).
Dekanaty, bytom ski oraz pszczyński
bez względu na dotychczasowe liczne zm ia
ny polityczne, trwały do 1821 r. w łączności
z biskupstwem krakowskim. Najbliższą
nadrzędną jednostką administracyjną dla
obu dekanatów był archidiakonat z siedzibą
w Krakowie68. Dekanaty włączono w 1821 r.
do diecezji wrocławskiej, bullą papieża Piu
sa VII De salute animarum z 16 VII.
W dniach 26 XI - 5 X I I 1750 r. władze
pruskie wysunęły plan mianowania przez
Stolicę Apostolską osobnych sędziów prosy-
nodalnych. Biskupstwo krakowskie zostało
podzielone wschodnią granicą państwa pru
skiego, a rząd pruski żądał dla tej części die
cezji krakowskiej osobnego kom isarza - na
zywanym też oficjałem. Powołano do życia
instytucję oficjała (specjalnego komisarza
do spraw religijnych) dla przynależnych ad
ministracyjnie do Prus dekanatów pszczyń
skiego i bytom skiego. Oficjał wyznaczał
następcę na wakujące parafie, powoływał
i odwoływał wikarych, przeprowadzał do
chodzenia przeciwko duchownym , wyzna
czał kary, poświęcał przedm ioty liturgicz
ne, egzaminował księży, udzielał dyspensy,
a w razie śmierci beneficjała spisywał in
wentarz i załatwiał sprawy spadkowe.
Pierwszym oficjałem dla dekana
tów pszczyńskiego i bytom skiego biskup
krakowski Feliks Paweł Turski h. Rogala
mianował księdza Franciszka Pawła Bar-
tuzela69. Jego szczególną zasługą były su
miennie wykonane protokoły wizytacyjne
z 1792 r., które są doskonałym źródłem dzie
jó w dekanatów bytom skiego i pszczyńskie
go w pierwszych dziesięcioleciach rządów
pruskich. Jedyna podróż wizytacyjna, za
wyraźną wiedzą i zgodą śląskiego ministra
G. Hoyma, sprawiła mu wiele przykrości ze
strony władz świeckich67. Akta wizytacji ks.
F. Bartuzela w większości zostały zapisane
w języku polskim, świadczą więc z jednej
strony o tym, że duszpasterze nadal czuli
się związani z diecezją krakowską, mimo że
podlegali już władzom pruskim, z drugiej
zaś dowodzą lepszej znajomości języka pol
skiego niż niemieckiego70.
Opis kościoła św. Anny z 1792 roku:
„Jest w tej parafii lędzińskiej Drzewiany
cały, ale za szczupły, który za antecesorów
tylko był początkowo per medum kaplicy dla
wygody administrowania Sakramentów św.
wystawiony. Aż czasami do form y kościoła
tej, w której jest teraz, doprowadzony. Chór
mniejszy w okrągłej, chór większy w cztery
rogowej strukturze. M ającą przyłączaną za
krystię na północ także z drzewa, dobrze za
opatrzoną. I w tej zakrystii wszystkie sprzęty
kościelne chowają się. (...) Tenże kościół od
wrót swych ma przyłączoną wieżę drewnia
ną dość wspaniałą, na której są dwa dzwo
ny...Okien w tym kościele siedem. Tenże
kościół zewnątrz jest otoczony wokoło oraz
z dzwonnicą przydaszkami czyli krużgan
kami. W nich są stacje Męki Pana Naszego
Jezusa. Ten kościół jest wystawiony pod ty
tułem św. Anny Matki N.P. Marii, o konse
kracji wiadomości nie masz, tylko benedy-
kowany. Wewnątrz: Ołtarz W ielki św. Anny
Samotrzeciej, m ający sukienki, robiony sny
cerską robotą i zdobiony złotem i srebrem
malarskim przystojnie. Ołtarz ten ma dwie
kolumny, które otaczają cyranki. Przy tych
rzeźby: z prawej św. Piotra, z lewej św. Paw
ła, wyzłacane. W perspektywie wyżej obraz
Najśw. P. Marii m iędzy dwiema Kolumnami
małymi, z cyradami na samym wierzchołku
ołtarza, Osoba Cherubina z mieczem ogni
stym. Mensa w tym ołtarzu murowana o 3
gradusach. Ołtarz drugi a Hornu ewangelii
św. Mikołaja, podobnej roboty, co św. Anny.
w wyższej perspektywie obraz św. W ojcie
cha...Trzeci ołtarz od strony epistole św.
Antoniego padewskiego, u góry obraz św.
Franciszka. Am bona malowana, nad nią w y
obrażenie Ducha św. Organy o 8 głosach”.
Znane mi są zaledwie dwie fotogra
fie kościoła z początku XX wieku. Wznosił
się on na niewielkim wzgórzu, prowadziły
do niego szerokie kamienne schody, u stóp
których stała kolumna zwieńczona figurą
św. Anny. Kościół miał sylwetkę i konstruk
cję, typową dla takich obiektów na Ziemi
Pszczyńskiej. Prostokątna nawa, do której
od wschodu dostawione było prezbiterium
zamknięte trójbocznie, a od strony zachod
niej stała wieża zwieńczona szalowaną izbi
cą i barokowym hełmem z latarnią. Na ka
lenicy siodłowego dachu nawy umieszczona
była wieżyczka na sygnaturkę o gotyzujący
kształcie.
W dniu 6 maja 1923 roku, w niedzielę
rano kościół spłonął doszczętnie od uderze
nia pioruna.
Przez 22 lata ludność parafii lędzińskiej
znów pielgrzymowała na nabożeństwa do
kościoła św. Klemensa. 16 sierpnia 1945
roku poświęcono kamień węgielny i zaczęto
budowę z inicjatywy ks. Klyczka. Poświęce
nie kościoła nastąpiło 14 października 1945
roku przez biskupa Stanisława Adamskie-
g ° 71.
W spomniany wyżej kościół św. Kle
mensa też był kiedyś drewniany, j ak i wszyst
kie następne powstałe w jego miejscu do
1769 roku. Kościół św. Klemensa zaszerego
wać należy do kościołów grodowych, jest on
nie tyle pierwotnym kościołem Lędzin, ile
pierwotnym kościołem grodu bieruńskiego.
Św. Klemens w Lędzinach-Bieruniu, podob
nie jak św. Mikołaj w kaplicach grodowych
w Cieszynie i Mikołowie to patronowie, zja
wiający się już w początkach kultu chrześci
jańskiego w Polsce i na Śląsku72.
W iosną w 1769 roku rozebrano ten
drewniany kościółek, a 9 września 1770 roku
nowy murowany kościół został poświęcony
przez: ks. proboszcza Antoniego Krupskiego
z M ysłowic i dziekana pszczyńskiego Tom a
sza Trzebienia73.
W edług tego opisu W iktor Zinn wy

[madohora]

