Stajenki z marcepana

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=28299478
Stajenki z marcepana
Tradycja robienia szopek w Olsztynie sięga aż XVI wieku. Początkowo szopkę na
Gody, bo tak nazywali na Warmii święta Bożego Narodzenia stawiali w kościele
św. Jakuba rzemiślnicy zrzeszeni w czechach. Szopka co roku była zatem
orginalna. W okresie międzywojennym szopki pojawiały sie też w witrynach
sklepowych i na targowiskach jako towar handlowy. Przy Starym Ratuszu
organizowane były specjalne świąteczne jarmarki.
Szopki dekorujące przeważnie wystawy były sprodukowane i sprowadzane z
Niemiec.
W sklepach kolonialnych, piekarskich oraz cukierniczych dominowały wyroby z
kompozycji ciast, marcepana, karmelu, suszonych owoców oraz czekolady. Dzieci
uwielbiały ten okres przedświąteczny, chętnie się gromadziły i brały udział w
różnych odbywających się loteriach prowadzonych przez sklepikarzy. Jak jest
dziś wszyscy wiemy :)

Gość: tralala 06.12.05, 20:47 + odpowiedz

Pyszne te szopki z marcepana! Czekałam i czekałam na świąteczną atmosferę,
żeby w końcu napisać o jutrzni mazurskiej na Gody. Chyba już można? Dziś
wprowadzenie: 'Chyba najpiękniejszą mazurską tradycją była jutrznia. Jej
przebieg opisał już Max Toeppen w 1866 roku i w takiej postaci jutrznia na
Mazurach cieszyła się ogromną popularnością. W kościołach, a tam, gdzie w
rozległych parafiach nie było kościołów, głównie w wiejskich szkołach, w
dzień Bożego Narodzenia odbywały się jasełka z żywym udziałem miejscowej
dziatwy szkolnej. Karol Małłek zabiegał o utrzymanie starych tradycji
mazurskich. Coraz bardziej zapominaną na niemieckich Mazurach tradycję
jutrzni w latach trzydziestych udało się ponownie na krótko ożywić w
okolicach Działdowa.'
(Mazurzy - tradycja i codzienność).
Jutro - fragmenty jutrzni napisanej przez Karola Małłka. Podobno jutrznię też
spisał Michał Kajka, ale tego tekstu nie mam. A czy teraz gdzieś na Mazurach,
a może na Warmii odbywają się jutrznie?

Gość: tralala 06.12.05, 21:14 + odpowiedz


No właśnie niekoniecznie! Choć to tylko moje przypuszczenia. Kilka lat temu
wróciłam z pasterki, trafiłam na jakiś dobry film, posiedziałam do późnej
nocy, a właściwie wczesnego poranka, i kiedy już szłam spać, wyjrzałam przez
okno - i ku swemu niepomiernemu zdziwieniu zobaczyłam rodzinę z dziećmi,
wszyscy nieśli zapalone lampiony i szli w stronę Starego Miasta. Do tej pory
zastanawiam się, czy to znaczy, że być może w kościele ewangelickim jednak
jest jutrznia, nie pasterka. I może ożywają te stare mazurskie teksty? Może w
końcu w tym roku to wybadam i wypytam moją koleżankę, ewangeliczkę?

rita100 06.12.05, 21:29 + odpowiedz

Wiesz Tralala, to jest dla mnie najcięższy temat, bo tu się przeplata wiara
katolicka z ewangielicką i robi mi zamieszanie. Czyli Jutrznia jest po
Wigilii ?
I jest ona tylko uznawana przez ewangielików.
Dlatego też możesz spotakć ludzi o świcie z lampionami w Olsztynie, ale w
Krakowie takich nie spotkasz.

Gość: tralala 06.12.05, 21:39 + odpowiedz

Wolę nie twierdzić, że katolicy na pewno i od zawsze na pasterkę szli o
północy, a ewangelicy wyruszali wczesnym rankiem na jutrznię. Nie wiem, czy
nie zdarzało się tak, że jednak bezpieczniej było iść na mszę nad ranem, a
nie w środku nocy, zwłaszca jeśli ludzie mieszkali w odległych wsiach i
musieli iść w nocy przez las. Takie lampiony może odstraszały wilki? Jak jest
teraz w kościele ewangelickim w Olsztynie, spróbuję podpytać. A od jutra
zapraszam na Małłkową jutrznię.
Ech, jutro wstaję raniutko, jak nie przymierzając na jutrznię, więc się już
pożegnam i dobrej nocy życzę. Deszczyk cały czas siąpi, pogoda usypia jak
nic.

rita100 06.12.05, 21:51 + odpowiedz

dobranoc, ale mamy tu wielokulturowość i o pomyłke nie trudno :)
Popatrz, też coś mam :)

"Z kamnienia na kamnień skowronecek skace,
tak i moje serce, tak i moje serce, zawse we mne płacze.
Ojczulek z mateczką pod ziemną sie skryli,
a mne sieroteckę, a mne sieroteckę, na świecie zostawili".

Tak spiewała Dina Małłek - teraz rozumie tą pieśń, to pieśń 'Jutrzni'
Ale zostawmy to na jutro, bo ciekawy temacik

[rita100]

Adwent
Tralala, wdrożyłam sie w temat - przeczytaj wspaniałe fragmenty pewnego
wykładu. To co napisałaś wcześniej i wspomnieliśmy o adwencie. Tu mamy więcej
napisane i przytaczam :
"Obecnie dawne zwyczaje i obrzędy występują w szczątkowej formie bądź w ogóle
zanikły. Najlepszymi informatorami są ludzie starsi, nie można jednak pominąć
starych kalendarzy mazurskich, jako źródła informacji. Od kilku lat obserwuje
się wzrost zainteresowania tradycją i kulturą ludową a także historią
najbliższego terenu.
Święta Bożego Narodzenia należą do najbogatszych w tradycje ludowe świąt roku
obrzędowego. W tradycji ludowej trwają one od Wigilii Bożego Narodzenia do
Trzech Króli. Na terenie całym Mazur i Warmii nazywane były godami lub godnimi
świętami. Jeszcze w okresie adwentu gdzieniegdzie na Mazurach zaczynają chodzić
przebierańcy - maszkary lub chłopcy z gwiazdą. Na terenie katolickiej Warmii
okres ten nie wyróżniał się niczym szczególnym. Występowały tam też wyżej
wymienione zwyczaje jednak bardzo interesującymi były zwyczaje adwentowe.
Adwent trwał cztery tygodnie. Wieniec adwentowy podobnie jak i choinka
przywędrował z Niemiec. Po rewolucji przemysłowej I połowy XIX wieku wielu
ludzi utraciło pracę, a jedyną formą edukacji była często szkoła niedzielna
przy parafii. Jednym z nauczycieli ewangelickich był Jan Wichern w Hamburgu. To
on w I niedzielę adwentu 1833 roku wraz ze swymi podopiecznymi zapalił pierwszą
świecę adwentową umocowaną na drewnianym kole. Kolejne, mniejsze świece
zapalano codziennie aż do Wigilii. Później drewniane koło przystrojono
gałęziami jodły, a z czasem liczbę świec zmniejszono do czterech. Do Polski
wieniec trafił w 1925 roku, najpierw do Wrocławia. Wieniec symbolizuje koronę
Zbawiciela. Na Warmii i Mazurach w pierwszą niedzielę robiono z choiny wianek i
przybierano go czerwonymi wstążkami i ustawiano na nim jedną świeczkę. Całość
zawieszano pod sufitem. W każdą następną niedzielę dodawano jedną świeczkę tak,
aż do czterech. Czasem wieniec adwentowy zdobiły wstążki różnych kolorów (np. w
pierwszą niedzielę były to wstążki -czerwone, w drugą - żółte, w trzecią -
srebrne, w czwartą - złote) na naszym terenie występują wstążki czerwone lub
fioletowe a także białe. Kulminacyjnym punktem uroczystości adwentowych była
jutrznia na gody."

A ta Jutrznia to niesmowicie ciekawe musi być widowisko.
Już trochę ją rozgryzamy i zaczynamy rozumieć bardziej mazurskie obrzędy.

[Gość: tralala]

Dziś, zgodnie z obietnicą, początek Jutrzni mazurskiej na Gody, spisanej przez
karola Małłka. już wtedy, w latach trzydziestych XX wieku ta stara tradycja
zamierała - dobrze, że w ostatniej niemal chwili Karol Małłek zdołał ją opisać.
Trochę tego wklepywania w komputer mnie czeka, znalazłam też wiele tropów
świadczących, że jutrznia tak zupełnie nie znikła, może czeka nas jej ponowne
ożywienie? Tu tylko jeden dowód - jutrznia mazurska wystawiona w Szczytnie w
2001 roku:
www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r026/doroczne/jutrznia.htm

[Gość: tralala]

Przedmowa

'Chwała, chwała, chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój, w ludziach
dobre upodobanie’.

Tak oto możesz śpiewać ty, ludu mazurski, albowiem jutrznia, która gasła, znowu
wskrzeszona została. Jutrznia, która przez przodków naszych tak uroczyście na
Gody rokrocznie obchodzona była, niechaj znowu do nas zawita, albowiem nie
możemy siebie u nas przedstawić bez niej tego przyjemnego i błogosławionego Gód
czasu.

Odczuwając osobiście potrzebę takiej jutrzni i ulegając życzeniom współrodaków,
postanowiłem ją odtworzyć, co mi się udało dzięki tylko dobrej pamięci naszych,
w sędziwym wieku ojców i matek.

Niech więc radość jutrzenna znowu zawita w sercach dziatek, które w bieli
ubrane, aniołom podobne Narodzenie Pańskie wysławiać mogą, przez co niejednego
grzesznika do pokuty pobudzą, a cały lud chrześcijański w prawdziwej wierze w
Chrystusie Panu utwierdzą. Pan niech pobłogosławi tę pracę.'
Karol Małłek, Kisiny, dnia 14 lipca 1931 r.

[rita100]

Chyba tylko Karol Małłek zdążył zapisać te obrzędy - to przedmowe już mamy.

