W Czeczenii zginęło 6 rosyjskich żołnierzy

[Gość: Koropiec]

Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez żołnierzy Rosji rodzi i rodzić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz nadanie autonomii Czeczeni może zatrzymać tę spiralę śmierci

[Gość: kolo]

Czeczency trzymajcie sie lepiej zginac niz sie poddac!

[Gość: jumbo]

gina niewinni zolnierze ja bym poslal do Czeczenii Putina i
Jastrzebskiego i juz dawno byloby po wojnie

Niewinne bestie

[Gość: Janek]

Większość żołnierzy rosyjskich w Czeczenii to są bestie ,
zbrodnicza dzicz . Szkoda tylko tych Czeczenów ,którzy zginęli

[Gość: Liosha]

Prezydent Putin jasno powiedział "eliminować brodatych owcojebców".
Jak nie chcą się rozbroić, to trzeba to zrobić siłą.
Ten czeczen co się dostał do niewoli to od razu niestety zmarł. Ale przed
śmiercią zdążył opowiedzieć wszystko o swojej bandzie. No i dobrze, po co są
dodatkowe koszty utrzymania bądziora w pierdlu?

[Gość: jerzy]

Gość portalu: Janek napisał(a):

> Większość żołnierzy rosyjskich w Czeczenii to są bestie ,
> zbrodnicza dzicz . Szkoda tylko tych Czeczenów ,którzy zginęli
Jeśli chodzi o mnie to wolałbym spotkać żołnierzy rosyjskich,
niż jednego z tych bojowników Allacha, ze szkoły Ben Ladina.

na spotkanie armii rosyjskiej

[Gość: Rafał]

Gość portalu: jerzy napisał(a):
> Gość portalu: Janek napisał(a):
> > Większość żołnierzy rosyjskich w Czeczenii to są bestie ,
> > zbrodnicza dzicz . Szkoda tylko tych Czeczenów ,którzy zginęli
> Jeśli chodzi o mnie to wolałbym spotkać żołnierzy rosyjskich,
> niż jednego z tych bojowników Allacha, ze szkoły Ben Ladina.

A co najbardziej lubisz? Przypiekanie grzałką, wydłubywanie oczu, wieszanie, podłacznie do prądu, obcinanie genitaliów, ...?

[Gość: jerzy]

Gość portalu: kolo napisał(a):

> Czeczency trzymajcie sie lepiej zginac niz sie poddac!

Takie hasła wykrzykują generałowie, by później pławić się w
sławie i dobrobycie. A żołnierzach nikt nie pamięta...

[Gość: batman]

A ilu codziennie ginie Czeczeńców i dlaczego tej informacji nie
ma nigdzie podanej?

[Gość: sodom]

Bo tam nie ma niezaleznego zrodla informacji; wszystko czego
sie dowiadujemy to od rosjan

Niech rodziny ofiar podziękują Putinowi

[Gość: Czostor]

[Gość: Liosha]

To też niech rodziny zabitych w zasadzkach żołnierzy amerykańskich podzękują
Bushowi. Tam też to się zdarza codziennie, i nie ma żadnego wiarygodnego żródła
informacji, ale w Polsce jakoś sie o tym nie mówi.

[Gość: Czostor]

Bushowi tez, ruski głupku.

[Gość: skorpion]

Tylko stalin moze pomoc i nie bylo by problemu

Rosjanie musza wziac za mordy te holote i dac

[Gość: bts]

przyklad innym jak to sie robi.

[Gość: vik]

Gość portalu: skorpion napisał(a):

> Tylko stalin moze pomoc i nie bylo by problemu

Zgadzam się! Wymordowałby Rosjan i nie byłoby problemu.

[Gość: Alex]

Do goscia "vik": ...a potem przyszla by kolej na polakow

[Gość: vice]

Gość portalu: Alex napisał(a):

> Do goscia "vik": ...a potem przyszla by kolej na polakow

Bo to fałszywy Naród, który jest dz**** histrii

[Gość: vice]

Gość portalu: vice napisał(a):

> Gość portalu: Alex napisał(a):
>
> > Do goscia "vik": ...a potem przyszla by kolej na polakow
>
> Bo to fałszywy Naród, który jest dz**** historii

[Gość: lolek]

wolny slask musi byc,wypierdalac okupanci polscy do siebie,precz
z rezimama warszawskim!!!!!!zlodzieje i pijacy!!!!

[Gość: vik]

Gość portalu: Alex napisał(a):

> Do goscia "vik": ...a potem przyszla by kolej na polakow

Przecież ja wcale nie chcę powrotu Stalina. Chciałem tylko
pokazać absurdalność marzeń o silnym wodzu, który "poradzi
sobie z bandydatymi". Przeciez największe ofiary za czasów ZSRR
ponieśli Rosjanie.
Zresztą w tym konflikcie bandyci noszą mundury. Mundury armii
rosyjskiej.

brawo!

[Gość: ew]

A może GW śledziła by losy tego pojmanego jeńca, bo mo

[maciekl]

...moim zdaniem konwencje genewskie go nie obejmują i
jako "islamski terrorysta część siatki Al - Kaidy" zostanie
przez Sowietów ciachnięty w drodze do obozu.

narodowosci czeczeńskiej...

[Gość: Tomasz]

Zginęli rdzenni Czeczeni w walce z innymi Czeczenami.

[Gość: SLO]

Tomasz,

Masz dobra informacje - wiekszosc polskich oszolomow wali swoje,
nie komentujac faktow

SLO
Gość portalu: Tomasz napisał(a):

> Zginęli rdzenni Czeczeni w walce z innymi Czeczenami.

Bzdury gadacie towarzyszu

[Gość: Czyzby]

Zgineli zolnierzy MO Rosji.Slowianie,Rosjanie.

[heimer]

A kogo do cholery interesuje, ze zgineli ruski?!

Artykul powinien miec tytul:
"W Czeczeni zginelo 6 czeczenskich bojownikow".

Dlaczego gazety uwazaja, ze wszystkich interesuja losy
najezdzcow i mordercow, a nie losy najechanych, tych
ktorym odebrano niepodleglosc i wolnosc?

[Gość: Rafał]

heimer napisał:
> A kogo do cholery interesuje, ze zgineli ruski?!
> Artykul powinien miec tytul:
> "W Czeczeni zginelo 6 czeczenskich bojownikow".
> Dlaczego gazety uwazaja, ze wszystkich interesuja losy
> najezdzcow i mordercow, a nie losy najechanych, tych
> ktorym odebrano niepodleglosc i wolnosc?

To może jednak
"W Czeczenii zginęło 12 żołnierzy"
?

[Gość: szaszlyk]

Nie 12 zolnierzy ...bo zolnierzy bylo 6 (Czeczenskich),a pozostala szostka to
byli ruscy pijani bandyci ! Takie to proste .

[Gość: jasin]

> najezdzcow i mordercow, a nie losy najechanych, tych
> ktorym odebrano niepodleglosc i wolnosc?

A kiedy to Czeczenia byla niepodlegla?

[Gość: zorba z wroclawia]

gdyby to byli Amerykanie to tutaj w USA nazwanli by Ich
bohaterami...

Ty za to bohaterami nazywasz islamskich bandytow.

[Gość: stb]

[Gość: szaszlyk]

I znowu ruskie bandy terrorystyczne sie przekonaly,ze lepiej siedziec w obozie
w Chankale,albo na "blokpostach",a nie zagladac gdzie nietrzeba !
I tak rozwija sie "pokojowy plan Putina",brawo Iwany !

[Gość: szaszlyk]

He,he,he,he...
Ledwo nosa wystawili poza "blokposty",a tu juz wpierdol !
Powykurzane !!!
Putin mial chyba na mysli ruskie zbrojne formacje terrorystyczne w Republice
Iczkerii ! Tylko ze chlopaki tak latwo nie dadza sie wykurzac ze
swoich "blokpostow" i baz ....

W Czeczenii zginęło 6 CZECZEŃSKICH żołnierzy

[Gość: Czostor]

Szkoda Czeczenów. Dla tego narodu strata 6 partyzantów jest
bardzo duża.

Tylko sześciu ? Za mało!!!!

[Gość: IBIS]

ibis jakis ty poje.any i pokrecony....

[janosik6]

Od tego walenia sie z czeczenami padlo ci juz na mozgownice...
Pozmienialy kurewki czeczenskie nicki i udaja greka.
Chuj w dupe czeczenii i ich poplecznika.....
Chuj z wami nociwal swinie rude....

[Gość: szaszlyk]

Przyszlo ruskie scierwo na POLSKIE forum i zgrywa Polaka !
Tfu...

[rzewuski1]

Gość portalu: Koropiec napisał(a):

> Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez
żołnierzy Rosji rodzi i rodz
> ić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
> negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz
nadanie autonomii Czeczeni moż
> e zatrzymać tę spiralę śmierci

Ci co popierają bandytów z brodami chyba są nienormalni
powiedzmy sibie szczerze co ludności czeczenii mogą dać
ci terorysci przekonaliśmy się w latach 1996-1999 a
rosjanie jacy by niebyli niosą temu krajowi postęp;
podobnie jak usa
Irakowi

[Gość: SLO]

Rzewuski1,
Ujales to prosto i zwiezle - Nie dla kazdego...
Oszolomow nie zabraknie na rozne brednie...
SLO
rzewuski1 napisał:

> Gość portalu: Koropiec napisał(a):
>
> > Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez
> żołnierzy Rosji rodzi i rodz
> > ić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
> > negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz
> nadanie autonomii Czeczeni moż
> > e zatrzymać tę spiralę śmierci
>
> Ci co popierają bandytów z brodami chyba są nienormalni
> powiedzmy sibie szczerze co ludności czeczenii mogą dać
> ci terorysci przekonaliśmy się w latach 1996-1999 a
> rosjanie jacy by niebyli niosą temu krajowi postęp;
> podobnie jak usa
> Irakowi

[Gość: Rafał]

rzewuski1 napisał:
> Gość portalu: Koropiec napisał(a):
>> > Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez
> żołnierzy Rosji rodzi i rodz
> > ić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
> > negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz
> nadanie autonomii Czeczeni moż
> > e zatrzymać tę spiralę śmierci
> Ci co popierają bandytów z brodami chyba są nienormalni
> powiedzmy sibie szczerze co ludności czeczenii mogą dać
> ci terorysci przekonaliśmy się w latach 1996-1999 a
> rosjanie jacy by niebyli niosą temu krajowi postęp;
> podobnie jak usa
> Irakowi

Jeżeli postęp to gwałty i inne tortury, wymuszanie okupu za porwanych - żywych i martwych, kradzieże na skalę przemysłową, ... . Co by złego nie myśleć o armii amerykańskiej, to jednak nie jest to dla niej chleb powszedni.

[rzewuski1]

Gość portalu: Rafał napisał(a):

> rzewuski1 napisał:
> > Gość portalu: Koropiec napisał(a):
> >> > Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez
> > żołnierzy Rosji rodzi i rodz
> > > ić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
> > > negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz
> > nadanie autonomii Czeczeni moż
> > > e zatrzymać tę spiralę śmierci
> > Ci co popierają bandytów z brodami chyba są nienormalni
> > powiedzmy sibie szczerze co ludności czeczenii mogą dać
> > ci terorysci przekonaliśmy się w latach 1996-1999 a
> > rosjanie jacy by niebyli niosą temu krajowi postęp;
> > podobnie jak usa
> > Irakowi
>
> Jeżeli postęp to gwałty i inne tortury, wymuszanie
okupu za porwanych - żywych
> i martwych, kradzieże na skalę przemysłową, ... . Co by
złego nie myśleć o armi
> i amerykańskiej, to jednak nie jest to dla niej chleb
powszedni.

facet ty nic nie rozumiesz nic niewiesz nic nie pojmujesz
naoglądasz się telewizji naczytasz gazet kierujesz się
stereotypami
armia jak postępuje to postępuje to niejest instytucja
haretytywna to instytucja stworzona poto aby zabijac
wrogów państwa ludzie pokroju basajewa chataba maschadowa
przez swój głupi opór sprawiają że ta armia ma zajęcie a
armia która jest wyprowadzona na ulice w cele
zaprowadzenia porządku wcześniej czy pózniej zaczyna
postępować okrótnie przykładów w historii jest przecież
mnóstwo przpomnij sobie choćby konflikt wietnamski
ps.
z tą kradzieżą przemysłową to hyba przsadziłeś bo co
mieli by oni niby w tym rozwalonym kraiku kraść

brawo! Śmierć okupantom!

[Gość: seba]

[Gość: szaszlyk]

[Gość: antysowieticus]

slyszeliscie? ruskie wypierdy? won!

Rosja w Czeczenii pozostanie na zawsze...

[terra0]

... A czy beda tam czeczenie mieszkac - to juz inna kwescia.
Tomasz chyba powiedzial, ze "bojownicy" zabili przede wszystkim swoich,
czeczenow. "Четыре спецназовца во главе с командиром взвода Даудом Алхотовым
из Гудермесского района погибли, не отступив." Jezeli kto watpi - moze
zobaczyc na nazwisko.
Wiec, to tez jakies rozwiazanie - nie ma czeczenow, ktore pozabiajly sie
miedzy soba - nie ma problemu. To rozwiazanie przyniosa sami "bojownicy". Tak
ze wszelkie malpki - szaszlyki, antysowieticusy etc - nie wiem, z czego
cieszycie sie.
Tym bardziej wielkiego powodzenia w tej akcji nie mieliscie, zreszta jak i w
pozostalych. Wiec lepiej chowajcie sie za plecami kobiet

[janosik6]

A saszlyk pozostanie w tej swojej nowej spedalonej ojczyznie..
Gdzie euthanazja i pedalstwo sa chlebem powszednim...

I czeczenia w rosji tez pozostanie na zawsze !!

[janosik6]

Czy wam sie podoba czy nie....
Piepszone saszlyki i antysowietykusy popaprance jedne...

[Gość: szaszlyk]

janosik6 napisała:

> A saszlyk pozostanie w tej swojej nowej spedalonej ojczyznie..
> Gdzie euthanazja i pedalstwo sa chlebem powszednim...

Dla ciebie to chleb powszedni zbczony gnojku !

[Gość: szaszlyk]

Zgadza sie. Jakies 2 metry pod ziemia !

[Gość: szaszlyk]

poszlo sladami rucholi,czyli w piach !

saszlyka ty suczko wrocila tamerowa !!

[janosik6]

no ? rozchmurz sie.....
Miej wiecej dobroci w sobie.....
Badz pozytywnie nastawiony do swiata z ludzmi wlacznie.
Mie tez martwi ze tak dlugo wracala od ciebie do siebie..
Ale moze kapcia zlapala po drodze ?
BADZ DOBREJ MYSLI !!!!!!

"malpki"

[Gość: antysowieticus]

ja jestem misiem o malym rozumku ale rozumiem chyba wiecej niz
wszelkiego rodzaju goryle i szympansy, ktore sie daja wodzic za
ogon Kremlowi i FSB

Dupku :)

[Gość: Czyzby]

Alhotow to nazwisko Dagestanskie.

Jak zlapac myszke...

[terra0]

Moze ktos zna inne metody? Bo czasami u mnie w domu pojawiaja sie te bestii.
Tez madre.
Jedynie, na co nie moge jeszcze zdecydowac sie to na rozpoczecie rozmow z
Glowna mysza. Na razie probuje walczyc z nimi wedlug powszechnie znanych
metod - kawalek seru i... W koncu zawsze mozna dodac trucizny do tego seru,
tez mozna pozbawic sie myszy.
Niestety nie mam kota, ktory chyba najbardziej skutecznie rozwiazal ten
problem. Niektorzy radza pozyczyc na tydzien kota (najlepiej jakies
amrykanskiej rasy), ale cos watpie. Bo gdyby byl swoj kot, to bedzie lapal i
zjadal myszki. A co beda robic obce koty - nie wiadomo. Nie zawsze nawet u
siebie moga porzadek zaprowadzic. I kto wie, moze ten kot nie zechce po dwu
tygodniach w ogole wyprowadzac sie i ja bede mial podwojna bole glowy.
Dlaczego pisze? Podzielic sie radoscia - dzis zlapalem jedna myszke. Z pol
godziny czekalem jak pojawi sie. Po czym zabil ja. Tak ze czasami na cos warto
czekac....

[Gość: szaszlyk]

Russskich szczurow tepic nie trzeba,te scierwa same pchaja sie "pod lufe" !

myszki...

[terra0]

Zpomnialem. Ostatnio myszki zjadaja samych siebie. Bo sa glodni.

[Gość: Czeczen]

terra0 napisał:

> Zpomnialem. Ostatnio myszki zjadaja samych siebie. Bo sa glodni.




Igor Tvoya mam ebana ti FSB Ebani kurwa powiec ty jebany kurwa
gdzie ty jestes Ya tebia I tvoyu mamu viebu Suka

Jebac FSB

[Gość: Czeczen]

www.chechenpress.com/foto/zhertvy/vypusk_01.shtml
www.chechenpress.com/foto/zhertvy/vypusk_02.shtml
www.chechenpress.com/foto/zhertvy/vypusk_03.shtml

[Gość: Liosha]

Witam Terra!
Bardzo trafnie to ujełeś z tymi myszkami.
Gratuluje pomysłowości.
Czy zauważyłeś że owcojebcy, z braku argumentów zawsze powtarzaja "daj mi swój
adres, to do ciebie przyjde..."
W takim stylu wypowiadać się mogą tylko bardzo zacofani ludzie. Nie wpływa na
nich nawet to że siedzą w środku europy za kase belgijskich podatników.
Z takich wypowiedzi wynika tylko jaki mają pogląd na życie. Czyli, "jak z kimś
się nie zgadzam, to przyjde do niego i poderżne mu gardło".
A najśmieszniejsze jest to jak są przedstawiane straty rosji w czeczenii.
Zgineło iluśtam żołnierzy, jak tak naprawde w większości to są czeczeni którzy
chca zaprowadzić porządek. Podobnie juz dwie trzecie "wojsk okupacyjnych"
składa się z miejscowej ludności.

[Gość: Czeczen]

Gość portalu: Liosha napisał(a):

> Witam Terra!
> Bardzo trafnie to ujełeś z tymi myszkami.
> Gratuluje pomysłowości.
> Czy zauważyłeś że owcojebcy, z braku argumentów zawsze
powtarzaja "daj mi swój
> adres, to do ciebie przyjde..."
> W takim stylu wypowiadać się mogą tylko bardzo zacofani ludzie.
Nie wpływa na
> nich nawet to że siedzą w środku europy za kase belgijskich
podatników.
> Z takich wypowiedzi wynika tylko jaki mają pogląd na życie.
Czyli, "jak z kimś
> się nie zgadzam, to przyjde do niego i poderżne mu gardło".
> A najśmieszniejsze jest to jak są przedstawiane straty rosji w
czeczenii.
> Zgineło iluśtam żołnierzy, jak tak naprawde w większości to są
czeczeni którzy
> chca zaprowadzić porządek. Podobnie juz dwie trzecie "wojsk
okupacyjnych"
> składa się z miejscowej ludności.



Ty tez kurwa Jebana Aliosha MIeszkam w Polsce i nie mieszkam za
pieniendza Nie czyje ja procuje i zarabiam na zycie a co do
gardlo poderżne mu gardło to ty was dotycze wy jebany FSB

[Gość: szaszlyk]

Najlepiej robic to dlugo i namietnie,aby taka swolocz powoli zdychala !

[Gość: szaszlyk]

wspolpracuje z partyzantka ! To fakt i tylko czekaja az wszystko sie ruszy,to
oni pierwsi beda podrzynac gardla russsakom i zdrajcom Jamadajewa i Kafirowa !

[Gość: Liosha]

Coś im ta współpraca nie wychodzi, bo wyrzynają się nawzajem.
A reszta sama się wysadza w powietrze.
Może ty też gdzieś się wysadzisz? Jednym imbecylem będzie mniej na forum.
Wez ze soba antysovieticusa, czeczena i tamera. Idzcie do lasu, stańcie w kółko
i BOOOM!!!

Gość portalu: szaszlyk napisał(a):

> wspolpracuje z partyzantka ! To fakt i tylko czekaja az wszystko sie ruszy,to
> oni pierwsi beda podrzynac gardla russsakom i zdrajcom Jamadajewa i Kafirowa !

[Gość: Liosha]

Człowieku, takich jak ty trzeba izolować.

P.S. Wyglądasz na idiote z tymi swoimy wypowiedziami o FSB.

Niepodległa Czeczenia Wolny Kaukaz

[Gość: Czeczen]

www.republika.pl/ropkalisz/czeczenia.html
www.republika.pl/dzochar12
www.pepe.nsb.pl
www.czeczenia.weblab.pl
www.czeczenia.neostrada.pl
www.klubgaja.pl/prawa_czlowieka/czeczenia
www.pepe.nsb.pl/czeczenia/index2.html
www.ipolska.pl/__extra/czeczenia.html
www.pomagamy.pl/tematy/czeczenia.php
www.strona.krakow.pl/foto/foto_czeczenia.html
www.amidala333.w.interia.pl
www.czeczenia.glob.pl

Liosha

[Gość: Czeczen]

Liosha ebani Ti znaesh chto ti pedaraz ebani I znaesh eshe odno
eto ne tebe sozdali forum ideot luchshe vipi butylku wodki i
koyfuy dokonca svoey jizni

[Gość: antysowieticus]

kraj goryli najechal Czeczenie i myslal, ze tam swoje gorylskie
porzadki zaprowadzi i uszczesliwi nimi Czeczenow. Ale sie
Czeczeni zbuntowali i nie chcieli gorylskich porzadkow u
siebie....i wybuchla dluga i krwawa wojna....jak sie skonczy
jeszcze nie wiadomo....

goryle

[Gość: antysowieticus]

goryle maja bardzo male mozgi i sa wyjatkowo agresywne i
bezdennie glupie poza tym sa pazerne i smierdza

[Gość: Czeczen]

Gość portalu: antysowieticus napisał(a):

> goryle maja bardzo male mozgi i sa wyjatkowo agresywne i
> bezdennie glupie poza tym sa pazerne i smierdza



Dla tiego ich wszystkich trzieba zlikwidowac

[Gość: Czeczen]

Gość portalu: antysowieticus napisał(a):

> kraj goryli najechal Czeczenie i myslal, ze tam swoje gorylskie
> porzadki zaprowadzi i uszczesliwi nimi Czeczenow. Ale sie
> Czeczeni zbuntowali i nie chcieli gorylskich porzadkow u
> siebie....i wybuchla dluga i krwawa wojna....jak sie skonczy
> jeszcze nie wiadomo....


Insza Allach Skonci sie wojna kiedy wszystkich Rossjan zabija I
na zalom swiecie dedzie swienty spokuj

[Gość: Czeczenia]

Pierwsze starcia

U progu czasów nowożytnych Północny Kaukaz był regionem o
niezwykle złożonym układzie etnicznym. Tylko w Dagestanie
mieszkało kilkanaście grup etnicznych, wśród nich plemiona
awarskie, dargińskie i lezgińskie. Dalej na zachód w górach i na
przedgórzu kaukaskim żyli Czeczeńcy i Ingusze, w górnym biegu
Tereku Osetyńcy, wyżej, wokół masywu Elbrusa - Bałkarzy i
Karaczajowie. Na zachodzie mieszkały plemiona
czerkiesko-adygejskie i Kabardyjczycy.

Rosyjski napór

Rosja weszła w styczność z narodami Północnego Kaukazu w wyniku
realizacji polityki "zbierania" ziem należących wcześniej do
tatarskiej Złotej Ordy. Jednym z najważniejszych zada polityki
rosyjskiej w połowie XVI w. była walka z Chanatem Kazańskim
wynikająca zarówno z potrzeby położenia kresu najazdom tatarskim,
jak i chęci opanowania ważnych szlaków handlowych: wołżańskiego,
wiążącego Europę wschodnią z Azerbejdżanem i Persją, kamskiego,
prowadzącego ku bogatej w futra Syberii i karawanowego, wiodącego
do Azji Środkowej. Po wielu bezskutecznych próbach, wreszcie w
1552 r. Iwan Groźny zdobył Kazań. Cztery lata później Rosjanie
przyłączyli do swego państwa także Chanat Astrachański i dotarli
do Morza Kaspijskiego. Podporządkowanie obu chanatów otworzyło
Rosjanom drogę do dalszej ekspansji, zwłaszcza że Astrachań był
mocno związany z Północnym Kaukazem, co ułatwiało Iwanowi IV
Groźnemu rozszerzanie wpływów na ten region. Sprzyjała temu także
walka między Turcją i Persją i wojny toczone przez niewielkie
księstwa kaukaskie. Zwłaszcza niektórzy książęta czerkiescy i
kabardyjscy, w obliczu zagrożenia ze strony Turcji i Chanatu
Krymskiego szukali w Moskwie oparcia i skłonni byli uznać
zwierzchność cara. Uzależnienie Kabardy przypieczętowane zostało
ślubem Iwana IV z księżniczką kabardyjską, a materialnym wyrazem
ekspansji była budowa w 1567 r. rosyjskiej twierdzy Terek przy
ujściu Sunży do rzeki Terek. W kolejnych latach wojska carskie to
opuszczały ten strategiczny punkt, to znów go zajmowały, ale
równocześnie rozpoczęła się ekonomiczna ekspansja i napływ
osadników kozackich, co początkowo nie budziło sprzeciwu
miejscowej ludności. Do końca XVIII w. rosyjskie zagrożenie nie
było dostrzegane przez górskie plemiona, a brak między nimi
jedności i tak stawiał pod znakiem zapytania możliwość
efektywnego przeciwdziałania. Urodzajne niziny Północnej
Czeczenii zostały rychło w znacznej mierze wyrywane z rąk
rodzimych mieszkańców. Tych z nich, którzy tam pozostawali
kolonizatorzy obracali w pańszczyźniane chłopstwo, a ci, którzy
nie chcieli się podporządkować musieli uchodzić w góry, bądź
stawali się obiektem bezwzględnych prześladowań.

Rejon Kaukazu stał się w XVII w. obszarem starcia wpływów
rosyjskich, tureckich i perskich. Wobec względnej słabości Persji
podstawowym zadaniem polityki rosyjskiej stało się
przeciwstawienie tureckiej ekspansji w kierunku Morza
Kaspijskiego. W XVI w. Zakaukazie zostało faktycznie podzielone
na strefy wpływów perskich i tureckich: Turcja kontrolowała
zachodnią Gruzję (Imeretię, Mingrelię, Meschetię), zachodnią
Armenię i próbowała wedrzeć się do Azerbajdżanu, zaś Gruzja
wschodnia (Kartlia i Kachetia), Armenia wschodnia i Azerbajdżan
były obszarem dominacji szacha. Podział ten mimo kolejnych wojen
i przejściowych zmian (zwłaszcza na niekorzyść Persji) utrzymywał
się w zasadniczym zrębie także przez wiek XVII. W pierwszej
połowie tegoż stulecia coraz aktywniejszą politykę w tym rejonie
- zwłaszcza w Gruzji - usiłowała prowadzić Moskwa. Walcząc o
niezależność z szachem i sułtanem władcy Kachetii i Imeretii
uznali wówczas zwierzchnictwo carów, ale miało to tylko nominalny
charakter, państwo rosyjskie było bowiem jeszcze zbyt słabe, by
udzielić pomocy Gruzinom i zrealizować suwerenne prawa uzyskane
na mocy traktatów.

Wzmocnieniu pozycji Rosji służyła wyprawa Piotra I w 1722 r.
wzdłuż wybrzeży Morza Kaspijskiego. Car liczył, że wykorzysta
wewnętrzny nieład w Persji oraz niezadowolenie chrześcijańskich
poddanych szacha i opanuje kontrolowane przez niego tereny
nadkaspijskie. Latem 1722 r. wojska carskie wkroczyły na
terytorium szamchałatu tarkowskiego będącego lennem perskim i bez
oporu posuwały się na południe aż do Derbentu. Latem następnego
roku Rosjanie zdobyli Baku i z powodzeniem posuwały się w głąb
państwa perskiego. Na terenie Dagestanu, nad rzeką Sułak Piotr
wzniósł twierdzę Swiatoj Kriest. Gruzja i Armenia uznały
przyjęcie opieki rosyjskiej za sposób na wyzwolenie się spod
perskiego ucisku i jednocześnie zabezpieczenie przeciw Turcji. We
wrześniu 1723 r. szach poczuł się zmuszony zawrzeć z Rosją
traktat pokojowy. Na jego mocy Rosja zyskała zachodnie i
południowe wybrzeża Morza Kaspijskiego, w tym m.in. Dagestan. Nie
był to jeszcze sukces w pełni trwały. Już w 1735 r. ziemie te
odpadły od Rosji, carat zagrożony przez Turcję, uczynił je bowiem
zapłatą za neutralność Persji. Rolę twierdzy Swiatoj Kriest
przejął Kizlar położony nad Terekiem, stając się na dość długo
centrum handlowym regionu, a zarazem strategicznie ważnym
ośrodkiem rosyjskiej tam obecności.

Po śmierci Piotra I jego projekty dalszej ekspansji w tym rejonie
zostały na niemal pół wieku odłożone i Rosja zatrzymała się na
linii rzeki Terek, gdzie wzniesiono linię fortów. Ziemie położone
na południe od Tereku stały się swego rodzaju strefą buforową, na
obszarze której ścierały się wpływy mocarstw. Głównym
instrumentem polityki rosyjskiej przez pewien czas była ekspansja
ekonomiczna, wiążąca te tereny z rynkiem rosyjskim i zarazem
materialnie uzależniająca część lokalnych władców od Rosji.
Budowa w 1763 r. fortu w Mozdoku, na szlaku do Gruzji spowodowała
jednak czternastoletnią walkę z Kabardyjczykami oraz przyczyniła
się do wojny z Turcją. Kabarda stała się kolejnym nabytkiem
caratu w regionie północnokaukaskim. Rosjanie zastosowali tu z
powodzeniem taktykę pozyskiwania miejscowej arystokracji jako
doniosłego instrumentu panowania, a gdy tylko przynosiło to
sukces na danym terytorium pojawiały się umocnione osady
rosyjskie. Ostateczne zawładnięcie tym krajem było następstwem
wojny rosyjsko-tureckiej zakończonej w 1774 r. traktatem
pokojowym w Kuczuk Kainardżi. Turcja zmuszona została do
rezygnacji ze zwierzchnictwa nad Kabardą i Krymem. Rosja
zobowiązała się wprawdzie respektować niezależność lokalnych
władz w obu tych regionach, jednakże przynajmniej w odniesieniu
do Kabardy było to czystą formalnością, jeśli wziąć pod uwagę
stopień powiązania kabardyjskiej arystokracji z administracją
rosyjską. Symbolem podporządkowania Kabardyjczyków i Osetyńców
władzy carskiej stało się założenie w 1784 r. twierdzy
Władykawkaz. Równocześnie poszczególni chanowie dagestańscy
zmuszani byli do uznawania zwierzchnictwa rosyjskiego i
przyjmowania carskiej "obrony".