Ś WI Ę T Y W O L F G A N G W P S Z C Z Y NI E
W edług Ludwika Musioła, poza ko
ściołami W szystkich Świętych i św. Jadwigi
Śląskiej w historii miasta istniały dwa ko
ścioły: kościół Krzyża Świętego przy bramie
krakowskiej (spłonął podczas pożaru miasta
w 1458 roku i już nie został odbudowany)
oraz kościół św. W olfganga, który stał przed
miastem przy drodze do Starej Wsi, w m iej
scu dzisiejszego cmentarza Krzyża Święte
go.
W dokumencie fundacyjnym z 13 XII
1444 roku księżna pszczyńska Helena Kory-
butówna (córka Dymitra Korybuta, urodziła
się pod koniec X IV wieku na Litwie) wraz
z synem Mikołajem i Wacławem kazała zbu
dować w Pszczynie kaplicę p.w. Świętego
Krzyża. Trudno ustalić lokalizację tego ko
ściółka. W 1467 roku pisze się o miejscu,
gdzie ongiś stał kościół św. Krzyża. Spło
nął więc chyba w wielkim pożarze miasta
w 1458 roku.
Następna wiadom ość o tej budow
li pochodzi z 1510 roku, kiedy to „wdowa
Martinowa leguje 2 złote rocznie na kościół
świętego Folwganga”. W 1557 roku Marcin
Pacierz zapisuje 100 czerwonych złotych na
kościół św. Krzyża.
W 1628 roku dowiadujemy się nieco
0 lokalizacji kościółka. „W drugim przed
mieściu Pszczyny (na przedmieściu nie
mieckim) w stronę Starej Wsi jest cmentarz
Niemców, a na nim ładny wewnątrz kościół,
zwany św. Wolfganga... dla służby dwor
skiej”.
Gruntowna przebudowa kościoła
nastąpiła w 1650 roku (de novo extracta)
1 poświęcono go pod wezwaniem świętego
Krzyża. W roku 1732 czytamy, że wieża była
bardzo zrujnowana i groziła zawaleniem.
Kościół łatano jeszcze do 1802 roku. W resz
cie w 1816 roku rozebrano kościół, gdyż jak
zanotowano „z tego’ rumowiska prastarego
budynku nie da się zestawić czegoś trwa
łego”. Aż do jego zamknięcia odprawiano
nabożeństwa ewangelickie. W ewnątrz ko
ściółka znajdował się obraz św. Trójcy. Tyle
Ludwik M usioł87. W innych źródłach poda
je się rok 1805, jako datę rozebrania tego
drewnianego kościółka. Nie wiadomo czy
coś się zachowało z wyposażenia obiektu.
Ponieważ kościół nie spłonął, tylko został
rozebrany, musiało cos pozostać z zabytko
wych elementów wnętrza. Niestety nie w ie
my na ten temat nic pewnego. Być może jest
to XVII-wieczna krata, która zamyka obec
nie murowaną kapliczkę przy ulicy Kato
wickiej, domniemanym miejscu pierwotnej
lokalizacji, co sugeruje między innymi mapa
Hindenberga z 1636 roku. Oryginał tej kraty
umieszczono w sieni Muzeum Prasy Śląskiej
przy ulicy Piastowskiej.
Prawie pewne jest to, że rzeźby w tej
kaplicy pochodzą z kościółka św. W olfgan
ga. Ta jednolita stylowo grupa, rzeźbiona w
drewnie, przedstawia Chrystusa na krzyżu,
Matkę Boską i św. Jana. Jest to dzieło wybit
ne o cechach późnego baroku, pochodzące
prawdopodobnie z końca XVII wieku. Być
może jest grupą, która była umieszczona na
belce tęczy, oddzielająca prezbiterium od
nawy. Figury Madonny i św. Jana upozo-
wane są w charakterystycznym dla baroku
kontrapoście. Dynamiczności ruchu tych
postaci dopełniają pełne fałd stroje postaci.
Pełna niezwykłego wyrazu jest twarz Chry
stusa ukrzyżowanego. Bolesne oblicze w y
rzeźbione jest po mistrzowsku.
Nie zachował się niestety żaden ry
sunek czy obraz kościółka. Pozostał cmen
tarz, na którym spoczywa wielki pszczyński
społecznik, radca kam ery książąt Anhaltów
i Hochbergów, Johann Georg Gottsmann.
Tablice nagrobne wykopane z ziemi i uszko
dzone, umieszczono w sieni Muzeum Prasy
Śląskiej.
Nie udało się ustalić przyczyny na
przemiennego patronatu kościółka św.
Krzyża i św. W olfganga (Folfganga). Może
łączy się to z okresem reformacji, kiedy nie
mieccy protestanci nie uznawali świętych
katolickich.
W edług mapy Hindenberga z 1636
roku kościół posiadał dzwonnicę wolno
stojącą nakrytą dachem namiotowym, pro
stokątną nawę nakrytą dachem siodłowym
z wieżyczką na sygnaturkę i być może pre
zbiterium z zakrystią

[madohora]

Hejdyk to wieś położona 2 km na wschód od Ciesiny i 6 km na południe od Karwicy, założona w 1758r. Do dziś zachował się tu XVIII-wieczny podział działek oraz typowa zabudowa drewniana tworząca tzw. ulicówkę. To właśnie architektura stanowi o niepowtarzalnym klimacie Hejdyka. Dwuspadowe dachy, zdobione szczyty oraz przepiękne drewniane ganki, misternie zdobione – to wszystko sprawia, że mamy do czynienia z bardzo ciekawym zabytkiem. W gminnym wykazie zabytków widnieje ogółem trzynaście drewnianych domów z okresu międzywojennego.

[madohora]

Baranów uzyskał lokację miejską przed 1426 rokiem, zdegradowany w 1907 roku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.

[madohora]

Późnobarokowy ołtarz główny z 1785 roku, jest ozdobiony rzeźbami św. Jana Nepomucena oraz nieznanego biskupa i obrazem adoracji Dzieciątka Jezus z poł. XVII w. Świątynia ma trzy ołtarze boczne oraz późnorenesansową ambonę z baldachimem z około 1640 r. Na belce tęczowej, wewnątrz kościoła, ustawiony jest krzyż, a obok niego barokowe figury Matki Bożej i św. Jana Apostoła z 2 poł. XVII w. Chór muzyczny wsparty na czterech słupach z prospektem organowym z XVIII w.

[madohora]

Początki osady sięgają XI w. Należała do biskupów krakowskich. W XVI w. rozwinęło się wokół niej górnictwo miedzi

[madohora]

na szczycie Góry Grodowej (399 m n.p.m.), zachowały się resztki kamiennych wałów otaczających istniejący tu kiedyś pogański ośrodek kultowy.

[madohora]

Miejscowość jest siedzibą parafii pw. śś. Stanisława i Wojciecha, należącej do dekanatu Kolbuszowa Wschód, diecezji rzeszowskiej

[madohora]

Drugą co do wielkości rzeką jest Konotopa. Poza tym płynie tu wiele mniejszych potoków, z których jedne posiadają nazwę (np. Młyńska Rzeka) inne zaś nie. Ziemie w Porębach są mało urodzajne, przeważają piaski. Lata są upalne, z niewielkimi opadami, zimy zaś zazwyczaj są łagodne. Okres wegetacyjny roślin to ok. 220 dni. Poręby Dymarskie graniczą z Cmolasem, Komorowem, Kopciami, Brzostową Górą, Wolą Rusinowską, Płazówką i Mechowcem.

[madohora]

Kronikarz grzechów z Poręb Dymarskich
Drewniany kościół parafialny św. Stanisława i św. Wojciecha w Porębach Dymarskich posiada nietypowe malowidło z XVII w., przedstawiające diabła Tutivillusa, popularnego w średniowiecznym folklorze. Tutivillus miał się trudnić spisywaniem ludzkich grzechów, by na Sądzie Ostatecznym móc oskarżać ludzi przed Bogiem.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wawrzyńca – drewniany kościół rzymskokatolicki wzniesiony w XVI wieku w Mikulczycach, przeniesiony do parku miejskiego w Bytomiu w 1901 roku, spłonął w 1982 roku.

[madohora]

4 listopada 1982 roku, około godz. 22 kościół został podpalony w wyniku czego spłonął, zniszczeniu uległo około 30% budowli. Pozostałości miały zostać wykorzystane do odbudowy świątyni, zostały one rozebrane i wywiezione do Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie, gdzie posłużył do naprawy różnych obiektów, należących do ekspozycji tego skansenu[3], sam kościół nie został odbudowany, ponadto został skreślony z rejestru zabytków.

[madohora]

[madohora]

Niemal do XX wieku drewno stanowiło główny materiał budulcowy. Powstawały budynki mieszkalne, przemysłowe i obiekty sakralne. Dziś wiele z nich, ze względu na swój unikatowy wygląd i styl, budzi zainteresowanie na turystycznych szlakach, w miastach i na wsiach. Atrakcyjność takich miejsc spowodowała utworzenie wielu szlaków architektury drewnianej.

[madohora]

Wśród najstarszych można wymienić niektóre kościoły południowej Małopolski wpisane na listę UNESCO oraz kościoły spoza tej listy np. świątynie w Wszystkich Świętych w Sierotach i Wszystkich Świętych w Łaziskach na Górnym Śląsku.

[madohora]

Część zabytków architektury drewnianej znajduje się również w kilkunastu skansenach w Polsce. Są to zazwyczaj obiekty z małych miast i wsi pochodzące z XVIII lub XIX wieku

[madohora]

Ściany stawia się na fundamentach murowanych np. z kamienia lub cegły i izolowanych od drewna warstwami papy. Belki stropowe lub krokwie opierają się na najwyższej belce ściany wieńcowej tzw. balu oczepowym. Ściany wewnętrzne łączy się z zewnętrznymi na półteowy zamek w jaskółczy ogon. Długość ściany wieńcowej wahała się od 4 do 6 m. W przypadku stosowania belek o małej szerokości długie ściany mają tendencję do wypaczania się. Aby temu zapobiec stosuje się co 3-4 m (najczęściej w połowie rozpiętości ściany) pionowe, obustronne kleszcze, tzw. lisice, ściągnięte ze sobą śrubami albo przez wprowadzenie złącz na kołki na odcinkach międzywęgłowych.

[madohora]

Jaskółczy ogon (rybi ogon) – motyw ozdobny w kształcie dwóch ćwierćkół odwróconych łukami do siebie stosowany w architekturze różnych krajów i okresów. Występował m.in. w jednej z odmian późnośredniowiecznego blankowania.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Podstawowym elementem więźby są wiązary dachowe, wśród których najczęściej spotyka się: wiązary krokwiowe, jętkowe, płatwiowo-kleszczowe, wieszarowe. Dach składa się z kilku wiązarów, na których spoczywa pokrycie dachu oparte za pośrednictwem łat (wąskich desek lub szerokich listew), ewentualnie dodatkowo kontrłat lub deskowania.