[tralala33]

Oj, chyba nie tylko. Zdaje się, że i Michał Kajka 'popełnił' jutrznię, ale
trzeba poszukać w realnych bibliotekach. W necie na nic takiego nie natrafiłam.
Ktoś mi zajął Tralalę, więc musiałam doczepić numerek. No trudno :(

[rita100]

Śliczne Tralala i z numerkiem 33 , a ja moja seteczkę też musiałam zalożyć , a
ponieważ tych numerków to u mnie dość dużo w pracy, to tak by łatwiej
zapamiętać wybrałam 100. Ale fajnie , że jesteś zalogowana, bedziesz mogła
zakladać wątki , bo moich jest za dużo.
To toaścik z tej okazji ;)

Hej ha kolejke nalej,
Hej ha kielichy wzniescie
To zrobi doskonale
Mazurskim opowieściom.

[tralala33]

Wczoraj przedmowa - dziś Karol Małłek opowie, jak należy przygotować się do
jutrzni. Po pierwsze - gdzie i kiedy:

'Jutrznia może się odbywać w szkole, kościele, a nawet w domu.
Według zwyczaju mazurskiego rozpocząć się powinna o godzinie drugiej w nocy z
wigilii Bożego Narodzenia na pierwsze święto, to jest dnia 25 grudnia bardzo
rano, można ją urządzić w wigilię o godzinie siódmej wieczorem .
Dzwony kościelne budzą ludzi o godzinie pierwszej w nocy na jutrznię.'

Pobudka o pierwszej w nocy - oj, zaczynam rozumieć, czemu ta tradycja zanikła.

[tralala33]

A teraz będzie jeszcze ciekawiej - jak ubrać się na jutrznię.
'Wszyscy biorący udział w jutrzni powinni być ubrani w długie i białe koszule z
długimi rękawami, koszule przybrane są różnobarwnymi szarfami, wstążkami i
gwiazdkami.
Aniołowie i żaczki mają poza tym w prawej ręce palącą się świecę w specjalnym
lichtarzyku (kierca). Główny anioł powinien mieć skrzydła. Pasterze mają długie
laski, pielgrzym laskę podróżną. Królowie mają na głowach korony ze złotego
papieru. Uczeni w piśmie trzymają księgi w rękach. Oracje sierot powinny
wygłaszać rzeczywiste sieroty, ażeby nastrój był szczery i wzruszający.'

No to przy okazji wiemy, jakie postaci pojawiały się w jutrzni: aniołowie,
żaczki, pasterze, królowie, pielgrzym, uczeni w piśmie i sieroty. Choć pomysł,
by wybierać prawdziwe sieroty wydaje mi się nieco okrutny.

[rita100]

Też mi się wydaje , że okrutny, bo dość , ze los sierocie odebrał rodziców to
jeszcze ma odgrywać rolę, która jest napewno nieprzyjemna. Przypuszczam , ze
takie dziecko płakało w tym momencie ze smutku. Ale obrzędy czasami nie zawsze
są miłe.

[tralala33]

Bim bom! Bim bam bom! Już dzwonią dzwony na jutrznię (a skryba jeszcze tekst
przepisuje)

[tralala33]

Pierwsza oracja

Zitam cie zborze tutejsy,
w ty godzinie teraźniejsy.
Zitam was tu wsystkich ludzi,
bo nas aniół Pański budzi,
O zitajciez moi nili,
radujmy sie w ty to chwsili,
ześmy z zdroziu docekali,
to jutrznie tu oglądali.

Ja was wsystkich z sèrca prose,
i głos swój do was podnose,
by niechtórzy dobrzy byli,
a nam tu niejsce zrobzili,
bo sie nas tu zięcy stazi,
Narodzénie Pańskie objawzi.

Przyńdziém ze spsiewaniem Bozêm,
bramy sérc wasych otworzym.

Pan Jezus, dzisiejsy nocy,
idzie do was ku pomocy.

Tègo zitajmy, pokłón mu dajmy,
z niebzieskich krajów przysedł Pan,
co niesie wsystkim zywot nam.

Na wsystkie stróny świata sén,
spraziedliwości jasny dzień.

Dla nas sie niewolnikièm stał,
w obóstwie nieskiém Zbawca trwał,
by na ty zièni kazdy z nas,
Królestwo Ojca dosiągł raz. Amen.

[rita100]

A kto tą orację wygłasza ?

[tralala33]

O, tego nie wiem, ale skoro pierwsza i powitalna to powinien gospodarz - może
pastor, może nauczyciel? Za to jutro usłyszymy rozmowę żaczka z aniołem.

[rita100]

Popatrz sie i to wszystko w języku mazurskim sie zachowało.
Dobrze, będę czekać do jutra :)

[rita100]

haha, własnie to mam i jak przeczytałam to włąsnie tam jest studnia bez dna
wiedzy o jutrznie i nie tylko.

Jutrznia
" Kulminacyjnym punktem uroczystości adwentowych była jutrznia na gody. Było to
widowisko typowo religijne, polegające na śpiewaniu pieśni z kancjonału przez
dzieci szkolne. Brała w nich udział zazwyczaj cała wieś, co ze względu na
polskie teksty pieśni miało w okresie germanizacji duże znaczenie. Niemcy w
latach trzydziestych zaczęli jutrznię tępić doceniając jej rolę w utrzymywaniu
polskości mazurskiego ludu."

Tralala, jakie to wszystko jest ciekawe, a czy wiesz, że andrzejki też sie
odbywały tylko, to było dzień przed Nowym Rokiem dawniej , a nie tak jak dziś w
Andzrzejki i to była zjigilia Nowego Roku. Ale nas czeka klikanie.
Jeszcze kolendy , piesni , zabawy - włąsnie dlatego zaliożyłam nowy watek, bo
temat może być szeroki, toz przed nami długie świeta.

[rita100]

Hieronim Skurpski powiedział:- Proszę państwa, tu trochę o tej jutrzni mówiłem.
Czy nie zawsze te tematy dostrzegałem, jak mówił przyjaciel Erwin. Mogę
odpowiedzieć: jednak drążyłem, drążyłem też tematy mazurskie... no, inaczej,
aniżeli on. Dlatego powiem: ta jutrznia stanowiła pewną chwałę tego terenu,
która dzięki światłym, jak powiedziałem, kaznodziejom, którzy znali łacinę,
przetłumaczyli z łaciny, przerobili, dodali do tego stopnia, że tam były pewne
subtelne oddziaływania socjologiczne, że np. gdy sierota mówiła "wyproskę",
czyli orację, to wtedy wybierano do recytacji sierotę, która nie miała ojca czy
matki, albo była pełną sierotą. Proszę więc sobie wyobrazić, jakie mogło być
wśród słuchających wrażenie. Ludzie wiedzieli, jaka jest sytuacja w danej
rodzinie. To jest wydarzenie, moim zdaniem, niebywale chwalebne dla regionu.
W naszych czasach, gdyby "Jutrznia" była wykonywana, to musiałaby być zupełnie
przerobiona i wymagałaby nowej reżyserii, dostosowania do naszych czasów. Ale w
każdym razie, jest pewien element, który, jak powiedziałem, stanowi chwałę dla
kultury tego regionu, który niestety przez historyków nie jest dostrzegany. Aby
to na wieczną pamiątkę, żeby powiedzieć dumnie i buńczucznie, zachować, żeby
był pewien ślad refleksji, no i, jak wiem, adaptacji do naszych czasów. Może
być, kto wie, może i wykonywany.

[rita100]

Erwin Kruk powiedział:- Mnie się zdaje, że takie próby są podejmowane. Niedawno
napisała do mnie instruktorka teatralna, pani Aleksandra Żabińska z Krutyni i
podała, że od paru lat dzieci z Krutyni przygotowują jutrznię na Gody i
wystawiają. Jak napisała, w inscenizacji pominęła wiele oracji sierocych, bo
takiego wielkiego smutku nie ma, jak po wojnie, ale stara się zachować to, co
było w opracowaniu Małłka. A druga rzecz, jak przypominam sobie z różnych
lektur historię Jutrzni, to muszę powiedzieć, że było to misterium
rozpowszechnione w Europie przez franciszkanów, w Europie przed reformacją. Na
Mazurach zmieniło się ono nie tyle przez to, że przetłumaczono teksty z łaciny,
ale przede wszystkim, że w śpiewnikach, zwanych kancjonałami, były pewne jej
elementy, a zwłaszcza pieśni. One zostały potem z kancjonałów wybrane i
dołączone do jutrzennego misterium. Podstawowa różnica między
przedreformacyjnym misterium a Jutrznią mazurską była taka, że tam były
jasełka, a w mazurskich inscenizacjach - żywe postaci, odgrywające swe role...
Do Jutrzni wracano także po wojnie Jak wiadomo, gdy ksiądz Alfred Jagucki
przybył do Sorkwit, to pastorowa przygotowywała na Boże Narodzenie
mazurską "Jutrznię na Gody". Jutrznia prezentowana była również w Rudziskach
Pasymskich. Obecna tutaj pani Dina Małłkowa, jak już mówiła, przebywając w
Mazurskim Uniwersytecie Ludowym, brała udział w tej powojennej Jutrzni.

Tralala, o Jutrzni coraz głosniej jest, ona chyba będzie powracać do obrzędów.

[tralala33]

O Jutrzni głośniej, ale jednak nie w Olsztynie. Tu msza wigilijna odbywa się 24
grudnia o godz. 16, wszystko co do joty bardzo zgodnie z Pismem Świętym,
minimum obrzędów pozakościelnych czy tradycyjnych. Choć, jak się dowiedziałam
może coś tak jakby, co nieco, ociupinkę przypomina o dawnych zwyczajach. Otóż w
trakcie tej mszy przez około 10 minut występują dzieci i przedstawiają scenkę z
narodzenia Jezusa. Może to jest drobne wspomnienie Jutrzni?

[rita100]

Ja jeszcze chyba coś mam o Jutrzni, ale nie mogę tego znaleź. Moze jutro.

[tralala33]

Jutro zapraszam na pierwszą orację - niekoniecznie o drugiej w nocy, ale lepiej
się dobrze wyspać, żeby sił do śpiewania nabrać. Dobrej nocy, Rito.

[rita100]

Dobranoc Tralala, ja się nie mogę doczekac tematu wigili Nowego Roku , to są
fajne zwyczaje i takie smieszne.