Mozdok był nie tylko ważnym punktem strategicznym, pozwalającym
kontrolować jedyny górski szlak do Gruzji, ale stał się także
centrum prawosławnej działalności misyjnej. W drugiej połowie lat
siedemdziesiątych carat bardziej zdecydowanie niż dotąd
przystąpił do utwierdzania swej kontroli nad terytoriami
pozostającymi poza turecką i perską strefą wpływów. Wznoszono
twierdze i stanice kozackie, sprowadzano osadników z centralnej
Rosji. Wszystko to odbywało się kosztem rodzimej ludności tych
ziem. Nic więc dziwnego, że w końcu lat siedemdziesiątych i na
początku osiemdziesiątych Czeczeńcy wielokrotnie napadali na
rosyjskie umocnienia nad Terekiem, a jednocześnie podjęli walkę z
kumyckimi i kabardyjskimi feudałami związanymi z administracją
rosyjską.

Duże znaczenie dla dalszych losów Północnego Kaukazu miało
ostateczne przyłączenie Krymu przez Rosję w 1783 r. W tym samym
roku władca zjednoczonej od 1761 r. wschodniej Gruzji, zagrożony
przez Turcję i Persję przyjął protektorat rosyjski. Warunkiem
rzeczywistego władztwa carskiego w Gruzji była wszakże kontrola
nad górskimi szlakami, a zatem opanowanie Północnego Kaukazu b

Histori

[Gość: Czeczen]

Zwycięskie dla Rosji zakończenie prowadzonych w latach 1826-1829
wojen z Turcją i Persją oraz opanowanie tych rejonów Dagestanu,
które wcześnie nie ukorzyły się przed imperium, uświadomiło
góralom potęgę caratu i utwierdziło przekonanie, iż jedyną drogą
w sprzeciwie wobec dalszej ekspansji rosyjskiej było zjednoczenie
sił. Militarne i ekonomiczne poczynania Rosjan wbrew ich zamiarom
sprzyjały stopniowej konsolidacji rodzimej ludności a jej
platformą stał się islam. Polityka Rosji, nacechowana wrogością
wobec islamu, godziła w konsekwencji w tożsamość ludów
północnokaukaskich. Ci miejscowi władcy, którzy wystąpili przeciw
Rosji zostali wygnani. Ci, którzy przyjęli warunki Rosjan,
utracili znaczną część swoich prerogatyw, a podległa im ludność
przekonywała się, że podporządkowanie Rosjanom wpędzało w
konfliktu z rodzimymi zasadami życia społecznego, co z kolei
pozbawiało owych lokalnych władców moralnego przywództwa.
Powstawało w konsekwencji pole dla idei i ruchu zarazem
antykolonialnego i odradzającego prawdziwe zasady
moralno-religijne. Pole to wypełnił sufizm. W tych warunkach
tarikat szybko nabierał zabarwienia politycznego, sprzyjając
wysuwaniu się na plan pierwszy idei hazawatu.

W końcu 1829 r. doszło do wyboru pierwszego imama Dagestanu.
Został nim Gazi Muhammad ibi Ismail al-Dzimrawi al-Dagistani (w
rosyjskich źródłach występujący jako Kazi-Mułła). Urodził się na
początku lat 90. XIX w. w aule Gimry. Dokładna data jego narodzin
nie jest znana, wiadomo natomiast, że był nieco starszy od
bardziej znanego Szamila. Największy wpływ na edukację Gazi
Muhammada miał kadi aułu Gimry - Said al-Charakani. Ten ostatni
był jednym z inicjatorów buntu w 1819 r., ale później uznał
konieczność porozumienia z Rosjanami i sprzeciwiał się
poczynaniom bractwa nakszbandija, czyniąc mu zarzuty z tytułu
wprowadzania szariatu w miejsce adatu. Miało to w niedalekiej
przyszłości doprowadzić do konfliktu między nim a Gazi Muhammadem.

Gazi znlazł się jednak w szeregach bractwa i pod wpływami
ideowymi Muhammada al-Jaragi, które w zasadniczym stopniu
ukształtowały jego postawę. Szczegóły poczynań Gazi Muhammada do
1829 r. nie są dokładnie znane. Wiadomo jednak, że już w 1827 r.
jego nauki cieszyły się znaczną popularnością, posiadał też
własnych uczniów. Muridzi z Gimry odróżniali się od innych górali
czarnymi sztandarami i brakiem jakiegokolwiek śladu złota albo
srebra na ubraniach i broni. Ich pierwszym sukcesem było
podporządkowanie sobie aułu Andee, na którego mieszkańcach
wywarli tak głębokie wrażenie, że ci poddali się bez walki. W
1829 r. Gazi dysponował już poparciem części Awarów, Kumyków,
mieszkańców Kunbuta (Gumbet) i innych ludów Dagestanu. Ten szybki
wzrost autorytetu i możliwości działania skłaniał Gazi Muhammada
do zmiany postawy. O ile początkowo był rzecznikiem biernego
oporu wobec Rosjan, to w końcu lat 20. przeszedł na pozycje walki
o wprowadzenie szariatu choćby i przy użyciu siły. Na tej
płaszczyźnie pragnął zjednoczyć górali do odparcia nacisku Rosjan.

W 1829 r. Gazi odbył podróż po Dagestanie, wygłaszając serię
płomiennych kazań i wreszcie ogłaszając się imamem. Część
przywódców nakszbandija z Said Dżamalem al-Dinem była jednak
przeciwna poczynaniom, które proponował nowy imam. Ten odwołał
się zatem do autorytetu Muhammada al-Jaragi, który udzielił mu
poparcia. Początkowo Gazi zamierzał walczyć przede wszystkim z
rodzimymi przeciwnikami dominacji szariatu. Podjął działania
skierowane przeciw aułom uległym wobec Rosjan. Z
błogosławieństwem al-Jaragi jako zasadniczym atutem Gazi ze swymi
stronnikami odwiedzał kolejne osady wzywając je do zrzucenia
przywództwa odstępców od prawdziwej wiary, do przywrócenia w
codziennym życiu zasad koranicznych. Gdy napotykał opór, nie
cofał się przed stosowaniem siły. Nie zawahał się nawet przed
zburzeniem domu swego nauczyciela Saida al-Charakani. Rosyjskich
kolonistów w okolicy, gdzie początkowo działali muridzi, było
niewielu: wojskowe warownie znajdowały się głównie na równinach
na północy, w okolicach Groznego i Mozdoku, a w rejonie narodzin
ruchu proces kolonizacji dopiero się zaczynał. Starcie muridów z
Rosjanami było jednak nieuniknione i pozostawało tylko kwestią czasu.

Wiosną 1830 r. Gazi podjął próbę podporządkowania sobie chanatu
awarskiego, będącego w Dagestanie istotnym czynnikiem struktury
feudalnej, a przy tym współpracującego z Rosjanami. Na wezwanie
do uznania zwierzchnictwa imama sprawująca władzę w imieniu syna
Pachu-Bike udzieliła negatywnej odpowiedzi, a mieszkańcy
Chunzachu zamknęli bramy miasta przed Gazim. Wobec tego obległ on
siedzibę chana i począł ją szturmować, ale w końcu lutego 1830 r.
został odparty, a nawet zmuszony do wycofania się w góry.

Porażka pod Chunzachem nie powstrzymała jednak Gaziego w dążeniu
do realizacji ambitnych planów, a polityka Rosjan sprzyjała jego
zamysłom. Zajęcie przez wojska carskie Czartałachu w marcu 1830
r. zwróciło niemal cały Dagestan przeciw Rosjanom.
Głównodowodzący na Kaukazie gen. Iwan Paskiewicz, nie mając
jasnego obrazu wydarzeń, początkowo nie podejmował zdecydowanych
działań. Wysłał do Dagestanu majora Iwana Korganowa, który na
miejscu miał zapoznać się z sytuacją i zaproponować odpowiednie
przedsięwzięcia. Ten jednak nieopatrznie wdał się w lokalne
intrygi awarskie, przyczyniając się tylko do jeszcze większego
skomplikowania stosunków. Rosjanie nie mogli zdecydować się na
wybór jasnej linii postępowania: z jednej strony próbowali podjąć
rozmowy z Gazi Muhammadem, a z drugiej planowali jego ujęcie, aż
wreszcie Paskiewicz zdecydował się rozstrzygnąć kwestię
tradycyjnym sposobem. W końcu maja 1830 r. do aułu Gimry podeszła
dowodzona przez gen. Romana F. Rozena ekspedycja karna w sile 6
tys. żołnierzy z 23 armatami i 6 moździerzami z zadaniem ujęcia
Gazi Muhammada. Ten jednak zdążył opuścić auł. Rozen zresztą
uznał swoje siły za niewystarczające do podjęcia szturmu i
zadowolił się rabowaniem bydła miejscowej ludności. Mieszkańcy
aułu ostatecznie złożyli carskiemu generałowi obietnice
wierności, ale w sumie kampania ta nie przyniosła wyników
wojskowych i politycznych, spowodowała natomiast poważne straty
materialne ludności.

Od maja do grudnia 1830 r. liczne oddziały górali, uznające
zwierzchnictwo Gazi Mohameda, podejmowały wyprawy z gór w doliny
i ścierały się z Rosjanami. Poważne znaczenie dla rozwoju ruchu
wyzwoleńczego miało otwarte wezwanie Muhammeda al-Jaragi do
świętej wojny z Rosjanami we wrześniu 1830 r. Wpływy Gazi
rozszerzały się, obejmując także Czeczenię, gdzie poparł go
Bejbułat Tamijew.

Wysłannik Gazi Mohameda - Abdallach al-Aszalti łatwo mobilizował
w Czeczenii bojowników do oddziałów murydów, a wrześniowa wizyta
samego imama jeszcze ugruntowała jego wpływy i autorytet.

Wiosną 1831 r. wojska górali umocniły swe pozycje obronne, a
ataki rosyjskie w rejonie Agacz-Kale Ałty-Bujun nie przyniosły
powodzenia. Powstańcom sprzyjały wydarzenia na ziemiach polskich.
Władze carskie przerzuciły do Królestwa Polskiego część wojsk z
Kaukazu. Pospieszył tam również gen. Paskiewicz, zakazując
podległym oficerom pozostawionym na Kaukazie podejmowania działa
ofensywnych. Bierność Rosjan nie uszła uwagi Gazi Muhammada. W
Dagestanie podjął serię pomyślnych ataków na mniejsze oddziały
rosyjskie, zaś Abdallach al-Aszalti w Czeczenii - wykorzystując
gwałtowny wzrost niechęci do Rosjan spowodowany zniszczeniem
przez nich zimą ponad 30 aułów czeczeńskich - zgromadził poważne
siły, na czele których w czerwcu 1831 r. postanowił zaatakować
twierdzę Wniezapnaja. Nie mając artylerii, nie zdołał wprawdzie
fortu zdobyć, ale jego obrońcy poczuli się zmuszeni posłać po
pomoc do Groznego. Nadciągające oddziały rosyjskie w sile 2,5
tys. ludzi muzułmanie atakowali wykorzystując leśne pułapki i
przeszkody terenowe. W mrocznym świecie bukowych lasów powoli
poruszająca się rosyjska kolumna, obciążona znacznym taborem,
stała się stosun

[Gość: Czeczen]

Powstanie Szamila

Po śmierci Gamzat-beka do następstwa po nim konkurowali przede
wszystkim Szamil, którego wpływy lokowały się w Dagestanie, oraz
przywódca ruchu wyzwoleńczego w Czeczenii Taszo-Hadżi. Ten
ostatni udzielał wcześniej poparcia działaniom dwóch pierwszych
imamów i po śmierci Gamzat-beka wiele wskazywało, że właśnie on
może zająć jego miejsce. Ostatecznie nie udało mu się tego
osiągnąć, po tytuł sięgnął bowiem Szamil. Jak można sądzić
decydującą rolę odegrało tu poparcie Dżamal al-Dina. Taszo-Hadżi
utrzymał jednak swą pozycję lidera ruchu czeczeńskiego,
skutecznie prowadził walkę z Rosjanami i równocześnie budował
podstawy systemu państwowego, obejmując swą władzą niemal całą
Czeczenię, a nawet sięgając ku Dagestanowi.

Początek walki

Szamil urodził się w 1796 r. w rodzinie awarskiej w Dagestanie.
Był spowinowacony z Gazi-Mahometem. Wspólnie z nim pobierał też
nauki u Saida al-Charakaniego. Szeik al-Said Dżamal al-Din
wprowadził go do bractwa nakszbandija, zaś Muhammed al-Jaragi
namaścił na kalifa. Z jego nauczania czerpał duchowe przesłanie
swej działalności. Wieść o śmierci Gamzat-beka zastała Szamila w
aule Gimry. Jak się zdaje on właśnie zwołał starszyznę wspólnot
dla obrania nowego imama Dagestanu i z jej rąk przyjął tę
funkcję. Nastąpiło to w sytuacji bardzo trudnej, bowiem siła
oporu wobec Rosjan zmalała i murydom coraz trudniej było
mobilizować górali do walki. Kolejne osady deklarowały
podporządkowanie się kolonizatorom i wydawały zakładników jako
dowód swej lojalności. Natychmiast po wyborze Szamil nakazał
zabić więzionego przez murydów Bułacz-chana - ostatniego
reprezentanta rodu panującego w Awarystanie i w ten sposób
zlikwidował konkurencyjny ośrodek władzy. Następnie ruszył na
stolicę chanatu Chunzach. W tym samym czasie kierowała się tam
również rosyjska ekspedycja wojskowa pod dowództwem płk. Kluge
von Klugenau, której zadaniem było zapewnienie władzy w chanacie
awarskim uległemu wobec Rosji Asłan-chanowi. Przedstawiciele
starszyzny awarskiej pod naciskiem rosyjskim uznali władzę
Asłan-chana i przysięgli na wierność jemu i carowi. Uznawszy cel
za osiągnięty Rosjanie na kilkanaście miesięcy zawiesili
działania wojskowe. Ich uwaga koncentrowała się podówczas na
zachodnim krańcu Kaukazu. Dagestan i Czeczenia na mocy porozumień
pokojowych z Persją formalnie stanowiły już część imperium
carskiego, a tamtejsze problemy stanowiły wewnętrzną sprawę
Rosji. Natomiast wydarzenia zachodzące na wybrzeżu czarnomorskim
bezpośrednio wiązały się z wpływami tureckimi i angielskimi w tym
regionie. Korpus Kaukaski był zbyt słaby, by równocześnie
prowadzić skuteczne działania na obu frontach. Sprzyjało to
tendencji do przynajmniej przejściowego ułożenia się z imamem i
próbie wciągnięcia go w orbitę wpływów rosyjskich. Z drugiej
strony wśród ludności Czeczenii i Dagestanu ujawniało się
zniechęcenie do dalszej walki z Rosjanami. Straty poniesione w
dotychczasowych zmaganiach, brutalne pacyfikacje prowadzone przez
wojska carskie oraz blokada ekonomiczna stłumiły początkowy
entuzjazm i kolejne auły korzyły się przed przedstawicielami
administracji rosyjskiej. W tych okolicznościach na przełomie
1834 i 1835 r. doszło do porozumienia. Formalnie Rosjanie nie
byli w nim stroną, ugodę zawarł bowiem z Szamilem podporządkowany
carowi władca szamchałatu tarkowskiego Sulejman-chan. Imam uznał
zwierzchnictwo Rosji, zobowiązał się nie wchodzić w układy
przeciw niej skierowane i nie najeżdżać ziem równinnych, a
równocześnie zyskał swobodę wypełniania zasad szariatu. Oznaczało
to potraktowanie go jako partnera administracji rosyjskiej, a co
ważniejsze - dawało czas na umocnienie władzy.

Czas ten był Szamilowi bardzo potrzebny, jego przywództwo nie
było bowiem jeszcze powszechnie akceptowane. W Czeczenii
kwestionował je Taszo-Hadżi. Z pochodzenia Kumyk, współtowarzysz
walk Abdallacha al-Aszalti za czasów Gazi Mahomeda, zdecydowany
zwolennik konsekwentnej walki z niewiernymi, dzięki swej bitności
i zdolnościom przywódczym stał się w Czeczenii postacią
pierwszoplanową. Umiejętnie prowadzone akcje antyrosyjskie
przyniosły mu sławę i autorytet. W drugiej połowie lat 30.
konsekwentnie rozszerzał granice kontrolowanych przez siebie
obszarów w Czeczenii, a jego wpływy sięgały także Dagestanu.
Starał się przy tym tworzyć zalążki organizmu państwowego. Szamil
w 1835 r. całą energię poświęcił na budowanie swych wpływów w
Dagestanie. Odwiedzał kolejne auły, zjednywał zwolenników,
starając się przy tym nadać temu pozór aktywności religijnej,
oddania się modłom i studiowania Koranu. Tworzył swój obraz jako
pobożnego i prawowiernego muzułmanina, nastawionego pokojowo,
dalekiego od agresywnych zamysłów, pragnącego przede wszystkim
tchnięcia wiary w lud i oparcia życia społecznego na naukach
islamu. W lutym 1836 r. Szamil odniósł ogromny sukces: udało się
mu doprowadzić do porozumienia z Taszo-Hadżim i innym swym
oponentem Kibid Muhammedem al-Teletli. Najpoważniejszy konkurent,
kontrolujący prawie całą górską Czeczenię, stanął po jego
stronie, co w dalszej perspektywie okazało się mieć zasadnicze
znaczenie dla rozwoju całego ruchu wyzwoleńczego.

Umocnienie pozycji skłoniło Szamila do twardszego stanowiska
wobec Rosjan. Wiosną 1836 r. otwarcie żądał od nich, by nie
mieszali się w spory wewnętrzne w Dagestanie. Zarazem zaś głosił,
że szariat należy uczynić podstawą życia społecznego jeśli nie
drogą pokojową, to siłą. Równocześnie przystąpił do organizacji
swojego władztwa. Respektował wprawdzie dotychczasowe podziały na
wspólnoty, lecz w każdej mianował swojego namiestnika - naiba.
Stopniowo tworzył też scentralizowaną, zawodową siłę zbrojną
utrzymywaną ze świadczeń wspólnot.

Latem 1836 r. Rosjanie, dotąd koncentrujący uwagę na Zachodnim
Kaukazie, uznali, że należy zmusić Szamila do bezwarunkowego
podporządkowania się, bądź zniszczyć muridów raz na zawsze.
Sytuacja zaostrzyła się w rezultacie śmierci szamchała
tarkowskiego i chana kazykumyckiego, co stwarzało szansę dla
dalszego rozszerzania się wpływów Szamila. W Czeczenii napięcie
utrzymywało się w wyniku napaści Taszo-Hadżiego na linię kaukaską
i odwetowych wypraw rosyjskich, niszczących osady czeczeńskie,
zasiewy i bydło. Dowodzący na Kaukazie baron Grigorij W.Rozen
zdecydował się na równoczesne uderzenia w Czeczenii i Dagestanie.
2 września 1836 r. Rosjanie wyruszyli z Groznej i dwa dni później
mimo zaciekłego oporu wszystkich mieszkańców zajęli osadę Zandag,
dopuszczając się rzezi mieszkańców. Masakra ta skłoniła ludność
sąsiednich osad do kapitulacji, ale gdy tylko Rosjanie odeszli,
ponownie zapanowały tam wpływy murydów. Na terenie Awarystanu
Rosjanie w ogóle nie napotkali oporu, ponieważ Szamil uznał, że
jego siły były niewystarczające do konfrontacji. Rosjanie
mianowali powolnego sobie namiestnika w osobie Ahmad-chana i
powrócili do baz. W sumie sukces Rosjan z punktu widzenia ich
zamierzeń był nader wątpliwy, bowiem pozycja Szamila nie została
w istotny sposób osłabiona.

Na dalszy bieg wydarzeń znaczący wpływ wywarło mianowanie dowódcą
lewej flanki linii kaukaskiej Szwajcara w służbie carskiej
generała-majora Karla Fezi. W styczniu 1837 r. podjął on dwie
ekspedycje: w lutym do Małej Czeczeni i w lutym-kwietniu do
Wielkiej Czeczenii. Tradycyjnie już palono osady czeczeńskie,
konfiskowano bydło, ale ogólna sytuacja strategiczna nie uległa
poważniejszej zmianie. Większe znaczenie miała wyprawa do
Awarystanu z zamiarem trwałego ustanowienia w Chunzachu garnizonu
rosyjskiego. Fezi zajął stolicę chanatu 10 czerwca, a dwa
tygodnie później zdobył Achulgo. W toku ciężkich walk o auł
Teletli doszło do rozmów i porozumienia z Szamilem. Mimo
militarnej przewagi Rosjan nie była to kapitulacja. Szamil złożył
deklarację wierności carowi i wydał zakładników jako gwarancję
dotrzymania ugody (było to na Kaukazie zwykłą praktyką), ale
uzyskał też rosyjskie zapewnienie lojalnego respektowania swe

[Gość: Czeczen]

Rosja – Czeczenia: opanowanie Kaukazu

Czeczenia w II połowie XIX wieku

Carskie reformy na Północnym Kaukazie

Upadek imamatu Szamila praktycznie kończył podbój przez carat
Północnego Kaukazu. Czeczenia definitywnie stała się częścią
imperium rosyjskiego, choć nastąpić jeszcze miały próby zrzucenia
jarzma. Szamil był z honorami przyjmowany przez cara, mógł
zaznawać spokoju i dobrobytu, a nawet udać się do Mekki. Jego
ziomkowie doświadczali natomiast losu ludu podbitego,
stanowiącego drugą kategorię obywateli. Zwycięski carat pozwolił
wprawdzie góralom praktykować mahometanizm, zrezygnował z
przymusowego wcielania ich do swej armii, a nawet wszakże
nastąpiła intensyfikacja procesów kolonizacyjnych, co w dłuższej
perspektywie musiało zagrażać bytowi rodzimej ludności z znacznie
większym stopniu niż takie czy inne doraźne restrykcje.

Ogromne znaczenie dla procesów zachodzących w całym imperium
carskim w ostatnich dziesięcioleciach XIX w. miało zniesienie
poddaństwa w 1861 r. i zapoczątkowana tym aktem reforma
włościańska oraz reforma sądownictwa. Obie one na Północnym
Kaukazie zostały przeprowadzone z pewnym opóźnieniem i w
specyficznej formie.

Po zakończeniu wojny kaukaskiej i objęciu Północnego Kaukazu
działaniem reform, obszar ten stopniowo był wciągany w sensie
gospodarczym i społecznym w orbitę przemian kapitalistycznych
zachodzących w całym imperium. Jednakże do końca istnienia
państwa carskiego agrarny charakter tego regionu nie uległ
zmianie. Znacznemu pogłębieniu podlegał w tym czasie proces
pozbawiania rodzimej góralskiej ludności ziemi, co z kolei
owocowało jej migracją. Rozwijające stosunki kapitalistyczne
prowadziły do rozbicia tradycyjnych form gospodarowania i życia
społecznego, nadawały specyficzny kontekst zachowanym jeszcze
elementom rodowo-plemiennej struktury społecznej i organizacji życia.

Pełnemu opanowaniu podbitych terenów i stworzeniu korzystnych
warunków dla ich eksploatacji służyć miały posunięcia
administracyjne, w tym budowa nowej struktury zarządu tymi
ziemiami. 20 lutego 1860 r. został utworzony obwód terski, który
objął obszar Czeczenii i Inguszetii, a także Północną Osetię.
Obwód podzielono na okręgi: osetyński, inguski, kizlarski,
czeczeński, arguński, iczkeryjski i nagorny. W 1861 r. od obwodu
terskiego odłączono i przekazano do obwodu dagestańskiego szereg
aułów, m.in. Ukratl, Andy, Gumbet.

Dla ludów górskich ustanowiono specjalną formułę administracyjną
zwaną zarządem wojskowo-ludowym. Teoretycznie zarząd ten miał
łączyć pierwiastki administracji wojskowej dysponującej szerokimi
uprawnieniami z elementami samorządności lokalnej opartej
wybieralności niższej administracji i sędziów. W rzeczywistości
jednak dominacja scentralizowanej władzy wojskowej była
bezdyskusyjna. Istota zarządu wojskowo-ludowego polegała na tym,
że powierzono go oficerom liniowym, mianowanym teraz na
naczelników obwodów czy okręgów, którzy dysponowali prawem
zatwierdzania (lub nie) wybieranych przez ludność funkcjonariuszy
administracji miejscowej. Ci ostatni byli w pełni podporządkowani
swym wojskowym zwierzchnikom i nie mogli odegrać żadnej
samodzielnej roli.

Przejawem specyficznej, kolonialnej polityki na Północnym
Kaukazie był tryb rozciągania na ten obszar reform wprowadzanych
w Rosji. Północny Kaukaz nie został objęty tzw. reformą ziemską
wprowadzoną w Rosji w styczniu 1864 r., a więc nie wprowadzono na
interesującym nas obszarze ziemstw jako organów samorządu
terenowego w zakresie gospodarczym i częściowo administracyjnym.
Zapewne poważne znaczenie miały tu względy społeczne, a zwłaszcza
słabość obszarnictwa - dlatego też ziemstw nie wprowadzono także
na innych terenach: na wschód od Uralu i w guberniach
nadbałtyckich - ale dyskryminacyjny charakter tego posunięcia
wobec ludów kaukaskich był oczywisty. Podobny charakter miał
proces wdrażania na Północnym Kaukazie reformy sądowniczej
wprowadzonej ustawą carską z listopada 1864 r. W obwodzie terskim
przepisy sądowe wprowadzone przez tę reformę zaczęły obowiązywać
dopiero od 1871 r., a i to z ograniczeniami. Sprawami mniejszej
wagi zamiast sędziów pokoju i zgromadzeń sędziów pokoju, które to
instytucje wobec braku ziemstw w ogóle nie powstały, zajmowały
się sądy powstałe na gruncie dawnych sądów ludowych.

Wyrazem specyficznego traktowania rdzennych mieszkańców
Północnego Kaukazu i kolonialnej wobec nich polityki były
szczególne prawa wydawane w stosunku do nich. Długo po
zakończeniu wojny kaukaskiej, bowiem w 1883 r. wprowadzono zakaz
osiedlania się w miastach i słobodach obwodu terskiego "górali"
nie będących w służbie państwowej.

Administracja rosyjska starała się pozyskiwać niektóre grupy
rodzimej ludności, czyniąc pod ich adresem pewne gesty,
sprzyjające zresztą podsycaniu wewnętrznych animozji. Taki
charakter miała decyzja gen. Jewdokimowa, który w 1860 r. nakazał
zwrócić ziemie skonfiskowane przez Szamila góralom
współpracującym z Rosjanami. W tym samym czasie ziemie odebrane
Czeczenom posłużyły jako swego rodzaju nagroda dla
północnokaukaskiej arystokracji rodowej za jej wierność wobec
cara. Rozdysponowano na ten cel 11400 dziesięcin ziemi.

W tymże samym 1860 r. gen. Bariatynskij jako namiestnik Kaukazu
nakazał wydzielić 62 tys. dziesięcin dla Inguszów, co miało
zmniejszyć dramatyczny głód ziemi dotykający ten lud, ale było to
zdecydowanie zbyt mało, aby problem ów rzeczywiście. Z punktu
widzenia ostrości deficytu ziemi zakończenie wojny kaukaskiej nie
przyniosło zasadniczej zmiany i przez następne półwiecze
pozostawał on jednym z głównych problemów w tym regionie. W 1907
r. delegat do Dumy z obwodu terskiego w dramatycznym wystąpieniu
starał się zobrazować sytuację, wskazując, że poszczególni
Czeczeni dysponują areałami stanowiącymi często ledwie część
dziesięciny. W górskiej części Czeczenii, obejmującej 345 osiedli
i osad, zamieszkanej przez 98,1 tys. osób, na przełomie stuleci
na jednego mieszkańca przypadało średnio 0,3 dziesięciny gruntów
ornych i 0,9 dziesięciny pastwisk. W efekcie znaczna część
ludności rolniczej nie dysponowała środkami niezbędnymi do życia
i zmuszona była szukać innych źródeł utrzymania: dzierżawić
ziemię, podejmować pracę sezonową, niekiedy w oddalonych
rejonach, ewentualnie trwale migrować na równiny, co było
najefektywniejszym rozwiązaniem. Czeczeni podejmowali jednak tego
typu migrację - w przeciwieństwie np. do Osetyńców - na
stosunkowo niewielką skalę. Proces ten miał przy tym długotrwały,
powolny charakter, nie kumulował się w czasie, jak to miało
miejsce w przypadku niektórych innych ludów górskich.

Władze carskie współdziałanie z lojalnymi elitami miejscowymi
nadal uważały za skuteczny instrument umacniania swego panowania
nad podbitymi terytoriami. Jednakże bez porównania łatwiej o to
było w stosunku do grup etnicznych o wysokim stopniu
zróżnicowania społecznego (np. Kabardyjczycy czy Kumykowie) niż w
przypadku ludów o strukturze egalitarnej, do których zaliczali
się Czeczeni. Jednakże i w tym przypadku poprzez służbę w armii
czy administracji poszczególne osoby przenikały do szeregów
dziedzicznej szlachty. W zasadniczym kształcie utrzymał się
jednak porządek społeczny oparty na tradycyjnych normach, które
stopniowo dopiero miały ulec swoistej erozji.

Przemiany ludnościowe

Długoletnie działania wojenne prowadzone głównie na zachodnich i
wschodnich krańcach Północnego Kaukazu, reformy prowadzone w
latach 60., przesiedlenia ludności rodzimej do Turcji oraz napływ
osadników rosyjskich i ukraińskich - to były najważniejsze
zjawiska zmieniające układ stosunków ludnościowych i etnicznych w
tym regionie.

We wschodniej części Północnego Kaukazu zmiany wywołane wojną w
sposób szczególny dały o sobie znać na terenie Czeczenii,
zwłaszcza w jej zachodnich rejonach określanych mianem Małej
Czeczenii. Znaczna część ludności tej krainy w rezultacie działań
wojennych uciekła za Sunżę, w góry i lasy,

[Gość: Czeczen]

Czas rewolucji

Mimo wielu osiągnięć w pierwszych latach XX w. i dokonanych
reform państwo carskie było wewnętrznie słabe i nie mogło podołać
długotrwałemu wysiłkowi militarnemu w toku I wojny światowej.
Rewolucja i abdykacja cara Mikołaja II w lutym 1917 r. uruchomiły
proces rozpadu imperium, a Rząd Tymczasowy nie był w stanie
zapanować nad sytuacją. Na wielu obszarach administracja
państwowa faktycznie przestała istnieć, a władzę przejmowali
przedstawiciele lokalnych ośrodków politycznych.