[madohora]

[madohora]

złącza poprzeczne – łączące elementy pod kątem

[madohora]

Konstrukcja sumikowo-łątkowa – rodzaj szkieletowej konstrukcji ściany składającej się z następujących elementów:

[madohora]

sumiki – poziome bale wsuwane w wyżłobienia w łątkach

[madohora]

W nowszych konstrukcjach sumiki zastępuje się deskami 36 mm w dwóch warstwach, ze szczeliną między nimi, wpuszczonymi w łątki. Wypełnienie szczeliny materiałem ciepłochronnym poprawia właściwości izolacyjne ścian. Współczesne metody wypełniania szkieletu polegają na stworzeniu ścian 5- lub nawet 7-warstwowych z czego 2 warstwy stanowi odeskowanie zewnętrzne i wewnętrzne, jedną lub dwie warstwy tworzy materiał ciepłochronny ewentualnie jedną warstwę stanowi papa smołowaną na wewnętrznej stronie odeskowania wewnętrznego (chroni przed wilgocią-parą z ogrzanego pomieszczenia), lub papa surowa na wewnętrznej stronie odeskowania zewnętrznego (chroni przed wiatrem; nie należy stosować w tym miejscu papy smołowanej z uwagi na możliwość kondensacji pary na papie co powoduje przyśpieszone procesy gnilne).
Ten typ budowli jest uważany za prekursora konstrukcji szachulcowej.

[madohora]

Estetyka zewnętrzna drewnianej chaty wynikała nie tylko z właściwości szlachetnie starzejących się materiałów budowlanych, ale również z zabiegów naprawczych i dekoracyjnych wykonywanych regularnie przez mieszkańców. Dbałość o stan drewnianego domu była gwarancją jego długowieczności.

[madohora]

40 zachowanych tu chałup z końca XIX wieku jest najcenniejszym w regionie oraz w skali kraju zespołem tradycyjnej zwartej drewnianej zabudowy.

[madohora]

Ratusz w Nowym Warpnie – siedziba Urzędu Miasta i Gminy w Nowym Warpnie, jeden z najciekawszych architektonicznie budynków tego typu w Polsce.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

budowle miały być wzniesione jedynie z materiałów nietrwałych (drewno, słoma, glina, piasek),

[madohora]

nie mogły przy nich powstać szkoły parafialne.

[madohora]

Do czasu zakończenia II wojny światowej i związanych z tym wysiedleniami ludności niemieckiej, do parafii należało kilka tysięcy członków. Większość przybyłych na ich miejsce osadników stanowili katolicy, co poskutkowało znacznym pomniejszeniem się liczby członków zboru

[madohora]

Do tej pory remont zabytkowego Kościoła Pokoju kosztował 40 mln zł. To głównie unijna dotacja. Przy okazji odbudowy odkryto ciekawe historyczne eksponaty.

[madohora]

Kościół ewangelicki w Świdnicy przed wojną miał 19 tysięcy parafian, teraz parafia liczy zaledwie 150 osób.

[madohora]

Ukrzyżowanie” przedstawia Chrystusa na krzyżu i osiem osób zebranych wokół niego. Dwa anioły, które unoszą się obok krzyża, zbierają krew z ran do kielichów. – Nie wiadomo dokładnie kim są wszystkie postaci. Prawdopodobnie są to: św. Jan, Maria Magdalena, Maria, matka Chrystusa i być może Maria Kleofasowa, ale pozostają jeszcze dwie pary po bokach sceny. Próbujemy to ustalić – dodaje konserwator.

[madohora]

Kościół Pokoju w Jaworze – drewniany kościół ewangelicki o konstrukcji szachulcowej, usytuowany w mieście Jawor, jest zabytkowym budynkiem sakralnym wybudowanym na mocy porozumień pokoju westfalskiego zawartego w 1648 i kończącego wojnę trzydziestoletnią.

[madohora]

Pierwsze organy zbudowane zostały w 1663 r. przez legnickiego konstruktora Johanna Hofrichtera. Miały początkowo 26 głosów grających. W 1855 r. zastąpił je nowy instrument Adolpha Lummerta, również 26-głosowy. Był on później 2-krotnie przebudowywany przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy: w 1899 r., kiedy dodano jeszcze jedną klawiaturę i pięć nowych registrów oraz w latach 1905-1906, a następnie remontowany w 1937 roku. Na chórze znajdują się pozostałości po pneumatycznym, trzymanuałowym stole gry Schlaga. W latach 2000-2005 instrument został zrekonstruowany do stanu z czasów Lummerta. Prace rekonstrukcyjne prowadziła firma Hermann Eule Orgelbau z Budziszyna oraz Ars organum Adama Olejnika.

[madohora]

Kościół Pokoju w Głogowie oddalony miał być 300 kroków na południe od Bramy Brzostowskiej, przy drodze do Ruszowic. Zbudowany miał być z gliny i drewna, bez użycia gwoździ. Do nadzorowania tego zobowiązany został starosta; jego uwagi nie miały ujść nawet takie szczegóły, jak konsystencja zaprawy. Pierwszego grudnia 1651 reprezentanci władz, a wraz z nimi mieszczaństwo, udali się na miejsce. Żołnierz odmierzył nakazaną odległość. Na pustym przedpolu twierdzy wyznaczono plac pod kościół o długości 90 i szerokości 50 łokci (około 54 × 30 m). Społeczność ewangelicka, po raz pierwszy odprawiła nabożeństwo w niedzielę 10 grudnia. Zgromadziła się ona wokół skleconej budy z prowizorycznym ołtarzem. Historyczny moment zainaugurował uroczystą mową syndyk stanów księstwa Andreas Gryphius.

[madohora]

Trudno cokolwiek powiedzieć o pierwszej realizacji bryły głogowskiego kościoła, który, jak to przekazano, przewrócił się niedługo po zakończeniu budowy. Pierwsze wyobrażenie świątyni pochodzi dopiero z planu widokowego Głogowa z 1698 i daje jedynie orientacyjny pogląd. Na podstawie tego planu nieznany autor sporządził rysunek kościoła. Z tamtego czasu pochodzi plan twierdzy Głogów, datowany na oryginale: 1700, na którym autor w sposób nieporadny ale inwentarski ukazał kościół i całą posesję.

[madohora]

Jednym z warunków zawartego w l648 r. pokoju westfalskiego była, wymuszona na cesarzu austriackim, zgoda na wybudowanie na Śląsku trzech świątyń ewangelickich: w Jaworze, Świdnicy i Głogowie. Te, tak nazywane: "Kościoły Pokoju" miały być budowane poza murami miast i z materiałów nietrwałych ta- kich jak glina czy drewno, aby na wypadek oblężenia można je było w łatwy sposób zburzyć i żeby nie mogły stanowić schronienia dla napastników.

[madohora]

Pierwszy kościół na terenie parafii Stepnica powstał we wsi Świętowice podczas wypraw misyjnych św. Ottona z Bambergu na Pomorze (lata: 1124,1128). W późniejszym okresie w Stepnicy lub jej najbliższej okolicy zbudowany został kościół i klasztor klarysek, przebywali tu także joannici[2]. Pierwsza wzmianka o proboszczu w Stepnicy pochodzi z 1406. Średniowieczny kościół w Stepnicy został zniszczony przez pożar w 1564. Wzniesiona na jego miejscu świątynia przetrwała do pierwszej połowy XVIII w., kiedy to została rozebrana. Wkrótce zaczęto wznosić nowy kościół lecz w czasie prac budowlanych, wybuchł pożar, który zniszczył wznoszoną świątynię.

[madohora]

Położona jest na owalnym wzgórzu nad potokiem Radrużka, i wraz z dzwonnicą otoczona jest murem (obecny z 1825), co nadaje jej charakter obronny. Zbudowana została z drewna jodłowego i dębowego przez cieśli wykorzystujących doświadczenia ciesielstwa późnogotyckiego. Fundatorem cerkwi był prawdopodobnie poseł na sejm i starosta lubaczowski Jan Płaza (zm. w 1599). W niespokojnych czasach XVII wieku cerkiew − oprócz funkcji religijnych − odgrywała rolę warowni, w której mogli się schronić mieszkańcy podczas najazdów tatarskich.

[madohora]

Początkowo wyrabiano w Bruśnie głównie kamienie młyńskie i żarnowe, kamień budowlany oraz inne przedmioty użytkowe. Wyroby artystyczne (krzyże i figury przydrożne, nagrobki) pojawiły się – sądząc po datowanych obiektach – na początku XIX w. Na okolicznych cmentarzach zachowały się setki wytwarzanych tu nagrobków, zwanych bruśnieńskimi. Stoją również dziesiątki przydrożnych krzyży bruśnieńskich. O popularności ośrodka świadczyć mogą liczne nagrobki bruśnieńskie w odległych miejscowościach, m.in. w Kolbuszowej, Dłużniowie, Zamościu, Józefowie, Lwowie, Jarosławiu i Przeworsku. Najbardziej oddalone od Brusna pojedyncze rzeźby istnieją do dziś w Roźwienicy, Świebodnej, Pruchniku, Lipiu i Kostarowcach.

[madohora]

W przysiółku Starego Brusna "Szałasy" istniał najstarszy kamieniołom, w którym wydobywano kamień twardy, używany do wyrobu kamieni młyńskich i żarnowych ("żarniaków") oraz na surowiec budowlany.