[tralala33]

Rozmowa Żaczka z Aniołem

Żaczek: Zitam cie, mój miły aniele.
Anioł: Dziękuję ci, mój bracie śniele!
Żaczek: Pytam cie, dlacegóś tak rano wstał?
Anioł: Abym Pana Jezusa Nowo narodzonego przyzitał?
Żaczek: Co to sie Pan Jezus co rok rodzi?
Anioł: Nie, ale Jégo paniątkę narodzénia sie obchodzi.
Żaczek: Jak długo paniatkę narodzenia sie obchodzi?
Anioł: Tak długo, ze juz 2005-ty rok dochodzi!
Żaczek: I zacne do cie, bracie, esce jedno mowe: Dlacegooś sie ubrał w bziało
ozdobe?
Anioł: By kazdy aniół tak chodzi, to i mnie sie tak godzi!
Żaczek: Cyś godziéń być aniołém nazwany?
Anioł: Nie, bracie, alem dzisiaj jest za niego ubrany!
Żaczek: Cy takich was jest tu zięcy ubranych?
Anioł: O, ja ci ich tu zara pokaze.

(wkleiłam tam, gdzie należało - do Jutrzni mazurskiej)

[tralala33]

Zupełnie nieoczekiwanie znalazłam jeszcze ostatnie wersy Małłkowej jutrzni
mazurskiej - pieśń o narodzeniu Jezusa:

Z całégo sérca dziękuję, mój Panie,
Tego casu rannégo i póki mnie stanie.
Boze! W Twym tronie, niej chwałe przez własnégo
Syna, Pana nasego, w kazdej świata stronie.

[rita100]

Dina Małłek powiedziała:- Ja śpiewałam solo pieśń o Jezusie. Myślałam, że w
każdej chwili zemdleję, bo z przejęcia taka blada byłam. To było w Pasymiu, w
szkolnej auli, gdy pierwszy raz po wojnie wystawiano. A potem były i inne
mazurskie pieśni - i zaśpiewała:
"Z kamnienia na kamnień skowronecek skace,
tak i moje serce, tak i moje serce,
zawse we mne płacze.
Ojczulek z mateczką pod ziemną sie skryli,
a mne sieroteckę, a mne sieroteckę, na świecie zostawili".
- Śpiew pani Diny Małłkowej sprawił ożywienie na sali. Ci, którzy siedzieli
bliżej niej, zachęcali, by jeszcze coś zaśpiewała. Ona nie dała się prosić i
zanuciła pieśni, których się nauczyła w Mazurskim Uniwersytecie Ludowym, gdzie
dyrektorem był jej przyszły teść, Karol Małłek:
"Na weselum byłam,
Światam se użyła,
Bucikim poderła,
Jużcim nie umerła!"
- A potem pieśń weselną, śpiewaną podczas tańca młodej z wykupem:
"A kiedym ja była u mojej mateczki,
Kraśniały mi licecki jak dwa jabłusecki.
A teraz-em zbladła jek bziała lilijo,
Dla ciebie, Janecku, dla ciebie, bestyjo."
- Wreszcie dotarła do pieśni "Wśród modrych fal", którą Karol Małłek nazywał
hymnem mazurskim. I Dina Małłek śpiewała dalej:
"Ojczyzna to nasza, te wody i las.
Niech żyją Mazury ten kraj pełen kras."

Hieronim Skurpskipowiedział: - Chciałbym przypomnieć, że w tym naszym tomie, w
tym albumie, który zredagował Erwin, jest dużo Działdowszczyzny. Warto na to
zwrócić uwagę. I tutaj, skoro Małłkowa zaczęła śpiewać, to chciałbym
przypomnieć, że tylko dzięki temu małemu skrawkowi Mazur wokół Działdowa
zostały zachowane autentyczne mazurskie rzeczy. Myśmy je jeszcze znali, albo
dowiadywaliśmy się o nich od naszych grósków. Ta wiedza została zapisana. Kto
ciekawy, może wrócić do książek, albo obejrzeć obrazy, jak choćby ten, któremu
dałem tytuł "Jutrznia".
www.luteranie.pl/diec.mazurska/pl/biuletyn/MTE_2005_04_25.htm

[rita100]

Obecnie dawne zwyczaje i obrzędy występują w szczątkowej formie bądź w ogóle
zanikły. Najlepszymi informatorami są ludzie starsi, nie można jednak pominąć
starych kalendarzy mazurskich, jako źródła informacji. Od kilku lat obserwuje
się wzrost zainteresowania tradycją i kulturą ludową a także historią
najbliższego terenu. Święta Bożego Narodzenia należą do najbogatszych w
tradycje ludowe świąt roku obrzędowego. W tradycji ludowej trwają one od
Wigilii Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Na terenie całym Mazur i Warmii
nazywane były godami lub godnimi świętami.

[rita100]

Dzień Wilii, nie zaliczany właściwie do godnich świąt, zawiera i na Warmii, i
na Mazurach bardzo niewiele elementów kościelnych. Nawet na katolickiej Warmii
nie przestrzegano postu. Potrawy wieczerzy wigilijnej często nie różniły się od
potraw dnia powszedniego. Przy "bogatszej" kolacji podawało się na stół
przeważnie gęś i mięso: wieczerzę podawano około siedemnastej, była pieczona
gęś, kiełbasa gęsia, mięso, ciasto, słodycze. Podawano chleb razowy, wypiekany
w specjalnie cienkich formach, smarowany po wierzchu. Na talerzyki każdemu
sypali kuchy i bombony. Tylko na krańcach regionu w powiatach szczycieńskim,
działdowskim, ełckim na wzór obyczaju sąsiedniego Mazowsza post był
zachowywany. Do 1945 roku nie był znany zwyczaj łamania się opłatkiem ani na
terenie Warmii, ani Mazur. Około 1910 roku przyjął się zwyczaj stawiania
choinki. Jeszcze wciąż żywa jest pamięć stawiania snopa zboża w kącie izby lub
wieszania gałęzi jeglijki (np. w Drygałach).
O Wigilii jeszcze jutro będzie.

[tralala33]

No to czekam do jutra - i na tą prawdziwą Wilię też już czekam coraz bardziej
niecierpliwie :) Dobrej nocy.

[rita100]

Nie wiem , ale się chyba doczytamy, że wtenczas nie było dzielenia się
opłatkiem jak w dzisiejszych czasch :)
Miłych snów

[rita100]

Tralala, dziś wcześniej musze zejśc z forum, jutro się spotkamy.

[Gość: tralala]

OK, a na górze - rozmowa Żaczka z Aniołem :)

[tralala33]

Rozmowa Żaczka z Aniołem

Żaczek: Zitam cie, mój miły aniele.
Anioł: Dziękuję ci, mój bracie śniele!
Żaczek: Pytam cie, dlacegóś tak rano wstał?
Anioł: Abym Pana jezusa Nowo narodzonego przyzitał?
Żaczek: Co to sie Pan Jezus co rok rodzi?
Anioł: Nie, ale Jégo paniątkę narodzénia sie obchodzi.
Żaczek: Jak długo paniatkę narodzenia sie obchodzi?
Anioł: Tak długo, ze juz 2005-ty rok dochodzi!
Żaczek: I zacne do cie, bracie, esce jedno mowe: Dlacegooś sie ubrał w bziało
ozdobe?
Anioł: By kazdy aniół tak chodzi, to i mnie sie tak godzi!
Żaczek: Cyś godziéń być aniołém nazwany?
Anioł: Nie, bracie, alem dzisiaj jest za niego ubrany!
Żaczek: Cy takich was jest tu zięcy ubranych?
Anioł: O, ja ci ich tu zara pokaze.

[tralala33]

Zamiast na górze - Rozmowa znalazła się na dole, na tym niestety kończy sie
wydrukowana wersja Jutrzni mazurskiej. Czas ruszyć do realnej biblioteki - może
coś jeszcze się znajdzie.

[rita100]

Ale to bardzo ciekawe, i po raz pierwszy czytam dialog w gwarze mazurskiej ,
taki bezpośredni. Szkoda, że nie ma dalszej części, to musi być bardzo
interesujące. To znaczy Tralala, z ebędzie dalsza część jak wypożyczysz
ksiązkę ?

[rita100]

Jeszcze coś znalazłam o Jutrzni

www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r026/zespoly.htm
JUTRZNIA MAZURSKA NA GODY
Na Mazurach od niepamiętnych czasów wielką uroczystością była Jutrznia na
Gody. Jutrznia to inaczej pora przed wschodem słońca. Gody w tradycji ludowej
to święta Bożego Narodzenia. W tym czasie następuje zetknięcie się dwóch lat
(godów), czyli starego i nowego roku. Podczas Jutrzni na Gody odtwarzano sceny
związane z narodzeniem Chrystusa. Zwyczaj ten ma bardzo długą tradycję i trafił
na Mazury z jasełek rozpowszechnionych przez franciszkanów na przełomie XV i
XVI wieku. Pierwotnie było to misterium religijne, które przekształciło się w
XVIII wieku w teatrze ludowym.

Inscenizację "Jutrzni mazurskiej na gody", tradycyjnego obrzędu
mazurskiego wg scenariusza Karola Małłka, zaprezentowaliśmy w Muzeum Mazurskim
w Szczytnie 2001 roku. Uczniowie z "Koła Regionalnego" pod kierunkiem p.
Małgorzaty Jabłonowskiej i chóru szkolnego pod kierunkiem p. Doroty
Niechwiadowicz zaprezentowali staro-mazurski obyczaj bożonarodzeniowy. Pamięć o
Jutrzni i jej treści zachowała się wśród Mazurów, a na światło
dzienne "wyciągnął" obyczaj Karol Małłek, który w 1931 roku opublikował treść
przedstawienia, usuwając zeń gwarę mazurską, a stosując literacką polszczyznę.
Kilka lat później Jutrznia została wydana ponownie, już w oryginalnej,
mazurskiej wersji, a jeszcze później, już po wojnie, Emilia Biedrawina-
Sukeretowa ponownie "przerobiła" ją na język literacki. Tę właśnie wersję
zebranym w muzeum gościom oraz, w telewizji kablowej przedstawiliśmy przed
Wigilią Bożego Narodzenia, co wprowadziło wielu mieszkańców Szczytna w
świąteczny nastrój.

[rita100]

www.silk.net/RelEd/graphics/2-aw.gif
To chyba tu powinno być :)

[rita100]

Wigilia
Dzień wigilii nie zawierał elementów kościelnych. W tym dniu nie przestrzegano
postu i nie urządzano kolacji typowo wigilijnej. Nie znano też zwyczaju
dzielenia się opłatkiem. Strojono jednak piękną choinkę, pod którą stawiano
talerze pięknych i dorodnych jabłek, pierników, orzechów , cukierków oraz
układano drobne prezenty.
Na wsiach znany był zwyczaj stawiania snopów zboża w czterech kątach izby.
Każdy snop zrobiony był z innego gatunku zboża. Miało to zapewnić urodzajny
rok. Nastrój wigilii dopełnialo śpiewanie pięknych polskich kolend.