Rozchwianie się systemu państwowego stworzyło okoliczności
sprzyjające wolnościowym dążeniom narodów ujarzmionych przez
carat, w tym i ludów Północnego Kaukazu. 5 marca w Groznym odbył
się wiec z udziałem ok. 7 tys. osób, w następstwie którego
powstała zdominowana przez mieńszewików i eserów rada delegatów
robotniczych, żołnierskich i kozackich, na polecenie której
aresztowano przedstawicieli władz carskich. 14 marca zgromadzenie
przedstawicieli czeczeńskiej ludności obwodu terskiego wybrało
Czeczeńską Radę Narodową, która uznała władzę Rządu Tymczasowego.
Na czele komitetu wykonawczego tej rady stanął Ahmedchan
Mutuszew. Chwiejna równowaga między siłami uznającymi Rząd
Tymczasowy a ruchem rad delegatów trwała do lata 1917 r. W lipcu
rozwiązany został 31. pułk piechoty będący oparciem groznieńskiej
rady delegatów, a następnie aresztowano członków tej ostatniej.
Równocześnie przebiegały procesy zmierzające do nadania
Północnemu Kaukazowi nowych form organizacji państwowej. W maju
we Władykawkazie odbył się I Kongres Północnego Kaukazu, na
którym ogłoszono powstanie Związku Zjednoczonych Górali
Północnego Kaukazu i Dagestanu. Wybrany został Centralny Komitet
z przedsiębiorcą naftowym z Czeczenii Topą Czermojewem na czele.
20 września 1917 r. II Kongres Północnego Kaukazu zatwierdził
projekt tymczasowej konstytucji państwa północnokaukaskiego,
które miało pozostać wszakże autonomiczną częścią Rosji. 11 maja
1918 r., w znacznie już zmienionej sytuacji, znalazły się w
Batumi pod turecka opieką, zwolennicy Czermowjewa ogłosili
niepodległość Federacyjnej Republiki Północnego Kaukazu, mającej
objąć terytoria od Dagestanu po Abchazję. Nowe państwo zostało
uznane przez Niemcy, Austro-Węgry oraz Turcję, która 8 czerwca
zawarła z nim układ sojuszniczy. Było to już jednak państwo,
którego władze nie kontrolowały żadnego terytorium, a o dalszym
rozwoju wydarzeń decydowały jednak inne czynniki: bolszewicy,
Kozacy i "biała" Armia Ochotnicza gen. Denikina. Wprawdzie we
wrześniu 1918 r., gdy Turcy wkroczyli do Dagestanu pozwolili tam
zainstalować się rządowi Czermojewa, któremu początkowo poparcia
udzieliły także poparcia brytyjskie siły interwencyjne. Jednak
gdy na Północnym Kaukazie znalazła się armia Denikina,
Brytyjczycy uznali, iż bardziej celowe będzie wspieranie
"białych" niż czeczeńskich narodowców i historia tego nurtu
praktycznie dobiegła końca.

Obok wspomnianych liberalnych narodowców w walce o panowanie nad
Północnym Kaukazem istniały jeszcze cztery inne siły
polityczno-wojskowe: 1) "biali" reprezentowanych przede wszystkim
przez Armię Ochotniczą Denikina, 3) Kozacy wspomagani przez
rosyjskojęzycznych mieszkańców Północnego Kaukazu, 4)
tradycjonalistycznie nastawieni górale, którym przewodzili
liderzy religijni, 5) bolszewicy. Niektóre z tych nurtów
wchodziły okresowo ze sobą w sojusze, walcząc z innymi.

Doniosłe zjawiska zachodziły w wojskach kozackich, które zostały
objęte przez procesy demokratyzacyjne zainicjowane w wyniku
zwycięstwa rewolucji lutowej. Kozacy zyskali prawo wybierania
swych dowódców - atamanów. Kozacy terscy po raz pierwszy dokonali
wyboru atamana 30 marca 1917 r. Został nim Michaił Karaułow,
rzecznik porozumienia z rodzimymi ludami i utworzenia wspólnego
rządu tersko-dagestańskiego. 20 października podpisano
porozumienie o utworzeniu Południowo-Wschodniego Związku Wojsk
Kozackich, Górali Kaukazu i Wolnych Ludów Stepów, obejmującego
wojska dońskie, kubańskie, terskie i astrachańskie oraz
liberalno-narodowy nurt północnokaukaski i kałmucki. Nieco
później przyłączyły się do Związku wojska uralskie i orenburskie.
Związek deklarował poparcie dla Rządu Tymczasowego, zapowiadał
walkę z anarchią i bolszewizmem oraz doprowadzenie do zwołania
konstytuanty, która miała rozstrzygnąć o formie rządów w
przyszłej Rosji, którą wyobrażano sobie jako demokratyczną
republikę federacyjną.

Równolegle przebiegały działania islamskiego nurtu
niepodległościowego, w którym istotną rolę znów odgrywało bractwo
nakszbandija. Kongres przywódców religijnych odbyty w listopadzie
1917 r. w aule Andy ogłosił szejka Hadżi al-Hoco (w rosyjskich
źródłach występującego jako Nadżmuddin Gocynskij) imamem
Dagestanu i Czeczenii. Było to wyrazem dążenia do stworzenia
niezależnego od Rosji organizmu państwowego pod sztandarami
religijnymi. Politycznym liderem tego nurtu stał się uwolniony z
syberyjskiej katorgi dargiński szejk Uzun Hadżi, zapowiadający
powstanie monarchii opartej na szariacie.

W końcu 1917 r. sytuację w obwodzie terskim charakteryzowała
daleko posunięta anarchia. Wielości inicjatyw i sił
uczestniczących w dokonujących się przemianach, towarzyszyło
rozprzężenie, którego głównym nosicielem były tysiące żołnierzy i
Kozaków powracających z frontu. Na licznych zgromadzeniach
rozbrzmiewały hasła wolności dla ludów Kaukazu i walki z
kontrrewolucją rzucane przez bolszewickich agitatorów. W takiej
atmosferze 26 grudnia 1917 r. przez dezerterów czy też maruderów
rosyjskich został zamordowany ataman Karaułow, a krótko potem
jego zastępca zginął z rąk Inguszów. Na nowego atamana Kozacy
wybrali Gierasima Wdowienkę, bezkompromisowego zwolennika
kozackiej niezależności i współpracy z Armią Ochotniczą. Wojska
kozackie nie były jednak wolne od wewnętrznych napięć. Wpływy
rewolucyjne znajdowały wyraz w tworzeniu się w poszczególnych
stanicach i oddziałach rad i komitetów rewolucyjnych, a z drugiej
strony większość Kozaków demonstrowała wolę obrony uświęconego
tradycją porządku, a zwłaszcza posiadanej ziemi.

Sytuacja istniejąca jesienią 1917 r. sprzyjała poczynaniom
bolszewików. Tysiące Kozaków i żołnierzy wracających z frontu
kaukaskiego było nosicielami buntu, niezadowolenia, czynnikiem
podatnym na radykalne hasła. 26 października 1917 r. w Groznym
ogłoszono powstanie władzy rad, a miejscowy garnizon został
rozbrojony. Aspiracje bolszewików spotkały się to jednak z
przeciwdziałaniem sił narodowych Czermojewa i Kozaków Karaułowa.
W grudniu podporządkowane im oddziały opanowały Grozny. Jednakże
nie na długo. Już w połowie stycznia władza przeszła w ręce
wojennego komitetu rewolucyjnego. 3 marca 1918 r. na zjeździe
ludów obwodu terskiego ogłoszono powstanie republiki radzieckiej.
Polityka bolszewików, zwłaszcza agrarna, wywołała zdecydowane
niezadowolenie Kozaków. Ziemie terskich stanic, położone wśród
ziem należących do górskich aułów, uznawane przez Kozaków za
okupioną krwią własność, a przez Czeczenów za łup grabieżców,
musiały w nowych warunkach stać się przedmiotem konfliktu. W
końcu I wojny światowej na obszarze zajmowanym przez Kozackie
Wojsko Terskie Kozacy stanowili tylko 20 % ludności, cywilni
osadnicy (głównie Rosjanie i Ukraińcy) także 20 %, zaś resztę
przedstawiciele rodzimej ludności, głównie Osetyńcy (17 %),
Czeczeni (16 %) i Kabardyjczycy (12 %). Bolszewicy stanęli więc w
obliczu dwóch podstawowych zagadnień: narodowego i agrarnego,
ściśle ze sobą splecionych. Pierwszy polegał na aspiracjach
rdzennych narodów do samostanowienia i stworzenia odrębnego
organizmu państwowego. Istotą problemu agrarnego był deficyt
ziemi uprawnej i pastwisk silnie odczuwany przez owe ludy, a
będący w poważnej mierze następstwem grabieży dokonanej w okresie
podboju i panowania carskiego, której beneficjantami byli głównie
Kozacy. Dążenie bolszewików do pozyskania górskich ludów
Północnego Kaukazu i równoczesne poszukiwanie oparcia w biedocie
wiejskiej były c

[Gość: Czeczen]

Radziecka autonomia

Górska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka

Jeszcze nie skończyło się powstanie Said-beka, gdy w styczniu
1921 r. we Władykawkazie odbył się zjazd przedstawicieli ludów
północnokaukaskich, na którym rząd Rosji Radzieckiej
reprezentował Józef Stalin, ludowy komisarz spraw
narodowościowych. Bolszewicy pragnęli przede wszystkim uznania
przez górali władzy radzieckiej i zgody na ich pozostanie w
ramach nowego państwa rosyjskiego. Już w listopadzie 1920 r. na
kongresie ludów Dagestanu Stalin dał przykład daleko idącej
ugodowości wobec oczekiwań muzułmanów, stwierdzając, iż Dagestan
musi być rządzony zgodnie z tradycjami i deklarując, że władza
radziecka nie miała nic przeciwko szariatowi. W imię osiągnięcia
tego celu Stalin gotów był zaakceptować także żądania
sformułowane we Władykawkazie: daleko idącej autonomii republiki
górskiej, oparcia jej porządku na zasadach szariatu i
nieingerencji władz centralnych w życie wewnętrzne. Autonomia
miała być zatem socjalistyczna w formie, a islamska w treści, co
trudno było uznać za rozwiązanie trwałe. Drugim ważnym elementem
porozumienia była deklaracja zwrotu rdzennym mieszkańcom
Północnego Kaukazu ziemi, którą utracili pod carskim panowaniem.
Stalin zapowiedział też amnestię dla powstańców, którzy
niezwłocznie złożą broń. Uzyskawszy zgodę na takie warunki,
zgromadzeni uznali zwierzchnią władzę rządu rosyjskiego,
powołując do życia Górską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę
Radziecką jako część Rosyjskiej FSRR. W skład republiki weszło
sześć okręgów narodowościowych: Czeczenia, Inguszetia, Osetia,
Kabarda, Bałkaria i Karaczaj. Dagestan stał się odrębną republiką
autonomiczną. Formalnie Górska Autonomiczna Socjalistyczna
Republika Radziecka została utworzona na podstawie dekretu WCIK z
20 stycznia 1921 r. Akt ten wpisywał się w proces nadawania
państwowości radzieckiej nowego kształtu. Odniósłszy zwycięstwo w
wojnie domowej, bolszewicy przystąpili do regulowania zagadnień
ustrojowych - w tym relacji między odrębnymi dotąd republikami -
i ustalenie zasad polityki narodowościowej. Początek nowego etapu
tej ostatniej stanowiły uchwały X Zjazdu RKP(b) w marcu 1921 r..
Polityka ograniczonego respektowania odrębności narodowych i
wiązania partii komunistycznej z miejscowymi grupami etnicznymi
(korenizacja) współbrzmiała z Nową Polityką Ekonomiczną (NEP).
Korenizacja oznaczała obsadzanie partyjnych i państwowych
stanowisk kierowniczych na terenach zamieszkanych przez daną
narodowość przedstawicielami tejże narodowości. Równocześnie do
instytucji państwowych i społecznych wprowadzano języki narodów,
wśród których te instytucje działały, tworzono warunki dla
rozwoju i upowszechniania narodowej oświaty i kultury. Polityka
ta zakładała utrzymanie już istniejącej i rozbudowę autonomii
narodowych, tworzenie odpowiednich struktur administracyjnych w
formie obwodów i republik.

W istniejącym wówczas układzie państwowości radzieckiej
dominującą pozycję zajmowała Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna
Republika Radziecka (RFSRR). Obok niej istniały państwa
radzieckie na Ukrainie, Białorusi, w Azerbejdżanie, Gruzji,
Armenii, a nadto Republika Dalekowschodnia i dwie republiki
środkowoazjatyckie: Chorezmijska i Bucharska. W sierpniu 1922 r.
KC RKP(b) powołał komisję do opracowania projektu konstytucji
przyszłego państwa. Przygotowany pod przewodnictwem Stalina
projekt rezolucji o wzajemnych stosunkach RFSRR z pozostałymi
republikami przewidywał wejście Ukrainy, Białorusi, Azerbejdżanu,
Gruzji i Armenii w skład RFSRR na zasadach autonomii, zaś
przyszłość Buchary, Chorezmu i Republiki Dalekowschodniej miała
zostać rozstrzygnięta później. Projekt ów spotkał się ze
sprzeciwem Lenina, który - bardziej wyczulony na praktyczne
znaczenie kwestii narodowej w polityce bolszewickiej -
przedstawił odmienną formułę. W myśl projektu Lenina,
zatwierdzonego przez KC 6 października 1922 r., na podstawie
umowy między istniejącymi republikami powstać miał Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) jako państwo
związkowe. Stalinowi i jego poplecznikom (m.in. Sergo
Ordżonikidze i Feliks Dzierżyński), udało się wszakże
przeforsować połączenie 13 grudnia 1922 r. Gruzji, Azerbejdżanu i
Armenii w Federację Republik Zakaukaskich, co osłabiło pozycję
Gruzji i tamtejszej partii komunistycznej. Faktycznym
wielkorządcą Zakaukazia jako szef Biura Zakaukaskiego WKP(b)
został Ordżonikidze. Być może gwałtowność krytyki ze strony
Lenina i zagrożenie pozycji w kierownictwie partyjnym
spowodowały, iż Stalin taktycznie zmienił front i w ciągu kilku
następnych lat publicznie starał się przedstawić jako
najzagorzalszy realizator stanowiska leninowskiego.

Utworzona w rezultacie niecodziennego kompromisu Górska ASRR nie
istniała zbyt długo. Postępująca stabilizacja władzy komunistów
stwarzały warunki do bardziej już zdecydowanej polityki wobec
buntowniczych górali, a pamięć o nieodległej przeszłości
nakazywała wyeliminować ewentualne niebezpieczeństwa mogące
zrodzić się z jedności ludów górskich. Doświadczenia kolonialnej
polityki antagonizowania podbitych ludów kontynuowano teraz pod
hasłami realizacji ich interesów. Wyrazem tej polityki było
wydzielanie odrębnych obwodów autonomicznych, formalnie mających
realizować zasady samorządu poszczególnych grup etnicznych.
Rozpad Górskiej ASRR zapoczątkowało utworzenie na podstawie
postanowienia WCIK z 1 września 1921 r. Kabardyjskiego Obwodu
Autonomicznego. 12 stycznia 1922 r. WCIK przyjął następne
postanowienie na mocy którego ziemie zamieszkałe przez Karaczajów
weszły w skład Karaczajo-Czerkieskiego Obwodu Autonomicznego, zaś
16 stycznia 1922 r. Kabardyjski Obwód Autonomiczny przekształcony
został w Kabardyjsko-Bałkarski Obwód Autonomiczny. Rok później,
17 stycznia 1923 r. z dotychczasowego okręgu czeczeńskiego oraz
części okręgu sunżeńskiego utworzono Czeczeński Obwód
Autonomiczny. Kadłubowa już Górska ASRR formalnie została
zlikwidowana 7 lipca 1924 r.

Pozory stabilizacji

Stłumienie powstania z lat 1920-1921 tylko częściowo
ustabilizowało sytuację w Czeczenii. W obrębie nowej elity władzy
sporą grupę stanowili przedstawiciele radykalnej inteligencji,
którzy poparli bolszewików od pierwszych dni rosyjskiej
rewolucji, atrakcyjne bowiem były dla nich hasła prawa narodów do
samookreślenia się i awansu mas ludowych. Podobne zjawisko
wiązania się radykalnych społecznie nacjonalistów z bolszewikami
występowało wówczas na całym Kaukazie i w Azji Środkowej. Ludzie
ci byli gotowi akceptować autonomię Północnego Kaukazu w ramach
socjalistycznej federacji, do pewnego stopnia byli nawet otwarci
na ograniczoną rusyfikację, zwłaszcza w sferze politycznej,
troszczyli się jednak o rodzimą kulturę i poszanowanie narodowej
odrębności. Choć związali się z bolszewikami, to w ich postawach
ideologicznych obecne były pierwiastki islamskie i radykalne
społecznie formy nacjonalizmu. W Dagestanie do tej grupy należeli
m.in. N.Samurskij i D.Korkmasow, w Czeczenii - T.Elderchanow,
D.Tokajew, K.Oszajew, D.Arsanukajew, w Inguszetii - I.Małsagow, i
I.Ziazikow. Ludziom tym sprzyjała polityka korienizacji, która
nakazywała dbać o odpowiedni odsetek miejscowej ludności we
władzach partyjnych i państwowych. Ich poglądy mogły być
ujawniane, a władze w Moskwie podkreślały swoistość sytuacji na
Północnym Kaukazie i potrzebę dostosowania do niej taktyki
komunistów. Oznaczało to także kompromisową postawę wobec wpływów
islamskich. Antyreligijna kampania propagandowa podjęta w końcu
1920 r. przez przybyłych z Rosji komunistów została zahamowana.
Już jednak rok 1923 przyniósł narodowo zorientowanym elitom
komunistycznym ostrzeżenie. Na Północnym Kaukazie zapoczątkowana
została kampania antyreligijna, której elementem była likwidacja
sądów szariackich. Coraz podejrzliwiej odnoszono się do
nierosyjskich członków partii komunistycznej. Na XII zjeździe
RKP(b) zaatakowano muzułmańskich narodowy

[Gość: Czeczen]

Deportacja narodu czeczeńskiego

Tlący się cały czas opór ludów północnokaukaskich ponownie
zintensyfikował się w 1939 r., najpierw w Bałkarii i Karaczaju, a
od wiosny 1940 r. także w Czeczono-Inguszetii, gdzie nasiliły się
działania zbrojnych grup, zwłaszcza w górach. Wybuch wojny
niemiecko-radzieckiej i szybkie postępy wojsk hitlerowskich stały
się czynnikiem stymulującym zachowania znacznej części narodów
Północnego Kaukazu. Perspektywa niemieckiego zwycięstwa stwarzała
im nadzieję na zmianę dotychczasowego położenia i zniesienia
zależności od Moskwy. Część aktywnych politycznie środowisk
podjęła współpracę z Niemcami, gdy ci znaleźli się na Północnym
Kaukazie w wyniku letniej ofensywy w 1942 r. Czeczeno-Inguska
ASRR w znacznej większości znalazła się poza zasięgiem
niemieckiej okupacji. Nasiliły się tam wszakże działania grup
zbrojnych występujących przeciw władzy radzieckiej, a także
oddziałów dywersyjnych przerzucanych przez linię frontu. Dużą
skalę osiągnęła dezercja z Armii Czerwonej. Także po zatrzymaniu
naporu niemieckiego i po przejściu Armii Czerwonej do ofensywy
zagrożenie na terenie Czeczeno-Inguszetii władze uważały za
poważne, przy czym częstokroć okazywało się, iż działania
traktowane jako antyradzieckie czy "bandyckie" były w dużej
mierze aktami rozpaczy ze strony ludzi niewinnie represjonowanych.

Do góry


Przygotowania do deportacji

Robert Conquest, powołując się na płk. Tokajewa, który miał
dostęp do informacji z najwyższych kręgów władzy, twierdzi, że
decyzja wysiedlenia Czeczeńców została podjęta wstępnie na
wspólnym posiedzeniu Biura Politycznego KC WKP(b) i naczelnego
dowództwa już 11 lutego 1943 r. Uznano jednak wówczas, że z jej
wykonaniem należało zaczekać aż front odsunie się dalej od
Kaukazu. Do prac przygotowawczych przystąpiono jesienią tegoż
roku. W październiku grupa specjalistów z zastępcą ludowego
komisarza bezpieczeństwa państwowego Bogdanem Kobułowem na czele
została skierowana do Czeczeno-Inguskiej ASRR w celu zbadania
sytuacji i zebrania materiałów dotyczących antyradzieckiej
aktywności. Efektem jej prac była Notatka sprawozdawcza o
sytuacji w rejonach Czeczeno-Inguskiej ASRR, szczegółowo
informująca o strukturze ludności, położeniu gospodarczym,
działalności instancji partyjnych, życiu religijnym społeczeństwa.

W listopadzie 1943 r. zastępca ludowego komisarza spraw
wewnętrznych ZSRR W.W.Czernyszow przeprowadził naradę naczelników
zarządów NKWD Kraju Ałtajskiego i Kraju Krasnojarskiego oraz
obwodów omskiego i nowosybirskiego. Uczestniczyli w niej także
przewodniczący komitetów wykonawczych tych jednostek
administracyjnych. Na naradzie owej dokonano wstępnego
oszacowania ilość osób mających podlegać planowanemu
przesiedleniu oraz określono sposób ich rozmieszczenia
deportowanych. Postanowiono, że do Kraju Ałtajskiego, Kraju
Krasnojarskiego i do obwodu omskiego zostanie skierowanych po
35-40 tys. ludzi, natomiast 20 tys. osób zamierzano wysłać do
obwodu nowosybirskiego. Następnym posunięciem nakazanym przez
Berię było skierowanie do republiki grup operacyjnych,
składających się z 8-12 osób każda, które na miejscu miały
szczegółowo rozpracować poszczególne elementy operacji.
Sporządzano spisy ludności, ustalano stan dróg, rozpoznawano
leśne dukty i szlaki górskie, którymi ewentualnie mogliby uciekać
deportowani. Oficjalnie pojawienie się tych grup uzasadniano
procesem ujawniania się i "legalizacji" członków zbrojnych grup i
współpracowników niemieckich okupantów. 18 listopada Beria
zatwierdził plan działań operacyjnych związanych z
przygotowaniami do przewidywanej deportacji. Plan ten przewidywał
m.in. wprowadzenie w górskie rejony republiki znacznych sił wojsk
NKWD pod szyldem zwykłych oddziałów Armii Czerwonej, prowadzących
jakoby ćwiczenia w warunkach górskich.

Do góry


Dekret

Ostatecznie plan przymusowego przesiedlenia został opracowany w
połowie grudnia 1943 r. W stosunku do pierwotnych zamierzeń w
istotny sposób zmieniono przewidywane miejsca osiedlenia
deportowanych. Zrezygnowano z wysyłania ich do wcześniej
wskazywanych obwodów i krajów, lecz postanowiono skierować do
Kazaskiej SRR. Przewidywano użycie 14 200 wagonów i 1 000
platform, co samo w sobie określało rozmach projektowanej
operacji. Przyjęto, że przesiedleńcy będą mogli zabrać po 500 kg
bagażu na rodzinę.

29 stycznia Beria zatwierdził "Instrukcję o trybie
przeprowadzenia wysiedlenia Czeczeńców i Inguszów" i jednocześnie
powołał kierownictwo operacji w składzie: pierwszy zastępca
ludowego komisarza spraw wewnętrznych Siergiej Krugłow, zastępcy
ludowego komisarza spraw wewnętrznych Iwan Sierow i Arkadij
Appołonow oraz zastępca ludowego komisarza bezpieczeństwa
państwowego Bogdan Kobułow. To zestawienie nazwisk i rang
dowodziło jak wielką wagę kierownictwo ZSRR przywiązywało do
planowanej operacji.

Formalną decyzję o likwidacji Czeczeno-Inguskiej ASRR i
przesiedleniu jej czeczeńskich i inguskich mieszkańców podjął
Państwowy Komitet Obrony dopiero 31 stycznia 1944 r., a więc w
momencie, gdy przygotowania do deportacji były bliskie
zakończenia. Natomiast odpowiedni dekret Prezydium Rady
Najwyższej ZSRR wydało 7 marca 1944 r., a zatem już po
przeprowadzeniu całej operacji wysiedleńczej. Dekret ów zawierał
postanowienie o przesiedleniu wszystkich Czeczeńców i Inguszów
mieszkających na terytorium Czeczeno-Inguskiej ASRR (a także w
przylegających do niej rejonach) do innych części ZSRR, oraz o
likwidacji samej tej republiki. Rada Komisarzy Ludowych ZSRR
została zobowiązana do przydzielenia wysiedlonym ziemi w nowych
miejscach zamieszkania oraz do udzielenia im pomocy w
zagospodarowaniu się. Dekret ów uzasadniał powzięte decyzje tym,
że w czasie wojny, a zwłaszcza w okresie niemieckich działań na
Kaukazie, liczni Czeczeńcy i Ingusze zdradzili ojczyznę,
przechodzili na stronę faszystów, wstępowali do oddziałów
dywersyjnych i zwiadowczych kierowanych przez Niemców na tyły
Armii Czerwonej, tworzyli na polecenie Niemców zbrojne bandy w
celu walki przeciw władzy radzieckiej, a także tym, że na
przestrzeni wielu lat liczni Czeczeńcy i Ingusze uczestniczyli w
antyradzieckich wystąpieniach zbrojnych i miast zajmować się
uczciwą pracą podejmowali bandyckie napady na kołchozy sąsiednich
obwodów, grabiąc i zabijając wielu ludzi. Wiele światła na
rzeczywiste motywy decyzji o deportacji rzuca raport Sz.
Cerietelego, kierującego w republice czeczeno-inguskiej
zwalczaniem "bandytyzmu". Informował on Berię: "W ciągu sześciu
miesięcy przed wysiedleniem działalność bandycko-powstańcza sił
antyradzieckich w Czeczenii i Inguszetii była niemal całkowicie
sparaliżowana, zarówno na drodze legalizacji, jak i likwidacji
dużych band [...]". Z tegoż dokumentu wynika zresztą, że skala
owego "bandytyzmu" była w istocie niewielka: od września 1942 r.
do lutego 1944 r. zlikwidowano 87 grup liczących 720 członków, w
toku tych operacji zabito 24 osoby, aresztowano 191,
zalegalizowano 505 osób.
17 lutego 1944 r. Ławrientij Beria poinformował Państwowy Komitet
Obrony, że przygotowania do operacji deportacyjnej dobiegały
końca. Na listach przewidzianych do wywiezienia znajdowało się
453 486 osób. Było to więc o ok. 40 tys. mniej niż przewidywano w
grudniu.

Do góry


Deportacja

Do jej przeprowadzenia i zabezpieczenia ściągnięto z innych
obwodów 19 tys. funkcjonariuszy NKWD, NKGB i "Smiersza", 100 tys.
oficerów i żołnierzy wojsk NKWD, z których część brała wcześniej
udział w wysiedlaniu Karaczajów i Kałmuków. Przygotowano
odpowiednią ilość koni, wyremontowano niezbędne odcinki dróg i
mostów. Jeszcze na początku stycznia 1944 r. do osad czeczeńskich
i inguskich przybyły pododdziały wojskowe, rzekomo w celu
zwalczania band i odbywania ćwiczeń, faktycznie dla rozpoznania
lokalnej sytuacji oraz dokładnego przygotowania się do operacji
wysiedleńczej.

O przygotowywanej operacji wiedzieli nie tylko jej projektanci i
przyszli realizat

Uwolnienie z zesłania

[Gość: Czeczen]

Śmierć Stalina otworzyła nowy etap w życiu ZSRR, także w polityce
wobec osób i grup wcześniej represjonowanych. 27 marca 1953 r.
Prezydium Rady Najwyższej ZSRR wydało dekret o amnestii, na
podstawie którego uwolniono skazanych na kary do 5 lat za
przestępstwa służbowe, gospodarcze i niektóre wojskowe, a także
kobiety ciężarne oraz matki małych dzieci, osoby nieletnie, w
podeszłym wieku i nieuleczalnie chore. Amnestia praktycznie nie
objęła natomiast skazanych za przestępstwa polityczne. Nastąpił
gwałtowny spadek liczby obozów i przetrzymywanych w nich
więźniów. O ile na początku marca 1953 r. istniało 175 obozów i
oddziałów obozowych, to na początku maja pozostało 81, a do końca
1953 r. liczba ich spadła do 68. Zmalała również liczba więźniów
GUŁag: l stycznia 1953 r. było ich 2472247, a l lipca pozostało
1044420. Zjawiska te były nie tylko rezultatem politycznej zmiany
wynikającej ze śmierci dyktatora, ale także kryzysu w jakim na
początku lat 50. znalazł się system ekonomiczny oparty na pracy
przymusowej. MWD, które zwłaszcza w latach 40. stało się potężnym
resortem gospodarczym, nie radziło sobie z rosnącymi zadaniami.
System obozowy zamiast przynosić dochody wymagał stałego
dofinansowania z budżetu państwa. Niewydajna okazała się też
praca przymusowa zesłańców. 1 stycznia 1953 r. na specjalnym
osiedleniu pozostawało w sumie 2753 tys. osób, w tym m.in. 498,5
tys. zesłańców z Północnego Kaukazu. Zmiany zapoczątkowane w
atmosferze zrodzonej po śmierci Stalina i aresztowaniu w czerwcu
1953 r. Ławrientija Berii zaowocowały rozluźnieniem reżimu
zesłańczego. 5 lipca 1954 r. Rada Ministrów ZSRR przyjęła
postanowienie O zdjęciu niektórych ograniczeń w prawnym położeniu
specjalnych przesiedleńców, w którym stwierdzano, że w związku z
przemianami zachodzącymi w kraju ustąpiła konieczność stosowania
ograniczeń przyjętych wcześniej. Osobom pozostającym w rejestrach
specjalnych przesiedleńców, zajmującym się pracą społecznie
użyteczną, przyznano prawo wyboru miejsca zamieszkania w
republice (kraju, obwodzie), do którego zostali wysiedleni
(musieli jednak potwierdzić fakt zmiany miejsca zamieszkania w
organie prowadzącym rejestr zesłańców w miejscu, które opuszczali
i w nowym miejscu pobytu) i prawo swobodnego przemieszczania się
po całym obszarze ZSRR na podstawie delegacji służbowych.
Obowiązek rejestrowania się w lokalnych organach MWD został
ograniczony do jednokrotnego w roku. Na podstawie tego
postanowienia ze specjalnego osiedlenia zostały zwolnione
wszystkie dzieci poniżej 16 roku życia, a także starsze, o ile
kształciły się. W efekcie ogólna liczba specjalnych osiedleńców
zmniejszyła się o ok. 1/3, jakkolwiek miało to w dużym stopniu
czysto formalny charakter, bowiem zwłaszcza dzieci młodsze w
ogromnej większości nadal pozostawały wraz z rodzicami w
miejscach zesłania. 13 lipca 1954 r. Prezydium Rady Najwyższej
ZSRR uchwaliło kolejny dekret w sprawie specjalnych
przesiedleńców. Tym razem zniesiono obowiązywanie dekretu z 26
listopada 1948 r. o odpowiedzialności karnej za ucieczki z miejsc
przymusowego osiedlenia. Dalsze zmiany statusu prawnego
specjalnych osiedleńców znoszące nałożone na nich wcześniej
ograniczenia nastąpiły w marcu 1955 r. 10 marca Rada Ministrów
ZSRR przyjęła uchwałę o wydaniu paszportów specjalnym
osiedleńcom, a 23 marca o powoływaniu ich do służby wojskowej na
ogólnych zasadach. 9 maja tegoż roku Prezydium KC KPZR przyjęło
postanowienie o skreśleniu z rejestrów zesłańczych członków i
kandydatów tej partii oraz członków ich rodzin, natomiast 24
listopada Rada Ministrów ZSRR podjęła decyzję o zwolnieniu
uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej i członków rodzin
poległych na jej frontach, a także osób nagrodzonych orderami i
medalami radzieckimi. Wszystkie te akty prawne, choć zmieniały
losy tysięcy zesłańców, cechowała połowiczność i lęk przed
zasadniczymi decyzjami dotyczącymi całych zbiorowości, te bowiem
musiałyby postawić na porządku dziennym zagadnienie zasadności
zastosowanych w przeszłości represji. To zaś mogło prowadzić do
niebezpiecznych pytań o naturę całego systemu sprawowania władzy
w ZSRR.