[madohora]

Od poł. XIX w. krzyż staje się mniejszy i traci kształt krzyża maltańskiego. Wyniesiony zostaje na postument, najczęściej w kształcie smukłej piramidy o ściętym wierzchołku. Inskrypcje umieszczane są na postumencie.

[madohora]

Oprócz nagrobków, najczęściej spotykanymi wyrobami były:

[madohora]

Cerkiew w roku 2012 znalazła się na liście World Monuments Watch jako jeden ze stu cennych zabytków na świecie zagrożonych zniszczeniem. 21 czerwca 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

[madohora]

W 2013 roku cerkiew w Chotyńcu została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie. Włączona do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

[madohora]

Cerkiew w Brunarach 2013 została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie. Znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego.

[madohora]

[madohora]

Zespół cerkiewny św. Ducha zlokalizowany jest na stoku wzgórza Horodyszcze, dlatego świątynia jest czasami nazywana Podgórną. Położenie cerkwi posiada cechy obronne. W pobliżu cerkwi znajduje się dzwonnica, wzniesiona przez cieślę Dominikowicza w 1736 r. na planie kwadratu w konstrukcji słupowo-ramowej. Korpus złożony jest z dziewięciu słupów i oparty na ramie utworzonej z sześciu skrzyżowanych belek podwalinowych. Ściany nieznacznie nachylone są do wnętrza. Dzwonnica nakryta wysokim dachem czterospadowym. Ściany oszalowano deskami. Dach pokryty jest gontem. W skład zespołu cerkiewnego wchodzą też dwie drwniane bramki, stanowiące pozostałość po rozebranym ogrodzeniu w kształcie czworoboku. Po obydwu stronach cerkwi, na wysokości babińca znajdowały się także komory, murowane i przesklepione budynki tworzące ciekawe założenie architektoniczne. Podobna komora, wynajmowana przez proboszcza mieszczanom w połowie XVIII wieku znajdowała się również przy południowym boku nawy i pod dzwonnicą. Przy babińcu są groby dwóch fundatorów, które ocalały z dawnego cmentarza otaczającego cerkiew.

[madohora]

W południowo-zachodnim narożu nawy usytuowana jest ława dla chóru cerkiewnego. Na ściance ikonostasowej znajduje się malowany, trójstrefowy ikonostas z I poł. XX wieku. Zwracają uwagę wykonane w 1753 r. polichromowane górne rzędy ikonostasu

[madohora]

Wnętrze pokryte jest malowidłami na tekturze z końca XIX wieku, wykonanymi według wcześniejszego wzoru. Wśród wyposażenia z I połowy XIX w. wymienić można zabytkowy ikonostas, sanktuarium główne i boczne oraz ławki.

[madohora]

[madohora]

Cerkiew Trójcy Świętej (ukr. Церква Пресвятої Трійці) – zabytkowa, drewniana cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1720, znajdująca się w Żółkwi w obwodzie lwowskim na zachodniej Ukrainie.

[madohora]

Jest to budowla konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna z pięciobocznie zamkniętym prezbiterium, węższym od nawy. W XIX w. do prezbiterium, na osi dobudowano niską murowaną zakrystią z renesansowym obramowaniem okna przeniesionym z żółkiewskiego zamku. Całość zwieńczona trzema okazałymi kopułami osadzonymi na ośmiobocznych bębnach zakończonymi hełmami z latarniami. Ściany i kopuły pokryte gontem. Wokół cerkwi biegnie szeroki okap wsparty na wystających belkach konstrukcji

[madohora]

Cerkiew Świętego Jura (ukr. Церква святого Юра) – drewniana cerkiew w Drohobyczu, jeden z cenniejszych zabytków sakralnej architektury drewnianej ziemi lwowskiej.

[madohora]

Wnętrze obiektu jest bogato dekorowane polichromiami wykonanymi przez zespół artystów pod kierunkiem Stefana Medickiego. Ten sam autor wykonał bogato rzeźbiony ikonostas, w którym wyróżniają się ikony przedstawiające św. Pawła i św. Jerzego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 2013 cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie.

[madohora]

Cerkiew w Użoku W 2013 cerkiew została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie.

[madohora]

Łącznie 111 tego typu obiektów znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Są one zlokalizowane w sześciu krajach: Szwajcarii (56), Włoszech (19), Niemczech (18), Francji (11), Austrii (5) oraz Słowenii (2)

[madohora]

Kościół w Krośnie Obiekt znajduje się na podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej. Przy drewnianym ogrodzeniu kościoła znajdują się pozostałości pomników nagrobnych oraz krzyż misyjny i dzwonnica.

[madohora]

Cerkiew Opieki Matki Boskiej w Bonarówce – drewniana cerkiew greckokatolicka wybudowana w pierwszej połowie XVII wieku w Bonarówce.

[madohora]

Jest to budowla drewniana konstrukcji zrębowej na kamiennym podmurowaniu, orientowana, dwudzielna. Nawa połączona na słup z trójbocznie zamkniętym prezbiterium.

[madohora]

[madohora]

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Golcowa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

[madohora]

W czerwcu 1624 roku Tatarzy spustoszyli wieś i rozłożyli się obozem. Podobnie postąpili w 1672 roku, gdy wzięli w jasyr 77 mieszkańców, zrabowali 24 konie i 11 sztuk bydła. W 1696 roku ks. Maciej Misiewicz, od 1658 proboszcz golcowski, zabity został przez Tatarów. W latach 1745–1748 sporządzone zostały przez lustratorów bp Wacława Hieronima Sierakowskiego protokoły lustracji kościoła i parafii (1745) oraz wsi (1748). W 1772 roku Golcowa znalazła się w zaborze austriackim.

[madohora]

Z końcem XIX wieku i początkiem XX wieku bardzo wielu mieszkańców Golcowej emigrowało do Stanów Zjednoczonych. Wszyscy trafiali na wyspę Ellis, gdzie działało centrum przyjmowania imigrantów. Mieszkańcy Golcowej wraz z całymi rodzinami po pomyślnym przejściu przez Ellis Island osiedlali się najczęściej w stanach Ohio, Pensylwania oraz Michigan. Obecnie najwięcej potomków emigrantów z Golcowej mieszka w Cleveland i Detroit.

[madohora]

Miejscowość oferuje dostęp do sieci wodociągowej, gazowej, elektrycznej, a także telekomunikacyjnej. W roku 2010 wyremontowano infrastrukturę drogowo-mostową. Przy kościołach znajdują się duże asfaltowe parkingi. We wsi można korzystać także z Internetu bezprzewodowego, a także popularnych sieci komórkowych. W Golcowej rozwinęła się także baza handlowo-usługowa z licznymi sklepami i barami.

[madohora]

Jest to świątynia wzniesiona w 2 połowie XV wieku (około 1485 roku). W XVII wieku została dobudowana wieża i podcienia. Kościół był remontowany w XVIII wieku – została wtedy założona kamienna posadzka i wybudowano prospekt organowy. W 1878 roku świątynia została przebudowana – przedłużono nawę i wnętrze podzielono na trzy nawy. W 1906 roku została dobudowana kruchta i rozebrano podcienia. W 1936 roku Kościół był remontowany – zamieniono gont na blachę. Ponownie świątynia była remontowana w latach 60. XX wieku.

[madohora]

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy – drewniany rzymskokatolicki kościół filialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony około 1464, znajdujący się w miejscowości Lutcza

[madohora]

Na wschód od kościoła usytuowana jest dzwonnica, na przedłużeniu jego osi podłużnej, w ciągu ogrodzenia. Wymurowana z cegły, jako parawanowa, z trzema arkadami i zwieńczona zadaszeniem czterospadowym osadzonym na profilowanym cokole

[madohora]

Zespół kościelny położony jest ok. 150 m na wsch. od lokalnej drogi Lutcza - Węglówka, na niewielkim wzniesieniu, w widłach dwóch potoków, w otoczeniu starodrzewu.