Tralala i takie świeta pamiętam, tak własnie było w Olsztynie. Zawsze prawdziwa
choinka kupowana na targu.
Ten dzień to dzień pracy był , wypieków, ubierania choinek, a pózniej szukania
pod nią prezentów. Dodam , ze jeszcze samemu z bibułki wyrabiało sie ozdoby na
choinkę i nieśmiertelny , najdłuższy kolorowy łańcuch z klejonego kolorowego
papieru. Ludzie wtenczas na wszystko mieli czas, jak to oni robili ? Wieczory
spędzane na owijanie w złotka orzechy ....:)

[tralala33]

Właśnie sobie przypomniałam, że na tych choinkach oprócz własnoręcznie
robionych łańcuchów i jeżyków z bibułki, były też najprawdziwsze świeczki, w
takich żabkach. Długo się ich nie paliło, ale emocje były - zapali się choinka,
czy nie?

[tralala33]

Może nie było tradycji łamania się opłatkiem, ale z Kiermasy na Warmii taki
fragmencik, który jasno dowodzi, że kolędować Warmiacy potrafili i lubili:

Cioteczko, toć i my śpiewáwa – wyrywa się Baśka. – Kiedy już nie w szkole, to w
domu. Kiedy zieczór łojczulek i bracia z pola abo z łobory przydą, tu siądą
koło kominka gdzie matulka warzy – tędy łojczulek zanuci z ksiąjżki a bracia na
trzy głosy pod niebiosy. Matulka warzy i smaży i pomága nucić i já téż pomágám.
A kiedy dopsiero przydą gody:
'Hej, gody, gody, gody
Wen tu bańdzie zino z wody'.
Tedy by już skończyć nie chcieli tego: ,W żłobie leży’, ‘Bóg się rodzi, moc
truchleje’, ‘A wczora z wieczora z niebieskiego dwora.’ A po ziecierzy to znowu
ksiąjżki do rangki i daléj ‘śpiewajmy, śpiewajmy, chwałę Bogu dajmy’, jak te
pastuszki wesołe, co to rozłochocają małego Pana Jezusa i spsiewam i graniam, i
'Na kozłowym rogu
Kryczą chwałę Bogu'.

[rita100]

Strasznie cieplutkie te gody były, zauwaz jak zdrobniale do siebie sie odnoszą
i czuć nastrój świąteczny.

[rita100]

No i jeszcze były takie , nie wiem jak się one nazywaja ogienki , które się
zapalało zapałkami, a one tak iskrzyły aż się nie wypalą, na takich drucikach :)
Jutro będzie więcej o samych świetach jeszce.
czas już na mnie, dobranoc

[tralala33]

Zimne ognie, ale chyba i dziś można je kupić?

[tralala33]

dziób w wężyk szamerowany...
W taki dzień jak dziś przypomnę nie tak dawną, świecką tradycję Świąt i dnia
codziennego lat osiemdziesiątych - kolejki. W latach 1983-1984 pani Bożena Beba
przepytała ponad trzysta rodzin olsztyniaków, jak obchodzą świeta i rodzinne
uroczystości. Oto co powiezieli o Wigilii:
'wiele czasu pochłaniało poczynienie stosownych zakupów i przygotowanie
wieczerzy wigilinej. Robienie zakupów obciążało niepomiernie domowników, a
zwłaszcza kobiety. Problemem było zdobycie choćby śledzi, karpia, szynki,
kiełbasy. Do wszystkiego formowały się kolejki agresywnych ludzi, obawiających
się stałej konkurencji tych 'z lewej' i zadających sobie pytanie 'czy do nas
dojdzie' (to znaczy, czy dla nas wystarczy). Podobne były problemy z zakupem
prezentów pod choinkę.' Ale za to jak już udało się coś upolować, jaka była
radość. Pamiętam, jak stałam parę godzin na mrozie przed budką z warzywami, do
której akurat 'rzucili' pomarańcze i mandarynki. Do domu wracałam jak na
skrzydłach i nawet ciężka torba owoców wydawała się lekka - może dlatego, że mi
nieco nogi i ręce odmroziło :(

[rita100]

Mnie oszczędził ten los kolejkowy. Moja teściowa miała sklep na Grodzkiej z
koszulami męskimi i wszyscy artyści do niej przychodzili na zakupy, same sławne
gwiazdy. Mieli znajomości wśród sklepikarzy i tak jakoś odbyło się bez bólu. A
na dodatek paczki z Niemiec od mojej pamiętnej koleżanki , tylko koleżanki z
tenisa, sportowa znajomość, która własnie pojechała przed trzynastym do Niemiec
na kontrakt i miała szczęście. Wspaniała kolezanka , ktora właśnie w tym
momencie pamiętała o mnie - to pamiętam najbardziej , tą pierwszą paczkę i tyle
w niej rzeczy, a oczy nam się iskrzyły nawet do kartonowego soku, nie
wspominając o słodyczach. I cudownych mikołajowych wyrobach.
Ale po mleko dla dzieci to raniutko wyjezdzałam samochodem na wieś za misto i
przywoziłam tak co drugi dzień. Kiedyś nawet jadąc po to mleko w taki poślizg
wpadłam, że nie wiem jak wyszłam bez szwanku - ktoś czuwał, że nie miałam
nadjeżdzających samochodów z naprzeciwka.

[tralala33]

Myśmy uczciwie całą rodziną odstali swoje w kolejkach, bywało, że i po dwa dni
pod rząd (oczywiście na zmianę). A jak już nic, ale to nic na Święta nie było
to mój tato wyprawił się na wieś i przywiózł w bagażnku malucha ćwierć
świniaczka. Duszę miał na ramieniu, bo za tak groźne 'przestęptwo' groziła
nawet konfiskata samochodu, a już na pewno przepadek świniaczka. Potem
głowiliśmy się, jak to przerobić na szynki i kiełbasy - bardzo amatorscy z nas
masarze, ale jakoś uradziliśmy. No to teraz muszę wracać do kolejki - może
rzucą kawę, to będę miała na rano? Dobranoc.

[rita100]

Dobranoc
Przyznam , że to było po ślubie , ale przed ślubem , moje święta wyglądały
całkiem samotnie, właściwie zamknieta w garsonierze, bo mimo , że bywałam
zaproszona na Wigilie nigdy nie szłam, zawsze się wstydziłam tej swojej
bezrodzinności i zostawałam w domu przy tv puszczając płyty jeszcze te
winylowe. Ale najczęściej w tym czasie organizowano w moim klubie obozy
świąteczne i wtenczas to miałam raj na ziemi - np obóz zimowy w Krynicy
górskiej i wspólna sportowa Wigilia i kościółek w Krynicy do którego
prowadziliśmy pijanego kierownika klubu po tej Wigilii;))) Tak są wspomnienia i
te miłe i takie. Albo takie , że w teściów sprawdzałam czy kaczka się upiekła w
piekarniku i jak ogień buchnął z tego piekarnika to w Wigilię pół włosów
spłoneło ;).
Oj, ile już miałam tych Wigilli i w Wieliczce tez mi kiedyś babcia zrobiła hece
wpuszczając kolędników do mojego pokoju gdzie spałam i wszyscy mi nad łóżkiem
kolędy śpiewali, a ja pod pościel się schowałam i płakałam ze wstydu, a teraz
się z tego śmieję ;))
dobranoc :)

[rita100]

" Jeszcze do niedawna funkcjonował zwyczaj chodzenia sług z szemlem, którym
towarzyszy bogaty orszak. Najstarszy sługa pełni tu funkcję Mikołaja i wręcza
dzieciom prezenty. Zbierając materiały natknęłam się na opis orszaku szemla
przekazany gwarą, który przytaczam:

Jak tilko zmrok przijdzie,
chodzo sługi z szemlem.
To dzieciuki bali się,
ale czekali, bo on kładł prezenti i bombon•i ...

To jak idzie, to naprzód w sieni zwonek zwoni, szemel wpada do izb•i i skacze,
i zwoni, a sługa p•ita dziewczoki i siurków pacierza... Za sługani z szemlem
chodzo też kominiarz, baba, koza... Szemel to ma łeb drzewa obciągnięti skóro,
kadłub z przetaków, obsadzon•i jest na kiju, płachto obwinięti, spod której
w•iglundajo ludzkie nogi. A te sługi to też so na bziało w płachtachi larw•i
(maski) majo.
Obrzędowi towarzysz strzelanie z bata - batoga, zakończonego skórą węgorza.
Miało to sprowadzić pomyślność. Jest rzeczą interesującą, że w zwyczaju tym
brała udział ludność napływowa. Gdzieniegdzie główna postać tego orszaku -
szemel - występuje w grupach chodzących w innych okresach, jak Nowy rok, Trzech
Króli. Z samą nocą wigilijna wiąże się na Warmii, podobnie jak w całej Polsce,
opowiadanie o zwierzętach mówiących ludzkim głosem."

No i popatrz się Tralala jaki fajny orszak chodził i opis w gwarze warmińskiej.
I co Ci Mikołaj taki świąteczny przynosił ?

Ja powiem , krótko , najbardziej się cieszyłam z ksiązki jaką otrzymałam pod
choinką 3 lata temu pt. Włodzimierz Sołowjow. To był najpiękniejszy prezent i
Święta piekne. Ale pamietam swój pierwszy prezent mikołajowy w Olsztynie, był
nim pamiętnik do wpisywania ku pamięci, mam go do dzisiejszego dnia z pierwszym
wpisem matki.

[tralala33]

Świetny opis, bardzo obrazowy, takiego szemla (skąd ta nazwa?) to dzieci mogły
się wystraszyć. Z kolędnikami to jeszcze chodził mój tato, jak był małym
chłopcem. I Gwiazdę Betlejemską też z przetaka robiono, oklejano go kolorową
bibułką nasączoną tłuszczem, a w środek wstawiano świeczkę. Tylko szemla nie
było - był za to herod, i śmierć, i anioł i turoń.
A prezenty to lubię dostawać, jak każdy, ale jeszcze bardziej dawać,
szczególnie jak uda mi się trafić i spełnić jakieś marzenie. Taki pamiętnik to
był doskonały pomysł. Może skopiuję w tym roku?

