Gość: adam
IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl
23.02.06, 16:04
Farsą staje się demokratyczna kontrola nad tajnymi służbami, jeśli
kontrolowany może szachować kontrolującego. A tak się stało w III RP, bo
nadzór nad tajnymi służbami Sejm powierzył politykowi, który przed laty
pomagał bezpiece zwalczać demokratyczną opozycję. Andrzej Żelazowski, poseł
SLD przez dwie kadencje, w latach 1996-1997 zasiadał w komisji ds. służb
specjalnych, kierując przez pewien czas jej pracami. Ponadto jako jeden z
czterech posłów SLD 22 grudnia 1995 r. wszedł do nadzwyczajnej komisji, która
badała, czy działania UOP zakończone publicznym oskarżeniem premiera Józefa
Oleksego o szpiegostwo na rzecz Rosji były legalne. Dziennikarz "Wprost"
dotarł do materiałów Instytutu Pamięci Narodowej, z których wynika, że
Żelazowski przez ponad dwa lata współpracował z SB. Pomagał zwalczać osoby
związane z Komitetem Obrony Robotników i "Solidarnością".
Kadrowiec donosiciel
W latach 1974-1981 Żelazowski był kierownikiem kadr Przemysłowego Instytutu
Automatyki i Pomiaru (PIAP) w Warszawie. Przebieg jego kontaktów z SB
dokumentują odręczne notatki oficerów prowadzących. Do współpracy wytypował
przyszłego posła szer. Andrzej Zasuwik, inspektor wydziału III A-1 Komendy
Stołecznej Milicji Obywatelskiej. W datowanym 30 października 1978 r. wniosku
o zarejestrowanie kontaktu operacyjnego "AZ" napisał, że Żelazowski "będzie
wykorzystywany do operacyjnego zabezpieczenia obiektu". W praktyce oznaczało
to regularne informowanie SB o wszystkim, co się działo w instytucie.
Bezpieka otrzymywała od Żelazowskiego doniesienia dotyczące na przykład
młodego inżyniera Lecha Bażyńskiego, który był inwigilowany z powodu
kontaktów z KOR. Został on zatrzymany przez SB w 1977 r. za to, że zbierał
podpisy pod listem w obronie Ireneusza Gugulskiego, polonisty z warszawskiego
liceum im. Tadeusza Reytana. Nauczyciela represjonowano za petycję wzywającą
do powołania sejmowej komisji specjalnej do zbadania wydarzeń w czerwcu 1976
r. w Radomiu i Ursusie. W akcji w obronie Gugulskiego brali udział m.in.
działający w KOR absolwenci Reytana - Antoni Macierewicz, Piotr Naimski i
Wojciech Onyszkiewicz.
Żelazowski donosił na przykład (30 października 1979 r.), że
Bażyński "posiada dostęp do maszyny do pisania. (...) W sąsiednich pokojach,
do których ma dostęp figurant, są miejskie telefony (...), napisał do
dyrektora podanie o zgodę na pracę popołudniową (...), motywując to chorobą
dziecka i studiującą żoną". Innymi słowy, Żelazowski sugerował, że Bażyński
ma warunki do wrogiej roboty. Informacja, którą podpisał st. kpr. Mirosław
Apanowicz, trafiła do wydziału III Komendy Stołecznej MO, zajmującego się
zwalczaniem opozycji. Żelazowskiemu zlecono, by pobrał próbki pisma z maszyny
do pisania, do której Bażyński miał dostęp. "Poinformowałem go, jak ma to
zrobić" - raportował st. kpr. Apanowicz. - To bzdura, nigdy w życiu żadnych
próbek pisma dla SB nie pobierałem. Daję słowo honoru - zaprzecza Żelazowski.
Kontakt operacyjny "AZ"
O tym, że był inwigilowany na polecenie SB przez Żelazowskiego, Bażyński
dowiedział się od "Wprost". - Zawsze miałem wrażenie, że to ubek - wspomina
kontakty z Żelazowskim. Były poseł SLD zaprzecza, jakoby kiedykolwiek
współpracował z SB. - Jeżeli funkcjonariusze żądali teczek personalnych
pracowników, to nie miałem nic do gadania i musiałem je wydać - wyjaśnia.
Z materiałów SB wynika, że kontakt operacyjny "AZ", czyli Żelazowski, śledził
każdy ruch Bażyńskiego w pracy. "Jego przyjścia, wyjścia i praca były
kontrolowane" - informuje notatka SB z 12 czerwca 1981 r. Bażyński należał w
tym czasie do zakładowej organizacji NSZZ "Solidarność". O powstaniu
niezależnych związków zawodowych w PIAP Żelazowski informował SB jeszcze
przed podpisaniem porozumień gdańskich (31 sierpnia 1980 r.). Nie czuł się
już pewnie w firmie, więc spotkał się z oficerem prowadzącym w kawiarni
Ustronie. Żelazowski utrzymuje, że nigdy nie był w lokalu o takiej nazwie. -
Cała ta historia z teczką nie ma sensu. Nie ma żadnych pokwitowań, materiałów
przeze mnie napisanych - argumentuje Żelazowski.