[madohora]

[madohora]

Polichromia figuralno – ornamentalna i iluzjonistyczna została wykonana w 1870 roku przez Jana Tabińskiego, następnie została przemalowana w 1930 roku przez Mariana Stroińskiego. Na stropie w prezbiterium są przedstawione sceny Wniebowzięcia i Adoracji Krzyża, natomiast w nawie postać Boga Ojca w otoczeniu Świętych. W nawach bocznych znajdują się wizerunki Świętych: Marii Magdaleny, Ignacego, Izydora, Franciszka i Jana Kantego oraz scena Przekazania kluczy Świętemu Piotrowi przez Chrystusa. Na ścianach w prezbiterium jest przedstawiona podobizna Jezusa ratującego św. Piotra na morzu oraz podobizny Jezusa i Jawnogrzesznicy i Świętych: Andrzeja Boboli, Stanisława Kostki, Brata Alberta, Kingi, Wojciecha i Stanisława i Królowej Jadwigi. Nad filarami znajdują się postacie Czterech Ewangelistów. W kruchcie są przedstawieni święci: Hieronim, Grzegorz Wielki, Augustyn, Bazyli Wielki. Całość jest dopełniona przez ornament wici roślinnej. Zachowały się krzyże konsekracyjne pochodzące z końca XVIII wieku. Ołtarz główny i dwa boczne, ambona, konfesjonały i ławki kolatorskie w stylu rokokowym pochodzą z końca XVIII wieku. Kamienna chrzcielnica w stylu barokowym posiada rokokową drewnianą pokrywę z rzeźbą Chrztu Chrystusa. Na ścianach świątyni są zawieszone portrety wspomnianych wyżej fundatorów budowli – Ignacego i Marianny Załuskich oraz epitafia tej rodziny z XIX wieku. W kruchcie zachował się nadpalony krucyfiks, znajdujący się dawniej w spalonym w 1970 roku kościele cmentarnym z 1710 roku. Pod prezbiterium świątyni znajdują się krypty

[madohora]

Unikatowy zespół kościelno-plebański usytuowany jest na pagórku otoczonym starodrzewem. Drewniany kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych o charakterze obronnym, w stylu gotyckim, powstał zapewne przed 1470, ponieważ najwcześniejsza pewna wzmianka o jego istnieniu pochodzi z 1470. W 1549 ściany kościoła ozdobiono bogatą polichromią ornamentalno-figuralną. Kolejne następne warstwy polichromii nakładano w 1649 i około 1700 w stylach charakterystycznych poszczególnym okresom. W I poł. XVII w. dobudowano do kościoła wieżę. Poważny remont obiektu przeprowadzono w 1811. Rozebrano okalające świątynię soboty, oszalowano gontem ściany zewnętrzne, dobudowano do nawy kruchtę. Pod koniec XIX zamalowano istniejącą polichromię. W latach 1964–1974 obiekt został gruntownie odrestaurowany. Konserwację ołtarzy i drewnianej chrzcielnicy przeprowadzono w latach 1992–96, a polichromii w latach 2000–2001. W 2006 wymieniono gonty, których powierzchnia całkowita wynosi 1,5 ha

[madohora]

Teren kościoła otoczony jest drewnianym ogrodzeniem z murowanymi kapliczkami z XIX w. Obok znajduje się zespół drewnianych zabudowań plebańskich: wikarówka sprzed 1699 stanowiąca muzeum parafialne, lamus i organistówka

[madohora]

W 1366 roku król Kazimierz Wielki nadał las Blizne celem założenia wsi na prawie magdeburskim, jednocześnie przeznaczając dwa łany ziemi na uposażenie miejscowego kościoła. W 1402 roku potwierdzono sprzedaż osady biskupowi przemyskiemu Maciejowi zwanemu Janina, ale już w 1406 roku miała miejsce ponowna lokacja wsi Blizne, gdy król Władysław Jagiełło ponownie uposażył kościół dwoma łanami.

[madohora]

Nawa i prezbiterium kościoła nakryte zostały jednym dwuspadowym dachem o niezwykle mocnej konstrukcji więźby, tzw. storczykowej, która umożliwiła utworzenie jednej, wspólnej kalenicy dla nawy i prezbiterium, a w rezultacie zespoliła dwa człony kościoła stwarzając zwartą bryłę. W kościele w Blizne więźbę storczykową usztywniono dodatkowo wzdłużnie i wzmocniono krzyżami św. Andrzeja (symetrycznie skrzyżowanymi zastrzałami), zastosowanymi ze względu na wyjątkowo dużą kubaturę w dwóch kondygnacjach. W systemie konstrukcyjnym więźby dachowej znaczną rolę odgrywały również zaczepy, czyli elementy zabezpieczające przed zsunięciem się konstrukcji więzów krokwiowych. Były to pionowe bierwiona zakończone czopem przytrzymywanym przez drewniany kołek. Kołek ten przechodził na wskroś przez belkę i czop.

[madohora]

[madohora]

Budowla drewniana o konstrukcji zrębowej, orientowana, na kamiennym podmurowaniu. Budynek jednoprzestrzenny: trójbocznie zamknięte prezbiterium tej samej szerokości, co nawa, całość na rzucie wydłużonego prostokąta z płytkimi ramionami transeptu, w przedłużeniu których dwie kaplice. Prezbiterium i nawa nakryte wspólnym, jednokalenicowym dachem dwuspadowym. Nad ramionami transeptu daszki pulpitowe, na kalenicy wiatrowskaz w kształcie koguta z datą 1648, ozdobny gzyms wieńczący z zaczepam

[madohora]

Reprezentuje wyjątkowo rzadki przykład rozplanowania gotyckich kościołów drewnianych - wzniesionych na planie krzyża, jednoprzestrzennych, jednonawowych. z transeptem kaplicowym.

[madohora]

Prezbiterium i nawa nakryte są wspólnym dachem jednokalenicowym, dwuspadowym, od wschodu opadającym trójpołaciowo, od zachodu zamkniętym szczytem. Nad aneksami transeptowymi zastosowano daszki pulpitowe. Dachy kaplic o kalenicy prostopadłej do dachu głównego dwuspadowe, nad trójbocznymi zamknięciami opadające trzema połaciami, zwieńczone są pseudowieżyczkami na sygnaturkę. Nad zakrystią i kruchtą przy kaplicy południowej zastosowano dachy pulpitowe, a nad kruchtą zachodnią - dach dwuspadowy.

[madohora]

Jabłonka – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Dydnia. Leży nad potokiem Świnka.

[madohora]

We wsi znajduje się kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, wybudowany w latach 1936-1939 staraniem Antoniego Kraińskiego, właściciela ziemskiego w Jabłonce, według projektu Bogdana Tretera. Kościół reprezentuje tzw. styl narodowy w drewnianej architekturze okresu międzywojennego, wzorowany na kościołach podhalańskich.

[madohora]

Dydnia – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Dydnia[3][4]. Leży na Pogórzu Dynowskim, na wschód od Brzozowa, 8 km na południe od Niewistki.

[madohora]

Do runa leśnego zaliczyć tu możemy m.in.: maliny, jeżyny, poziomki, czarne jagody, grzyby. Zdrowe i czyste powietrze oraz czysta woda powoduje napływ turystów w te tereny zarówno w okresie letnim, jak też i zimowym.

[madohora]

Pod koniec XVI wieku z inicjatywy Elżbiety Dydyńskiej powstał drewniany kościół, w którym znajdowały się groby dawnych właścicieli wsi. Spłonął ok. roku 1600 od ognia zaprószonego przez organistę. W 1603 budowę nowej świątyni ufundował Paweł Dydyński, a jej wyposażenia – proboszcz, ksiądz Stanisław Fabrycy. Konsekrował ją pw. św. Michała Archanioła biskup przemyski Stanisław Sieciński w 1610. Kościół został zburzony w 1873, a na jego miejscu wkrótce zbudowano z funduszy Feliksa Pohoreckiego i miejscowych parafian nowy, murowany, w stylu neogotyckim; konsekrował go pod tym samym imieniem biskup Ignacy Łobos w 1882. Kościół ten funkcjonuje do dziś pw. św. Michała Archanioła i św. Anny.

[madohora]

Biorąc pod uwagę walory wynikające z naturalnego ukształtowania terenu, oraz położenia (naturalne warunki) Dydnia stanowi niezwykle atrakcyjną i bogatą pod względem turystycznym wieś. Powoli na tereny te wkracza agroturystyka, zwiększa się liczba miejsc noclegowych. Placówki te powstały już w Dydni oraz miejscowościach ościennych. W okresie całorocznym występuje popyt na bazę agroturystyczną i zarówno w lecie, jak i w zimie można uprawiać turystykę pieszą.

[madohora]

Kościół drewniany, trójnawowy konstrukcji zrębowej. Orientowany. Prezbiterium mniejsze od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną zakrystią. Dwie boczne kaplice p.w. Najświętszego Serca Jezusa i MB Różańcowej, zamknięte prostokątnie tworzą rodzaj transeptu. Fasada dwuwieżowa, zwieńczona trójkątnym szczytem i poprzedzona kruchtą. Wieże o konstrukcji słupowej, zwieńczone blaszanymi hełmami kopulasto – iglicowymi z latarniami. Dach dwukalenicowy, kryty blachą z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę. Zwieńczona kopulasto – iglicowym hełmem z latarnią. Wnętrze podzielone na trzy części dwoma rzędami słupów z arkadami. Stropy płaskie. Chór muzyczny późnobarokowy, wsparty na trzech arkadach ze słupami i z 12 głosowym prospektem organowym. Parapet wypukły w środku i wklęsłym po bokach. Belka tęczowa z późnobarokowymi rzeźbami Grupy Pasyjnej z ok. 1760 r. Zachowany późnogotycki portal w kształcie oślego grzbietu z 1664 r. Polichromia ornamentalna, architektoniczna i figuralna z 2 poł. XIX w. i z 1926 r., autorstwa Włodzimierza Lisowskiego. W zakrystii zachowana polichromia z 2 poł. XVIII w. – liście akantu. Ołtarz główny późnobarokowy z elementami rokokowymi z 2 poł. XVIII w. Ołtarze boczne z XX w. W kaplicach jeden ołtarz neobarokowy z XIX w. i drugi z XX w. Ambona i dwa konfesjonały późnobarokowe z 2 poł. XVIII w. Chrzcielnica barokowa z marmuru z ok. 1770 r., w kształcie kielicha i ozdobiona herbem Jastrzębiec. Dwa konfesjonały późnobarokowe z 2 poł. XVIII w. Obrazy Drogi Krzyżowej z 1900 r. Dzwonnica murowana typu parawanowa z trzema arkadami. Ogrodzenie murowane z budynkiem dawnego szpitala i ochronki

[madohora]

Po II wojnie światowej dwór był użytkowany przez Państwowe Gospodarstwo Rolne w Trześniowie. W drugiej połowie lat 70. i w latach 80. XX wieku kompleks dworsko-folwarczny wraz z parkiem użytkowany był przez Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. Po likwidacji zakładu całym kompleksem dysponowała Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. 28 sierpnia 1996 roku w wyniku pożaru całkowitemu zniszczeniu uległ dach dworu i ganek główny. Rekonstrukcja zniszczonych partii dworu wraz z adaptacją wnętrz na cele mieszkalne zrealizowana została w latach 1997-2002.