[rita100]

W tym roku mamy dużo prezentów w domu , bo i dużo gości - i pełno pracy teraz.
Jutro tez fajny opis zamieszczę świateczny - niesamowite były święta dawniej.
Wydaje mi się , że bardziej radosne , sama zobaczysz.
A wiesz jak dzisiaj wyglądaja kolendy - grupa dzieci z kartonem chodza i
zbierają pieniądze, nawet kolend nie dospiewają. Całkiem inny świat teraz.

[tralala33]

No to może warto choć zwyczaj wspólnego śpiewania kolęd w rodzinie zachować?
Czekam więc na jutrzejsze opowieści o dawnych czasach, a sama podczepiam pod
zieloną wronę jeszcze kawałeczek (nie ostatni) wspomnień z lat
osiemdziesiątych. Potem już zmykam śnić o Świętach.

[rita100]

Tralala, wstyd mi powiedziec , ale u mnie nie śpiewa się kolend po Wigilii,
otwieramy wino i pijemy i gadki szmatki, chyba , ze w tv śpiewaja. Ale zuważ ,
że w mediach juz spiewają kolendy i w marketach - wszystko komercja. Ale w
kościele śpiewaja , dlatego uwielbiam w tym czasie wędrowac po róznych
kościołach i oglądać szopki. Od tamtego roku tak robię.
Tez już 'legnę' sobie :)
dobranoc

[tralala33]

Odnalazł się tajemniczy (przynajmniej dla mnie0 szemel. Szemel to był siwy koń.
Swoją konstrukcją przypominał krakowskiego lajkonika (!), nie był jednak
kolorowy. Obwieszony dwoneczkami tańczył i podskakiwał ku radości dzieci. jego
podskokom towarzyszyło strzelanie z bata. szemel miał łeb konia z drewna
obszyty skórą, z tyłu kadłub obsadzony na kiju i obwinięty prześdzieradłem. W
orszaku z szemlem szedł też kominiarz, była baba i koza, no i koniecznie sługa
ze skarbonką. (Jan Chłosta, Słownik Warmii)

[tralala33]

Był już szemel, teraz pora no Rogale: (Jan Chłosta, Słownik Warmii)
Między Nowym Rokiem a Trzema Królami we wsiach pod Olsztynem i Biskupcem
panował zwyczaj chodzenia po rogalach. Grupa 'maszkarów', w której przewodzili
niedźwiedź, koza i bocian odwiedzała gospodarzy. Towarzyszyli im dziad, baba i
kominiarz. Swoje odwiedziny urozamicali tańcami, żartami i piosenką,
zachęcającą gospodarzy do poczęstunku i składania podarków:

'Stumpa pani stumpa
Kluczykami brzunka
Od komórki do komórki
Szuka noża do pieczonki
Rogale!'

[rita100]

Tak , to już chodzi o dni poświąteczne. A zważ Tralala szczegolnie na dzień
wigilii Noewgo Roku , to dopiero prawie dzień andrzejkowy, tam dopiero będzie
się wyprawiać zabawy, iście andrzejkowe i tak mi sie wydaje , że te andrzejki
to własnie dane dni wigilii Nowego Roku. Jeszcze mam trochę tych obrzędów, ale
one sa już w dniach świętych wieczorów. Może trzeba je juz poruszyć , by
wiedzieć jak się bawić :) Własciwie to zabawy zaczynały sie dopiero w okresie
Nowego Roku z którym to też wiążą się ciekawe obrzędy.

[tralala33]

Tp prawda, Rogale dopiero zaczną się po Świętach, ale tak mi tu dopasowały do
Szemla. A i jeszcze będą Herody, ale to już na Trzech Króli.

[tralala33]

W Święto Trzech Króli napotkać można było grupy odgrywające przedstawienia
jasełkowe, nazywane Herodami. Była to często opowieść o królu Herodzie wraz z
piosenką o poczęstunek. Ludzie ubodzy w ten sposób zbierali datki i świąteczne
pożywienie.

[tralala33]

Zobacz Rito - Zsemel z Węgorzewa:
www.wm.pl/Index.php?ct=wegorzewo&sct=wegorzewo&id=818816

[tralala33]

He, he - Szemel a nie żaden 'węgierski' Zsemel. I jeszcze parę fragmentów z
tego artykułu:
Zanim na scenie zaczęły się prezentować kolędnicy z Polski, Rosji i Litwy, we
środę w węgorzewskim Muzeum odbyła się międzynarodowa konferencja "Tradycyjna
obrzędowość okresu bożonarodzeniowego". Była to już druga okazja do porównania
folkloru różnych narodów, których przedstawiciele mogli prezentować się nad
Węgorapą dzięki wsparciu Stowarzyszenia Samorządów Polskich
Euroregionu "Niemen" ze środków Unii Europejskiej.
Spośród trzydziestu trzech zespołów, które podczas czwartku i piątku
prezentowały się na scenie, jury wyróżniło nagrodami ufundowanymi dzięki
wsparciu Związku Gmin Warmińsko-Mazurskich i Starostwa Powiatowego w Węgorzewie
następujące zespoły - w kategorii grup kolędniczych: "Rogole" z Barczewka,
szkolne koło teatralne z Łęgajn oraz zespół z Gminnego Ośrodka Kultury w
Budrach.

I jeszcze o zwyczajach na Gody:
Okres Bożego Narodzenia był tradycyjnym czasem wróżb, zwłaszcza tych, wiążących
się z zamążpójściem. Siedząc w półmroku przy świecach panny wypatrywały w
lustrze oblicza oblubieńca. Kierunki, z których miał nadejść narzeczony mogły
wskazywać szczekające psy, ale i... karaluchy. W tym czasie w okolice domów
nadciągały także duchy przodków. Nie prano i nie wieszano ubrań, żeby dusze nie
powiesiły się na sznurze. Wylewając też pomyje czy brudną wodę specjalnie
krzyczano, ostrzegając krążące wokół domu duchy.

[rita100]

Tralala, ale konkurs zorganizowano kolędników. Fajnie , bo taka rywalizacja
jest potrzebna, to wyzwala energię twórczą i grzebanie w zródłach. Ja również
zauważyłam jescze jeden obrzęd, ten w wyławianiem monety z akwarium. Mamy w tym
watku juz dużo tradycji , wierzeń, wrózb i obrzędowości.
No własnie niech nie mylą nazw Szemel to Szemel :)

" Nikt też wówczas nie dawał kolędnikom pieniędzy, tylko kiełbasę, szynkę,
jajka, ciasta i... wódkę, bowiem wszystkie podarunki niesiono nazajutrz do
gospody, gdzie młodzież organizowała zabawę, trwająca czasami nawet kilka dni."
Ale się bawiono :)

[tralala33]

Wigilia to taki dziwny dzień - może być najszczęśliwszy w roku, ale może też
bardzo zasmucić. Tym razem, Rito, chyba szykują się u Ciebie radosne Święta? No
to może warto już wyprać, wykrochmalić i wyprasować biały obrus. Tak to było w
Olsztynie w latach stanu wojennego:

'Stół, przy którym rodzina zasiada aby wieczerzać, jest odświętnie udekorowany.
Na białym obrusie rozstawiona świąteczna zastawa, przy każdym talerzu gałązka
świerku z dekoracją lub ikebana świerkowa (kto pamięta jeszcze ikebany!). W
wielu rodzinach kładzie się pod obrus lub pod opłatek leżący troszkę sianka,
czasem w worku foliowym (!) ‘żeby nie zaśmiecać dywanu’. W jednym przypadku
odnotowałam także pieniążki.
Czyni się to na pamiątkę narodzin Chrystusa w żłobie na sianku, lub dlatego, że
jak twierdzą niektórzy ‘u nas na wsi rodzice tak zawsze robili’. Ci zaś, którzy
znają zwyczaj, ale go nie praktykują powiadają: ‘Z tego tylko bałagan w domu’,
lub ‘A skąd tu w mieście wziąć siano?’ (Bożena Beba)

[rita100]

Tak , ten zwyczaj stosuję z tym siankiem, ale Cię zaskoczę co do obrusu :)
Więc Tralala, jak jeszcze nie było internetu to kobieta lubiała haftować i tak
ja wyhaftowałam dwa duże białe obrusy białą muliną. Hafty znajdowałam
w 'Burdzie' i tak jestem dumna z obrusów własnoręcznych.

[rita100]

A oto Tralala, za czym zaczniemy śpiewać kolendy, wspaniał opis obezędów i
zwyczajów warmińskich mam :

"Okres od pierwszego dnia Bożego Narodzenia do Trzech Króli liczy dwanaście
dni. Na naszym terenie nazywano go świeczkami, występowały również nastepujące
nazwy: dwunastki, psia skóra, święte wieczory. Z okresem tych dwunastu dni
wiąże się powszechna na całym terenie wróżba pogody. Kolejne dni od Bożego
Narodzenia do Trzech Króli mają symbolizować poszczególne miesiące roku, np.
pierwszy dzień Bożego Narodzenia - styczeń, drugi - luty, itd. Gustaw Optacy z
Pisza prowadził obserwacje pogody w te dni i zestawienie ze stanem pogody w
ciągu roku, co miało potwierdzać trafność wróżb.
Inną wróżbą oznaczającą przepowiadanie pomyślności na podstawie tego, kto
pierwszy wchodzi do domu w dzień Bożego Narodzenia, omówię przy Nowym Roku,
gdyż w tym terminie częściej występuje.

Jak myślisz Tralala, kto w Wigilie pierwszy ma przyjść do domu ? Chyba ten kto
jest zaproszony - czyli trzeba zapraszać samych dziadków ;)), zeby była
pomyślność.
Nie wiem jak swoją teściową potraktować w Wigilie gdy przyjdzie ? Moze ją
trzeba oknem wpuścić, jak pamiętasz dawniej pewien Warmiak trzecią żonę musiał
oknem wprowadzać do domu :))), żeby mu nie umarła jak poprzednie :) (To tak na
marginesie, by troszeczkę się pośmiać )

[tralala33]

Myślałam, że pierwszy gość to wróżba na Nowy Rok, a tu i w Wigilię trzeba
uważać - jutro się dowiem, kto pomyślność przynosi? Dziś muszę już zmykać,
pracy mam huk, i co najgorsze nie związanej z przygotowaniami do Świąt.

[rita100]

Ja w niedzielę będę ubierać choinke sztuczną, taka dużą , kiedyś nawet
transmitowałam ubieranie choinki na forum, bo akurat będzie stać przy
komputerze i świeciła swoim blaskiem.
A kiedy Ty ubierasz swoja ?
Ale już lecisz - dobranoc
O, oo ile jeszcze pracy.