Osoby, wobec których znoszono ograniczenia wynikające ze statusu
zesłańczego nie uzyskiwały prawa do powrotu w rodzinne strony.
Podejmowano jednak działania mające sprzyjać odbudowie życia
kulturalnego represjonowanych narodów. W 1955 r. zaczął ukazywać
się tygodnik w języku czeczeńskim przeznaczony dla przebywających
w Kazachstanie Czeczenów. W listopadzie tegoż roku podjął
działalność teatr czeczeno-inguski, a w grudniu 1956 r.
kazachstańskie radio zapowiedziało podjęcie przez państwowe
wydawnictwo druku książek w języku czeczeńskim. Działania te
miały bez wątpienia wykazać, iż możliwy był rozwój życia
narodowego Czeczenów i Inguszów w miejscach przymusowego
osiedlenia, miały przeciwdziałać ich żywiołowemu powrotowi do
ojczyzny.

Przemawiając na XX zjeździe KPZR N.S.Chruszczow potępił masowe
deportacje zastosowane z inicjatywy Stalina wobec Czeczenów,
Inguszów, Karaczajów, Bałkarów i Kałmuków. Uznał je za "brutalne
pogwałcenie podstawowych leninowskich zasad polityki
narodowościowej państwa radzieckiego". Chruszczow całkowicie
pominął jednak inne deportacje, ani słowem nie napomknął o skali
tych represji i liczbie ofiar.

Przedstawicieli deportowanych w całości grup narodowych zaczęto
skreślać z rejestru zesłańców od końca 1955 r., a więc jeszcze
przed XX zjazdem KPZR. 13 grudnia 1955 r. stosowna decyzja
zapadła wobec Niemców (zwolniono 695 tys. osób), na co
niewątpliwy wpływ miało uregulowanie stosunków dyplomatycznych
między ZSRR a Republiką Federalną. 17 marca 1956 r. zwolniono z
zesłania Kałmuków. W obu przypadkach wykluczono możliwość
zwrócenia zwalnianym zesłańcom skonfiskowanego mienia i ich
powrotu do ojczystych stron. W marcu 1956 r. status zesłańczy
został zniesiony wobec Greków, Bułgarów i Ormian z Krymu, w
kwietniu wobec Tatarów krymskich, Bałkarów, Turków
meschetyńskich, Kurdów i Ormian z Gruzji, ale wszystkim im
zabroniono początkowo powrotu w ojczyste strony. Dopiero 9
stycznia 1957 r. Prezydium Rady Najwyższej ZSRR postanowiło
przekształcić Czerkieski Obwód Autonomiczny w
Karaczajsko-Czerkieski Obwód Autonomiczny, a Kabardyjską ASRR w
Kabardyjsko-Bałkarską ASRR.

16 lipca 1956 r. Prezydium Rady Najwyższej ZSRR wydało dekret
uwalniający ze specjalnego osiedlenia Czeczenów, Inguszów,
Karaczajów i członków ich rodzin. Dekret ów zawierał
stwierdzenie, iż "istniejące ograniczenia w sytuacji prawnej
znajdujących się na specjalnym osiedleniu Czeczenów, Inguszów,
Karaczajów i członków ich rodzin, wysiedlonych w okresie Wielkiej
Wojny Ojczyźnianej z Północnego Kaukazu, nie są w dalszym ciągu
nieodzowne". Taka formuła nie podważała zasadności poprzedniej
sytuacji czyli istnienia tych ograniczeń, a tym bardziej samej
decyzji o przesiedleniu. Był to pod tym względem krok wstecz w
stosunku do ocen zaprezentowanych przez Chruszczowa na niedawnym
zjeździe partii komunistycznej. Dekret nakazywał wykreślenie
Czeczenów, Inguszów i Karaczajów z rejestrów specjalnych
osiedleńców, zastrzegając jednocześnie, iż nie pociągało to za
sobą zwrotu im mienia skonfiskowanego przy wysiedleniu i prawa do
powrotu do miejsc, z których byli wysiedleni. W następstwie
takich zapisów dekretu od zwalnianych z zesłania wymagano
podpisywania oświadczeń, że przyjmują do wiadomości zakaz powrotu
do ojczystych stron i nie będą domagać się zwrotu skonfiskowanego
mienia. Zesłańcy masowo odmawiali tego rodzaju deklaracji. W
październiku 1956 r. MWD Kazaskiej SRR informowało MWD ZSRR, że w
Kazachstanie na 195911 skreślonych z rejestru specjalnych
przesiedleńców Czeczenów, Inguszów i Karaczajów 55117 osób
odmówiło podpisu pod oświadczeniami. W Kirgizji spośród 47889
zwolnionych Czeczenów, Inguszów i Karaczajów podobne stanowisko
zajęło 20735 osób.

Ponowne utworzenie Cz-I ASRR

Kremlowscy przywódcy zdawali sobie sprawę z dążeni

Czeczeński ruch narodowy

[Gość: Czeczen]

Od pieriestrojki do upadku ZSRR

Czeczeński ruch narodowy

11 marca 1985 r. Biuro Polityczne KC KPZR postanowiło obowiązki
sekretarza generalnego KC powierzyć Michaiłowi Gorbaczowowi. Nowy
przywódca ZSRR początkowo większą śmiałością wykazywał się w
sprawach międzynarodowych. W polityce wewnętrznej koncentrował
uwagę na ożywieniu gospodarki i dopiero logika podjętych działań
doprowadziła go do reform ogarniających całą strukturę systemu.
Gorbaczow doprowadził do poszerzenia swobody publicznej
wypowiedzi, było to bowiem nieodzowne dla uruchomienia
społecznych inicjatyw w zakresie zmian gospodarczych i wywarcia
nacisku na zmurszały aparat partyjno-państwowy. Środowiska
demokratyczne niezwłocznie to wykorzystały, a narastająca fala
społecznej krytyki wypełniła to pole tłumionymi przez
dziesięciolecia treściami. W warunkach głasnosti i pierestrojki
niemal nieuniknione było ujawnienie się rozmaitych problemów
narodowych i konfliktów etnicznych. Wbrew oficjalnej tezie jakoby
kwestie te zostały w ZSRR rozwiązane, problem narodowościowy
"stał się jednym z trzech głównych czynników - obok klęski
ekonomicznej i upadku ideologii - które doprowadziły do rozkładu
systemu". W wielu republikach związkowych i autonomicznych w
miejscowych elitach partyjnych pojawili się funkcjonariusze o
rodzimym pochodzeniu, którzy w epoce breżniewowskiej stabilizacji
kadr zyskali pole do zbudowania nieformalnych układów (także w
stosunkach z Moskwą) czyniących z nich na wpół feudalnych
władców. Wielu z nich wykazało później skłonności
separatystyczne, gdy tylko zachodzące procesy społeczne ukazały
im perspektywę mobilizacji zaplecza i ugruntowania władzy pod
takimi właśnie hasłami. Z drugiej strony dążenia narodowe
poszukiwały form wyrazu w ruchach odwołujących się do klasycznych
haseł nacjonalistycznych, choć wyrastających głównie z chęci
odrzucenia pęt systemowych. Jawność pozwoliła rozlać się dyskusji
o niedawnej i odleglejszej przeszłości, o zbrodniach popełnionych
na całym społeczeństwie i na poszczególnych grupach etnicznych, o
terrorze, głodzie, zakłamaniu propagandy, o niszczeniu pomników
kultury i ekologicznej dewastacji kraju. W tych warunkach
powróciła sprawa narodów represjonowanych w czasach
stalinowskich. Rada Najwyższa ZSRR (RN ZSRR) 14 listopada 1989 r.
uchwaliła deklarację O uznaniu za bezprawne i przestępcze aktów
represji wobec narodów podlegających przymusowemu przesiedleniu i
zapewnieniu ich praw, w której dokonano prawnej i politycznej
rehabilitacji tych narodów.

Tymczasem lawinowo poczęły ujawniać się konflikty etniczne. W
maju 1985 r. doszło do zamieszek między młodymi Jakutami a
Rosjanami w Jakucku, które przerodziły się w demonstracje pod
hasłami "Jakucja dla Jakutów" i "Precz z Rosjanami". W grudniu
1986 r. wojska wewnętrzne rozpędzały w Ałma-Acie demonstracje
Kazachów przeciw powołaniu na stanowisko I sekretarza
Komunistycznej Partii Kazachstanu Rosjanina w miejsce Kazacha
(zginęły 3 osoby, ponad 1200 wymagało pomocy medycznej. Latem
1987 r. nasiliły się działania Tatarów krymskich, zabiegających o
przywrócenia autonomii na Krymie. Obszarem szczególnego nasilenia
napięć etnicznych okazał się region kaukaski. Już w 1987 r.
eksplodował stary konflikt między Ormianami i Azerami na tle
przynależności Nagornego Karabachu, który - przy mało
konstruktywnej postawie Moskwy - rozwinął się w następnych latach
w starcia, pogromy, wypędzenia ludności i otwartą wojnę między
Armenią a Azerbejdżanem. Polityczna gra Moskwy stała się ważkim
stymulatorem wybuchu konfliktu w Abchazji, co walnie podsyciło
gruziński ruch narodowy i jego separatystyczne wobec Rosji
tendencje. W kwietniu 1989 r. w Tbilisi doszło do masakry
niepodległościowej demonstracji gruzińskiej. We wszystkich trzech
republikach zakaukaskich na porządku dziennym stanęła kwestia
niepodległości. Władze centralne usiłowały reagować na zachodzące
zjawiska stosując różne kombinacje środków gospodarczych,
politycznych i wojskowych, sięgały także po inspirowanie
wystąpień wewnętrznych "kontrregionów", tzn. grup etnicznych
związanych z określonymi terytoriami w obrębie republik
zgłaszających aspiracje niepodległościowe, np. Abchazji i Osetii
Południowej w Gruzji, czy Naddniestrza w Mołdawii. W podobnym
kierunku, choć w łagodniejszych, legalistycznych formach,
rozwijało się dążenie do restytucji suwerenności republik
nadbałtyckich. W 1988 r. ukształtowały się tam fronty ludowe,
jednoczące działaczy antykomunistycznych i zorientowanych
reformatorsko członków partii. Odniosły one znaczące sukcesy w
wyborach do republikańskich rad najwyższych w marcu 1990 r. Hasła
suwerenności przekształciły się wówczas w dążenie do oderwania od
ZSRR. Szczególne znaczenie miało proklamowanie przez nowo wybrany
parlament litewski niepodległości w dniu 11 marca 1990 r. Był to
precedensowy krok, otwierający nowy etap rozwoju kwestii
narodowej w ZSRR.

Kierownictwo centralne, miotając się w poszukiwaniu metod
rozwiązania tych konfliktów, szybko traciło wpływ na ich realny
przebieg, a próby jego odzyskania czy to poprzez intrygi aparatu
władzy, czy poprzez publiczne wystąpienia coraz mniej
wiarygodnego Gorbaczowa, nie przynosiły efektu, a działania
siłowe - niezależnie od tego, w jakim stopniu były sprowokowane
przez przeciwników pieriestrojki - dyskredytowały władze
związkowe. Wspólny język z liderami ruchów narodowych znalazł
natomiast Borys Jelcyn, który zdobywał coraz silniejszą pozycję
na arenie politycznej pod hasłami uzyskania przez Rosję
samodzielnej i decydującej roli w radzieckiej (a potem
poradzieckiej) przestrzeni politycznej.

Również w Czeczenii nastąpiła aktywizacja żywiołów narodowych. W
październiku 1987 r. z inicjatywy młodych uczonych z Groznego
przy miejskim komitecie komsomołu powstało - początkowo jako
forum dyskusyjne - stowarzyszenie "Kaukaz", szybko
przekształcając się w formę zorganizowanego działania nielicznej
inteligencji czeczeńskiej. Płaszczyzną aktywizacji społeczeństwa
stał się sprzeciw wobec rozpoczętej w 1985 r. budowie w
Gudermesie kombinatu biochemicznego. W kwietniu i maju 1988 r.
doszło do żywiołowych wieców w tym mieście, a 23 maja
wielotysięczne zgromadzenie miało miejsce w Groznym. Od 12
czerwca wiece odbywały się już niemal w każdą niedzielę, a
poważną rolę w ich organizacji odgrywali ludzie związani z
"Kaukazem". Latem 1988 r. ukształtował się Związek Poparcia
Pieriestrojki (Sojuz sodiejstwija pieriestrojkie) - ZPP. Była to
organizacja nieformalna, ale przez władze aprobowana, deklarująca
poparcie dla reform Gorbaczowa. Stopniowo w trakcie wieców
pojawiały się coraz dalej sięgające hasła: sprawiedliwości
społecznej, wyjaśnienia dramatycznych problemów historii
Czeczeno-Inguszetii, naprawy stosunków narodowościowych w
republice, wolności słowa, odrodzenia kultury narodowej. Otwarcie
poczęto domagać się zmian na najważniejszych stanowiskach
republikańskiej struktury władzy.

22 lipca 1988 r. w Groznym zebrała się narada aktywu politycznego
republiki. Uchwalona przez zebranych rezolucja w ślad za
referatem I sekretarza komitetu obwodowego KPZR W.K.Fotiejewa
głosiła, iż na wiecach brali górę "jawni wichrzyciele" i "osoby
nastawione ekstremistycznie", wykorzystujące do niecnych celów
"uzasadnione zaniepokojenie" stanem ekologii w republice. Władze
zabroniły ZPP organizowania dalszych wieców, a 30 lipca same
zorganizowały w poszczególnych dzielnicach Groznego zgromadzenia
w najgorszym stylu dawnych lat. Wiece "nieformałow" - jak uparcie
nazywano ich w środkach masowego przekazu - stały się jednak
stałym elementem życia publicznego Groznego, następnie rozlewając
się po kraju. Coraz częściej pod hasłami wsparcia dla
pieriestrojki w ultymatywnej formie pojawiały się żądania zmian
personalnych na lokalnych szczeblach władzy. ZPP przekształcony
został we Front Ludowy Cz-I ASRR na podobieństwo frontów ludowych
w republikach bałtyckich i Armenii. Jego ostrożne stanowisko,

Niepodległe państwo czeczeńskie

[Gość: Czeczen]

Po roku 1990

Niepodległe państwo czeczeńskie

Fiasko próby siłowego rozwiązania kryzysu czeczeńskiego skłoniło
rząd rosyjski do zmiany taktyki, choć nie do zmiany celów.
Czeczenia była zbyt ważna pod względem strategicznym i
ekonomicznym, by Moskwa mogła łatwo rozstać się z myślą o
utrzymaniu jej w ramach federacji. Ale w 1992 r. ważniejsze było
uregulowanie innych kwestii wynikających z rozpadu ZSRR.

Dudajew zaś - choć nie stronił od retoryki niepodległościowej i
antyrosyjskiej - nie podejmował początkowo kroków skłaniających
Moskwę do bezzwłocznej interwencji. Przed władzami republiki
stanęło zadanie zbudowania podstaw bytu państwowego. Republika
Czeczeńska (RCz) nie miała wszak ani wytyczonych granic, ani
określonego ustroju. Sam Dudajew przyznawał: "praktycznie nie
uświadamialiśmy sobie, co konkretnie chcemy zbudować i jak
konkretnie chcemy żyć w tym, co zbudujemy". Uchwalenie 17 marca
1992 r. konstytucji było bardziej gestem dokumentującym
niepodległość, niż wyrazem ugruntowania się ustroju i konsensusu
podstawowych sił politycznych i społecznych. Stronnicy Dudajewa
opowiadali się za silną władzą prezydencką w okresie przejścia z
systemu radzieckiego do demokracji, opozycja optowała za
parlamentarnym systemem sprawowania władzy.

Pierwszym problemem, przed którym stanął Dudajew, było powołanie
rządu. Początkowo w miejsce normalnego gabinetu powstał pod
przewodnictwem Jaragiego Mamodajewa komitet do zarządzania
gospodarką, który zajął się głównie rozdziałem majątku
państwowego i sprawami personalnymi, stając się rychło obiektem
powszechnej krytyki, także w otoczeniu prezydenta. Dopiero 1
marca 1992 r. został powołany rząd, którego premierostwo objął
sam Dudajew. W maju tegoż roku stanowisko pierwszego wicepremiera
powierzył on jednak Mamodajewowi, który praktycznie kierował
pracą gabinetu. Gdy Dudajew nie poparł jego planów reformy
gospodarczej, a zwłaszcza prywatyzacji własności państwowej,
Mamodajew zaczął ograniczać wpływ prezydenta-premiera na
działalność rządu. Narastał też konflikt prezydenta z parlamentem.

Ewakuacja wojsk rosyjskich

Podstawowym zadaniem władz Czeczenii było doprowadzenie do
ewakuacji garnizonów rosyjskich i stworzenie własnych sił
zbrojnych. Rozmowy na temat wyprowadzenia wojsk rosyjskich
podjęto już w grudniu 1991 r. Dudajew domagał się przy tym
podziału uzbrojenia i wyposażenia stacjonujących w Czeczenii
oddziałów. Negocjacje kontynuowano w lutym 1992 r., a w ich tle
trwała wyprzedaż broni i sprzętu przez żołnierzy i oficerów
rosyjskich, którym nie wypłacano żołdu i nie zapewniano środków
utrzymania. Instrumentem nacisku na Moskwę były trwające od
grudnia 1991 r., a nasilone od pierwszych dni lutego 1992 r.
blokady rosyjskich garnizonów i ataki na nie, połączone z
zagarnianiem broni i sprzętu. Gen. Walery Ochirow, który
prowadził z Dudajewem negocjacje na temat ewakuacji armii
rosyjskiej i losów jej wyposażenia, informował swych
przełożonych, że od października 1991 r. do wiosny 1993 r. 80 %
ciężkiego sprzętu i 75 % broni strzeleckiej rosyjskich garnizonów
zostało rozkradzione.

Równolegle przedstawiciele obu parlamentów prowadzili
pertraktacje w sprawie uregulowania całokształtu stosunków
czeczeńsko-rosyjskich. W dniach 12-14 marca uzgodniono protokół
mający być podstawą przyszłego porozumienia. Zapowiadał on, że w
końcu kwietnia 1992 r. oficjalne delegacje stron podejmą
negocjacje, których przedmiotem będzie: "uznanie politycznej
niezawisłości i państwowej suwerenności Republiki Czeczeńskiej",
"określenie prawno-politycznej formy stosunków wzajemnych między
Republiką Czeczeńską a Federacja Rosyjską", ustalenie zasad
stosunków międzyparlamentarnych, ochrona obywateli
"zamieszkujących na terytorium obu państw", relacje gospodarcze,
polityka socjalna, zasady wspólnego bezpieczeństwa wojskowego
oraz wiele innych zagadnień. Jakkolwiek tak szerokie zakreślenie
ram przewidywanego porozumienia było mało realistyczne, to zapisy
protokołu zdawały się wskazywać na gotowość respektowania przez
Moskwę państwowej odrębności Czeczenii.

Moskwa nie rezygnowała jednak z wykreowania po stronie
czeczeńskiej partnera skłonniejszego do ustępstw niż Dudajew, o
czym świadczyły okoliczności nieudanego puczu w Groznym w dniach
30-31 marca 1992 r. Pod ich wpływem parlament RCz przyjął 31
marca uchwałę o przejęciu przez władze Czeczenii jurysdykcji nad
rosyjskimi bazami wojskowymi. 16 kwietnia utworzony został Sztab
Sił Zbrojnych RCz. Następnego dnia Dudajew i gen. Borys Gromow,
wówczas zastępca głównodowodzącego wojsk Wspólnoty Niepodległych
Państw, osiągnęli porozumienie w sprawie wyprowadzenia wojsk WNP
z Czeczenii. W dniach 25-28 maja ponownie doszło do negocjacji
czeczeńsko-rosyjskich na temat zasad ogólnego ułożenia wzajemnych
stosunków. Jakkolwiek początkowo strona rosyjska usiłowała uznać
protokół z 14 marca za niebyły, to jednak ostatecznie zgodzono
się go potwierdzić oraz zarekomendowano parlamentom obu państw
przyjęcie politycznych deklaracji o wzajemnych stosunkach i
rozpatrzenie projektów traktatowego uregulowania tych stosunków.

W rezultacie osiągniętego porozumienia nowy minister obrony
Federacji Rosyjskiej (FR) Paweł Graczow, wydał 28 maja rozkaz,
zgodnie z którym rozpoczęła się ewakuacja rosyjskiej armii z
terenu Czeczenii, przy czym na miejscu miało pozostać 50 % broni,
amunicji i sprzętu. 8 czerwca ostatni rosyjski oddział opuścił
Czeczenię. Rosjanie nie byli natomiast w stanie dokonać ewakuacji
broni i wyposażenia, najprawdopodobniej w czerwcu faktycznie
dysponowali już tylko niewielką ich częścią. Według źródeł
rosyjskich w ręce czeczeńskie przeszły 42 czołgi, 66
transporterów opancerzonych i bojowych wozów piechoty, 153 działa
i moździerze (w tym 18 wyrzutni rakietowych typu "Grad" i 30
haubic samobieżnych), 590 jednostek broni przeciwpancernej,
znaczna ilość broni strzeleckiej (w tym ponad 28 tys. karabinów
automatycznych i 1,7 tys. karabinów maszynowych), 260 samolotów
szkolnych, 5 samolotów bojowych MiG 17 i MiG 15, 2 śmigłowce Mi-8
oraz wiele innego sprzętu. Rosjanie wliczyli do tej puli także
broń, którą wcześniej już utracili w wyniku jej zaboru przez
Czeczenów, bądź nielegalnej sprzedaży przez żołnierzy.

Ewakuacja wojsk rosyjskich była politycznym sukcesem Dudajewa,
którego strona rosyjska uznała nie tylko za czynnik realnie
sprawujący władzę, ale zdolny do wchodzenia w porozumienia o
traktatowym charakterze. Moskwa jednak nie zamierzała potwierdzić
tego formalnie, szukając rozwiązania odsuwającego ten problem na
dalszą przyszłość. Zapewne istotną rolę odgrywała obawa, że
nastąpi tzw. efekt domina i casus Czeczenii rozpocznie proces
dezintegracji państwa rosyjskiego. Jesienią 1992 r. wznowiono
wprawdzie dwustronne rozmowy, ale nie przyniosły one nowych
ustaleń, a jedynie potwierdzenie stanu wypracowanego wiosną.
Strona rosyjska liczyła zapewne na zmianę statusu Czeczenii inną
drogą. 22 października 1992 r. wybuchły starcia między Osetyńcami
a Inguszami w Północnej Osetii, a 2 listopada prezydent FR
wprowadził stan wyjątkowy na obszarze objętym walkami. Armia
rosyjska, która wkroczyła, by rozdzielić walczące strony i
położyć kres przelewowi krwi, wyraźnie wzięła stronę Osetyńców,
zachowując się biernie wobec masowych zbrodni popełnianych na
Inguszach. Około 31 tys. Inguszów musiało opuścić swe domostwa i
udało się do Inguszetii. Po stronie rosyjskiej zrodziła się myśl
wykorzystania konfliktu ingusko-osetyńskiego do dokonania "przy
okazji" zmiany sytuacji w Czeczenii. Oczekiwano, że Dudajew
z1ngażuje się po stronie Inguszów, co dostarczyłoby pretekstu do
rozciągnięcia na Czeczenię działań pacyfikacyjnych. Gdy prezydent
RCz ogłosił neutralność, nastąpiła prowokacja: 10 listopada
kolumna czołgów rosyjskich wtargnęła na obszar rejonów
sunżeńskiego i małgobekowskiego, zamieszkałych przez Inguszów,
ale należących przed 1934 r. do Czeczenii. Dudajew uznał to za
agresję, zapowiada

Ku wojnie

[Gość: Czeczen]

Fiasko ataku na Grozny 26 listopada 1994 r. zadecydowało, że
prezydent FR i jego otoczenie zdecydowali się na bezpośrednią
interwencję wojskową w Czeczenii. Szef administracji
prezydenckiej Siergiej Fiłatow oraz doradca do spraw
bezpieczeństwa narodowego Jurij Baturin, którzy skłonni byli
poszukiwać innych rozwiązań, zostali odsunięci od wpływu na
sprawy czeczeńskie. Na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa 29
listopada Jelcyn nawet nie chciał słuchać przeciwników takiego
rozwiązania i oczekiwał tylko poparcia już powziętej faktycznie
decyzji. Nawet dość niespodziewane w kontekście wcześniejszych
gromkich zapewnień o gotowości zgniecenia separatyzmu
czeczeńskiego zastrzeżenia Graczowa nie zahamowały parcia ku
wojnie. Odpowiadała ona rzecznikom "kompleksu
wojskowo-przemysłowego" oraz tej części elit politycznych i
wojskowych, która nie akceptowała rozpadu imperium radzieckiego i
zmniejszenia mocarstwowej roli Rosji, była w najwyższym stopniu
zaniepokojona perspektywami reform w państwie i w armii.
Zwycięska wojna miała przekreślić próby uszczuplenia ich wpływów.
Być może miała też uniemożliwić pociągnięcie do odpowiedzialności
osób uwikłanych w korupcję i przestępczy handel wyposażeniem
wojskowym. Był też "kompleks" polityków, generałów i biznesmenów
bezpośrednio zainteresowanych legalnymi i nielegalnymi
korzyściami płynącymi z kontroli nad Czeczenią. Nieco później
Chadżijew publicznie przyznał, że rosyjska armia w Czeczenii
walczyła nie tylko przeciw reżimowi Dudajewa, ale i przeciw "tej
części rosyjskiej mafii, której interesy rozciągają się do naszej
republiki". Można postawić pytanie: w czyim interesie walczyła i
dlaczego w taki sposób? Byli wreszcie Jelcyn i jego świta, pełni
obaw o przyszłe wybory, zagrożeni przez komunistów Ziuganowa i
nacjonalistów Żyrynowskiego. Jelcyn musiał potwierdzić walory
swojego przywództwa, a to wykluczało odstępstwo od zasady
integralności terytorialnej Federacji. Program Jelcyna, pod
sztandarem którego zdobył władzę w ówczesnych realiach
wewnętrznych i międzynarodowych był niewykonalny, a sam prezydent
nie mogąc wywiązać się ze sprzecznych obietnic znalazł się w
politycznej defensywie. Starał się poszerzać swoją bazę
polityczną przesuwając się ku temu skrzydłu politycznego spektrum
Rosji, które reprezentowało interesy kompleksu
wojskowo-przemysłowego i wielkomocarstwowego nacjonalizmu. Sprawa
Czeczenii w tym kontekście w 1994 r. nabierała nowego znaczenia.
Gdy nie powiodło się zmuszenie Dudajewa do ustępstw w trybie
negocjacji w pierwszej połowie 1994 r., Jelcyn sięgnął po taktykę
ograniczonej i pośredniej przemocy latem i jesienią 1994 r., a
gdy i ona poniosła fiasko - zwyciężyła idea bezpośredniej
interwencji. Decyzja o wojnie była zatem w znacznej mierze
funkcją upadku wiarygodności i popularności Jelcyna. Istniały i
inne czynniki sprzyjające tego rodzaju decyzji. Kryminalizacja
życia w Czeczenii (napady na pociągi, handel bronią i narkotykami
itp.) była zjawiskiem mogącym polityków rosyjskich - skądinąd
współodpowiedzialnych za nią - wprowadzać w stan niepokoju i
irytacji, zwłaszcza w kontekście transferu ropy naftowej i gazu
na zachód. Wszystko to tworzyło kontekst, w którym zbrojna
interwencja była rozwiązaniem nie tylko możliwym, ale przez wiele
środowisk pożądanym.

29 listopada prezydent FR zażądał od wszystkich uczestników
konfliktu zbrojnego w Czeczenii zaprzestania w ciągu 48 godzin
walk, złożenia broni i rozwiązania wszystkich formacji zbrojnych,
a następnego dnia podpisał dekret O przedsięwzięciach w sprawie
przywrócenia praworządności konstytucyjnej i porządku prawnego na
terytorium Republiki Czeczeńskiej. Równocześnie powołał
kierownictwo operacji czeczeńskiej z ministrem obrony FR Pawłem
Graczowem na czele. 9 grudnia prezydent FR podpisał kolejny
dekret, który polecał rządowi FR wykorzystać wszystkie dostępne
środki w celu zapewnienia bezpieczeństwa państwa, praworządności
i porządku społecznego oraz rozbrojenia wszelkich nielegalnych
formacji. Dekrety Jelcyna nie zostały opublikowane, co samo w
sobie czyniło je sprzecznymi z konstytucją rosyjską. Nadto wbrew
konstytucji wprowadzały one ograniczenie praw obywatelskich bez
ogłoszenia stanu wyjątkowego. W świetle prawa Federacji
Rosyjskiej nielegalne było też skierowanie armii rosyjskiej do
ataku na Czeczenię, bowiem użycie jej w innym celu niż odparcie
agresji było możliwe tylko na podstawie ustawy, a takowa nie
została przez parlament uchwalona.