[madohora]

Jest to największy w Polsce i w Europie drewniany gotycki kościół o powierzchni zabudowanej bez późniejszych kaplic i sobót 380 m², ściany konstrukcji zrębowej na kamiennym podmurowaniu zabezpieczone Lisicelisicami przed wyboczeniami, orientowany, trójdzielny. Składa się z: prezbiterium o rozpiętości 9 m na planie wydłużonego prostokąta o trójbocznym zamknięciu z przylegającą od płn. zakrystią i kryptą pod nim; szerszej nawy o rozpiętości 12 m na rzucie zbliżonym do kwadratu z dobudowaną od płn. kaplicą Matki Boskiej Bolesnej oraz wieżą od strony zachodniej o silnie pochyłych ścianach z izbicą z ozdobnym ażurem. Wieża nakryta dachem namiotowym zwieńczonym latarnią z cebulastą kopułką. Sanktuarium i korpus nawowy nakryte jednokalenicowym, dwuspadowym dachem z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę. Kościół i wieżę obiegają soboty.

[madohora]

W kościele znajduje się kopia cudownej figury Matki Boskiej Bolesnej (oryginał w nowym kościele). Według legend ta pochodząca z ok. 1400 gotycka pietà „przyszła wodą” rzeki Wisłok (zapewne w czasie powodzi) i zatrzymała się pod starym drewnianym haczowskim kościołem. Mieszkańcy umieścili figurkę w nowej świątyni, a w zamian za to otrzymali Boską opiekę[7]. Figura została ukoronowana w Krośnie 10 czerwca 1997 przez papieża Jana Pawła II podczas jego pielgrzymki do Polski. Intronizacji do kościoła haczowskiego koronowanej Piety dokonał kard. Józef Glemp 29 czerwca 1997 roku

[madohora]

Najstarsze ślady bytowania człowieka na terenach dzisiejszej wsi sięgają czasów neolitu. Natrafiono tu także na znaleziska z epoki brązu, okresu rzymskiego i wczesnego średniowiecza.

[madohora]

Miejscowi wstępowali chętnie do AK, np. Stanisław Schabowski ps. Krok był łącznikiem i kolporterem prasy konspiracyjnej Po wkroczeniu Armii Czerwonej we wrześniu 1944 r. rozpoczęły się represje i został aresztowany przez UB oraz skazany na 5 lat więzienia. Aresztowano także Bolesława Sieniawskiego z Targowisk za nielegalną działalność.

[madohora]

Kościół parafialny pw. św. Małgorzaty zbudowany w latach 1736-1740. Do budowy użyto drewna z rozbiórki starszej świątyni (na ścianach zachowane ślady późnośredniowiecznych zacheuszy). W II poł. XIX w. został rozbudowany (dobudowano kaplicę, przedłużono nawy). W latach 80. XX w. przeprowadzono gruntowny remont kościoła dokonując znacznego przekształcenia budowli. Wnętrze pokryto iluzjonistyczną polichromią z 1897 r. autorstwa Jana Tabińskiego. Polichromia kaplicy jest autorstwa Władysława Lisowskiego (1928). Organy wykonał prawdopodobnie Kamiński z Warszawy w 1947.

[madohora]

Wieś lokowana przez księcia Władysława Opolczyka pod nazwą Johane, Hanzloni dicto Ion.., que debet nuncupari Johane (1389). Crolicow 1426, Krolika 1599, Krolik 1635. Nazywała się też Królikowa. Dopiero w XVII w. przybrała obecne brzmienie. Być może nazwa pochodzi od staropolskiego królik, mały król namiestnik królewski zarządzający pewnym terytorium, lub od niem nazwiska Kroll.

[madohora]

Drużyny Bartoszowe – organizacja przysposobienia wojskowego utworzona przez młodzież z grupy Rzeczpospolita w 1908 we Lwowie z inicjatywy Wawrzyńca Dayczaka.

[madohora]

Grzegorz Kuchta (ur. 1834 - zm. po 1864) – powstaniec styczniowy 1863–1864, uczestnik wielu bitew pod dowództwem: podpułkownika Léona Younga de Blankenheim, generała Józefa Wysockiego oraz pułkownika Marcina Borelowskiego

[madohora]

Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i św. Wacława – wybudowany w 1754, z fundacji Wacława Hieronima Sierakowskiego, biskupa przemyskiego, na miejscu wcześniejszego w parafii powstałej w 1460. W okresie reformacji starosta sanocki Zbigniew Sienieński, zamienił kościół w zbór helwecki następnie ariański, za co został wyklęty przez bp. przemyskiego. Pozostawiono zachowaną, murowaną zakrystię z XVII wieku i wykorzystano zapewne część budulca starej świątyni. Uszkodzony w trakcie działań wojennych w 1944, restaurowany w 1950 i w latach 60. XX wieku. Znajduje się w nim barokowy ołtarz z 1771 a na nim obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowany przez Piotra Burntowicza z Brzozowa z umieszczoną datą 1636.

[madohora]

1. Umywalnia kapłańska w kościołach (używana od XI w.), zwykle w zakrystii, służąca do mycia rąk przed mszą, wykonana z różnych materiałów (marmur, brąz, kamień, metale), często bogato ornamentowana. Była umieszczana przy ścianie, nadwieszana lub sięgała do posadzki. Składała się ze zbiornika na wodę i misy do jej spływu.

[madohora]

Pierwotny średniowieczny kościół w Króliku Polskim zniszczył najazd tatarski w 1624. Świątynię odbudowano w 1647 z nową kamienną zakrystią. Równocześnie kościół ufortyfikowano budując kamienny mur i usypując obronny wał. Podczas najazdu wojsk Jerzego II Rakoczego w 1657 kościół zniszczony. Obecną świątynię zbudowano w 1754 z fundacji biskupa przemyskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego. Pozostawiono murowaną zakrystię i prawdopodobnie wykorzystano część drewnianego budulca ze starej świątyni. Kościół konsekrowano w 1756. W 1944 w czasie działań wojennych zniszczono zwieńczenie wieży. Po zabezpieczeniu w 1945 świątynię odnowiono w 1950. W 1969 wykonano nową dekorację malarską. Gruntowny remont kościoła przeprowadzono w latach 2018–2019

[madohora]

ambona z 1759

[madohora]

Cerkiew Zaśnięcia Przeświętej Bogarodzicy w Bałuciance – dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka, zbudowana około 1750, znajdująca się w Bałuciance.

[madohora]

We wnętrzu czterostrefowy ikonostas o bogatej dekoracji snycerskiej i ornamentach roślinnych złożony z elementów dwóch innych: barokowego pochodzącego z drugiej połowy XVII wieku i późnobarokowego z początku XVIII wieku. Część ikon z cerkwi jest przechowywanych w Muzeum-Zamku w Łańcucie, a w zbiorach Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku eksponatem stałej wystawy są pochodzące z Bałucianki najstarsze w Polsce carskie wrota szkoły halickiej datowane na XV wiek. Zachował się rokokowy ołtarz główny z 1783 z obrazem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Na południowej ścianie znajduje się ludowa kopia cudownego obrazu Chrystusa z Kobylanki. W cerkwi zachował się świecznik z przełomu XVIII i XIX wieku.

[madohora]

W 1537 r. – kolejnym właścicielem został Zbigniew Sienieński (zm. 1567/1568), kasztelan sanocki. Po Sienińskich h. Dębno wieś przekazana została Bobolom h. Leliwa. Z rodziny tej wywodził się – obok późniejszego świętego Andrzeja Boboli (zm. w 1631 r.) – także Andrzej Bobola – podkomorzy wielki koronny. Wojciech Bobola (zm. 1631) posiadał wsie Klimkówkę, Ladzin i Wisłoczek. Celem wyrównania długu w sumie 20.000 złp., zaciągniętego u Andrzeja Drohojowskiego, odstąpił mu Wojciech w 1614 r. wsi Iwonicz, Klimkówkę, Ladzin i Wisłoczek. Jeden z przedstawicieli tej rodziny, Krzysztof Bobola był wraz z Wojciechem Bobolą fundatorem kościoła w Klimkówce.