[rita100]

hehe, Tralala, teraz się zaczną nakazy i zakazy , zalecenia , co wypada, czego
nie wypada robić w okresie Świąt. Zwróć uwagę na ten groch, który sprowadza
wrzody, a i kasza jest niewskazana, sprowadza wszy ;)) Nie smaż też skwareczek,
bo powodują liszaje :). A zobacz jakie prace nie powinniśmy wykonywać w tym
okresie, żadnych ruchów obrotowych , żadnego szycia - bo będziemy
pokręcone ;))) Tak więc zostanie nam siąść w fotelu z książką w ręku - to
bedzie najbezpieczniejsze :).
Ale wreszcie dopuszczę Cię do tekstu, oto on :


"Z pierwszą częścią tego okresu, trwającą do Nowego Roku, wiąże się bardzo
wiele zakazów i czynności mających znaczenie magiczne, a stanowiących
pozostałość obchodzonych dawniej w tym czasie świąt zmarłych. Dość długo
respektowano zakazy wykonywania pewnych prac i czynności. Zakaz ten objaśnia
się przebywaniem w tym czasie duchów i wzmożoną działalnością czarownic, a
nieprzestrzeganie go miało powodować różne szkody w gospodarstwie i zdrowiu. Na
naszym terenie nie wolno było gotować grochu - sprowadza wrzody, kaszy -
sprowadza wszy, a smażenie skrzeczek (skwarek) miało powodować liszaje. Zakazem
tym były objęte wszystkie czynności, przy których wykonuje się ruch obrotowy,
tnący, szczególnie przy pomocy narzędzi metalowych. Szycie miało powodować to,
że jagnięta rodzą się pokręcone. Obowiązywał zakaz przędzenia, który tłumaczono
tym, że w gospodarce się wszystko pokręci. W niektórych wsiach nie wolno było
skrobać kartofli, bo żywioła (bydło) sierść straci (Piecki), młócenie miało
wywoływać choroby prosiaków (Ełckie, Oleckie).
Popołudniami i wieczorami powszechne było darcie pierza, jednak i tę czynność
obwarowano zakazem - szypułki pierza należało wyrzucać na rozstajnych drogach.
Większość tych zakazów była przestrzegana "na wszelki wypadek" do
niedawna przez starszych. Niektóre zakazy i nakazy wykluczają się wzajemnie w
zależności od miejsca. Np. na Warmii groch był zalecany na dobry urodzaj, a na
Mazurach wywoływał on wrzody."

[tralala33]

Do dawnych zakazów dorzucę jeszcze i ten - w okresie 'dwunastek'
(lub 'świeczek' na Mazurach) nie wolno było młocić zboża ani rąbać drewna, bo
jak daleko byłoby słychać odgłos młócenia czy rąbania, tak daleko byłyby na
polu puste kłosy. Dobrze było za to wybrać popiół z pieca i przechować go do
wiosny, by w stostownym czasie użyć do tępienia gąsienic w kapuście i na
drzewach.

[tralala33]

Takie brusy to rewelacjia - szczerze podziwiam. Ja tylko raz wydziubałam
serwetkę szydełkiem, i to w dodatku z różowego kordonka, więc na Wigilię nie
przyda się.
A podczepiam się jeszcze pod zieloną wronę, bo mam teraz najciekwaszy fragment
z opracownia pani Bożeny Beby - co na tym pięknie przygotowanym stole postawić.
I tu niespodzianka - 'pokaż mi co jesz, a powiem ci skąd jesteś'.
"Zróżnicowanie pochodzenia regionalnego mieszkańców Olsztyna powoduje, że na
stole wigilijnym pojawia się takie bogactwo i różnorodność potraw, że skłonna
byłabym w tym względzie przyznać palmę pierwszeństwa.'

[tralala33]

Errata: takie obrusy, naturalnie. Ale wrócę do potraw:
'Wśród zup na stole dominuje barszcz z uszkami (wileńskie, lwowskie,
wołyńskie), barszcz z ziemniakami (np. Mazowsze, Kurpie), zupa grzybowa
(Podlasie?), zupa z suszonych owoców z makaronem (???), żur z ziemniakami i
zupa rybna. A dalej idą śledzie pod różnymi postaciami - w occie i w oleju, w
śmietanie i w pomidorach, pierogi z kapustą i z grzybami, z makiem, ruskie z
ziemniakami, ze słodką kapustą, kulebiak, kluski z makiem, groch z kapustą,
kapusta z grzybami, sałatka litewska (fasola, buraki, ogórki kiszone), lwowska
i wołyńska kutia, ryż na słodko z makiem i miodem, wileńskie śleżyki (kruche,
ale twarde ciasteczka z makiem, podawane w mleczku makowym z bakaliami),
małopolskie łamańce, mazowieckie i podlaskie racuchy, bułka drożdżowa
(wileńskie), kompot z suszu owocowego, kisiel żurawinowy, no i ryby, wśród
których króluje karp smażony, ale także przyrządzany na inne sposoby - po
greckum po żydowsku, w galarecie. Rzadziej pojawiają się inne ryby. Towarzyszą
temu grzyby marynowane, panierowane i coraz częściej pieczarki (?). No i
oczywiście strucla z makiem lub tort makowy.'
Uff, jest z czego wybierać. A jakby było za mało to polecam moje ulubione
danie - gołąbki z hreczką (kaszą gryczaną).

[rita100]

Ależ potraw, faktycznie cała gama kulinarii tylko jeden żoładek ;)
Ale jednak w dalszej części niektóre potrawy jak groch będziemy wykluczać , bo
w dalszych wykładach okaże się , że nie przystoi jeśc grochu na Wigilię ;)
Ale z gołabkami to duzo pracy. Ja zobaczę co moi wymyslą z tym jedzeniem
światecznym. Ciasta zawsze mam kupne z cukierni juz sprawdzonej.
forum.gazeta.pl/forum/71,1.html?f=14682
Popatrz się Tralala, jest forum gwary. Jest tam gwara góralska i slaska. Nie ma
warmińskiej.

[tralala33]

Z gołąbkami dużo pracy, ale można je zrobić dzień wcześniej. A oto co znalazłam
dziś w interecie - rozmowa z krakowianinem Robertem Makłowiczem:

A jakie potrawy znajądą się na stole wigilijnym?

’Dwunastu potraw nie ma. W ramach jednej wielkiej wspólnoty
judeochrześcijańskiej jest karp po żydowsku, karp smażony, jakaś inna ryba, na
przykład sandacz albo szczupak, jest barszcz kiszony domowo, z uszkami. Jest
strudel z jabłkami, jest kutia. Bywają pierogi z kapustą i grzybami, gołąbki z
kaszą gryczaną i grzybami. Jest kompot z suszu, makowiec... Pijemy też dobre
wino.’

Proszę, gołabki z kaszą gryczaną – pan Robert wie, co dobre!

[rita100]

Pan Robert to znawca kuchni regionalnej, ale do jedzenia podejdę dopiero w
poniedziałek, dzis stroję dom i ubieram choinkę, jestem własnie w trakcie
pracy, ale nie zapomniałam o naszych rozmowach. :)


" Na obrzędowości Bożego Narodzenia i całego okresu zaciążyły bardzo silnie
relikty obchodzonego dawniej w tym czasie święta zmarłych. Panowało
przekonanie, że w noc wigilijną chodzą dusze (powiaty: ełcki, olecki, piski). W
wielu wsiach (do 1945-1950) zostawiano dla dusz zapaloną świecę, wodę,
jedzenie, palono w piecu. Posypywana piaskiem lub popiłem ława czy podłoga
nosić miały nazajutrz ślady duchów.
Z formami magicznymi okresu Bożego Narodzenia wiąże się przekonanie, że
wówczas specjalnie aktywnie działają czarownice, szkodząc bydłu i ludziom.
Zabezpieczano się przed nimi kładąc siekierę ostrzem do góry na progu domu i
obory. Panował przesąd, który przetrwał, że w tym okresie nie wolno nic
pożyczać, bo by się wszystko z domu straciło, znany jest on na terenie całej
Polski..
W związku z zakazem różnych czynności gospodarskich i dużą ilością
wolnego czasu w okresie Bożego Narodzenia kwitło życie towarzyskie. Powszechnie
zbierano się na wspólne darcie pierza, a gdzieniegdzie i na zabawy. Na terenie
powiatów giżyckiego, oleckiego i ełckiego zabawy urządzane w wieczory świeczek
mają nazwę guziny. Do dziś żywe są wspomnienia wesołych gier towarzyskich: w
świeczki nie wolno było nic robić, wieczorami odbywały się guziny, grano,
tańczono. Bawiono się w węża, ustawiając się jeden za drugim. Pierwszy w wężu
miał pytę ukręconą z ręcznika, którą starał się dosięgnąć i uderzać ostatniego.
Zabawa zaczynała się zawołaniem: do kucznego - przekaz pochodzi ze Świdrów koło
Giżycka. Wszystkie zakazy pracy w okresie Boże Narodzenie - Nowy Rok nie
dotyczyły dnia poprzedzającego Nowy Rok."

Tralala, czyż nie cudownie spędzano Święta ?. Cała wieś się bawiła, wszyscy sie
znali i widać jak byli weseli. Tu wspomniano o zabawie w węża, o której nie
wspomnieliśmy we folklorze. Taka zabawa w węża, to zabawa grupy ludzi, którzy
doskonale się bawili hehe.
Jeszcze raz haha, wiesz dlaczego ? Bo taką zabawę w węża mieliśmy na II
Zjeździe forumowiczów olsztyńskich i wężowaliśmy się nie wiedząc o tej tradycji.
A teraz widzisz jak się spędza Święta, siedzi się za tym stołem, popija winko
czy gorzałeczkę, czeka się na gości lub samemu się idzie w gości i kończy sie
wspólnym oglądaniem telewizji. Teraz nawet jest bardziej modne wyjechać na
święta na wczasy.

A co do win, to teraz też jest wybór.

[rita100]

Tralala, jesteśmy podczas przygotowań światecznych, wprawdzie choinkę mam już
ubraną, teraz tylko ogólne porzadki i kulinaria. Nie zapomnij jak już
wspomniałaś o winie , ten trunek poświęcić ;) Jak wspominają żródła i na to
musi być odpowiedni czas.
"Piwo i wino musi być święcone w trzeci Dzień Bożego Narodzenia jest to
późniejszy nakaz."