SB wysoko ceniła współpracę z KO "AZ". Jego charakterystyki interesujących
bezpiekę osób ułatwiały werbunek nowych agentów. "Przekazał informacje
operacyjne dot. kandydata na TW, które w efekcie pozwoliły na jego
pozyskanie" - tym argumentem ppłk A. Szafranowski poparł wniosek
Żelazowskiego o wydanie mu paszportu na urlop w Szwajcarii. Współpraca
kierownika kadr PIAP z SB zakończyła się 26 października 1981 r., po
przejściu Żelazowskiego do pracy w Komitecie Dzielnicowym PZPR Warszawa
Ochota. Na wniosek oficera prowadzącego teczka KO "AZ" została złożona w
wydziale C (archiwum) Komendy Stołecznej MO. - Zażyłe relacje kadrowych
aparatczyków ze Służbą Bezpieczeństwa były do tego stopnia oczywiste, że nie
istniała potrzeba nadawania im formalnego trybu - mówi Konstanty Miodowicz
(PO) z komisji ds. służb specjalnych, były szef kontrwywiadu UOP.
Teczka, która ożyła
W 1994 r. archiwiści UOP, prowadząc okresowy przegląd dokumentów, skopiowali
materiały dotyczące Żelazowskiego na mikrofilmy. Dawny kadrowiec PIAP był już
wtedy posłem SLD. Teczka Żelazowskiego ożyła w następnym roku, gdy jego klub
parlamentarny delegował go do komisji nadzwyczajnej, badającej tzw. sprawę
Oleksego. Ze względu na konieczność dostępu do tajnych materiałów UOP wszyscy
posłowie z komisji musieli otrzymać specjalne upoważnienie, które wydawał
wtedy szef MSW. Z zawartością ściśle tajnej teczki KO "AZ" - jak wynika z
wpisu na karcie kontrolnej - zapoznał się 28 grudnia 1995 r. płk Jerzy Nóżka,
wiceszef UOP. Chociaż komisja ds. Oleksego miała się składać wyłącznie z osób
niepodatnych na naciski, UOP nie oprotestował kandydatury Żelazowskiego.
- To nie urząd podejmował decyzję. Nie mieliśmy zresztą wtedy żadnych podstaw
prawnych, by zakwestionować tę kandydaturę - tłumaczy "Wprost" Nóżka,
przypominając, że w 1995 r. nie obowiązywała jeszcze ustawa lustracyjna.
Według Nóżki, o zawartości teczki KO "AZ" musiał być poinformowany ówczesny
szef MSW Jerzy Konieczny, ale i on nie mógł nic wskórać. Mógł co najwyżej
poinformować marszałka Sejmu o wynikach kwerendy archiwalnej UOP.
Zasznurowane usta
O tym, że Żelazowski współpracował z SB, wiedzieli oficerowie UOP, których
przesłuchiwała komisja ds. Oleksego. - Mieliśmy zasznurowane usta. Gdybyśmy
to ujawnili, prokuratura natychmiast zarzuciłaby nam ujawnienie tajemnicy
państwowej - opowiada były funkcjonariusz UOP, który zeznawał jako świadek
przed komisją ds. Oleksego. Gdy Żelazowski był jeszcze posłem, o jego
związkach z SB opowiadał dziennikarzom inny polityk SLD, zasiadający w tej
samej komisji. Mimo to Żelazowski kierował (rotacyjnie) komisją ds. służb
specjalnych, nadzorującą bieżącą działalność UOP i WSI.
Zbigniew Siemiątkowski, który półtora miesiąca po wybuchu afery Oleksego
został ministrem spraw wewnętrznych, bagatelizuje kontakty Żelazowskiego z SB
z przełomu lat 70. i 80. - Był też przecież posłem w następnej kadencji, gdy
obowiązywała już ustawa lustracyjna. Gdyby można go było oskarżyć o
współpracę z SB, rzecznik interesu publicznego z pewnością by to uczynił -
mówi Siemiątkowski.
W 2000 r. były szef kontrwywiadu UOP Konstanty Miodowicz, nie ujawniając o
kogo chodzi, publicznie ogłosił, że w komisji ds. Oleksego byli dawni tajni
współpracownicy SB. - Miałem na myśli Żelazowskiego - potwierdza poseł PO.
Zdaniem Miodowicza, Żelazowski jako kontakt operacyjny SB nigdy nie powinien
wejść w skład komisji ds. Oleksego, ponieważ jego przeszłość czyniła go
podatnym na naciski i szantaż. - UOP ani inne służby nie wywierały na mnie
żadnej presji, gdy byłem posłem - zapewnia Żelazowski.
Prawie od czterech lat Żelazowski nie jest już posłem. W maju 2004 r. razem z
Mieczysławem F. Rakowskim, Jerzym Wiatrem i Grzegorzem Kurczukiem powołał do
życia Platformę Socjalistyczn