[madohora]

Michał Ostaszewski, konfederat barski, jeszcze za swego życia scedował Klimkówkę swemu synowi Kazimierzowi (1756-1845), który w 1810 roku odsprzedał te dobra swemu przyrodniemu bratu, Józefowi Ostaszewskiemu (1765-1854). Następnym właścicielem był Teofil Wojciech Ostaszewski (1807-1889), a po nim jego syn Stanisław (1862-1915) i jego żona Aniela, zmarła w 1937 roku. Ostatnim właścicielem majątku był ich syn, Józef Ostaszewski (1904-1989).

[madohora]

W czasie wojny właściciele dworu współdziałali z AK
15 września 1944 r. do Klimkówki weszły Armia Czerwona.

[madohora]

Do najczęściej występujących nazw osobowych należą nazwiska o genezie germańskiej; Prinz/Princ, Kinel, Pulnar, Penar, Rajchel, Bagier, Weis/Wajs/Wais, Cypcar, Krukar, Kielar. Z tego względu Klimkówka nazywana jest potocznie przez okolicznych mieszkańców „Szwecją”

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Iwonicz w. w woj. podkarpackim (pow. krośnieński, gmina Iwonicz Zdrój), nad Iwonickim Potokiem (prawy dopływ Lubatówki);

[madohora]

Przedłużono nawę, dobudowano wieżę i trzy kaplice. W 1900 roku wzniesiono nowy, murowany klasztor. Podczas I wojny światowej, 27 września 1914, wojska austriackie podpaliły kościół. Pożar ugasili mieszkańcy wsi. Rok później, 8 maja, w Iwoniczu spotkały się artylerie Niemców i Rosjan. Rosjanie uszkodzili kościół przebijając ścianę w kaplicy Matki Bożej Bolesnej oraz jedną ze ścian nawy. 16 kwietnia 1917 Austriacy zrabowali kościelny dzwon oraz cynowe piszczałki organowe. Świątynię wyremontowano w 1927 roku. 1 września 1939 ukończono budowę nowej plebanii. W 1941 Niemcy zrabowali z kościoła dwa kolejne dzwony. 16 i 17 maja 1964 obchodzono 500-lecie konsekracji kościoła, by uczcić jubileusz odlano nowe dzwony. W latach 80. XX wieku wymieniono dach, a w 1995 roku wyremontowano wnętrze zakrystii.

[madohora]

Kościół św. Bartłomieja w Rogach – drewniany rzymskokatolicki kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zbudowany w 1600, znajdujący się w miejscowości Rogi.

[madohora]

ołtarz główny z XVIII w. z dwustronnym obrazem Piety i Matkę Boską z 1904
dwa ołtarze boczne, w jednym z nich tabernakulum z płaskorzeźbą
ambona, o korpusie w kształcie owocu granatu z obrazem Wniebowstąpienia
chrzcielnica, z czarnego marmuru w kształcie kielicha, z puklowaną czarą
konfesjonał, zdobiony malowidłami ze scenami spowiedzi
ławki, zdobione wizerunkami apostołów i przedstawicielami różnych stanów

[madohora]

W informatyce faseta to jeden z aspektów danych, według których można filtrować te dane. Patrz: Nawigacja fasetowa.

[madohora]

Plakieta – ozdobna płytka służąca do zdobienia przedmiotów rzemiosła artystycznego. Ma kształt wielokątny, najczęściej prostokątny. Może być wykonana z metalu, ceramiki, mozaiki lub kości słoniowej. Jest zdobiona ornamentem malarskim bądź reliefowym. Mimo że służy do nakładania na inne, większe przedmioty, często sama w sobie stanowi odrębny przedmiot artystyczny. Używa się również określenia plakietka do podobnego przedmiotu, który pełni funkcję medalu. Od samego medalu różni się jednak tym, że medal jest okrągły lub owalny.

[madohora]

Polichromie są zaskakująco w dobrym stanie, w sporej części przykryte farbą, którą trzeba będzie usunąć.

[madohora]

[madohora]

Wewnątrz w prezbiterium strop z fasetą, w nawie z zaskrynieniami. Ściana tęczowa o wykroju prostokątnym ze ściętymi narożnokami. Wyposażenie wnętrza w większości późnobarokowe z około połowy XVIII w

[madohora]

prospekt organowy

[madohora]

Lektorium – murowana lub drewniana przegroda oddzielająca w kościołach katedralnych i klasztornych przestrzeń przeznaczoną dla księży lub zakonników (prezbiterium) od części, w której mogły przebywać osoby świeckie (nawy głównej).

[madohora]

Kościół Wszystkich Świętych we Wrocance – zabytkowy kościół katolicki w miejscowości Wrocanka, w woj. podkarpackim.

[madohora]

W skarbczyku belkowany strop z wtórnie wstawionym kawałkiem belki tęczowej z datą 1770 i nazwiskiem ks. Tomasza Boczarskiego oraz kilkoma deskami z poprzedniego kościoła z fragmentami polichromii późnorenesansowej z końca XVI w. W kościele stropy płaskie (w nawie i prezbiterium z kasetą), w kaplicy sklepienie pseudokolebkowe z lunetami. Wewnątrz dobrze zachowane ołtarze i wyposażenie, pochodzące z czasów od daty budowy kościoła do XIX w.
Kompleksowy remont kościoła i prace konserwatorskie rozpoczęte w latach 60. XX w., staraniem proboszcza i parafian, zostały zakończone w 1970 roku.

[madohora]

Łuk tęczowy (ang. chancel arch) – łuk zamykający od góry otwór tęczowy w ścianie oddzielającej nawę kościoła od prezbiterium. Wyróżniony jest przez bogate ozdobienie, zmianę w materiale lub w kolorze

[madohora]

Odkrycie źródeł mineralnych 16 sierpnia 1876 dało początek dziejom Rymanowa-Zdroju. Występowanie od wieków wód leczniczych w sąsiednim Iwoniczu-Zdroju skłoniło zamieszkałych od 1870 w Rymanowie właścicieli dóbr Annę i Stanisława Potockich do szukania podobnych źródeł w okolicznych górach i dolinie rzeki Taba (dziś Tabor). Wyjątkową okazję dał pobyt na dworze rymanowskim chemika Tytusa Sławika. Wykonana przez niego pobieżna analiza źródła nad brzegiem rzeki Taba, wykazała silne stężenie jodu i żelaza. Przeprowadzenia dokładnych badań chemicznych odkrytej wody dokonał w 1877 prof. dr Wesselshy, chemik wiedeński. Analiza w zupełności potwierdziła cenne zalety źródła. Rozpoczęto budowę pierwszych pensjonatów. Wykonano nową obudowę ujęć wodnych według wskazań prof. dr. Bolesława Lutostańskiego, rozdzielono spływające do jednej studni źródła mineralne na odrębne zdroje.

[madohora]

Pierwszą, drewnianą kaplicę dla kuracjuszy wybudowano na prawym brzegu Taboru poniżej Łazienek Zdrojowych. Budowę kaplicy murowanej rozpoczętą jeszcze przed I wojną światową ukończono w 1926. Poświęcenia świątyni dokonał ks. bp Karol Józef Fischer.

[madohora]

Sanatorium „Gozdawa”, „Krystyna” oraz jeden z najstarszych obiektów sanatoryjnych, drewniana willa „Leliwa” są od kilku lat wyłączone z użytku, ich los nie jest rozstrzygnięty, prawdopodobnie trafią w ręce prywatne.

[madohora]

[madohora]

Od 1963 w parafii pracują Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo – szarytki.

[madohora]

Obok cerkwi znajduje się cmentarz parafialny z kilkunastoma kamiennymi nagrobkami oraz rzeźba modlącej się Matki Boskiej na kolumnie. Cmentarz został odremontowany w 2008 przez Stowarzyszenie Dziedzictwo Mniejszości Karpackich, przy współpracy Stowarzyszeń Magurycz i Jeden Świat.
Około 500 metrów za cerkwią znajduje się drugi, opuszczony cmentarz greckokatolicki

[madohora]

[madohora]

W architekturze cerkiewnej przejawiało się to m. in. w kształtowaniu brył cerkwi na wzór świątyń Kościoła Łacińskiego. W przypadku świątyni tyrawskiej tendencję tę można zaobserwować m. in. w takiej samej wysokości ścian poszczególnych członów cerkwi, pokryciu ich dachami dwuspadowymi, występowaniu dwóch zakrystii ujmujących prezbiterium czy dostawieniem wieży do elewacji zach.

[madohora]

Dach nad nawą wieńczy duża, sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę o cebulastym hełmie z latarnią. Dach na wieży zwieńczony analogicznym hełmem. W kalenicy dachu prezbiterium mała makowica. Wszystkie ściany oszalowane zostały deskami w pionie z listwowaniem, dachy oraz wieżyczki i hełmy pokryte są blachą. Okna prostokątne, zamknięte są łukiem odcinkowym, w sanktuarium okulus, otwory drzwiowe prostokątne. Wewnątrz przejście z babińca do nawy otwarte jest na całej szerokości i wysokości babińca.