Jakkolwiek Graczow i jego grupa uzyskali szerokie uprawnienia, to
kierownictwo operacją czeczeńską nie zostało ujednolicone, a
niejednoznaczność i krzyżowanie się kompetencji przynosiło
później opłakane rezultaty. 10 grudnia Graczow wydał rozkaz o
wprowadzeniu na terytorium Czeczenii jednej dywizji wojsk
wewnętrznych i dwóch dywizji regularnej armii. Rozkaz ten
nakazywał "przeprowadzić masową deportację miejscowej ludności
pod pozorem jej zorganizowanego wyprowadzenia ze strefy działań
bojowych do innych rejonów Federacji Rosyjskiej" i w związku z
tym na terytorium Inguszetii, Północnej Osetii i Kraju
Stawropolskiego zorganizować "obozy czasowego zatrzymania. Zamiar
dokonania na masową skalę przesiedleń ludności z Czeczenii
potwierdzały zarządzenia premiera Czernomyrdina z 1 i 9 grudnia,
polecające służbom migracyjnym przygotowanie programu
rozsiedlenia uciekinierów i przymusowych przesiedleńców oraz
"ewakuowanie" ludności z Czeczenii do obwodów astrachańskiego,
wołgogradzkiego, orenburskiego, saratowskiego i lianowskiego.

Generalne założenia rosyjskich planów operacyjnych powstały w
Sztabie Generalnym pod kierunkiem gen. I.Szewcowa, natomiast ich
szczegółowym rozpracowaniem zajmowały się dowództwa
Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego i Wojsk Wewnętrznych MSW.
Utworzona została Połączona Grupa Wojsk (Obiedinionnaja
grupirowka wojsk - OGW) obejmująca formacje Ministerstwa Obrony
(MO), wojsk wewnętrznych MSW, straży granicznej, wojsk
kolejowych, Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB) i inne.
Dyrektywa ministra obrony z 9 grudnia wyznaczała OGW następujące
zadania: grupy uderzeniowe pod osłoną lotnictwa z trzech
kierunków miały podejść do Groznego, zablokować miasto i stworzyć
warunki dla dobrowolnego rozbrojenia "nielegalnych formacji
wojskowych", a w wypadku odmowy zdobyć miasto, zaś w dalszej
kolejności ustabilizować sytuację na całym terytorium republiki.
Założenia rosyjskie przewidywały cztery fazy operacji. Pierwsza
obejmowała zorganizowanie trzech grup uderzeniowych w bazach w
Mozdoku, Kizlarze i Władykawkazie oraz blokadę powietrzną
Czeczenii. W fazie drugiej grupy te, składające się z sił MO i
MSW miały wejść do Czeczenii i stworzyć pierścień wokół Groznego,
a jednocześnie formacje MSW i FSB miały ustanowić blokadę kraju
wzdłuż granic administracyjnych. Faza trzecia (10-13 grudnia)
powinna przynieść opanowanie budynków państwowych w stolicy,
telewizji, radia i najważniejszych instalacji, a w jej toku
postępować miało rozbrajanie jednostek czeczeńskich. Faza
czwarta, przewidywana na kolejnych 5-10 dni, to okres
stabilizacji sytuacji w kraju oraz przekazywania go pod kontrolę
MSW. Rosyjscy decydenci wojskowi postrzegali siły Dudajewa jako
"niezorganizowany gang rebeliantów, który przestraszy się na
widok pierwszego rosyjskiego czołgu" i sądzili, że cała operacja
będzie raczej zbrojną demonstracją. To zapewne spowodowało
zlekceważenie niesprzyjających o tej porze roku warunków
atmosferycznych, ograniczających możliwość użycia techniki wojskowej.

Rosyjskie siły zbrojne nie były przygotowane do tego rodzaju
akcji i pozostawały w ogóle w złej kondycji. Od 1992 r. trwała
wprawdzie reforma sił zbrojnych, ale grzęzła ona w trudnościach
wynikających m.in. z dokonywanych ma masową skale przemieszczeń
armii wycofywanej ze środkowej i środkowowschodniej Europy, z
gigantycznej skali problemu, deficytu środków finansowych i
rzeczowych, rozpływała się niedowładzie organizacyjnym,
sprzecz

Realizacja układu chasawjurtowskiego

[Gość: Czeczen]

Wykorzystanie szans stworzonych przez układ w Chasaw-Jurcie
zależało od woli kontrahentów. Rosja miała do wyboru trzy
rozwiązania pokojowe: 1) zabiegać o utrzymanie Czeczenii w
Federacji poprzez kompromis z umiarkowanym nurtem ruchu
narodowego i izolowania elementów radykalnych, 2) uznać
niepodległość Czeczenii i wypracować zasady współpracy z nią, 3)
uznać niepodległość republiki, ale w dalszej perspektywie zmusić
ją do uległości przez nacisk gospodarczy. Deklaratywnie Moskwa
opowiadała się za pierwszą z tych ewentualności, ale okazała się
niezdolna do jej realizacji. Stały temu na przeszkodzie kryzys
władzy i niewydolność finansowo-gospodarcza Rosji oraz układ sił
w Czeczenii, gdzie nurt umiarkowany nie zdołał zapanować nad
sytuacją w kraju, a strona rosyjska nie uczyniła nic, by mu to
ułatwić.

Niemal nazajutrz po podpisaniu układu chassawjurtowskiego w obu
izbach parlamentu rosyjskiego zakwestionowano jego legalność.
Lebiedia oskarżano wręcz o zdradę. W interpretacji porozumienia
górę wzięło twierdzenie, iż było ono wyłącznie "ramowym
dokumentem politycznym", a nie aktem prawnym. Dyskusja w Dumie
nad sprawozdaniem Lebiedia o sytuacji na Północnym Kaukazie
przekształciła się we frontalny atak na układ chasawjurtowski i
jego rosyjskiego sygnatariusza. 10 października Rada Federacji
przyjęła specjalną rezolucję potwierdzającą konstytucyjny status
Republiki Czeczeńskiej jako nieodłącznej części Federacji
Rosyjskiej, a dzień później Prokurator Generalny FR Jurij
Skuratow oświadczył, że z prawnego punktu widzenia porozumienie
było sprzeczne z konstytucją FR i jako takie nie mogło stanowić
podstawy dla stosunków między Federacją a Czeczenią. Władze FR
powoływały się wszakże na nie twierdząc, iż pozostawiało jako
niezmieniony status Czeczenii do końca 2001 r., zatem żądania
uznania niepodległości republiki były bezpodstawne. Równocześnie
podtrzymywano tezę o nielegalnym charakterze władzy Dudajewa,
jako pochodzącej z nielegalnych wyborów w 1991 r., z czego
wynikało, iż Czeczenia pozostawała częścią Federacji Rosyjskiej.
Ta wykładnia pozostawiała jednak delikatny problem: z kim zawarto
układ chasawjurtowski? Maschadow wedle tej wykładni był wszak
funkcjonariuszem mianowanym nielegalnego prezydenta
nieistniejącego państwa.

Lebiediowi nie udało się stworzyć odpowiedniego zaplecza
politycznego i wpływów w tzw. resortach siłowych. Ostatecznie w
połowie października Jelcyn odwołał go ze wszystkich stanowisk,
zarzucając mu samowolę, karygodne błędy i dążenia do
prezydentury. Nowym sekretarzem Rady Bezpieczeństwa został Iwan
Rybkin. Po objęciu urzędu zapewniał on o woli respektowania
dotychczasowych uzgodnień i kontynuowania procesu pokojowego,
jednak zmiana ta w połączeniu z kwestionowaniem konstytucyjności
układu chasawjurtowskiego było dowodem, że kierunek poczynań
Moskwy nie był przesądzony. Jelcyn mianował też Borysa
Bieriezowskiego na zastępcę sekretarza Rady Bezpieczeństwa,
powierzając mu ekonomiczne aspekty problemu czeczeńskiego. Był to
kolejny sygnał powiązań między tym problemem a kwestią
kaspijskiej ropy i jej transferu na zachód. Bieriezowskij
deklarował poniechanie polityki rosyjskiego dyktatu politycznego
na Kaukazie i ustanowienie tam stosunków opartych na mechanizmach
gospodarczych, a jego hasło w stosunku do Czeczenii brzmiało: "za
bezpieczeństwo trzeba płacić". Środków dostarczyć miały zyski z
transferu kaspijskiej ropy. Zaangażowanie Czeczenii w to
przedsięwzięcie i przekształcenie komendantów polowych w
akcjonariuszy przedsiębiorstw naftowych stworzyłoby płaszczyznę
"miękkiej integracji" Czeczenii z Rosją, ale to musiało potrwać,
rozstrzygnięcie statusu Czeczenii należało więc odsunąć na czasy,
gdy polityka ta przyniosłaby efekty. Zamysłem odmiennego
rozwiązania był to projekt utworzenia na całym terytorium
Czeczenii wydzielonej strefy ekonomicznej, co miało zachęcić
zagranicznych inwestorów do udziału w odbudowie kraju, a
jednocześnie bez otwartego wprowadzania "kordonu sanitarnego"
izolować republikę od reszty Federacji.

W Czeczenii sprawą pierwszoplanową było stworzenie nowego rządu,
ewakuacja pozostałych jeszcze jednostek rosyjskich oraz odbudowa
gospodarcza. 16 października premierem został Asłan Maschadow,
który objął także ministerstwo obrony, a kluczowe resorty
znalazły się w rękach tzw. komendantów polowych. Koalicyjny
charakter gabinetowi nadawało powołanie na ministra opieki
społecznej Szamila Beno, pierwszego szefa dyplomacji niepodległej
Czeczenii, który od 1993 r. pozostawał w opozycji wobec Dudajewa,
na ministra gospodarki Sałambeka Majgowa reprezentującego
diasporę czeczeńską w Rosji, a na ministra zasobów strategicznych
Imrana Dokszukajewa związanego z Chasbułatowem. Ustalono także,
że wybory prezydenckie i parlamentarne odbędą się 27 stycznia 1997 r.

Równolegle przebiegał proces regulowania stosunków na linii
Grozny-Moskwa. 3 października 1996 r. do stolicy Rosji udał się
prezydent Jandarbijew. Jego partnerem w rozmowach był premier
Czernomyrdin, co wskazywało na wzrost jego zaangażowania w
problem czeczeński i wiązało się z koniecznością rozwiązywania
jego gospodarczych aspektów, w szczególności eksploatacji
rurociągów w kontekście realizacji tzw. kontraktu stulecia.
Czernomyrdin i Jandarbijew podpisali porozumienie w istocie
potwierdzające układ chasawjurtowski i powołujące dwustronną
komisję, mającą nadzorować ewakuację oddziałów rosyjskich,
określić sposoby zwalczania przestępczości, zapobiegać konfliktom
etnicznym, zapewnić właściwe wykorzystanie środków przeznaczonych
na odbudowę gospodarki i infrastruktury socjalnej Czeczenii,
zadbać o współpracę organów państwowych i zainteresowanych
organizacji rosyjskich i czeczeńskich w zakresie wyżywienia i
opieki zdrowotnej nad ludnością republiki.

Moskwa nie odrzucała udziału w likwidacji zniszczeń wojennych, co
zreszta było oczywiste, jeśli chciała traktować Czeczenię jako
część Federacji. Jandarbijew domagał się wszakże 100 tys. dolarów
dla każdej czeczeńskiej rodziny, która straciła kogoś w toku
wojny, co dawało w istocie abstrakcyjną dla obu stron kwotę. Z
kolei Moskwa chciała zawarcia umowy w sprawie transportu ropy i
przewozów kolejowych przez terytorium republiki na zasadach nie
uwzględniających, że ta stała się de facto niepodległym państwem.
23 listopada Jelcyn wydał dekret o pełnym wycofaniu z Czeczenii
sił federalnych, co stało się przesłanką podpisania tego samego
dnia przez Czernomyrdina i Maschadowa tymczasowego porozumienia o
stosunkach rosyjsko-czeczeńskich. Przewidywało ono, że do wyborów
styczniowych w Czeczenii obowiązywać będzie prawodawstwo
rosyjskie, nastąpi przywrócenie połączeń komunikacyjnych oraz
wspólnymi siłami będą rozwiązywane problemy socjalne i
humanitarne. Zapowiedziano też podpisanie po wyborach
szczegółowego układu o stosunkach gospodarczych. Duma
przegłosowała wprawdzie na początku grudnia uchwałę
stwierdzającą, iż dekret Jelcyna z 23 listopada oraz porozumienie
Czernomyrdin-Maschadow "nie odpowiadają konstytucyjnym wymogom
integralności terytorialnej, obrony i bezpieczeństwa Rosji",
jednak faktycznie pozostało ono podstawą stosunków dwustronnych.
Tym samym znikły przesłanki dalszego istnienia zawgajewowskich
władz Czeczenii. Już 17 listopada ogłoszona została dymisja rządu
kierowanego przez Nikołaja Koszmana, a 9 grudnia Rosjanie
zamknęli jego przedstawicielstwo w Moskwie. Zawgajew w lutym
następnego roku został rosyjskim ambasadorem w Tanzanii.

Wedle ówczesnych ocen odbudowa Czeczenii wymagała niezwłocznych
nakładów w wysokości 15 mld dolarów. Nawet przy najlepszej woli
politycznej pogrążona w kłopotach gospodarczych Rosja nie była w
stanie wyasygnować w krótkim czasie nawet części potrzebnych sum.
Na rok 1997 rząd przewidział wydatkowanie na ten cel 757 mln
rubli, a i tak napotkał opór w Dumie. Pozostawała też otwarta
kwestia zasad transferu przez Czeczenię ropy naftowej z regionu
kaspijskiego i bez

Konflikt w Dagestanie

[Gość: Czeczen]

Dagestan był terenem najintensywniejszej działalności wahhabitów
na Północnym Kaukazie, ale jak się uważa ich zwolennicy stanowili
jedynie 5-10 % społeczeństwa. Nieudane próby zdobycia
poważniejszych wpływów na życie republiki dagestańskiej w
poprzednich latach i zarazem bierna postawa władz wobec
wahhabickiej wspólnoty w tzw. strefie kadarskiej legły u źródeł
podjętej latem 1999 r. próby opanowania kolejnego terytorium. Na
tym polu nastąpiła współpraca z radykałami w Czeczenii. Islamiści
poczęli przejmować kontrolę nad osadami rejonu cumadyńskiego, a
wahhabicka Islamska Szura Dagestanu w końcu lipca zapowiedziała
powołanie niezależnego państwa islamskiego. W rejon działań
islamistów władze poczęły ściągać siły wojskowe i specjalne,
lotnictwo podjęło rakietowe ataki na opanowane przez nich
miejscowości. 7 sierpnia 1999 r. do akcji włączył się dowodzony
przez Szamila Basajewa oddział bojowników islamskich, złożony
głównie z przeszkolonych w Czeczenii Dagestańczyków i Czeczenów,
który przekroczył granicę czeczeńsko-dagestańską i zajął kilka
osad w rejonach cumadyńskim i botlichskim. Ogłoszono powstanie
państwa islamskiego i świętą wojnę przeciw Rosjanom i ich
poplecznikom. Islamiści nie uzyskali poważniejszego wsparcia ze
strony miejscowej ludności, natomiast w sposób bardzo zdecydowany
zareagowały władze Federacji. 8 sierpnia pododdziały ministerstwa
obrony i ministerstwa spraw wewnętrznych wspierane przez
lotnictwo i artylerię przystąpiły do walki z napastnikami. 12
sierpnia zostali oni wyparci z rejonu cumadyńskiego, a 24
sierpnia z rejonu botlichskiego. W tej fazie walk Rosjanie
stracili 73 zabitych, a bojownicy Basajewa prawdopodobnie dwa
razy tyle. 25 i 26 sierpnia lotnictwo rosyjskie zbombardowało
bazy wahhabitów w Czeczenii. Uporawszy się z inwazją Basajewa
siły federalne przystąpiły 29 sierpnia do likwidacji tzw. strefy
kadarskiej w rejonie bujnakskim. Po wielodniowych potyczkach,
ostrzale artyleryjskim i bombardowaniu osady Karamachi i
Czabanmachi zostały 12 września zdobyte, a w toku walk zginęło 25
rosyjskich żołnierzy oraz ok. 100 bojowników wahhabickich i cywilów.

W związku z rolą różnych czynników rosyjskich w kreowaniu
sytuacji na Północnym Kaukazie, a osobliwie w Czeczenii i
Dagestanie, powstało wiele hipotez, podejrzeń i mitów,
podsycanych podatnością opinii publicznej na teorie spiskowe i
atrakcyjnością opisów ciemnych figur manipulujących zza sceny
poczynaniami aktorów politycznych. W kontekście poczynań
ekstremistów czeczeńsko-dagestańskich i źródeł ich finansowania
pojawiło się nazwisko Borysa Bieriezowskiego, któremu
przypisywano konspiracyjne kontakty z Basajewem i Udugowem,
finansowe wspieranie ich poczynań. W mediach zależnych od
politycznych wrogów Bieriezowskiego pojawiły się materiały
wskazujące wręcz na tego ostatniego jako na faktycznego
organizatora wydarzeń w Dagestanie w celu wykorzystania ich w
walce politycznej o władzę w Moskwie. Inne przypuszczenia
sugerowały, iż rajd Basajewa był po prostu operacją rosyjskich
służb specjalnych. Istnieją źródła, w tym także wywiadowcze,
mówiące o kontaktach z Basajewem szefa administracji
prezydenckiej Wołoszyna. Informacje tego rodzaju i budowane na
nich hipotezy nie są obecnie możliwe do rzeczowej weryfikacji,
ale podejrzenia budzi koincydencja rozpoczęcia kampanii wyborczej
w Rosji, zmiany na stanowisku premiera i ataku Basajewa na
Dagestan. Wydaje się niemal pewne, że prezydent Maschadow
kilkakrotnie ostrzegał Moskwę przed możliwością rajdu
ekstremistów na Dagestan, powstaje zatem pytanie dlaczego nie
zostały podjęte przez władze federalne odpowiednie kroki,
dlaczego ignorowano zagrożenie, mimo iż o zamiarach Basajewa
głośno było w Groznym, a nawet wówczas, gdy wywiad wojskowy już
zauważył ruch oddziałów islamskich? Jako żywo przypominało to
okoliczności ataku tegoż Basajewa w Budionnowsku w 1995 r.

5 września w Bujnaksku wyleciał w powietrze dom zamieszkały przez
rodziny rosyjskich żołnierzy. Zginęły 62 osoby, głównie kobiety i
dzieci, a 146 osób odniosło rany. Tego samego dnia ok. 2 tys.
bojowników islamskich pod wodzą Basajewa i Chattaba przekroczyło
granicę Czeczenii i Dagestanu i zajęło rejon nowołakski,
prawdopodobnie z zamiarem uderzenia na Chasawjurt. Po ciężkich
walkach z udziałem lotnictwa i artylerii dopiero 14 września
siłom federalnym udało się odbić centrum rejonu i zmusić
napastników do odwrotu. W sumie w toku walk w Dagestanie siły
federalne straciły 279 zabitych. W nocy z 9 na 10 września w
Moskwie nieznani sprawcy wysadzili w powietrze budynek
mieszkalny, powodując śmierć 102 a rany 214 osób, a 13 września
podobny zamach pociągnął za sobą śmierć 124 ludzi. 16 września
kolejna bomba eksplodowała w budynku mieszkalnym w Wołgodońsku w
obwodzie rostowskim, zabijając 17 mieszkańców i raniąc 480.
Władze rosyjskie niezwłocznie odpowiedzialnością za te akty
terroru obciążyły Czeczenów, jakkolwiek nie przedstawiono na to
żadnych dowodów. Świadomie kreowano psychozę strachu przed
czeczeńskimi terrorystami. Wspomniane akty terroru mogły być
prowokacją zorganizowaną na zlecenie rosyjskich ośrodków
politycznych, a najwięcej przesłanek zdaje się wskazywać na Kreml
jako ich inspiratora. Już kilka tygodni wcześniej pojawiły się w
prasie rosyjskiej i zagranicznej sygnały, że administracja
Jelcyna może sięgnąć do prowokacji, w tym i do zamachów
terrorystycznych, aby poprzez destabilizację sytuacji politycznej
i społecznej powstrzymać rosnącą siłę bloku skupionego wokół mera
Moskwy Jurija Łużkowa i byłego premiera Jewgienija Primakowa.
Siergiej Stiepaszyn, który jako premier FR publicznie zapowiadał,
iż oddziały federalne nie zostaną wysłane do Czeczenii, w
styczniu 2000 r. przyznał, iż przygotowania "aktywnych działań"
Czeczenii rozpoczęły się w marcu 1999 r. i przewidywano wówczas
opanowanie w sierpniu-wrześniu obszarów na północ od Tereku.
Jeśli tak, to akcja Basajewa w Dagestanie i zamachy
terrorystyczne na domy mieszkalne w Rosji stanowiły bez wątpienia
dogodny pretekst do podjęcia tego rodzaju działań. Czy były
sprowokowane bądź zorganizowane przez rosyjskie służby specjalne,
inspirowane przez rosyjskich polityków, czy tylko wykorzystane
przez Moskwę - to zapewne nieprędko zostanie wiarygodnie wyjaśnione.

Pierwsza faza wojny z Czeczenią

- kampania powietrzna i informacyjna

Niezależnie od tego czy i w jakim stopniu zbrojne uderzenie na
Czeczenię było już przygotowane (od marca 1999 r. czy nawet
wcześniej) decyzję o podjęciu działań wojskowych wiązać trzeba z
sytuacją polityczną zaistniałą w Rosji latem 1999 r., a
szczególnie z zagrażającym władzy kolejnym kryzysem. Seria afer
korupcyjnych sięgających najwyższych pięter establishmentu, w tym
środowisk bezpośrednio związanych z Kremlem i rodziny prezydenta,
nadawała temu kryzysowi już nie tylko wymiar moralno-prawny, ale
przekształciła się w negatywny czynnik gospodarczy, bowiem
spowodowała m.in. wstrzymanie przez Międzynarodowy Fundusz
Walutowy kolejnej raty kredytu refinansującego dotychczasowe
zadłużenie Rosji, a to groziło nowym kryzysem finansów państwa
jako że swoje zadłużenie musiała Rosja teraz spłacać pogłębiając
deficyt bieżącego budżetu. Przesunięcia w politycznym otoczeniu
Jelcyna i gorączkowe poszukiwanie rozwiązań oddalających
perspektywę poważniejszych zawirowań ekonomicznych i społecznych
cechowały położenie, w którym znów wojna stawała się zachęcającym
rozwiązaniem, a Czeczenia dogodnym przeciwnikiem. Kreml usiłował
dystansować się od oligarchów, a zwłaszcza Bieriezowskiego,
będącego dotąd postacią nr 1 w otoczeniu prezydenta, ale
przychodziło mu to z wielkim trudem. Uformowany pod przywództwem
Łużkowa i Primakowa blok polityczny Ojczyzna-Cała Rosja mimo
ofensywy prowadzonej przeciw niemu w mediach zależnych od
Bieriezowskiego w rankingach sympatii elektoratu legitymował się
wpływami napawającymi otoczenie prezydenta najpoważniejszymi
obawami. Kreml gwałtownie potrzebował

Czeczeńcy: Rdzenny lud Kaukazu

[Gość: Czeczen]

Badania archeologiczne dowodzą, że Kaukaz należy do jednych z
najstarszych rejonów zamieszkiwania człowieka pierwotnego.
Wskazują na to między innymi znaleziska z dolnego paleolitu
(Satan – Dar, Arzni). Na obszarze tym wcześnie też powstały
pierwsze ośrodki cywilizacji starożytnych. Wiemy, iż już w
połowie IV tysiąclecia p.n.e. na terenie dzisiejszego
Azerbejdżanu uprawiano ziemię. A pięćset lat później mieszkańcy
tych ziem znali miękką pszenicę i dwie odmiany jęczmienia . W
górnej części północnego Kaukazu pod koniec III tysiąclecia
p.n.e. narodziła się, specyficzna tylko dla tego obszaru kultura
, której twórcami były plemiona autochtonów. Odznaczała się ona
pewnym podobieństwem do kultury kuro-arakskiej. Swoje siedziby
ludy te budowały na trudno dostępnych tarasach usytuowanych w
pobliżu wielkich rzek .

W drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. Kaukaz - w tym także
obszar dzisiejszej Czeczenii i Inguszetii (m.in. Dżerachowski
wąwóz) były dużym ośrodkiem obróbki brązu. Już w XII w p.n.e.
narzędzia wykonane ze stopów miedzi zaczynają być wypierane przez
przedmioty z żelaza wyrabiane przez miejscową ludność. Badania
archeologiczne wskazują, iż mimo ogromnej w owym czasie migracji
i przemieszczeń na obszarze Kaukazu, plemiona zamieszkujące
wówczas ziemie Czeczenii i Inguszetii, były bezpośrednimi
potomkami ludów wcześniej osiadłych na tych ziemiach,
odróżniające się własnym językiem i wyraźnie zaznaczoną
odrębnością kulturową. Już też we wczesnej epoce żelaza na
Kaukazie staje się rzeczą typową ogromna „pstrokacizna”
miejscowych kultur, które zarejestruje w połowie I tysiąclecia
p.n.e. na kartach swojej historii Herodot. Efektem tego,
trwającego od z góry kilku tysięcy lat, procesu zderzania się ze
sobą różnych ludów o odrębnych kulturach i językach, jest po
dziś dzień trwająca mozaika etniczna obszaru Kaukazu. Sama liczba
używanych języków na tym terenie jest trudna do jednoznacznego
ustalenia ze względu na trwające spory pomiędzy językoznawcami,
które z nich należy uznać jedynie za dialekty, a które za języki
własne występujących tu narodów. W literaturze przedmiotu
przyjmuje się, iż ludy Kaukazu posługują się językami, które –
według najbardziej ogólnej klasyfikacji – można zaliczyć albo do
rodziny języków kaukaskich, albo indoeuropejskich, bądź też
tureckich. Przeważa przy tym pogląd, iż rdzennymi, najstarszymi
mieszkańcami tych terenów są ludy kaukaskie. W przeszłości miały
one posługiwać się wspólnym dla siebie językiem „protokaukaskim”,
z którego wydzieliły się następujące języki: kartwelski,
adygejsko-czerkieski, czeczeno-inguski i dagestański. David
Diringer w swoim fundamentalnym dziele” Alfabet, czyli klucz do
dziejów ludzkości” wyróżnia grupę wschodnią, zachodnią i
dagestańską w kaukaskiej grupie językowej. W skład tej ostatniej
wchodzą języki: awarski, dargijski, lezgiński, lakijski,
tabasarański. Grupę zachodnią tworzą języki: abchaski, adygejski,
kabardyno-czerkieski. Na grupę wschodnią składają się natomiast
tylko język czeczeński i inguski. Z kolei najwybitniejszy w
Polsce znawca historii Kaukazu, nie żyjący już prof. Bohdan
Baranowski, przytacza inny podział języków kaukaskich: grupa
kartwelska, adygo - abchaska, nachska, dagestańska. Stwierdza
przy tym : „Języka mi nachskimi mówi obecnie ok.960 tys., a
mianowicie Czeczeni lub Czeczeńcy (około 760 tys.), Ingusze
(około 190 tys.), Kistowie 9około 5tys.) i wreszcie Bajbijcy,
których języka używa zaledwie sto kilkadziesiąt osób”. Przy czym
dwa ostatnie języki większość badaczy uważa za wyodrębnione
dialekty z języka czeczeńskiego. Plemiona nachskiej grupy
językowej zasiedlały nie tylko północne skłony Kaukazu, ale
rozległe stepy przedkaukazia skąd zostały wyparte początkowo
przez Skifów (VII wiek p.n.e.), a następnie w wyniku najazdów
Scytów i Sauromatów (Sarmatów). Mimo, iż rdzenni mieszkańcy tych
ziem nie stracili swojej odrębności, to jednak znaleźli się oni
pod silnym wpływem obcej im kultury materialnej najeźdźców.

POLITYKA ZSRR I ROSJI WOBEC CZECZENII

[Gość: Czeczen]

Czeczeno-Inguszetia do roku 1991 była jedną z republik
autonomicznych ZSRR. Również po rozpadzie Związku Radzieckiego
formalnie pozostawała podmiotem Federacji Rosyjskiej i za taki
uznawana była zarówno przez Rosję, jak i przez wszystkie państwa
świata, choć rzeczywisty status tej republiki był zupełnie inny.
Ruch niepodległościowy, na którego czele stanął generał Dżochar
Dudajew w 1991 r. ogłosił niepodległość Republiki Czeczeńskiej i
odtąd pozostawała ona poza kontrolą władz rosyjskich. Polityka
Rosji wobec tego podmiotu zmieniała się na przestrzeni
interesującego nas okresu i, choć Rosja przez cały ten czas
uznawała Czeczenię za część swojego terytorium, to wiele
czynników przemawia za tym, aby w pewnych aspektach traktować
politykę Rosji wobec Czeczenii jak politykę zagraniczną.
Szczególnie widoczne było to w latach 1996-1999, kiedy to
Czeczenia była de facto niepodległym państwem, nie uznanym jednak
przez żadne państwo świata. Nie zagłębiając się w prawne
dywagacje dotyczące tego zagadnienia stwierdzić można, że kwestia
czeczeńska miała swój wymierny wpływ zarówno na politykę
wewnętrzną, jak i zagraniczną Federacji Rosyjskiej. Pierwsza
część tego rozdziału poświęcona będzie okresowi od ogłoszenia
suwerenności przez Czeczenię w 1990 r. do interwencji wojsk
rosyjskich, która rozpoczęła się w grudniu 1994 r. Wojna
rosyjsko-czeczeńska (lata 1994-1996) będzie tematem drugiej
części rozdziału, natomiast polityka Rosji wobec faktycznie
niezależnej Czeczenii omówiona zostanie w części trzeciej.
Ostatnia część poświęcona będzie tzw. drugiej wojnie czeczeńsko-
rosyjskiej i jej następstwom (lata 1999-2001).
Mytrix

[e-mail]

[Gość: Czeczen]

Radykalny ruch niepodległościowy, który pojawił się w Czeczenii w
czasach gorbaczowowskiej pierestrojki wynikał z dwóch istotnych
czynników. Pierwszym z nich były, bardzo silne w Czeczenii,
tradycje walki z Rosją oraz oporu zarówno wobec władzy carskiej
jak i radzieckiej sięgające swoimi korzeniami końca wieku XVIII.
Drugim była dyskryminacyjna polityka Moskwy wobec narodu
czeczeńskiego i Czeczeńsko-Inguskiej ARR, wyróżniająca się swoją
surowością spośród działań centrum w stosunku do innych
„niepokornych” narodów i republik. Jej apogeum stanowiło
wysiedlenie wszystkich mieszkańców Czeczenii do Kazachstanu i
Kirgizji w 1944 r. pod pretekstem współpracy Czeczenów z
Niemcami. Również po formalnym przywróceniu republiki w 1957 r. i
powrocie wygnanych z Azji Środkowej Moskwa uniemożliwiała osobom
narodowości czeczeńskiej zdobycie wykształcenia czy kariery
zawodowej nawet w partyjnym aparacie. Pod koniec lat 1980.
Republika Czeczeńsko-Inguska, wskutek polityki władz centralnych
była jedną z najbardziej zacofanych w ZSRR.