Zapewne wiesz jak życzono sobie na Warmii, ale koniecznie musimy to napisać -
po raz pierwszy w tej formie będę składać życzenia forumowiczom.

Życzenia na Warmii

Boże, daj wama sz'częscia na te łuroczyte święta, cobyśta w sz'częściu i
zdrowiu drugich doczekali.
Bóg zapłać.
I wama daj Boże, sz'częscia na te łuroczyste święta, żebyśta w zdrowiu drugiego
doczekali !

[tralala33]

Piękne życzenia, muszę je powtórzyć - teraz internetowo, a już za kilka dni na
żywo!

Boże, daj wama sz'częscia na te łuroczyte święta, cobyśta w sz'częściu i
zdrowiu drugich doczekali.
Bóg zapłać.
I wama daj Boże, sz'częscia na te łuroczyste święta, żebyśta w zdrowiu drugiego
doczekali !

[rita100]

Ja też podziwiam te życzenia, pierwszy raz je poznałam .

Kolęda mazurska
Posłuchajcie z weselem, z weselem, z weselem !
Co się dnia tego, casu dawnego w Betlejem, w Betlejem,
zapewnie stało, a juz podało ludziom wsem, ludziom wsem !

Narodził się Chrystus Pan, Chrystus Pan, Chrystus Pan
zubogi pany, chtóry nad pany, panem sam, panem sam ;
nimiał wcesności, by wziecne włości sprawziuł nam, sprawziuł nam.

Ach synecku jedyny, jedyny, jedyny,
coś w ludzkiem ciele ucierzpsiał wziele, bez wziny, bez wziny.
Wszystkie trzymając, a w mocy mając krainy, krainy.
K.Małłek


---
Boże, daj wama sz'częscia na te łuroczyte święta, cobyśta w sz'częściu i
zdrowiu drugich doczekali.

[rita100]

Jak przed świętami na zachodzie niebo było czerwone, to mówiono, że 'aniołki
pierniki psieką'.

Tralala, pieczesz pierniki ?
Zobacz na niebo, jeśli czerwone , to aniolki pierniki psieką :)

[tralala33]

Pierniczki choinkowe
1 kg maki (lub trochę więcej, jeśli trzeba dosypać na końcu zagniatania ciasta)
1 i 1/2 szklanki miodu + 6 dkg masła + 30 dkg cukru = zagotować, mieszając,
przestudzić (!) i dodać do mąki.
1 kieliszek spirytusu, 1 torebka przypraw korzennych, 3 jajka (2 żółtka i 1
całe), 1 dkg sody rozpuszczonej w 1 łyżce wody.
- Zagnieść ciasto, posypać mąką i mocno schłodzić (np. na noc do lodówki)
- wałkować placki na grubość ok. 0,5 cm, wykrawać ciastka, smarować jajkiem,
piec krotko w gorącym piekarniku.
- lukier: 2 białka ubić na pianę, dodać cukier puder i łyżkę mąki ziemiaczanej.
Zrobić rożek z pergaminu, odciąć nieco czubka, napełnić lukrem i dekorować
ciastka
- Pierniczki przechowywać w pudełku (nie tracą świeżości, ale wtedy są twarde),
lub zostawić na wierzchu albo zawieśić na choince (wtedy zmiękną).

Taki przepis dostałam parę lat temu od Bardzo Dobrej Gospodyni. Pani Gospodyni
zapomniała mnie jednak uprzedzić, że te proporcje pozwalają wyprodukować
wystarczająco dużo pierniczków, by udekorowac choinkę w Rockefeller Center w
Nowym Jorku. Od wałkowania i wycinania ciasta spuchły mi ręce, a pierniczkami
zapełniłam kilka pudełek. W dodatku te, które powiesiłam na choince, nie
zmiękły i nadawały się tylko dla wiewiórek. Więc, Rito, jakbyś miała lepszy
przepis to czekam. Dziś przed zachodem słońca niebo było czerwone.

[rita100]

Nie , Tralala, niech mi pierniczki Aniolki pieką, już od dawna ciasta kupuję.
Mam fajną cukiernię, taką swoją swojską i zamawiam wypieki, poniewaz mój czas
domowy jest ograniczony, pracuję 11 godzin dziennie. A Ty masz czas na wypieki ?
Acha , sernik obowiązkowo piecze teściowa.

[tralala33]

Po tej mordędze z pierniczkami sprzed dwóch lat już tylko Piernik kętrzyński (z
pudełka), rozmieszać z wodą, masłem i miodem, i siup do piekarnika. Zapach
jest, efekt jadalny i gwarantowany, pracy tyle co nic. Pozdrawiam wszystkie
Aniołki, niech nam pieką świąteczne ciasta, i dobrej nocy życzę.

[rita100]

Dobrej nocy - czyli Ty też na ławizne idziesz z ciastami ;))) Najlepiej to
kutie robię. To jest makaron łazankowy z makiem i bakaliami. Więc gotuję
makaron i potem mieszam go z makiem z ciata kruchego . Jest taki placek
makowiec wiedeński , czyli sam mak na kruchym i zbieram ten mak łącząc z
makaronem . To jest najszybsza potrawa wigilijna i dość smaczna.

[rita100]

"Dzień poprzedzający Nowy Rok nazywany był ziliją (wiliją) do Nowego Roku. Był
on bardzo uroczyście obchodzony przez Warmiaków i Mazurów. Odbiciem żywego
niegdyś kultu zmarłych było, że w tym czasie na świecie przebywają dusze
zmarłych, co miało sprzyjać wszelkim wróżbom. Tak, więc lano ołów lub wosk na
wodę, a z kształtu bryły przepowiadano przyszłość. Inną wróżbą było puszczanie
drewienek lub igieł na miskę pełną wody. Połączenie tych przedmiotów ma
zapowiadać ślub osób wykonujących wróżbę. Dziewczęta powszechnie nadsłuchiwały,
z której strony odezwie się głos zwierzęcia - z tej strony przyjdzie przyszły
mąż. Powszechnie wróżono z figurek ciasta nowolatkowego podłożonych pod
miseczki, przedstawiające krzyż = śmierć, kolebkę = urodziny, różaniec =
klasztor, obrączkę = zamążpójście. Zwyczaje, te bardzo przypominają powszechne
wróżby andrzejkowe."

Tralala, czyli faktycznie czas poświateczny był urozmaicony i bardzo zabawny.
Ale to nie wszystko jeszcze. Jak świetnie potrafili bawić się Mazurzy w tym
okresie czasu. Mieli oni czas na zabawę i czas na pracę.

[rita100]

Prządki, pierzajki


W wielu domach jesienią i zimą były organizowane prządki, czyli przędzenie
nici lnianych lub wełnianych. Bardziej efektowne były pierzajki
(pierzowiny), czyli darcie pierza.

Pierzajki odbywały się wieczorami przy lampach naftowych.
Uczestniczyły w nich głównie kobiety i młode dziewczęta. Skubały one pierze
kacze lub gęsie, z którego robiono wielgachne poduchy i pierzyny, a także
malutkie jaśki, z knotów natomiast - knotuśnioki. Szukający uciech chłopy i
kawalery wpadali na pierzajki nieproszeni: otwierali drzwi, robili przeciągi,
wpuszczali różnorakie ptactwo (wróble, gołębie, kury), co powodowało, że pióra,
pierze i puch krążyły po całej izbie. Kobiety piszczały, krzyczały i
przepędzały gości. Dla wyciszenia atmosfery gospodyni polewała wszystkim
bimbru i dawała zakąskę. Pierzowiny kończyły się śpiewem, a nawet zabawą
taneczną. Kiedy wydarto całe pierze u jednej baby, przenoszono się do drugiej.

Zwyczaj ten zamarł w drugiej połowie lat sześćdziesiątych, bynajmniej nie z
powodu pojawienia się we wsi elektryczności, lecz watowej kołdry, którą
zaczęto otulać śpiące ciała zamiast pierzyną. W tych okolicznościach gęgający
i kwaczący drób stał się zbędny, a jego miejsce na podwórku zajęły klomby i
milcząco nieruchome krasnale, które - jak wiadomo - upierzone nie są.



Źródło: Na podstawie informacji zebranych przez Bożenę Plutę, klasa Vb.

szkola.interklasa.pl/f057/przadki.htm

[rita100]

W noc poprzedzającą Wigilię chłopcy i młodzi mężczyźni „chodzili po
szczęściu"”, czyli bezkarnie robili różne dowcipy słodko śpiącym mieszkańcom
wsi: malowali wapnem okna chałup, w których mieszkały panny na wydaniu,
zatykali słomą kominy, wciągali na dachy stodół lub chałup furmanki, kradli
furtki lub wychodki. Cała zabawa polegała na tym, aby mieć szczęście i nie dać
się złapać.
szkola.interklasa.pl/f057/chodzenie_po_szczesciu.htm
Tralala, fajne znalazłam ?

[tralala33]

O, to już Nowy Rok zawitał? Świetna stronka, choć tradycja robienia psot nie
wiem, czy by się dzisiaj podobała. A wciagnięcie samochodu na dach domu to
karkołomna propozycja. No to wskakuję na górę i pod Rogale podczepiam
Herody )))

[tralala33]

'Nowolatka' przydawały się nie tylko do wróżb. Dawano je też do zjedzenia
bydlętom, co chroniło je przed chorobami. W sadzie zaś owijano drzewka owocowe
słomą, do której wrzucano okruszki z 'nowolatka'. Dodatkowo wymawiano taką
orację 'ja ci daję nowolato, a ty mi daj owoc za to.'
Ale w tych dniach między Wigilią a Nowym Rokiem, oprócz białej magii można było
też uciec się do magii czarnej - wystarczyło podejść w noc sylwestrową pod dom
sąsiada i potrząsając płotem powiedzieć te slowa ;'jaja dla nas, gdakanie dla
was' - odtąd kury gospodarza na jego podwórku tylko gdakały, a niosły się u
siąsiada. No ale teraz stawiamy solidne, murowane płoty i potrząsnąc się nimi
nie da.