[madohora]

Iwan Snihurski (ur. 18 maja 1784 w Brześcianach, zm. 24 września 1847 w Przemyślu) – greckokatolicki biskup przemyski (od 1818), filantrop i mecenas.

[madohora]

Parafia należała do greckokatolickiego dekanatu birczańskiego, po I wojnie światowej do dekanatu sanockiego. W 1934 została włączona do Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny. Do parafii należały również filialne cerkwie w Łodzinie i Mrzygłodzie.

[madohora]

Zespół cerkiewny w Dobrej Szlacheckiej – składa się z dwóch obiektów:

[madohora]

Do czasu synodu zamojskiego w 1720 r. przy jednym ikonostasie można było sprawować tylko jedną eucharystię dziennie. Przez fakt istnienia ikonostasu wieża była odrębną cerkwią, co pozwalało odprawić w Dobrej dodatkową mszę św. w tym samym dniu. W niektórych cerkwiach (np. w Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu lub cerkiew św. Jura w Drohobyczu) budowano tym celu nad babińcem dodatkowe pomieszczenie z ikonostasem. Po synodzie zamojskim można było odprawiać kolejne msze również przy ołtarzach bocznych, pozbawionych ikonostasu. Nie jest znane wezwanie, pod którym wieża była wykorzystywana jako cerkiew.

[madohora]

Po obu stronach prezbiterium pastoforia – prothesis i diakonikon. Występowały one tylko w najstarszych cerkwiach, co było argumentem na rzecz pierwotnego datowania obiektu na początek XVI wieku. Prothesis przeznaczone było do przygotowywania przed nabożeństwem Darów Eucharystycznych (chleba i wina), diakonikon służył do przechowywania szat i naczyń liturgicznych.

[madohora]

Na cmentarzu grzebalnym w pobliżu cerkwi zachowało się kilka starych, kamiennych nagrobków. Na krawędzi wypłaszczenia odnaleźć można resztki muru obronnego. W 1990 przed cerkwią umieszczono tablicę poświęconą księdzu Michałowi Werbyckiemu, autorowi muzyki do pieśni Szcze ne wmerła Ukrajina (Ще не вмерла Україна), hymnu narodowego Ukrainy.

[madohora]

Nazwa „soboty” nawiązuje do dawnej praktyki wiernych, którzy przybywali na nabożeństwa niedzielne często ze znacznych odległości dzień wcześniej (czyli w sobotę) i oczekiwali do rana, gromadząc się wokół kościoła – soboty dawały im schronienie przed opadami deszczu, wiatrem itp. Ta funkcja sobót, wymagająca podcieni odpowiednio wysokich i obszernych, w rzeczywistości pojawiła się dosyć późno, zapewne dopiero w XVII w., w pierwszym rzędzie przy sanktuariach pielgrzymkowych. Z czasem dobudowywane do kościołów skupiały część wiernych niemieszczących się we wnętrzu świątyni w czasie mszy św. lub też były przystosowywane np. do odprawiania nabożeństwa drogi krzyżowej.

[madohora]

[madohora]

Jest to cerkiew o konstrukcji słupowej, pierwotnie trójdzielna z przedsionkiem, o prostokątnym prezbiterium, z dwoma dobudowanymi później kaplicami bocznymi. Dach z trzema płaskimi kopułami na osi głównej, na ramionach nawy poprzecznej dachy dwuspadowe. Wewnątrz w partii sklepień polichromia o motywach geometryczno-ornamentalnych, w kopułach kompozycje figuralne. Większość elementów wystroju wewnętrznego nie zachowała się, pozostał tylko ołtarz boczny z dwoma ikonami.

[madohora]

W podziemiach cerkwi umieszczono trumny ze zmarłymi parochami

[madohora]

Władysław Jagiełło 12 września 1425 nadał Tyrawie prawa miejskie. W 1431 król ponownie lokował miasto na prawie magdeburskim i ustanowił szereg przywilejów między innymi prawo pobierania myta, organizowania dorocznych jarmarków. Miasto włączono do królewszczyzn starostwa sanockiego jako Tyrawa Królewski. Tyrawa była jednym z dwóch miast ziemi sanockiej. Stała się lokalnym ośrodkiem rzemiosła zwłaszcza garncarstwa, które przetrwało do połowy XX w. oraz kowalstwa i stolarstwa i wymiany towarowej. Była także miejscem załadunku na statki, soli pochodzącej z salin znajdujących się na terenie Gór Słonnych.

[madohora]

W 1758 tenutariuszem starostwa był Ignacy z Chyrowa Romer. W 1773 Mrzygłód stał się częścią dóbr kameralnych rządu austriackiego. W 1866 klucz mrzygłodzki nabyła od zaborców spółka Kirchmayer, syn i Simondt. Pod koniec XIX w. odkupił go Josche. W okresie zaborów ponownie rozwinęło się rzemiosło, odbudowano wiele mieszczańskich domów, powstały nowe. Konkurencja pobliskiego Sanoka uniemożliwiała jednak intensywniejszy rozwój gospodarczy. Działała w mieście fabryka fajansu i kamionki, rozwinęło się garncarstwo. W garnki produkowane w Mrzygłodzie zaopatrywali się mieszkańcy całego Pogórza Przemyskiego i Pogórza Dynowskiego. Obok płótna były głównym przedmiotem handlu na jarmarkach, które odbywały się trzy razy w roku. Do 1939 istniał tu Cech Wielki, skupiający rzemieślników i dbający o przestrzeganie starych zwyczajów. Cech Mały zrzeszał 60 garncarzy w 30 warsztatach, ale zainteresowanie tym zawodem systematycznie spadało, bo w 1954 było już tylko 4 zakłady. Dużym autorytetem cieszył się sąd cechowy. W okolicach Mrzygłodu znajdowano rudę żelaza, margiel i piaskowiec. Na początku dwudziestego wieku zbudowano na „Kikowej Górze” kopalnie ropy naftowej. Natomiast władze austriackie nakazały zasypanie źródeł solanki, chroniąc w ten sposób swój monopol solny.

[madohora]

W 2019 z inicjatywy Lokalnej Grupy Działania Dolina Sanu powstała w gruntownie wyremontowanym budynku znajdującym się w rynku pracownia ginących zawodów. Placówka służy mieszkańcom gminy i turystom do przeprowadzania warsztatów rękodzielniczych w takich zawodach jak garncarstwo, bibułkarstwo czy wikliniarstwo

[madohora]

W 2020 cerkiew z otoczeniem (d. cmentarz) wpisano do rejestru zabytków

[madohora]

Miejscowość położona jest w południowej części Wyżyny Katowickiej w dolinie rzeki Kłodnicy. Obszar miejscowości historycznie stanowi północno-zachodni kraniec ziemi pszczyńskiej, będącej od średniowiecza częścią Górnego Śląska.

[madohora]

W miejscowości znajdują się zabytkowe zagrody w stylu frankońskim.

[madohora]

NIEDOBCZYCE

[madohora]

gotycka płaskorzeźba Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny z końca XIV wieku

[madohora]

Nazwę Krzywczyc historycy wywodzą od okolicznych lasów na wzniesieniach tzw. Krzywego Lasu.

[madohora]

W 1814 powrócił do kraju. Pracował przy organizacji Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego. W stopniu majora w 1815 był oficerem 6 Pułku Piechoty Liniowej. Został awansowany na stopień podpułkownika. Służył w 8 Pułku Piechoty Liniowej w Pułtusku.

[madohora]

Zamek w Starym Siole – jeden z największych zamków spośród wszystkich, które kiedykolwiek powstały na Ukrainie, zbudowany przez księcia Władysława Dominika Ostrogskiego w latach 1649-1654 na planie pięciokąta, z kamienia i cegły. W budowie prawdopodobnie brał udział architekt Ambroży Nutclauss.

[madohora]

Obroszyn (ukr. Оброшине) – miejscowość na Ukrainie, w rejonie pustomyckim obwodu lwowskiego, 14 km od Lwowa. 4 186 mieszkańców.

[madohora]

Wysoki Zamek (ukr. Висо́кий За́мок) – wzgórze na Roztoczu Wschodnim, w obszarze Roztocza Lwowskiego, w północno-wschodnim rejonie Lwowa, 398 m n.p.m.; park krajobrazowy.
Na Wysokim Zamku w II połowie XIV wieku Kazimierz III Wielki wzniósł Wysoki Zamek. Obok ruin zamku w latach 1869–1890 usypano kopiec Unii Lubelskiej (412 m n.p.m.).
W 1998 Wysoki Zamek razem ze Starym Miastem, Podzamczem i archikatedralnym soborem św. Jura został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

[madohora]

Został przeniesiony w latach 1937–1939 z pobliskich Przyszowic. Daty powstania kościoła nie można jednoznacznie określić – kroniki kościelne i niektóre publikacje określają rok budowy na 1640, inne bardziej ogólnie datują go na XVII wiek. Istnieją również opinie, że kościół zbudowany został w 1720, a nawet w 1737, choć przypuszczalnie ta ostatnia data odnosi się jedynie do roku budowy wieży.