Zgodnie z polityką tworzenia frontów ludowych w republikach przez
ekipę Gorbaczowa w 1987 r. próbowano doprowadzić w Czeczenii do
powstania organizacji społecznej, która popierałaby lansowane w
Związku Radzieckim reformy bez naruszania jego podstaw. W
Czeczenii działania te nie przyniosły jednak spodziewanych
rezultatów, gdyż szybko okazało się, że te próby sztucznego
tworzenia ruchu demokratycznego doprowadziły do powstania
organizacji stawiających sobie za cel całkowitą niepodległość
Czeczenii. Jak pokazały późniejsze wydarzenie społeczeństwo
czeczeńskie w swojej większości udzieliło tym organizacjom
zdecydowanego poparcia. W roku 1989 w ramach tzw. polityki
ożywienia regionalnej i lokalnej autonomii I sekretarzem
czeczeńskiego komitetu obwodowego KPZR został Doku Zawgajew,
który w latach późniejszych był najważniejszym politykiem
prorosyjskim w Czeczenii. Krokiem w kierunku zjednania sobie
Czeczenów była również nominacja Rusłana Chasbułatowa na
pierwszego zastępcę Przewodniczącego Rady Najwyższej Rosji.

Posunięcia centrum moskiewskiego nie zdołały zmienić kierunku
ewolucji poglądów czeczeńskich organizacji niepodległościowych. W
listopadzie 1990 r. doprowadziły one do zwołania w Groznym
Ogólnonarodowego Kongresu Narodu Czeczeńskiego, w którym, obok
Wajnachskiej Partii Demokratycznej Zelimchana Jandarbijewa,
wzięły także udział siły prorosyjskie kierowane przez Zawgajewa.
Próbę sił, jaka miała miejsce podczas dyskusji w trakcie obrad
Kongresu, wygrał obóz niepodległościowy - powołano Komitet
Wykonawczy Kongresu, a 27 listopada 1990 r. ogłoszono Deklarację
o proklamowaniu niepodległości Czeczeńskiej Republiki
„Nochczi-Czo”. Przewodniczącym Komitetu wybrano gen. Dżochara
Dudajewa, jedynego Czeczena, któremu udało się dosłużyć tak
wysokiego stopnia w Armii Radzieckiej. Akt niepodległości
ogłoszony przez Czeczenię nie był wówczas czymś wyjątkowym w
ramach ZSRR, ogłosiły ją bowiem niemal wszystkie podmioty
federacji radzieckiej, włącznie z okręgami i regionami
autonomicznymi. Owa „parada niepodległości” była jedną z
konsekwencji walki o władzę między prezydentem ZSRR - Gorbaczowem
a prezydentem Rosji - Jelcynem. „Jelcyn umiejętnie wykorzystał
naturalne, silne tendencje odśrodkowe republik związkowych w
walce z Gorbaczowem, który starał się za wszelką cenę powstrzymać
ich próby secesji z ZSRR.” Ponieważ Gorbaczow nie mógł pozostawić
poczynań Jelcyna bez odpowiedzi zaczął iść na ustępstwa w
stosunku do poszczególnych regionów autonomicznych. W pewnym więc
sensie to wewnętrzna sytuacja polityczna w samej Rosji
doprowadziła do ogłoszenia niepodległości przez Czeczenię w 1990 r.

Po objęciu przewodnictwa czeczeńskiego ruchu narodowego Dudajew
stał się jednym z najbardziej zdecydowanych zwolenników
niepodległości. Dla Moskwy groźny był również z tego względu, że
już jako prezydent Czeczenii aktywnie wspierał idee federacji
górskich narodów Kaukazu i zbudowania na Północnym Kaukazie
niezależnego od Rosji silnego państwa. Jego władza wzmocniła się
znacznie w sierpniu 1991 r., kiedy w Moskwie puczyści pod
przywództwem Gienadija Janajewa próbowali doprowadzić do
nieudanego przewrotu wojskowego i zatrzymać proces rozpadu ZSRR.
Puczystów jednoznacznie poparł główny antagonista Dudajewa Doku
Zawgajew, co po opanowaniu sytuacji w Moskwie przez zwolenników
Jelcyna, pozbawiło go politycznego poparcia. Siły
niepodległościowe sprawnie kierowane przez Dudajewa wykorzystały
pucz sierpniowy do przejęcia całkowitej kontroli nad Czeczenią. W
ciągu kilku dni ochotnicze oddziały Gwardii Narodowej wierne
Dudajewowi zajęły kluczowe budynki w Groznym, w tym gmach Rady
Najwyższej Republiki, zmuszając Zawgajewa do opuszczenia
Czeczenii. Dżochar Dudajew skupił tym samym pełnię władzy w
republice mając dodatkowo znaczne poparcie ludności czeczeńskiej.

Już we wrześniu 1991 r., po opanowaniu sytuacji w Moskwie, Borys
Jelcyn wysłał do Groznego kolejno trzy delegacje, których
zadaniem było skłonienie Dudajewa do ustępstw i podporządkowania
się centrum. Zarówno jednak oficjalna delegacja Dumy rosyjskiej
na czele z Gienadijem Burbulisem, jak też misja Rusłana
Chasbułatowa oraz wiceprezydenta Rosji Aleksandra Ruckoja
zakończyły się fiaskiem. Wobec takiego rozwoju wydarzeń Moskwa
sięgnęła do posunięć bardziej zdecydowanych. Po nieudanych
rozmowach Ruckoja w Groznym w październiku 1991 r. Rada Najwyższa
RFSRR skierowała do władz czeczeńskich ultimatum, w którym
zażądała złożenia przez Czeczeńców broni w ciągu trzech dni.
Rosja nie uznała również wyborów prezydenckich i parlamentarnych
przeprowadzonych w Czeczenii 1 listopada 1991 r. (prezydentem
wybrany został Dudajew) i odpowiedziała na nie wprowadzeniem od 9
listopada stanu wyjątkowego na terytorium Czeczeno-Inguszetii na
mocy dekretu Jelcyna. Ostatnią w 1991 r. próbą podporządkowania
zbuntowanej republiki była nieudana interwencja wojsk rosyjskich,
która miała wesprzeć oddziały czeczeńskiego MSW, zinfiltrowane
przez rosyjski wywiad i usiłujące doprowadzić do obalenia
Dudajewa w pierwszych dniach listopada. Na wojskowym lotnisku w
Chankale pod Groznym wylądowały wówczas rosyjskie jednostki
desantowe, jednak dowodzący nimi rosyjscy generałowie, zdając
sobie sprawę z rzeczywistej siły Dudajewa i poparcia ludności
jakim dysponował, odmówili wykonania rozkazów naczelnego
dowództwa. Przed podjęciem zdecydowanych kroków w Czeczenii
wstrzymało również Moskwę zwrócenie uwagi na wydarzenia na
Kaukazie przez światową opinię publiczną. Doprowadziła do tego
grupa bojowników czeczeńskich dowodzona przez Szamila Basajewa,
której udało się uprowadzić z lotniska w Mineralnych Wodach
samolot pasażerski i zmusić pilota do lądowania w Ankarze, gdzie,
na żądania zamachowców, zorganizowano konferencję prasową, której
celem było poinformowanie świata o wydarzeniach mających miejsce
w Czeczenii.

Na przełomie lat 1991 i 1992 Rosja starała się grać również
„kartą inguską” w celu zmuszenia polityków czeczeńskich do
ustępstw. Ziemie Inguszy, narodu najbardziej spokrewniony z
Czeczenami, do 1992 r. wchodziły w skład Czeczeńsko-Inguskiej
ARR, jednak pod koniec 1991 r. inguscy przywódcy polityczni
zdecydowali się na wystąpienie z republiki i utrzymanie związku z
Rosją. Krok ten związany był z, umiejętnie podsycanym przez
Moskwę, konfliktem ingusko-osetyjskim o region Prigorodnyj
(przedmieścia Władykaukazu). Ingusze obawiając się, że wejście w
otwarty konflikt z Rosją uniemożliwi im ostatecznie odzyskanie
utraconych na rzecz Osetii Północnej terytoriów, zdecydowali się
na pozostanie w składzie Federacji Rosyjskiej osłabiając tym
samym pozycję Czeczenów. Konflikt zbrojny między Inguszami a
Osetyjczykami, który wybuchł w lutym 1992 r. był ściśle związany
z wydarzeniami w sąsiedniej Czeczenii. Rosjanie wyraźnie
wspierali w nim stronę osetyjską, co przez wielu analityk

[e-mail]

[Gość: Czeczen]

Pierwsza wojna rosyjsko-czeczeńska (1994-1996)

„Wojna rosyjsko-czeczeńska była kolejnym tragicznym wydarzeniem w
dziejach konfliktu między Rosjanami i Czeczenami, którego
korzenie sięgają XVIII wieku. Rozpoczęła się ona w grudniu 1994
r. i trwała do sierpnia1996 r. Zakończyła się klęską wojsk
federalnych”. Interwencja rozpoczęła się 11 grudnia 1994 r.,
kiedy to w kierunku Groznego z terytorium Osetii Północnej,
Dagestanu i Kraju Stawropolskiego ruszyły trzy kolumny wojsk
rosyjskich. Wkroczenie armii do Czeczenii było złamaniem
obietnicy ministra obrony FR gen. Graczowa danej Dudajewowi
jeszcze 6 grudnia podczas spotkania obu polityków w Inguszetii. 9
grudnia, na żądanie Rady Bezpieczeństwa Rosji, Jelcyn wydał
dekret, w którym nakazywał rządowi rosyjskiemu podjęcie wszelkich
środków w celu rozbrojenia czeczeńskich oddziałów. Według
oficjalnych doniesień Kremla akcję podjęto aby nie dopuścić do
rozpadu federacji; obawiano się aby śladem Czeczenii nie poszły
inne republiki autonomiczne. Ponadto, pozbawiając władzy
Dudajewa, Rosja chciała nie dopuścić do destabilizacji Północnego
Kaukazu, na który bardzo negatywny wpływ wywierała opanowana
przez mafię i „przestępcze gangi” Czeczenia. Jednakże, sytuacja
polityczna, jaka panowała wówczas w północnokaukaskich
republikach, pokazuje, że uzasadnienia interwencji w ten sposób
mijały się z prawdą. Nastroje separatystyczne na Północnym
Kaukazie wyraźnie opadały, a przykład ogarniętej chaosem
Czeczenii odstręczał od zrywania więzi z Moskwą. Wojna, którą
Rosja rozpoczęła pod koniec 1994 r., pozbawiła ją szansy
odebrania władzy Dudajewowi przez samych Czeczenów,
niezadowolonych z jego autorytarnych rządów. Interwencja wojskowa
miała skutek odwrotny - klanowe podziały w Czeczenii osłabły, a
zagrożony naród zjednoczył się wokół swego prezydenta, który
bardzo szybko stał się bohaterem narodowym Czeczenów.

Prawdziwe przyczyny wojny leżały gdzie indziej. Dążyli do niej
przede wszystkim rosyjscy wojskowi, pragnący dzięki wygranej
wojnie podnieść prestiż armii w społeczeństwie oraz wzmocnić
pozycję Ministerstwa Obrony we władzach Federacji. Wojna była
poza tym dobrym pretekstem do zdobycia dodatkowych funduszy dla
borykającej się z kłopotami finansowymi i kadrowymi armii oraz
sposobem zatuszowania nielegalnych interesów prowadzonych dotąd
przez część rosyjskich wojskowych z Czeczenami. „[...] w Groznym
splatało się tyle układów mafijnych, czeczeńskich i rosyjskich,
tak duże pieniądze wchodziły w grę, prowadzono tyle nieczystych
interesów gospodarczych i politycznych, że wielki ogień, który to
wszystko strawił, stał się jedynym rozwiązaniem”. Niemniej ważną
przyczyną rozpoczęcia wojny było dążenie Rosji do przejęcia
kontroli nad rurociągiem biegnącym z Baku przez Czeczenię do
Noworosyjska oraz nad nowoczesnymi rafineriami znajdującymi się
na terytorium zbuntowanej republiki. W związku z toczącą się
rywalizacją o przebieg głównej trasy transportu kaspijskiej ropy
Rosja, przejmując kontrolę nad Czeczenią, chciała zwiększyć
szanse na wybór tzw. drogi północnej przez konsorcjum firm
zachodnich, które podpisały w październiku 1994 r. „kontrakt
stulecia”. W przeciwnym razie ropa popłynęłaby przez Gruzję
(rurociąg Baku-Supsa) lub przez Gruzję i Turcję (Baku-Ceychan).
Nie bez znaczenia było tu również dążenie ekipy Jelcyna do
odebrania rosnącego od 1993 r. poparcia ugrupowaniu
Żirinowskiego, szermującego hasłami „silnej Rosji” i odbudowy
imperium. Poprzez wygraną wojnę chciano również pokazać siłę
państwa oraz zjednoczyć armię i społeczeństwo wokół idei nazwanej
państwową, choć zabarwioną silnymi akcentami narodowymi,
religijnymi i rasowymi. Niektórzy analitycy skłonni są, szukając
przyczyn interwencji rosyjskiej w Czeczenii, wskazywać na
prowokację rosyjskich służb specjalnych, chcących poprzez
przegraną kampanię czeczeńską skompromitować Borysa Jelcyna i
jego obóz polityczny, m.in. niepopularnego ministra obrony FR
gen. Graczowa.

Przebieg walk w Czeczenii w latach 1994-1996, podczas których
armia rosyjska straciła ok. 5 tysięcy zabitych, pokazał jej
kompromitujące nieprzygotowanie do walk partyzanckich i walk w
mieście (klęski podczas walk o Grozny) oraz nieudolność i brak
kompetencji poszczególnych dowódców. Przyczyną rosyjskiej klęski
była nie tylko nieporadność wojsk rosyjskich, zła ocena stanu
technicznego armii, rozkład moralny wojska ale również fakt
zlekceważenia przeciwnika przez rosyjskich dowódców oraz
powszechny opór, jaki stawiła Rosjanom większość Czeeczenów.
Niepowodzeniem zakończyła się również koncepcja polityczna
przyjęta przez Rosjan w Czeczenii. Okazało się, że popierani
przez Rosję politycy czeczeńscy, tacy jak Sałambek Chadżijew, czy
Doku Zawgajew, których władzę w Czeczenii Kreml starał się
zalegitymizować, byli całkowicie przez ludność Czeczenii
bojkotowani i nie byli w stanie zdobyć jej poparcia. Zdecydowana
większość Czeczenów, wiernych Dudajewowi, po jego zaś śmierci
Zelimchanowi Jandarbijewowi i Asłanowi Maschadowowi, uważała
polityków prorosyjskich za zdrajców narodu.

Pierwszą bardzo dotkliwą klęską wojsk rosyjskich był nieudany
szturm na centrum Groznego i próba opanowania Pałacu
Prezydenckiego – symbolu czeczeńskiego oporu, przeprowadzony w
sylwestrową noc z 31 grudnia 1994 na 1 stycznia 1995 r. Przy
olbrzymich stratach w ludziach i sprzęcie Rosjanie zdobyli Pałac
dopiero 19 stycznia, kontrolę nad stolica Czeczenii ostatecznie
przejęli natomiast dopiero w lutym. Taktyka wojsk rosyjskich,
szkolonych przez cały okres istnienia ZSRR do ofensywnej wojny na
otwartych przestrzeniach (przygotowywano je wyłącznie do wojny z
NATO w Europie), zakładająca frontalny atak piechoty poprzedzony
zmasowanym ostrzałem punktów obrony czeczeńskiej, nie tylko była
zupełnie nieodpowiednia w warunkach walki z małymi, mobilnymi
oddziałami bojowników czeczeńskich, znającymi doskonale teren,
ale powodowała również ogromne straty wśród ludności cywilnej.
Znamiennym jest fakt, że od rosyjskich bombardowań ucierpiała
przede wszystkim ludność rosyjska Groznego, która w
przeciwieństwie do mieszkających tam Czeczenów, nie mogła
schronić się w górach lub w okolicznych wsiach czeczeńskich.
Kampania w Czeczenii prowadzona była równocześnie z intensywną
akcją propagandową w rosyjskich mediach, podczas której starano
się przedstawiać Czeczenów w jak najbardziej negatywnym świetle,
wykorzystując istniejące w Rosji negatywne stereotypy ludności
pochodzenia kaukaskiego oraz niechęć do wyznawców islamu. O ile w
rosyjskich mediach do wojny czeczeńskiej mówiono przede wszystkim
o „mafii azerskiej”, to od końca 1994 r. jej miejsce zajęła
„mafia czeczeńska”. Starano się również podkreślać prześladowania
Rosjan mieszkających w Czeczenii, choć tak na prawdę cierpieli
oni głównie z powody nie oszczędzających ludności cywilnej
działań wojsk rosyjskich.

Jedynym właściwie sukcesem rosyjskim w początkowej fazie
konfliktu czeczeńskiego było odizolowanie go od reszty Kaukazu
Północnego i uniknięcie rozlania się wojny na pozostałe
muzułmańskie republiki tego regionu. Co prawda od grudnia 1994 r.
do lutego 1995 r. w stolicach tych republik odbywały się burzliwe
demonstracje antyrosyjskie, jednak ze względu na postawę
nomenklatury sprawującej w nich władzę, pragnącej zachować swoje
przywileje, szybko udało się opanować sytuację. Czeczenom nie
udzieliła również czynnego wsparcia Konfederacja Górskich Narodów
Kaukazu, na co Dudajew bardzo liczył, co świadczyć mogło o
zinfiltrowaniu tej organizacji przez rosyjskie służby specjalne
lub o fakcie, że założona została właśnie przez nie w celu
realizacji interesów rosyjskich na Kaukazie (chodziło głównie o
Abchazję).

Po trzech miesiącach walk Rosjanom udało się opanować jedynie
stolicę Czeczenii oraz kilka nizinnych rejonów republiki;
bojownicy czeczeńscy schronili się w górach, zajmują

[e-mail]

[Gość: Czeczen]

Po podpisaniu porozumień chasawjurckich 31 sierpnia 1996 r. przez
Asłana Maschadowa i gen. Aleksandra Lebiedzia w Czeczenii
zapanował względny spokój; utrzymał się on w ciągu najbliższych
trzech lat. W latach 1996-1999 Czeczeńska Republika Iczkeria
(oficjalna „czeczeńska” nazwa Czeczenii) była de facto
niepodległym państwem, posiadającym wszystkie
prawnomiędzynarodowe atrybuty państwowości, choć nie uznana przez
żadne państwo świata. Moskwa, po nieudanej próbie zdławienia
czeczeńskiej rebelii, oficjalnie postawiła na pokojowe
zakończenie konfliktu, jednak jak pokazały wydarzenia z lat
1999-2001, był to jedynie okres przejściowy, moment odczekania
dla podjęcia kolejnej akcji zbrojnej. W omawianym okresie
polityka Rosji wobec Czeczenii koncentrowała się na sprawianiu
pozorów pokojowego uregulowania stosunków z tą republiką przy
jednoczesnym wykorzystywaniu wszelkich nadarzających się okazji
do dyskredytowania rządów Asłana Maschadowa i samej idei
niepodległej Czeczenii oraz niedopuszczenia do uznania Republiki
Czeczeńskiej przez jakiekolwiek państwo. Sprzyjała temu sytuacja
w samej Czeczenii, przypominającej „państwo przestępcze”. W
połowie 1999 r. sytuacja na Północnym Kaukazie dojrzała do
ponownej interwencji, do której pretekstu dostarczył Szamil
Basajew, wkraczając na czele oddziałów czeczeńskich do
sąsiedniego Dagestanu.

3 października 1996 r. premier Wiktor Czernomyrdin i prezydent
Czeczenii Zelimchan Jandarbijew podpisali wspólne oświadczenie o
zasadach pokojowego uregulowania konfliktu w Czeczenii, które
potwierdziło treść poprzednich dokumentów dwustronnych oraz
zapowiadało utworzenie wspólnej komisji, która miała m.in.
przygotować wolne wybory w Czeczenii. Rosja obiecała również
pomoc finansową w odbudowie gospodarki czeczeńskiej. Kolejnymi
aktami regulującymi sytuację w Czeczenii były: dekret prezydenta
Jelcyna o wycofaniu sił federalnych z terytorium Czeczenii oraz
porozumienie podpisane przez Maschadowa i Czernomyrdina
określające zasady stosunków między Moskwą a Czeczenią do czasu
przeprowadzenia w republice wyborów prezydenckich i
parlamentarnych, które zaplanowano na styczeń 1997 r. Oba
dokumenty podpisane zostały 23 listopada 1996 r. Strony
postanowiły również, że na terytorium Czeczenii obowiązywać
będzie zarówno prawodawstwo rosyjskie jak i czeczeńskie;
zobowiązano się ponadto do wspólnej ochrony wydobycia,
przetwarzania i transportu ropy naftowej.

Na początku roku 1997 ukonstytuoawały się władze Czeczenii, w ich
skład nie weszli jednak przedstawiciele prorosyjskiej opozycji
(Zawgajew, Awturchanow, Chadżijew), czego początkowo żądała Rosja
prowadząc negocjacje z bojownikami. 27 stycznia 1997 odbyły się w
Czeczenii wybory prezydenckie i parlamentarne. Ze względu na
prezydencki ustrój, zaprowadzony jeszcze przez Dżochara Dudajewa,
znaczenie miały przede wszystkim te pierwsze. Zdobywając 59,3%
głosów wygrał Asłan Maschadow, dotychczasowy premier Czeczenii,
podczas wojny z Rosją zaś szef sztabu armii czeczeńskiej. Pokonał
m.in. Szamila Basajewa (23,5%), Zelimchana Jandarbijewa (10,1%),
Mowładi Udugowa i Achmeda Zakajewa (obaj mniej niż 1%). Maschadow
był jedynym kandydatem popieranym w tych wyborach przez Rosję,
możliwym przez Kreml do zaakceptowania; Basajew był poszukiwany w
Rosji listem gończym za dowodzenie akcją w Budionnowsku,
Jandarbijew i Udugow natomiast byli zwolennikami wprowadzenia w
Czeczenii szariatu i przekształcenia jej w państwo islamskie.
Poparcie rosyjskie paradoksalnie pomogło Maschadowowi w
zwycięstwie okazało się bowiem, że większość Czeczenów chce
przede wszystkim zakończenia wojny i powrotu do normalnego życia.
Maschadow podczas kampanii i następnie swojej prezydentury
podkreślał wielokrotnie, że jedynym możliwym ustępstwem Czeczenii
na rzecz Rosji jest zgoda na wejście do WNP na specjalnych
prawach; od innych kandydatów odróżniał się unikaniem skrajności
i ekstremizmów oraz tym, że jako jedyny opowiadał się za świeckim
charakterem państwa. Wybory i ich rezultaty uznane zostały przez
Rosję, a Borys Jelcyn i Wiktor Czernomyrdin przesłali nawet
specjalne życzenia z gratulacjami dla Asłana Maschadowa.

Mimo protestów Rosji wobec posunięć Czeczenów od momentu zawarcia
rozejmu (protestowano m.in. przeciwko arbitralnemu wyznaczeniu
daty wyborów) oraz ostrej krytyki gen Lebiedzia ze strony
wszystkich kremlowskich grup wpływu proces pokojowy był przez
Moskwę kontynuowany. Skłócone elity rosyjskiej władzy oraz grupy
nacisku nie były w stanie wypracować jednego, spójnego planu
wobec zbuntowanej republiki, armia zaś nie mogła poradzić sobie z
czeczeńskimi bojownikami, poza tym nie chciano przekreślać
procesu zapoczątkowanego przez gen. Lebiedzia, cieszącego się
znacznym poparciem w rosyjskim społeczeństwie i za granicą.
Jednakże starano się ograniczyć rolę generała - 17 października
1996 r. został on odwołany ze stanowiska, a nowym sekretarzem
Rady Bezpieczeństwa został Iwan Rybkin, który zdecydował się
kontynuować negocjacje z Czeczenami. 5 stycznia 1997 r., jeszcze
przed wyborami, wycofane zostały z terytorium Czeczenii wszystkie
jednostki wojsk federalnych; Czeczeni przejęli pełną kontrolę nad
rosyjskimi bazami wojskowymi. Zarówno wycofanie wojsk, jak też
zgodę rządu Rosji na wybory w Czeczenii ostro krytykowała
opanowana przez komunistów i nacjonalistów Duma rosyjska, jednak
wobec jej słabości w strukturze rosyjskiej władzy, protesty te
nie miały większego znaczenia.

W pierwszym okresie quasi-niepodległości Czeczenii Rosja starała
się znaleźć inne niż militarne środki oddziaływania na tę
republikę i utrzymania jej pod kontrolą. Przyjęta przez rosyjskie
kierownictwo strategia sprowadzała się do zamrożenia rozmów na
temat statusu politycznego Czeczenii, aby gospodarczo związać
republikę z Rosją. Starano się udowodnić kierownictwu
czeczeńskiemu, że bez Rosji gospodarka czeczeńska nie ma szans na
rozwój, próbowano też pozyskać Czeczenów projektem powołania
Wolnej Strefy Ekonomicznej na terytorium Czeczenii. Istnienie
takiej strefy umożliwiłoby prowadzenie przez Czeczenię
niezależnej polityki gospodarczej, jednocześnie zaś
zagwarantowałoby jej pozostanie w składzie Rosji. Projekt
przewidywał m.in. duże ulgi dla rosyjskich przedsiębiorców
inwestujących w Czeczenii oraz obsługę tego przedsięwzięcia przez
Centralny Bank Rosji. Na przełomie lat 1996 i 1997 zarysowało się
porozumienie między czeczeńskimi separatystami a rosyjskim lobby
naftowym (przede wszystkim Borys Bieriezowski), zainteresowanych
czerpaniem korzyści z transportu ropy azerbejdżańskiej przez
Czeczenię. To właśnie ropa naftowa, głównie zaś jej transport i
przetwórstwo, była tym czynnikiem, na którym Czeczeni zamierzali
oprzeć swoją niepodległość. Przez terytorium republiki biegnie
rurociąg Baku - Noworosyjsk, który nie został zniszczony przez
żadną ze stron podczas wojny. Po wyborze przez Radę AMOK dwu tras
transportu ropy kaspijskiej do Europy, z których jedną był
właśnie rurociąg biegnący przez Czeczenię, rozpoczęły się trudne
rosyjsko-azerbejdżańsko-czeczeńskie negocjacje dotyczące
uzgodnienia szczegółów całego przedsięwzięcia. Rosjanie wyraźnie
przedłużali cały proces, chcąc zmusić Maschadowa do ustępstw w
kwestii statusu Czeczenii, szantażując go pozbawieniem wpływów z
transportu ropy przez Czeczenię, co dla Czeczenii oznaczać mogło
katastrofę gospodarczą. Rozpoczęcie transportu azerbejdżańskiej
ropy strona rosyjska systematycznie odwlekała, motywując to
„przyczynami technicznymi”. Straszono także stronę czeczeńską
możliwością zbudowania rurociągu przez Dagestan i Kraj
Stawropolski, omijającego terytorium Czeczenii, co oznaczałoby
jej izolację gospodarczą Asłan Maschadow, ze swej strony, starał
się wymóc na Rosji, aby Czeczenia stała się stroną
rosyjsko-azerbejdżańskiego porozumienia o transporcie ropy, czemu
Kreml zdecydowanie się sprzeciwiał. Ostatecznie trójstronne
porozumienie podpisan

[e-mail]

[Gość: Czeczen]

Drugi konflikt zbrojny między czeczeńskimi separatystami a Rosją
rozpoczął się na początku lipca 1999 r., kiedy to oddziały
czeczeńskie dowodzone przez Szamila Basajewa i Jordańczyka el
Chattaba wkroczyły na terytorium Dagestanu, ogłaszając utworzenie
islamskiego państwa czeczeńsko-dagestańskiego i wzywając
wszystkich muzułmanów Kaukazu do „świętej wojny” przeciwko Rosji.
Atak ten nie był nową jakością w regionie, ponieważ już znacznie
wcześniej dochodziło do naruszania granic rosyjskich przez
niezidentyfikowane oddziały wkraczające z terytorium Czeczenii,
rosyjskie posterunki były wielokrotnie ostrzeliwane, miały
miejsce porwania i inne akty terroru. Różnica między tymi atakami
przejawiała się jednak w liczbie bojowników oraz ideologicznym
uzasadnieniu całej akcji. Wobec obojętności większości
mieszkańców Dagestanu w stosunku do haseł islamistycznych oraz
zdecydowanej reakcji jednostek rosyjskiej armii, już wcześniej
zgromadzonych w tym rejonie, oddziały czeczeńskie po
kilkudniowych walkach zmuszone były wycofać się do Czeczenii. W
opinii wielu analityków konflikt w Dagestanie został
sprowokowany, lub przynajmniej był na rękę pewnym siłom
rosyjskim, przede wszystkim zaś armii. Świadczyć o tym mogła
chociażby wielka uroczystość, jaką władze rosyjskie zorganizowały
po zakończeniu operacji, podczas której premier Putin gratulował
wojskowym sukcesu, prezydent Jelcyn zaś wręczył kilku żołnierzom
ordery „Bohater Rosji”246. Wkrótce potem nastąpiły jednak
wydarzenia, które doprowadziły do eskalacji konfliktu i
przeniesienia do na sąsiednią Czeczenię, a jednocześnie ujawniły
rywalizację dwóch głównych rosyjskich resortów siłowych:
Ministerstwa Obrony i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 29
sierpnia oddziały podległe MSW zaatakowały dwie miejscowości w
Dagestanie, Karamachi i Czabanmachi, zamieszkane przez
zwolenników wahabizmu, którzy w 1998 r. ogłosiły się
„niepodległym terytorium islamskim” i wprowadziły u siebie
szariat. Ataki te sprowokowały bojowników wiernych Basajewowi i
Chattabowi do ponownego przekroczenia granicy dagestańskiej. Tym
razem walki miały znacznie większą skalę.

Od dłuższego czasu na rosyjskiej scenie politycznej obserwowano
walkę o wpływy między armią rosyjską a resortem spraw
wewnętrznych. Upokorzona jeszcze za czasów ZSRR armia rosyjska
(Afganistan, wycofanie się z Europy Środkowej), która ponadto
poniosła druzgocącą klęskę w wojnie z Czeczenią w latach
1994-1996 dążyła do odbudowy swojej pozycji w społeczeństwie
rosyjskim, co oprócz chwały i prestiżu, którymi cieszyła się w
czasach radzieckich, dać mogło większe fundusze z budżetu oraz
możliwość realnego wpływu na politykę państwową. Wydarzenia,
które miały miejsce na pograniczu czeczeńsko-dagestańskim latem
1999 r. stwarzały szansę odbudowy pozycji resortu obrony i całej
armii kosztem sił MSW, dzięki „małej zwycięskiej wojence”.
Uderzenie wojsk resortu spraw wewnętrznych w rdzennych
mieszkańców Dagestanu w celu nie dopuszczenia do zbytniego
wzmocnienia armii miało skutki odwrotne do zamierzonych. Konflikt
na Północnym Kaukazie wszedł w nową fazę, zakończoną ponowną
interwencją rosyjską.

Wkrótce po incydentach zbrojnych wokół Czeczenii, które nasilając
się w ciągu lipca i sierpnia 1999 r. przeradzać zaczęły się,
poprzez „pełzającą wojnę”, w otwarty rosyjsko - czeczeński
konflikt zbrojny, na terytorium Federacji Rosyjskiej miało
miejsce kilkanaście aktów terrorystycznych, które sparaliżowały
życie w całej Rosji i ostatecznie przesądziły o wyborze przez
rosyjski rząd otwartej konfrontacji zbrojnej jako sposobie
rozwiązania problemu czeczeńskiego. W pierwszej połowie września
1999 r. w Moskwie, Wołgodońsku i Bujnaksku nieznani sprawcy
podłożyli silne ładunki wybuchowe w kilku dużych domach
mieszkalnych. W wyniku eksplozji zginęło kilkaset osób, w tym
samej stolicy odpowiednio 92 osoby w pierwszym zamachu i 55 osób
w drugim249.Władze rosyjskie serią krwawych zamachów obarczyły
Czeczenię, którą również oskarżono, mimo zdecydowanych protestów
Maschadowa, o organizację ataków islamistów na Dagestan. W
przemówieniu telewizyjnym wygłoszonym 19 września 1999 r. premier
Władimir Putin zapowiedział, że Rosja nie wycofa się z Kaukazu
Północnego oraz zapowiedział likwidację terrorystów i wezwał do
konsolidacji narodu w obliczu zagrożenia „międzynarodowym
terroryzmem”. Jednocześnie wypowiedziano rosyjsko-czeczeńskie
porozumienie pokojowe z 1996 r., rozpoczęto otaczanie Czeczenii
ścisłym kordonem sanitarnym, wprowadzono blokadę polityczną i
ekonomiczną republiki oraz upoważniono resorty siłowe do użycia
siły w razie potrzeby, bez konieczności odgórnych sankcji
politycznych. W rosyjskich mediach rozpoczęto równocześnie
bezprecedensową kampanię antyczeczeńską i antyislamską, wskazując
jednoznacznie, że rebelianci czeczeńscy finansowani są przez
takie kraje jak Arabia Saudyjska, Kuwejt, Syria, czy Afganistan.
Akcentując czynnik islamski w zachodzących wydarzeniach, łącząc
ataki terrorystyczne z sytuacją na Kaukazie, w Azji Centralnej i
Afganistanie, starano się wpoić społeczeństwu przekonanie o
zagrożeniu ze strony świata islamskiego, dążącego do stworzenia
na południe od Rosji fundamentalistycznych państw islamskich.
Rosyjskie służby specjalne rozpowszechniały informacje o
kontaktach czeczeńskich bojowników z Talibami oraz finansowaniu i
szkoleniu ich oddziałów przez Osamę bin Ladena.

Po zamachach terrorystycznych w Rosji we wszystkich większych
miastach kraju wprowadzono nadzwyczajne środki bezpieczeństwa,
szczególną ochroną otoczono elektrownie atomowe, obiekty
strategiczne, rurociągi, lotniska i dworce, wzmocniono patrole
milicyjne i wojskowe, przeprowadzano szczegółowe kontrole
mieszkań, bazarów i poszczególnych osób, szczególnie pochodzenia
kaukaskiego. W powszechnej świadomości akty terroru jawiły się
jako zemsta islamistów za klęskę w Dagestanie zadaną im przez
wojska rosyjskie. Prowadzona przez media nagonka na „czeczeńskich
terrorystów” oraz wypowiedzi wielu znanych polityków i
wojskowych, szczególnie zaś mera Moskwy Jurija Łużkowa, utrwaliły
w społeczeństwie rosyjskim przekonanie, że winnymi terroru są
wszyscy Czeczeni, przy czym podejrzenia i wina za zamachy
przekładały się automatycznie na wszystkich mieszkańców
rosyjskich miast pochodzących z Kaukazu. Kontrole osobiste,
kontrole mieszkań i przedsiębiorstw osób o „wyglądzie kaukaskim”,
połączone często z pobiciami, grabieżami i bezpodstawnymi
aresztowaniami nosiły cechy prześladowań rasowych.

Celem agresywnej akcji propagandowej miało być przygotowanie
odpowiedniej atmosfery do podjęcia decyzji o rozpoczęciu nowej
wojny z Czeczenią. Jeszcze w lipcu 1999 r., w związku z
nasilającymi się incydentami na czeczeńskich granicach
administracyjnych, władze rosyjskie zdecydowały się zastosować
wobec Czeczenii nową taktykę. Postanowiono otoczyć repubilkę
„kordonem sanitarnym” aby uniemożliwić przenikanie na terytorium
Rosji uzbrojonych grup bojowników destabilizujących sytuację w
całym regionie północnokaukaskim. Po fiasku polityki uzależnienia
gospodarczego lansowanej przez Borysa Bieriezowskiego oraz
realizowanej przez ówczesnego ministra spraw wewnętrznych
Siergieja Stiepaszyna polityki umacniania bezpieczeństwa na
Kaukazie przy udziale lokalnych sił bezpieczeństwa, była to próba
przeciwstawienia Czeczenii pozostałym republikom
północnokaukaskim, która tym razem, po ataku Basajewa na Dagestan
i serii zamachów terrorystycznych, odniosła skutek. Na granicy
regionów Rosji z Czeczenią pośpiesznie budowano zasieki, minowano
pola, do ochrony granicy ściągano coraz to nowe oddziały armii
federalnej.

17 września rozpoczął się nowy etap wojny wydanej przez premiera
Putina „międzynarodowym terrorystom”. Rosyjskie lotnictwo
przystąpiło do systematycznych bombardowań celów na terytorium
Czeczenii, które t

[e-mail]

[Gość: Czeczen]

Szamil

Po śmierci Gamzat-beka do następstwa po nim konkurowali przede
wszystkim Osman Szamil, którego wpływy lokowały się w Dagestanie,
oraz przywódca ruchu wyzwoleńczego w Czeczenii, utalentowany
przedstawiciel islamskiego duchowieństwa Taszo-Hadżi.

Szamil urodził się w 1796 r. w rodzinie awarskiej w południowym
Dagestanie. Wspólnie z Gazi-Mahometem znalazł się wśród uczniów
Muhammada al-Jaragi i z jego nauczania czerpał duchowe przesłanie
swej walki. Szamil przejmował kierownictwo w sytuacji bardzo
trudnej. Wola oporu wobec Rosjan zmalała i murydom coraz trudniej
było mobilizować siły do walki. Kolejne osady deklarowały
podporządkowanie się kolonizatorom i wydawały zakładników jako
dowód swej lojalności. Wprawdzie bezpośrednio po śmierci
Gamzat-beka Szamil nakazał zabić ostatniego potomka chanów
awarskich i w ten sposób zlikwidował konkurencyjny ośrodek władzy
w Dagestanie, ale nie oznaczało to, że jego pozycja była
niezagrożona i wszystkie auły respektowały jego przywództwo. Rok
1835 przyniósł jednak na tym polu pewne postępy. Szamil
początkowo formalnie gotów był uznawać rosyjską zwierzchność,
jednak uzależniał to od respektowania sharii. Rosjanie byli w tym
momencie zaangażowani głównie w Czerkiesji i Czeczenii, co dawało
Szamilowi czas. Istotne znaczenie dla rozwoju jego ruchu miało
uznanie jego zwierzchności przez Taszo-Hadżiego. To pozwoliło mu
wiosna 1836 r. ogłosić się imamem. Jednakże Rosjanie zażądali od
Szamila bezwarunkowego poddania się ich władzy. Równocześnie
nastąpiły ekspedycje na teren Czeczenii i Dagestanu. Rosjanie pod
dowództwem gen. Feze zajęli stolice Awarii - Hunzach, po
niezwykle zaciętej bitwie zdobyli, a następnie spalili auł
Asztil, wreszcie zdobyli twierdzę Achulgo. Szamil w obliczu
ciężkich strat zdecydował się uznać zwierzchnictwo cara i złożył
mu przysięgę wierności. Nie przeszkodziło mu to już w następnych
miesiącach zgromadzić nowej armii i zbudować twierdzy Nowe
Achulgo obok ruin swej poprzedniej siedziby. Zaniepokojeni tym
Rosjanie wiosna 1839 r. uderzyli ponownie. W bitwie pod Arguan
gen. Grabbe zmusił Szamila do odwrotu, a następnie obległ Nowe
Achulgo, które po długotrwałej obronie zostało ostatecznie
zdobyte w końcu sierpnia. Ranny Szamil z garstką towarzyszy
zdołał się wyrwać z okrążenia, jednak Dagestan był praktycznie
stracony. Losy ruchu powstańczego zależał teraz od postawy
Czeczeńców.

Po pokonaniu Szamila i zdobyciu Achulgo Rosjanie byli już
przekonani, że duch bojowy górali został ostatecznie złamany.
Kolejne wioski bojąc się represji podporządkowywały się Rosjanom.
Popełnili jednak serię błędów, a jednym z nich było wprowadzenie
bezpośredniej władzy w Czeczenii. Chcąc zastraszyć ludność i
zmusić ją do opuszczenia żyznych terenów przeznaczonych pod
osadnictwo, Rosjanie uciekali się do barbarzyńskich metod:
niszczyli czeczeńskie wsie, zabijali zwierzęta, palili zasiewy.
Pod pretekstem zbierania podatków i egzekwowania kar pieniężnych
rosyjscy inspektorzy zagarniali najlepsze posiadłości
czeczeńskie, konfiskowali zapasy żywności i aresztowali
niewinnych ludzi. Iskrą, która w tych warunkach wznieciła pożar
stała się decyzja o konfiskacie broni palnej należącej do
Czeczeńców. Ci zwrócili się do Szamila, by stanął na ich czele. W
marcu 1840 r. zgromadzeni w Urus-Martan przywódcy czeczeńscy
złożyli mu przysięgę na wierność. Szamil stosunkowo szybko
zmobilizował liczną armię, podporządkował sobie niemal całą
Czeczenię (poza ziemiami między Sunżą a Terekiem), górny
Dagestan, część Inguszetii. Stolicą nowego państwa stała się
górska osada czeczeńska Dargo. Lgnęły do niego masy ludowe,
spodziewając się zniesienia ucisku feudalnego. Szamil uciekał się
zresztą na przymusu, niejednokrotnie paląc auły, których
mieszkańcy nie chcieli przyłączyć się do niego. Ostoją powstania
stali się Czeczeńcy. Bojownicy czeczeńscy stanowili trzon jego
armii, a nawet większość podatków pochodziła od ludności
czeczeńskiej. Jakkolwiek Czeczeńcy stanowili integralną i
wyjątkowo znacząca część ruchu Szamila, ten nigdy im w pełni nie
dowierzał, uważając, iż są mniej godni zaufania pod względem
politycznym i mniej ortodoksyjni pod względem religijnym od jego
awarskich pobratymców z Dagestanu.

Lata 1840-1847 były szczytowym okresem rozwoju ruchu
wyzwoleńczego. Szamil stworzył system teokratyczno - militarny,
kierowany faktycznie jednoosobowo, jakkolwiek istniała też rada
starszych, a w najważniejszych kwestiach zwoływano zjazdy
przedstawicieli aułów. Kompetencje tych zgromadzeń były formalnie
znaczące, jednakże imam z reguły przeprowadzał tam swoją wolę,
grożąc nawet ustąpieniem, gdyby zapadły decyzje nie odpowiadające
jego zamiarom. Imam skupiał w jednym ręku władzę administracyjną,
wojskową i religijną. Zlikwidowane zostały odwieczne przywileje i
prerogatywy miejscowych chanów i beków, zniósł ich prawo do
nakładania powinności na ludność, przejął na rzecz państwa ziemię
należącą do meczetów, dążył do wprowadzenia jednolitego systemu
prawnego i podatkowego, stworzył jednolity skarb państwa. Starał
się popierać handel, zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny, a
także rozwój rzemiosła. Splatanie się elementów scentralizowanego
państwa z patriarchalną demokracją rodziło jednak sprzeczności,
sprzyjające odradzaniu się form feudalnych, zwłaszcza ze strony
lokalnych namiestników imama - naibów. Naibowie, coraz częściej
łamali ustanowione przez niego zasady, dążyli do osobistej władzy
i bogactwa, niejednokrotnie uciskając i grabiąc miejscową
ludność. Posuwali się nawet do wchodzenia w potajemne stosunki z
Rosjanami.

W latach 1840-1846 Szamil odniósł serię świetnych zwycięstw nad
wojskami carskimi, odparł skierowane przeciw powstańcom
ekspedycje, zadając im ciężkie straty. Umiejętnie blokując drogi
i zmuszając Rosjan do wkraczania w dzikie ostępy, zastawiał na
nich coraz to nowe zasadzki, wykrwawiając carskie kolumny w
nieustających potyczkach. Szamil błyskawicznie przemieszczał się
ze swoją armią, w niewielkich odstępach czasu atakując odległe
placówki rosyjskie. Wiele rosyjskich fortów zostało zdobytych, w
ręce górali trafiły pokaźne zapasy broni, amunicji i wyposażenia.
Szamil opanował nie tylko większość Czeczenii i Dagestanu, ale
jego wpływy sięgnęły Kabardy.

W końcu 1844 r. Mikołaj I mianował dowódcą Samodzielnego Korpusu
Kaukaskiego M.S. Woroncowa. Wiosną następnego roku zorganizował
on wielką wyprawę wojenną na Dargo. Prowadził 30 tys. żołnierzy i
50 dział. Pomimo znacznych strat i głodu udało mu się dotrzeć do
Dargo i spalić stolicę imamatu, ale w drodze powrotnej poniósł
dalsze ciężkie straty i ledwie sam uszedł cało. Kampania ta
kosztowała Rosjan bardzo drogo: stracili trzech generałów, dwustu
oficerów i cztery tysiące żołnierzy. Woroncow z doświadczeń tych
wyciągnął wniosek o konieczności pozbawienia powstańców zaplecza
zaopatrzeniowego w Czeczenii. Wprowadził zatem blokadę
ekonomiczną kraju, równocześnie powracając do taktyki Jermołowa:
masowego niszczenia osad czeczeńskich, wybijania bydła i palenia
zasiewów. Równocześnie jednak zaczęły rysować się podstawy
systemu stworzonego przez Szamila. Długoletnia walka z Rosją
wyczerpała ekonomiczne i wojskowe bojowników północnokaukaskich.
Osłabienie pozycji Szamila wykorzystał carat przechodząc do
ofensywy.

W ramach walki z Szamilem rosyjskie władze wojskowe sięgnęły do
wypróbowanej taktyki gen. Jermołowa, tj. do deportacji ludności.
W 1844, Rosjanie wznieśli fort Wozdwiżenskoje nad rzeką Argun, w
głębi terytorium Czeczenii i zbudowali drogę z nowego fortu do
osiedla Aczkoj. Ludność czeczeńską zmusili zaś do opuszczenia
terenów między Sunżą a tą nową linią. Pozwoliło to wygrać walkę o
tzw. Małą Czeczenię. Rosjanom tak spodobała się tego rodzaju
praktyka, że po zakończeniu wojny krymskiej rozważany był nawet
plan wysiedlenia wszystkich Czeczeńców z Kaukazu.

Imam próbował przedrzeć się na zachód, uderzając na Kachetię i
Kabardę, ale bez powodzenia

Anekdoty

[Gość: Czeczen]

Czeczen, Ormianin i Gruzin sprzeczają się, który z nich nauczy
wilka mówić. Czeczen wziął bat, uderzył wilka i zapytał: "Nochczo
wuj?" ("jesteś Czeczenem?"). Wilk zawył: "wu-u", co znaczy "tak".

Srogi Szamil, sto pięćdziesiąt lat temu, o swojej znajomości
języków tak mówił: "Oprócz arabskiego, znam trzy języki -
awarski, kumycki i czeczeński. Z awarskim idę w bój, po kumycku
uwodzę kobiety, po czeczeńsku - żartuję".

Dwaj bracia zestarzeli się. Starszy żył przykładnie, młodszy do
starości popełniał złe uczynki. Starszy mówi do młodszego" "Hańbę
mi przynosisz". Młodszy odpowiada: "I tak, gdy umrę, na mój
pogrzeb przyjdzie więcej ludzi, niż na twój". "Dlaczego?" -
"Dlatego - mówi młodszy - że przyjdą życzliwi tobie. A na twój
pogrzeb życzliwi mnie, nie przyjdą".

Gdy do mułły przyszedł gość i zapytał: "Wolno tu palić?" - ten
odpowiedział: "Gdyby Bóg stworzył człowieka po to, żeby palił, to
by na jego głowie postawił komin".

Pewien człowiek pożyczył od Dżaada pieniądze. Upłynęło mnóstwo
czasu, więc pomyślał sobie, że staruszek zapomniał o długu.
Dlatego przyszedł po kolejną pożyczkę. Dżaad zajrzał do schowka
pod dywanem. Szukanie nie dało rezultatu. "Nie ma pieniędzy" -
powiedział. "A byłyby, gdybyś mi oddał stary dług".

Mędrzec rzekł z przekonaniem: "Lepiej mieć bogatego sąsiada". Na
pytanie - "dlaczego?" - odpowiedział: "Jeśli bogaty sąsiad będzie
dobry - będzie skarbem. A jeśli nie będzie dobry - to
przynajmniej kraść nie będzie".

Do Boli z Elistanży przyszedł po radę młody kawaler. "Co będzie,
jeśli ożenię się z Rosjanką?". Bola, po zastanowieniu,
odpowiedział: "Trudno powiedzieć... Ale musisz wiedzieć, że trzy
razy dziennie będziesz jadł kapuśniak".

Przysłowia i powiedzenia czeczeńskie

[Gość: Czeczen]

Nie ma nic cenniejszego od zaufania.

Dobre słowo góry przenosi.

Z dobrym przyjacielem można udać się na koniec świata.

Nie słońca wina, że sowa w dzień nie widzi.

Nie mów, czego nie przemyślałeś. Jeśli już powiesz, nie zmieniaj
zdania.

Tchórz mówi pięknie, choć duszę ma brudną.

Mądrością głupiego jest milczenie.

Kto nie lubił krowy, zawsze marzył o mleku.

Z ogniem nie igraj, wodzie nie wierz.

Chcesz poznać człowieka, zobacz jakich ma przyjaciół.

Gdy do ciebie przyjdzie bieda - podnieś głowę. Gdy przyjdzie do
ludzi - opuść głowę.

Białe rączki cudzą pracę lubią.

Na pytanie, co jest najważniejsze, zając odpowiedział: dostrzec
psa wcześniej, niż on ciebie zauważy.

Ojczyzna jest całym światem mądrego człowieka.

Słuchanie plotek jest chorobą, niesłuchanie - lekarstwem.

Słowa "nie wiem" są cenniejsze niż złoto.

Brak szacunku dla ludzi świadczy o pogardzie dla siebie samego.

Koty żyjące w zgodzie pokonają skłócone wilki.

Przyjaciel z dalekiego kraju jest jak wznoszona twierdza.

Dwaj wrogowie pod jednym dachem nie zamieszkają.

Kiedy gość prosi o wodę, to znaczy, że nie jest głodny. Nie prosi
- znaczy, że pości. Powiedziała skąpa gospodyni.

Im gorszy syn, tym lepszy zięć.

Nie masz syna - i krwi nie będzie.

Gniew matki jak śnieg - dużo napada, szybko stopnieje.

Nie ma rzeki bez źródła.

Orzeł rodzi się tylko w górach.

Z koziego rogu nie zrobisz rękojeści. Syn siostry nie zastąpi
rodzonego syna.

Cichemu nie ufaj, szybkiego się nie bój.

Nie lękaj się zimy, po niej nastanie wiosna. Bój się jesieni, po
niej przyjdzie zima.

Nieproszony gość wyjdzie głodny.

Ugościć czym chata bogata - hojność. Obdarzyć byle czym - odwaga.

Choćbyś był w Mekce, zapach czosnku pozostanie.

Przy swoich drzwiach i kogut jest odważny.

Osioł nazwał drugiego osłem i rzucił się w przepaść.

Nieudacznik zawsze mówi o przeszłości.

Na mnie gdaczesz, a sąsiadom jajka nosisz.

Czego będziesz potrzebował jutro, musisz wiedzieć już dzisiaj.

Bez chmury nie ma deszczu, bez żaru w sercu oczy nie zapłaczą.

Zostaniesz dumną owcą, a wilki jak były, tak będą.

Gdzie świeci słońce, posiej ziarno. Gdzie posiejesz ziarno, tam
pojawi się cień.

Stary wóz zniszczy drogę, zła żona - dom.

Piękna córka przynosi sławę ojcu.

Lepsza cudza żona, ale koń - swój.

Jeśli w domu brak honoru i poza domem go nie ma.

Mądry przyjaciel jest jak brat.

Lepszy bliski sąsiad, niż daleka rodzina.

Nie zawieraj przyjaźni z niewypróbowanym człowiekiem.

Gdy zrywasz przyjaźń, odbierz łuk i siodło.

Lepszy stary przyjaciel, ale futro - nowe.

Dobry człowiek nie umie żyć bez przyjaciół.

Gdzie nie zaglądają goście, tam i dobra nie ma.

Ogień można rozniecić tylko ogniem.

Szybka śmierć jest lepsza od życia w hańbie.

Kto ma dwie żony, nie potrzebuje psa.

Kindżał obnażony przez głupca jest groźniejszy od kindżału wojownika.

Kto walczył przeciwko swojej wsi - stracił dom. Kto walczył
przeciwko carowi - stracił głowę.

Psa szczekającego na pustyni porwał wilk.

Zobaczył latem żmiję, zimą przestraszył się sznurka.

Koń, chwalony przez gospodarza, nie ucieknie.

Pagórek, na którym stoisz, jest za wysoki dla ciebie.

Odważny w domu, tchórzliwy wśród ludzi.

Złodziej złodzieja zrozumie.

Okradli złodzieja, a ten - się roześmiał.

Kto nie zechce paść owiec, ten i łopaty do rąk nie weźmie.

Kto z lenistwa nie zebrał swojej pszenicy, temu przyjdzie
wydobywać kamienie dla innych.

Dziś ukradłeś kurę - jutro zechcesz ukraść konia.

Stary wilk poluje na pasikoniki.

Dzban bez dna wodą się nie napełni.

Gdy w domu bieda, niech umrze synowa, gdy bieda poza domem -
niech umrze zięć.

Gdy nie ma nastroju, nogi nie rwą się do tańca.

Kładąc się do snu - poduszki nie wybierasz, gdy się zakochasz -
nieważna uroda.

Osioł zrozumie, że jest osłem tylko wtedy, gdy go za ucho
pociągniesz.

Piękna dziewczyna i w starej sukience ładnie wygląda.

Zdrowia nie kupisz na bazarze.

Gość gościa nie lubi, a gospodarz - obu.

Posiłek przygotowany dla trzech, wystarczy dla czwartego.

Gościa, przychodzącego na długo - nie przyjmuj. Dla
przychodzącego na chwilę - bądź uprzejmy.

Rozmową gości nie nakarmisz.

W podróży i laska towarzyszem.

Jedność narodu - niezłomna twierdza.

Podziękowania za tłumaczenie dla Lamary.

Materiały pochodzą ze strony www.chechen.org

MITOLOGIA I WIERZENIA

[Gość: Czeczen]

Potwierdzeniem istnienia mitologii wajnachskiej są zachowane
źródła kultury materialnej: wykopaliska archeologiczne i zabytki
wczesnego średniowiecza, pochodząca z odległych wieków leksyka, a
także współczesne opracowania historyczne i literackie.

Starożytna mitologia wajnachska posiada wiele wątków wywodzących
się z mitów i wierzeń Grecji, Azji Mniejszej i pozostałych
narodów Kaukazu. Starożytność pozostawiła bowiem znaczną ilość
wersji i wariantów niemal każdego mitu, przyjętych przez różne
narody. Mitologia porównawcza, analizując pewne wątki i opowieści
o zjawiskach niebieskich, bogach i bohaterach oraz etymologizując
ich imiona, wykazała ścisłe pokrewieństwo mitów i wierzeń
indoeuropejskich.

Zgodnie ze starożytną wajnachską teorią kosmogonii, Wszechświat
składał się z siedmiu niebios i siedmiu ziem. W centrum
Wszechświata znajdowała się Ziemia - "słoneczny świat" (mjałcha
djuinie). Nad Ziemią rozpościerało się siedem niebios, pod ziemią
- siedem podziemnych światów. "Słoneczny świat" - to świat
żywych. Wajnachowie wierzyli, że w ciągu dnia słońce oświetla
świat żywych, a nocą odwiedza podziemny świat zmarłych. Jednakże,
pojawiając się w podziemnym świecie, odwraca się od niego
(dlatego w świecie zmarłych zawsze było zimno i panował mrok).

Uważano, że po śmierci dusza człowieka (sa) przemieszcza się w
świat w zaświaty. Z tego też powodu, aż do przyjęcia islamu, z
zastosowaniem odpowiednich rytuałów i form magicznych, grzebano
zmarłych wraz z bronią, pożywieniem, biżuterią i amuletami (z
brązu, metali szlachetnych, ozdobionymi solarnymi znakami,
wizerunkami dzikich zwierząt i ptaków), a nawet z instrumentami
muzycznymi. Wiara

Wajnachów w życie pozagrobowe miała swoje źródło w przekonaniach
pierwotnych Greków, w tzw. teorii metempsychozy - wędrówki dusz.

Na przestrzeni wieków narody wajnachskie zmieniały obrzęd
pochówku. W średniowieczu, w rejonach górskich grzebano zmarłych
w kamiennych jamach, zaś na równinach w katakumbach - podziemnych
komorach, połączonych z powierzchnią wykutym korytarzem.

Istnienie Słońca, Księżyca i gwiazd przypisywano czczonym bogom.
Uważano, że Drogę Mleczną stworzył Sieła (bóg gwiazd, błyskawic i
ognia) na cześć bogini Sata. Gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy
powstał wskutek "przepychanek" na niebie siedmiu synów bogini
Dar-cananiłg.

Wierzono, że władcą świata podziemnego był bóg Esztar. Słońce
(małch) oświetlało świat żywych, księżyc (butt) - świat zmarłych.

Wajnachowie znali letnią i zimową równonoc. Przesilenia letnie i
zimowe nie były jednak ściśle obliczone. Ustalano je w
przybliżeniu, według najbliższej pełni lub najbliższego nowiu.
Mieli swój kalendarz prac na roli, opierający się na cyklu zmian
pór roku, związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca i zmian faz
Księżyca. System kalendarzowy wyrażony był w postaci piktogramów.

Kult słońca wywodził się ze starożytności. W średniowieczu, w
związku z rozwojem teorii pochodzenia świata, jego znaczenie
wzrosło. Z kultem słońca wiązał się kult ognia (cje) i różne
zabiegi magiczne, co znalazło odzwierciedlenie w licznych
ikonograficznych i ustnych przekazach.

Wajnachowie, podobnie jak Grecy, przyjęli mit "złotego wieku",
wieku "światowej pomyślności" (dunien bierkat). W tym okresie,
według mitów wajnachskich, wszystkiego było pod dostatkiem; w
lasach - dzikich zwierząt, w rzekach - ryb. Trawa była wysoka jak
drzewa. Nie było wojen, kłótni, skąpstwa, pomówień. Wszyscy byli
olbrzymami: ludzie, zwierzęta i rośliny. Ludzie "złotego
pokolenia" żyli beztrosko, nie znali pracy. Żywili się jedynie
żołędziami, dziko rosnącymi owocami i miodem, który ściekał z
drzew, pili owcze i kozie mleko. Ziemia była tak urodzajna, że po
ściśnięciu jej w dłoniach, kapał olej. Ludzie się nie starzeli,
często tańczyli i śmiali się. Śmierć nie była dla nich
straszniejsza od snu. Wierzyli bowiem, że po śmierci ich dusze
zamieszkają szczęśliwe wiejskie zakątki, przyniosą pomyślność i
stać będą na straży sprawiedliwości. Mit "złotego wieku" wynika z
tradycji plemiennego podporządkowania bogini-pszczole, który
niósł przeświadczenie, że niegdyś ludzie żyli w takiej harmonii,
jak pszczoły.

Lecz "złoty wiek" przeminął. Wśród ludzi szerzyły się kłótnie,
niesprawiedliwość, rywalizacja. Świat ludzi, roślin i zwierząt
zmniejszył się do obecnych rozmiarów.

Według narodowej mitologii, spośród kultowych zwierząt
szczególnym poważaniem i czcią obdarzano wilka (borz). Uważa się
do dziś, że jedynie wilk zasługuje na miano zwycięzcy, junaka,
bohatera (turpał). Wymienia się także żółwia (stwórcę i patrona
świata roślin i zwierząt), jeża (duchowego bohatera ludzkości,
który nauczył człowieka oswajania dzikich zwierząt).

Według niektórych podań dudek zwany "kurą Tuszoli" zapewniał
człowiekowi obfity urodzaj. Żmija była opiekunką i patronką
zwierząt domowych. Od koczowniczych iranojęzycznych plemion
Przedkaukazia przyjęty był kult konia. Czczono także
przynoszącego pomyślność jelenia. Sceny o tematyce mitycznej,
przedstawiające wyobrażenia zwierząt i ptaków występują na
zabytkach starożytnej rzeźby, metalowych wyrobach i naczyniach
glinianych.

Symbolem płodności, męskiej siły i urodzaju były jelenie rogi.

Popularne były legendy o ludziach - potomkach zwierząt:
"niedźwiedzi syn", "syn krowy" itd. Ludzie ci, zgodnie z
przyjętymi wyobrażeniami, zostawali założycielami i opiekunami
rodów - plemion. Średniowieczni Wajnachowie zachowali też
przyjęte w starożytności wierzenia związane z magią, rytuałem i
kultem totemu.

W związku z rozpowszchnieniem na świecie religii
monoteistycznych, naród wajnachski przyjął wiarę w jednego boga -
stwórcę świata Dała/Dieła. Według wierzeń stworzył on Ziemię,
Słońce, gwiazdy, człowieka, rośliny i zwierzęta. Ustalił też
porządek świata. Na bogu Dała skończył się długotrwały rozwój
panteonu bogów, czczonych przez naród Wajnachów, podporządkowując
go innym kosmogonicznym teoriom o stworzeniu Wszechświata, Ziemi
i człowieka. Dała był "bogiem wszechrzeczy", Wszechświata.
Podporządkowani mu byli pozostali bogowie. Dostęp do niego miała
jedynie przedstawicielka ludzi, Tuszoli - bogini macierzyństwa,
wiosny i urodzaju. Od łaskawości Tuszoli zależał urodzaj ziemi,
bydła i wszelka obfitość. W starożytności święto Tuszoli związane
było z obrzędami, które przeprowadzano w świątyniach. Tam kapłani
strzegli posągu bogini i niezwykłej chorągwi, której drzewce
wyrąbywano w świętym gaju, do którego bez zezwolenia kapłana nikt
nie miał wstępu. Nie wolno tam było wypasać bydła i rąbać drzew.
W świątyni składano ofiary: jelenie rogi, woskowe świece i broń,
które poświęcał ubrany w białe szaty kapłan. Wajnachowie na cześć
Tuszoli wznosili pomniki z drewna lub metalu. Bogini poświęcony
był ptak udod, zwany "kurą Tuszoli" (Tuszoli kotam). Udod była
świętym, totemistycznym ptakiem, chronionym przez ścisłe tabu;
nie wolno jej było zabijać, jedynie w celach leczniczych, za
zgodą kapłana. Dobrą przepowiednią było uwicie przez ptaka
gniazda w kurniku lub na podwórzu domostwa.

Kult Tuszoli, znajdujący podobieństwo w krajach starożytnej Azji
Mniejszej, był rozpowszechniony na całym obszarze Wielkiego
Kaukazu. Miał niewątpliwie swoje źródło w mitologii greckiej.
Zachowane zabytki kultury materialnej i mity zaświadczają o tym ,
że cała neolityczna Europa miała jednolity system idei
religijnych, oparty na znanym również w Syrii i Libii kulcie,
noszącej wiele tytułów - Bogini Matki. Wielką Boginię uważano za
nieśmiertelną, niezmienną i wszechwładną. Koncepcja ojcostwa nie
trafiła do myśli religijnej. Mężczyźni bali się jej, słuchali
matki rodu i ubóstwiali ją. Najstarszym ośrodkiem społecznym było
ognisko domowe w jaskini lub chacie, znajdujące się pod jej
opieką. Macierzyństwo zaś było największą tajemnicą.

Następny w hierarchii wajnachskich bogów po Dała/Dieła - był bóg
piorunów i błyskawic - Sieła. W Czeczenii do dziś zachowały się
ruiny światyń - świadecta ku

[Gość: Liosha]

Псевдокультура периода вооруженного сопротивления не имеет ничего общего с
традиционными нравственными устоями чеченского общества и предлагает весьма
опасные по своим последствиям ориентиры: в частности, пренебрежительное
отношение к труду и к накоплению личного и общественного богатства через
честный труд. Криминальный способ наживы создал «новую элиту» из вчерашних
маргиналов. Они стали основой режима власти национал-радикалов.

Большой урон традиционной культуре чеченцев нанесла пропаганда культа силы,
национальной исключительности, пренебрежительного отношения к другим народам,
разжигание межэтнической ненависти. Официальная идеология аппелировала к самым
низменным инстинктам. Сама власть благославила анархию и безответственность.
Дудаевский период чеченской истории вновь продемонстрировал старую истину:
уровень демократии не должен превышать уровень культуры.

Trochę prawdy

[Gość: Liosha]

Режим Дудаева превратил Чечню в своеобразный анклав для отмывания денег. Идея
независимости стала ширмой для прикрытия преступных афер по ограблению
чеченского народа и обогащению чеченских и российских квазиэлит. Передел
теневых доходов между финансово-политическими группировками внутри Чечни и
между Москвой и Грозным, а также стремление замести следы совершенных
преступлений спровоцировали гражданскую войну в Чечне. Ввод федеральных войск
состоялся под предлогом разоружения противоборствующих сторон. И это сыграло на
руку сепаратистам, спровоцировав массовое сопротивление чеченцев. После 11
декабря 1994 года война из гражданской стала превращаться в российско-
чеченскую. Конфликт перестал быть внутричеченским. Более того, он наихудшим
образом «интернационализировался», так как сепаратистов стали тайно или явно
поддерживать антироссийские силы в разных странах мира.

[Gość: Liosha]

27 января 1997 года в Чечне состоялись президентские выборы, на которых победил
А. Масхадов. Однако эти выборы трудно назвать свободными и демократическими. Во-
первых, в них не принимали участие полмиллиона беженцев, граждан ЧР; во-вторых,
выборы по существу были безальтернативными, ибо только кандидаты от победившей
военной партии могли принять в них участие. Антисепаратистски настроенная часть
населения Чечни практически была исключена из выборного процесса, и лишена
возможности выставить своих кандидатов. Тем не менее, президентские и
парламентские выборы в Чечне породили надежду и ожидания, что новые власти
будут проводить политику внутричеченского примирения и нормализации отношений с
Россией. Договор "О мире и принципах сотрудничества" между РФ и ЧР "Ичкерия",
подписанный 12 мая 1997 года в Москве президентом России Б. Ельциным и
президентом ЧР А. Масхадовым, бесспорно стал прорывом в отношениях между
Грозным и Москвой и мог стать основой для возрождения Чечни. Однако этого не
случилось.

[Gość: Liosha]

По данным переписи 1989 г.население составляло 1270 тыс. человек, из них более
30% русских и русскоязычных. Перед началом второй чеченской кампании население
Ичкерии не превышало 400 тысяч жителей (русских в Чечне осталось около 50 тыс.
человек), все, кто мог, уехали.

Для масхадовской Чечни были характерны, с одной стороны – нищета и деградация
рядового населения, с другой – обогащение лидеров режима, “новых чеченцев” и
главарей вооруженных банд. В Чечне «правил балом» криминалитет. На территории
республики действовало 157 вооруженных группировок. Они поделили между собой
основные источники доходов. Организованная преступность превратила республику в
производителя, потребителя и торговца наркотиками, оружием и нефтепродуктами.
Приметами повседневной жизни стали убийства, аресты, похищения и торговля
людьми. В среднем за неделю происходило 60-70 преступлений, в том числе от 8
до 10 убийств. В центре Грозного открыто действовал невольничий рынок, сотни и
тысячи людей (в основном, чеченцы) томились в заложниках. Похищение людей с
целью выкупа приобрело характер преступной эпидемии.

[Gość: Liosha]

Чечня стала базой международного терроризма. На ее территории орудовали и
продолжают орудовать сотни наемников из стран ближнего и дальнего зарубежья. Их
деятельность финансируется зарубежными экстремистскими центрами. Отряд
известного террориста Хаттаба состоит, главным образом, из иностранных
наемников. В Чечне были организованы и действовали ваххабитские центры по
подготовке боевиков. В последнее время именно международные террористы и
наемники доминируют в бандформированиях.
"Суверенитет" Чечни принес рядовым гражданам возможность быть безнаказанно
убитыми, ограбленными, похищенными. Сепаратисты привели нищую, но до зубов
вооруженную Чечню к национальной катастрофе и подтолкнули ее к новой войне.

[Gość: Liosha]

Характеризуя нынешнюю ситуацию в ЧР, важно отметить, что основные силы
сепаратистов в Чечне разгромлены. Боевики не имеют ни сил, ни средств вести
крупномасштабные боевые действия и перешли к тактике диверсионной войны и
террора. Война в Чечне, в нынешней ее форме, стала своеобразным промыслом,
бизнесом на человеческой крови.
Кредит доверия чеченцев к национал-радикалам полностью исчерпан. Они больше не
желают быть подопытными кроликами для экспериментов международного терроризма,
а хотят, как любая цивилизованная нация, иметь власть, обслуживающую нужды
общества в рамках делегированных ей народом полномочий. Чеченцы могут и хотят
почувствовать себя полноправными гражданами России, занять подобающее им место
в едином федеративном правовом государстве – Российской Федерации

[Gość: antysowieticus]

wyp....z ta swoja cyrylica ruski pierogu!

[Gość: szaszlyk]

Ze Ci sie tyle chcialo przepisywac ?
Ale trzeba tym rucholom cos konkretnego dac do poczytania,bo przez ta
propagande putinoska ,juz te mozdzki calkiem maja sprane !
Czytajcie,czytajcie panowie Moskale...

[Gość: antysowieticus]

myslisz, ze im to cos da? goryle nie umieja samodzielnie myslec!
taka maja nature.

[terra0]

Priviet, Liosha,
te wszystkie zyczenia, co do adresu, przypominaja mi ten obrazek:

www.nnm.ru/pict/varya_057.jpg
Siedzi tam, jakis Czeczen, Antysowieticus, Szaszlyk etc i o czyms sobie marza.
Czasami po-prostu trzeba poszczekac na kogos. Bo na nic wiecej nie sa zdolni.
(Zreszta jak i pozostali "wyzwolency")
Czasami szkoda ich nawet. Szczegolnie tego.. ze szpitalnej - (jakiego fajnego
prowaidera znalazl - moze jeszcze jakiegos dobrego opiekuna znajdzie tez ze
spitalnej - tyle madrych rzeczy skopiowal (skopiowal - bo sam na nic nie jest
zdolny oprocz przeklenstw), a mnie to znudzilo juz czytac na pierwszym poscie.
Przyznac sie osobiscie nie obchodzi mnie ta historia. Najglowniejsze -
terazniejszosc. A terazniejszosc, jak dobrze napisales: "Podobnie juz dwie
trzecie "wojsk okupacyjnych" składa się z miejscowej ludności."

[Gość: Misza]

Gość portalu: Koropiec napisał(a):

> Ludobójstwo ludności czeczeńskiej dokonywane przez żołnierzy Rosji rodzi i
rodz
> ić będzie nadal odwet i przelanie krwi. Tylko
> negocjacie pokojowe, szczere i autentyczne, oraz nadanie autonomii Czeczeni
moż
> e zatrzymać tę spiralę śmierci

Nie mam nic przeciwko takiej spierali :)) Jedni czeczendosy zabijaja drudzych -
cala naprzod chlopaki. Robci to co robiliscie od zawsze - zabijali sie
nawzajem ;))))))))))))

Wiezienie narodow.

[Gość: Bor'ka]

Miszenka spojrzmy na to filozoficznie.
Rosjanie zawsze przesladowali inne narody, ale tez placili za to wczesniej, czy
pozniej straszna cene.
Spojrz chocby na Turkmenistan dzisiaj.
Moim zdaniem jestescie zbyt malym i slabym biologicznie narodem, aby utrzymac
wszystkie opanowane przez carat terytoria.
Ustapcie lepiej.

[Gość: szaszlyk]

Tak trzymac !

Zdrajca to ty baranie :))

[Gość: Misza]

Spierdolies pewnie z takimi samymi rodzicami w UE i cos tam pieprzysz ze
zlosci ;))
Nawet nie wiesz ze normalne Czeczency chca normalnego zycia: ze szkolami,
sadami, milicja i normalna praca, a nie wahabitskiej maliny pd rzadem takich
islamistskich chujow jak Chattab czy takich pojebow jak Maschadow czy Basajew

[Gość: szaszlyk]

Gość portalu: Misza napisał(a):

> Spierdolies pewnie z takimi samymi rodzicami w UE i cos tam pieprzysz ze
> zlosci ;))

Ha,ha,ha !!! Ja se moge jechac gdzie mi sie spodoba. W odroznieniu do ciebie
moskalu ! Ha,ha,ha,hahaha...

> Nawet nie wiesz ze normalne Czeczency chca normalnego zycia: ze szkolami,
> sadami, milicja i normalna praca, a nie wahabitskiej maliny pd rzadem takich
> islamistskich chujow jak Chattab czy takich pojebow jak Maschadow czy Basajew
>
Zgadzam sie tu z toba moskalu,ale zapomniales dodac na koncu tez :
Putina,Jastrzembskiego,etc. i tych zbrojnych band grabierznych w
mundurach...armii federalnej...

[Gość: Misza]

Gość portalu: szaszlyk napisał(a):

> Gość portalu: Misza napisał(a):
>
> > Spierdolies pewnie z takimi samymi rodzicami w UE i cos tam pieprzysz ze
> > zlosci ;))
>
> Ha,ha,ha !!! Ja se moge jechac gdzie mi sie spodoba. W odroznieniu do ciebie
> moskalu ! Ha,ha,ha,hahaha...

Ale to nie zmienia faktu ze jestes zdrajca :)

> Zgadzam sie tu z toba moskalu,ale zapomniales dodac na koncu tez :
> Putina,Jastrzembskiego,etc. i tych zbrojnych band grabierznych w
> mundurach...armii federalnej...

CZy Putin czy Jastrzembski kogos zabili ? CZy oni wydali kiedykolwiek rozkaz
zabicia cywili? Czy oni namawiaja kobiet do aktow terroru ? Czy oni
Wspolpracuja z miedzynarodowymi terrorystycznymi organizacjami?

Oni tylko naprawiaja bledy Elcyna i Berezowskiego. Tamci zawarili kasze z
Dudajewym i Basajewym a Putin probuje wyjsc z tej patowej sytuacji. I mu
wychodzi, co was jebanych zdrajcow tak wkurza. Zjebaliscie na zachod zeby
zbierac kase na kontynowanie wojny bo wiecie ze bez wojny was nie bedzie. :))

[Gość: szaszlyk]

Zdrajcy to ci Czeczency ktorzy wspolpracuja z OKUPANTEM rosyjskim !!!
Wbij se to do tego tepego lba !
I chcialbym zauwazyc ,ze ja Czeczenem nie jestem ,juz to raz na tym forum
mowilem...ale oslom twojego pokroju trzeba wszystko wbijac pala do tego tepego
lba !
Bujaj sie frajerze z Rostowa !

Na siebie popatrz :))

[Gość: Misza]

Gość portalu: szaszlyk napisał(a):

> Zdrajcy to ci Czeczency ktorzy wspolpracuja z OKUPANTEM rosyjskim !!!

Nie moj drogi czeczenski wrog. Zdrajca to ten kto probuje we wlasnym kraju
wprowadzic dyktature islamistow i bandytow za wszelka cene - nawet cena zycia
swego narodu.
Wszystko inne co powiesz to tylko pieprzenia zasranego zdrajcy ktory uciekl ze
swego kraju :))

> Wbij se to do tego tepego lba !

To ty wbij sobie i takim samym bandytom jak ty, ze CZeczeni z Czeczni i Rosji
nie chca kontynowania wojny i tzw. "niepodleglosci". Chca zyc normalnie. Czasy
Dudajewa sie skonczyli a wy nadal zyjecie w 20 wieku kiedy byli modne chasla
o "wielkej Iczkerii". Oburz sie chlopie - nikt was w Czeczni nie chce.
Jestescie tylko banda terrorystow, ktory przeszkadzaja procesu normalizacji.
Im wiecej takih debili jak ty i anty bedzie wpieralo terroryzm z zachodu, tym
wiecej ofiar padnie po obu stronach i tym dluzej nasze wojska beda stacjonowac
w Czecznie. Co za tym idzie ? Totalna degradacja obywateli Czeczni, znizenie
do poziomuSomali czy Liberii. Ty jak widze tego chcesz, bo nie za bardzo cie
tam w UE obchodzi co sie robi w Groznym. Jak piszesz nizej nie jestes
czeczenem wiec jestes zwyklym sukinsynem - chowasz sie za chaslami o wolnej
Czeczni a sam nawet tam chyba nie byles...

[Gość: szaszlyk]

Miszenka moj mily.
Czy te mordy ,gwalty i rozboje waszej parchatej i pijackiej pseudoarmii- to
jest normalne zycie ? Czlowieku tys jest zaslepiony nienawiscia i masz mozg
doszczetnie sprany ta putinosko-sowiecka propaganda ! Nie bredz mi tu o waszych
dobrych zyczeniach,tylko mowmy o faktach ! O tym co codziennie sie dzieje w
Czeczenii ! Ale PRAWDA w oczy kole,co nie ?
Co sie mnie tyczy,ja wspieram Czeczencow,bo my Polacy przeszlismy to samo
kurestwo z wami co Narod Czeczenski przechodzi dzis !
Wy sie nigdy niezmienicie,zawsze byliscie tepa masa,goniona na rzez przez
waszych przywodcow,a przy okazji mordujaca i zniewalajaca inne narody !

Czeczeni i Rosja

[terra0]

Детская футбольная команда клуба "Терек" (Грозный) во вторник в Дании победила
своих ровесников из Норвегии - команду "Бюсель" со счетом 2:0.
Российскую Федерацию на международном спортивном чемпионате представляет
единственная команда - "Терек" из Грозного.
Накануне, участвуя в церемонии открытия чемпионата, чеченская команда прошла
перед трибунами под российским флагом. На открытии чемпионата на игре
российской команды присутствовал временный поверенный России в Дании Владимир
Уласевич.
Оба гола в победном матче забил чеченский мальчишка Адлан Кадаев, уроженец
чеченского села Самашки (Ачхой-Мартановский район).

I dla czeczenow bez Rosji...

[terra0]

В Грозном начались массовые аресты
Крупномасштабная операция, которую начали в Грозном в понедельник
подразделения Объединенной группировки федеральных сил, проходит с участием
личного состава МВД Чечни и уже приносит первые результаты,
сообщил "Интерфаксу" начальник штаба МВД республики полковник Ахмед Дакаев.
"Задержаны лица, находящиеся в федеральном розыске за совершение тяжких
преступлений, терактов, изъяты схроны и тайники, предотвращены планируемые
боевиками теракты", - сказал Дакаев.

[Gość: szaszlyk]

Tak nazwal Prezydent Reagan USSR,ale mozna to spokojnie powiedziec o
dzisiejszej Rosji !

dziwki czeczenskie sie zlecialy ?

[janosik6]

kozojebcy i baranojebcy smierdzoce capy...
pierdolcie swoje ale i tak wasz czas sie zbliza....
koniec wasz bedzie bardzo bolesny.....
jestescie scierwem przemijajacym , nikt za wami nie bedzie plakal..
chyba ze ta dziwka saszlyk.....
ale chuj z nim ............
on i tak gejowskiego pochodzenia -miernota ...

[Gość: antysowieticus]

te janosik ja juz wiem co ci dolega....masz MALEGO FIUTA!!!!!
biedny zadna baba cie nie chce wiec sie na forum wyrzywasz...zal
mi cie!

[Gość: szaszlyk]

Juz powyzej oto prosilem i jeszcze raz powtarzam : tego gowniarza miejsce jest
w rynsztoku,a nie na forum dyskusyjnym ! Proponuje po raz kolejny NIE reagowac
na jego CHORE brednie !

[Gość: antysowieticus]

ale z tym malym fiutem to trafilem bo zobacz jak sie fiut
zarumienil i umilkl....cos w tym jest....

[Gość: antysowieticus]

jak powiedziala pewna polska reporterka mieszkajaca w
Rosji....tam nawet krowy sa smutne a w Polsce sie usmiechaja! o
czym to swiadczy? o wielkiej smucie rosyjskie`! a wiecie co jest
najtragiczniejsze? ze zamiast cos dobrego robic...isc w strone
demokracji to oni ruscy (poza malymi wyjatkami) wierza w te
swoja propagande kremlowska grubymi nicmi szyta i jeszcze
probuja innym wmawiac jacy to oni sa wspaniali itd. A kazdy wie,
ze przecietny rusek to zlodziej, oszust, pijak i szachraj o
splaszczonym mozgu, o wypranych pogladach , o imperialnych
zapedach...i wiele by tu jeszcze pisac....

anty..jaki by nie byl to nie dla psa kielbasa !!!

[janosik6]

Tobie i tobie podobnym smiecia czeczenokurewskim juz nic nie pomoze.
Nie mysl ze jestes kurewko w stanie mie obrazic .
Moze dla twego dupska skurwionego przez brodatych rzeznikow za maly.
Ale dla twojej matki aw sam raz , spytaj sie jej..
I siostra by sie miala czym w buzi bawic, zapewniam cie.
A dla twojej radochy z rzniecia sie ,jest butelka po coca coli....
Ulubiony sport pedalstwa w krajach beneluxu..

[Gość: antysowieticus]

zapewniam cie, ze pedalem nie jestem i twojego MALEGO FIUTA tez
nie chce....poprostu zrobilem psychoanalize twoich wypowiedzi, z
ktorych jasno wynika , ze masz problemy na tle seksualnym.
Powiedz ze jeszcze jezdzisz duzym samochodem a teoria sie
potwierdzi...duzy samochod - maly fiut. Ale nie martw sie-maly
fiut to nie koniec swiata! na sexie swiat sie nie konczy!

Glupiejesz - anti-sovieticus... prosze konkrety...

[Gość: J.K.]

Ja Rosji nie kocham, ale bywalem tam w ostatnich latach...
wydostanie sie Rosji z tradycji samodzieirzawja (i mongolskiego majazdu),
wydostanie sie Rosji z okowow komunizmu, to dlugi proces,
ale mozliwy...

prosze o konkrety: jak czesto tam bywales i co tam robiles.?

[Gość: antysowieticus]

bywalem tam za komuny jeszcze na studiach....zauwazylem, ze
wiara tam jakas taka zastraszona....ostatnio nie bywalem ale
czytam wiele(nie tylko GW) i mysle, ze Rosja wyjdzie z tego
badziestwa ale to proces i potrzeba wielu pokolen. Ale nie
myslisz czytajac posty Rosjan na tym forum, ze oni wlasnie
wszelki postep w Rosji stopuja? ja po prostu nie moge zgryzc
ich mentalnosci....po prostu dla mnie nie do przejscia!

[terra0]

>bywalem tam za komuny jeszcze na studiach....
hi-hi

U was tez za granice na studia w tych czasach wysylali tylko "politycznie
poprawnych osob", kolego?

[Gość: antysowieticus]

studiowalem w Polsce w Poznaniu a bylem w Rosji w czasie moich
studiow....aby zobaczyc ten nasz "przyjacielski" kraj.....juz
wtedy poglady wiekszosci Rosjan byly dla mnie nie do przyjecia

do tego wlasnie zmierzam.

[Gość: J.K.]

ze Rosji nie znasz, a sie na niej koncentrujesz.
Oddali bez strzalu zdobycze imperialne od Piotra pierwszego?.
Oddali.
Zmusilby ich kto sila do tego?
a, ze nostalgia za wielkoscia ich bierze
ano bierze.
niektorych Anglikow bierze do tej pory.
tradycji demokratycznych nie mieli zadnych.
a wolnosc i demokracja (i jedno i drugie ulomne, fakt) jakos funkcjonuje.
Nie wierz w cuda
z pustego i salomon nie naleje.
ale najgorsze maja juz raczej za soba.

[Gość: szaszlyk]

[Gość: Czyzby]

A teraz ruskie dupy powiem ja.Rosjanie urzadzili zasadzke na
partyzantow czeczenskich.Ale jakos zdolali przy tym stracic 6
zabitymi i 8 rannymi ,w czasie kiedy strona atakowana,czyli
Czeczency stracili 3 zabitymi ,jeden ciezko ranny dostal sie do
niewoli.Przy czym Rosjanie byli etnicznymi
rosjanami,miszami,seriozami,igoriami,i petiami,wot tak

[Gość: szaszlyk]

Wszystko jedno czy ruchol,czy jebany zdrajca !

[Gość: Tamer]

Zycze wszystkim Rosjanom takiego porzadku co robi w Czeczenii
ich Armia,takich samych zaczystek,takich samych zabojstw
czlonkow rodziny nic wiecej nie zycze tylko tego co robia
nam.Zycze zeby dbal sie ktos o was tak samo jak dbacie sie o
Czeczenach.Z zalozenia nikt z Rosjan nie musi poczuc sie
obrazony za moj post,bo wedlug nich czyni ich Armia w Czeczenii
dobrodziejstwa,obrania dzieciakow i kobiet w swojej misji
wyzwolenczej.Wiec zycze wam takiej samej misji.

[Gość: antysowieticus]

spoko Tamer tych co to robia spotka ten sam los w przyszlym
wcieleniu....sprawiedliwosc nadejdzie dla kazdego! a ruscy i tak
sa przez swoja milicje przesladowani...owieczki boja sie z tym
walczyc i tylko chyla glowy w pokorze...pokorne
baranki....wszystko co wladza powie i zrobi jest swiete....och!
i dlatego gnija w takim zyciu a nie innym bo nie umieja sie
wspolnie i solidarnie przeciwko zlu przeciwstawic....

Terra

[Gość: Tamer]

Igor chcialbym z toba sie skontaktowac.Chce ci dac materialy
ktore cie zainteresuja(filmy dokumentalne o aktach
terrorystycznych w Moskwie ,zdjecia i t.d).Jeszli cie to
interesuje to daje ci swoj email: [e-mail]
Czekam na odpowiedz.

[Gość: Tamer]

A to moje adresy messengerow(za pomoca ktorych mozesz sie ze
mna skontaktowac).
Yahoo messenger:[e-mail]
ICQ nomer:289774072

[terra0]

Tamer, przeciesz masz moj adres na koncie "gazety" - ogolnie dostepny; mozesz
pisac na niego (niektorzy tak i robili).
Sorry, jak na razie nie bede dawal swojego "podstawowego" maila (po co
bedziesz meczyl sie czytajac naglowki listu) ani msn i icq - te rzeczy juz
wiadomy tylko najblizszym osobom...

Znow o czyms dobrym...

[terra0]

> В Чечне будут вещать ВГТРК и НТВ (utro.ru)
> Милиционеры будут снабжать чеченцев бесплатными газетами

Ile mozna pozostawiac mieszkancow Czeczenii bez normalnej TV i gazet. Po-
prostu trzeba wiecej pozytywow o Rosji dla Czeczenii. I pacyfikowac
rozne "czeczencentry".

Co do ostatniego. Posel litewskiego parlamentu chcial znow udostepnic serwer
na Litwie (ze swego mieszkania - ma imunitet), ale nie dalo sie bo ktos tam
zdolu mu przecial kabel...

Pilka nozna. Rosja. Команда грозненского клуба "Терек" одержала в среду третью
победу в групповом турнире, на этот раз над сильными соперниками из Норвегии -
командой "Люн" - 1:0. Teraz juz 1/8. Tak ze sa i dobre czeczni w Rosji!

[Gość: szaszlyk]

Pochwal sie Igor ile osob w Czeczenii dzisiaj porwali bandyci w russkich
mundurach,ile osob torturowano,ile osob zamordowaly te bestie z tzw. "Armii
Federalnej" ?
Pochwal sie jeszcze ile kobiet zgwalcilo to nacpane,smierdzace,zawszone i
pijane zoldactwo ?
Mozesz rowniez podac ile broni te luje sprzedali bojownikom tylko dzisiaj ?
A ile skrzynek wody "zurzyli" wasi zoldacy przez ta dobe i ile dragow poszlo ?
A ciekawi mnie jeszcze ilu rucholi dzisiaj poszlo w piach,ktorzy nie trafia na
statystyki,czy mam sie spytac Komitety Matek Zolnierzy ?
No chwal sie madralo...
Niewiem czy ty rozumiesz,ze sam sie osmieszasz przepisujac ta propagande,tu na
forum ? Ty najlepiej kup se "Pravde" i bujaj sie dalej w oblokach !

saszlyk ty szmato jedna ty tu szczekaj

[janosik6]

ile chcesz i jak chcesz a i tak bedziesz w dupsko rebany ..
Gwarantuje ci to konstytucja w pedalowie tulipanskim...
Nawet jakbys miej zolci wylewal to tez mozesz sie jebac..
Mozesz go brac kazdej strony i tak i siak i z dolu i z gory...
Nie zadreczaj sie niepotrzebnie.
Nie trac energii bez potrzeby...
Trzymaj ja na orgietki swe ulubione ...
A mozety tak szczekajac szczytujesz ?

[Gość: antysowieticus]

Szaszlyk doskonale to ujales...Igor niestety ma klapki na
oczach...dla niego wladza i wojsko to swiete krowy, ktore moga
wszystko....poza tym oni mu placa wiec coz....to oznacza w
efekcie tylko jedno...na jego rekach jest tak samo przelana krew
czeczenska jak na lapach armii....za slepe popieranie mimo
faktow, ktore krzyczac pokazuja cos calkiem innego...on jest
inteligentny i wie, ze armia rosyjska swieta nie jest i ze w
prowadzenie tej wojny zaangazowane sa liczne sily z kremla...coz
ale on tego nie chce widziec....woli przymknac oczy...oznacza to
takze ze jest parszywym, smierdzacym tchorzem!

[Gość: Czeczen]

Liosha, ya tvoyu mamu imel :-)))

[Gość: szaszlyk]

Moskale do Moskwy !!!

scierki znowu nadaja ?spedalone kundle czeczenskie

[janosik6]

Szczekajcie szmaty ,skurwione barachlo czeczenskie..
I tak pozdychacie gdzies pod plotem..
Wasze suki nie mogac sie doczekac porzadnego jebania wsadzaja se
w imtywne miejsca ladunki wybuchowe i sie wysadzaja.
Tylko w ten sposob moga dostac orgazmu..
Wy zboki pierdolone nie jestescie w stanie je wyruchac.
Od rebania je w dupsko orgazmu nie dostana.
A tak to im go zapewniacie pakujac im tam ladunki wybuchowe.
CO sie nie robi dla orgazmu ....

[Gość: Liosha]

Eto nieprawda. Eta ja tvoju imel, no tak kak byl ochen pjanyj(inache ja by k
takoj brzydocie nie podoshol) rodilos takoje chmo kak ty.

Izvini chto my tebia v speshke delali...

Gość portalu: Czeczen napisał(a):

> Liosha, ya tvoyu mamu imel :-)))

janosik cos dla ciebie...

[Gość: antysowieticus]

ONANIZM WZMACNIA ORGANIZM...he he he

[Gość: szaszlyk]