[rita100]

Faktycznie, kury uwielbiaja nosić jaja u sąsiada :) Pamiętam jak jedna kura
sąsiada trudna drogę pokonywała by jajeczko znieść w naszym ogrodzie i tak
trwało jakiś czas dopóki sąsiad ją na rosół nie przeznaczył ze złosci ;)))
I nie wiem czy moja babcia takiej magii sięgała, ale coś w tym jest:)

Teraz to już i kur w okolicach brak :)

[rita100]

laband 24.12.03, 03:00 zarchiwizowany

Gody

Łod Wilije do Trzech Króli
Godni święta my święcili.
Już w Tomasza było kozani
Połączone z pieśniczkami.
Jako wiycie "w Tóma siedź w dźma"
Tóż chłopi drzewo rąbali
Na nolepe ukłodali.
Szyli kyrpce na święta.
Baby zaś i dziewczęta
Plotły kopyca i prały
Na płocienku rozwieszały.
Bielizna pościelowo, płócienne koszule
Robiły porządki w sieni i stodole.
Ługe i żółte pioske myły
Ławki drewniane i stoły.
A że łod wilije do Trzech Króli
Nie wolno było trzaskać i bulić
Mielono w żarnach zboże, bo święto!
Słomę na sieczkarni ręcznej cięto.
A 23 grudnia to był Szczodry Dzień
Nie zamykała się u Gazdy sień.
Chodzili po prośbie biydocy
Kaleki abo i kumorniocy.
Gaździno czym mogła łobdzielała
A za życzenia zdrowia dostawała.
We Wilije pieczono chleby
W piekarszczoku na drzewie z nolepy
Pote buchty a toczeniki
Ale dobre były te liczne wypieki.
Na łostatku jelita wkłodano
Bydó jeść ich gazdowie rano.
Swiyczka sie na stole poli.
Wszyscy sie wyrychtowali.
Swiyczka mo świycznik z karpiela
Na ławie jedzenio wiela.
Łod stołu sie nie łodchodziło
Bo by sie do roku umrzyło.
Pod biołó płachte dlo uciechy
Dowali jabłka, czosnek, łorzechy.
Jadło sie kapuste z mięse i szpyrkami
Groch i brędze z pieczkami
Maęlónkó sie popijało
"Ojcze nasz" sie porzykało.
Pod świeczką sie piniądz mości
By ich było w obfitości.
Po wieczerzy zaś do chlywa
Mama, dziecka, służka Jewa.
Krową sie chlyb podowało
Czy bydą mówić sie słuchało.
Dziywki se wróżyły pote
Po wieczerzy trzęsły płote.
Posłóchały skąd pies szczeko
Z tej strony kawaler czeko.
Rano na jutrznie do kościoła
Dzwon głośniutko wszystkich wołoł.
A że ćmisko jeszcze było
Pochodnią się świeciło.
Bicie dzwonów, światła blaski
Łoznajmiały że czas łaski.
A kto z jutrzni wrócił pirwszy
Był cały rok zdrowy, czyrstwy.
Pote chodzili wszędzi połaźnicy
Pastuszkowie i kolędnicy
Wszyscy pieknie winszowali
Za to kolęde szumną dostali.
Dobre są te "Godni Swięta"
Każdy z nas ło nich pamięto.
Na gębach nó uśmiech gości
Serdecznie witómy gości.
Bo to święta są pokoju
Po trudnym całorocznym znoju.

TAK TO WIDZIAUA WE BESKIDZIE SLONSKIM MARIA SZTURC

[rita100]

Ciasto " Nowolatko"

"Innym zwyczajem zawierającym elementy magiczne, znanym tak Mazurom, jak i
Warmiakom, jest pieczenie w wieczór poprzedzający Nowy Rok specjalnego ciasta
obrzędowego, zwanego nowolatkiem lub nowolatem. Brało się mąkę i zarabiało
piwem kadykowym, czyli jałowcowym, a teraz bardzo często winem. Piwo i wino
musi być święcone w trzeci Dzień Bożego Narodzenia jest to późniejszy nakaz.
Samo nowolatko, wypiekane w postaci figurek wyobrażających zwierzęta
gospodarskie, ptactwo domowe, kłosy żyta, ma zapewnić dobytkowi zdrowie i dobry
chów w nadchodzącym roku. Dawało się je po trochu zwierzętom, które
przedstawia, a resztę chowało starannie, by w czasie choroby któregoś ze
zwierząt wykorzystać jako lekarstwo. Zwyczaj ten, będący dawną pozostałością
zabiegów magicznych jeszcze do niedawna był żywy, ale wypiekaniu nie zawsze
towarzyszy świadomość, po co się to robi.

Tralala, takie ciasteczka ze zwierzatkami to piekło się też na Świeta i
wieszało na choince - pamiętasz ?
Szyko się to robiło z kruchego ciasta i na brytwaneczkę i do piekarnika i
gotowe. Uwielbiały takie wypieki dzieciaki i choćby były jak twarde to zawsze
cieszyły te zwierzatka domowników :)

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=708&w=27625528&a=33793514
Tralala, zobacz na tą chatkę, mamy płot, który musimy potrząsnąć, by kury
sąsiada znosiły jajka u nas ;))))

[tralala33]

Z kruchego ciasta to nie, ale pierniczki w różnych kształtach to pamiętam. A na
mojej choince, na górze wieszam dużego aniołka ze słomki, a niżej, schowany
wśród gałązek siedzi słomkowy kłobucek :) - niech i on ma święta.
Wczoraj niestety zasnęłam przed dobranocką, a dziś muszę na gwałtu rety
pokończyć różne prace przed Świętami, więc znikam z forum (ale może coś tu
znajdę do poczytania?).

[rita100]

Tak Tralala, teraz mamy gorący okres przedświąteczny. Pamietam swoje wypieki
róznych zwierzatek, ale teraz kiedy mam dorosłe córki świat mi się zmienił.
Teraz będę czekać na wnuki , by im sprawić radość.
Chciałam wczoraj wejśc na Olsztyn, ale się troche bałam by nie robić
zamieszania. Dziś spokojnie jest.
Więc korzystając z okazji składam Ci Tralala życzenia jak najmilej spędzenia
czas, ten tradycyjny i odwieczny, Czas Bozego Narodzenia. By był dla całej
Twojej rodziny czasem radosnym.
Wiesz, jak bardzo jestem Ci wdzięczna za te miłe rozmowy i mam nadzieję , że
dalej będa toczone, wszak przed nami też Karnawał :)
Wesołych Świąt

[rita100]

Kolęda mazurska
Z samego nieba

Anieli z nieba zstąpili,
Pasterzom się objawili, mówiąc:
Oto narodzone Dziecię
W żłobie położone.

W Betlejem Dawidowym,
Za proroctwem Michałowym,
Tam macie narodzonego
Znaleźć Zbawiciela swego.

Weselcież się z tego z nami
Że się Bóg tak zbracił z wami.
Przyjął na się wasze ciało,
By się wam niebo dostało.

Niech wam nie panuje trwoga,
Macie przyjaciela z Boga,
Darmo się czart o was kusi,
Przed Jezusem uciec musi.

Boże, daj wama sz'częscia na te łuroczyte święta, cobyśta w sz'częściu i
zdrowiu drugich doczekali.

[tralala33]

Dziękuję za życzenia, Rito. Twoje Święta szykują się gwarnie i szczęśliwie -
czy w tym ferworze świąteczym uda nam się dopilnować wszystkich tradycji? A
nawet jak o czymś zapomnimy, to najważniejsze, żeby było pogodnie, serdecznie i
radośnie, tak jak w tej oracji z Jutrzni mazurskiej (to ci niespodzianka, co?
Pobiegłam jeszcze do osiedlowej biblioteki, żeby coś ciekawego do czytania
wyhaczyć, zaglądam na półki a tam - Jutrznia mazurska! cała i jeszcze kilka
takich wspaniałych dodatków - będę miała coś dla Twojej córki na wesele!!!). No
to wklejam orację, i jeszcze raz - udanych i szczęśliwych Świąt, Rito.

[tralala33]

Czternasta oracja

Radośnie spsiewajmy,
w sércach Panu grajmy.
Radość nasa w złobzie lezy
o tej dobzie. Nad słońce jaśniejsy,
Jezus najnilejsy.

Tego zitajmy,
pokłon mu dajmy.
O Jezu malucki,
Zbazicielu ludzki.
Pocies duse mojo
przez łaskawość Twojo.
Synacku nadobny,
O Królu ozdobny,
ciągnij mnie ku sobzie
bym buł przy Tobzie.
O ojca niłości!
O syna litości!
Ciebzie gdybyśmy byli
przez grzechy stracili,
tyś spraziuł w scérości
niebzieskie radości,
nam do zywota
otworzył wrota
kędyś so radości?

Tam na wysokości,
gdzie anieli spsiéwajo,
a psieńi nowe majo,
Tam najlepse Gody,
wybranych ochłody:
Obym tam byli,
Boga chwalili. Amen.

[tralala33]

Na wigilijne kolędowanie taka oto mazurska pieśń z 'Jutrzni' Karola Małłka.

Anioł Pański o tem praziuł
pasterzom w polu objaził,
chtórzy straz nocno trzymali
i trzód swoich psilnowali.

Mówziąc: Przecie sie lękacie
i od stracju uciekacie?
Zielgo radość wam przynosim,
posłuchajcie, psilnie prosim.

Mesyjas on obziécany
już wam dzisiaj z nieba dany.
Oto w Betlejemnie nieście
lezy, tylko sie tam spsieście.

W stajni lezy, bo gospody
nie mógł dostać dla wygody,
stąd w lichym i twardym złobzie
obrał psiérsy nocelg sobzie.

[szwager_z_laband]

A jo se sam piozwola powinszowac wsszyskim ze Olsztyna piyknyj Wiliji -
szczynsc boze !!

:)

[rita100]

skromniuko i cichutko podziękuję - słowami: jestem pod wielkim wrażeniem
Waszych życzeń , tak cieplutko się robi na serduszku że się to czuje :)
Może jutro dojdę do siebie, bo duzo wrażeń, a przede wszystkim - zaręczyny
mojej córki :)

[rita100]

Jeszcze nie mogę dojśc do siebie po tak wspaniałych świetach :)
No więc Święta spędziłam rodzinnie z gośćmi z Kołobrzegu i bardzo wesoło. Tak
wesoło, że już na drugi dzień wysiadło mi całkowicie gardełko i już nie mogłam
za dużo mówić. Do takiej prawdziwej tradycji to dużo brakowało, ale tą
nowoczesną tradycję zachowaliśmy. Miłe były zaręczyny córki , a na drugi dzień
wizyta w sławnym Wierzynku. Byłam tam po raz pierwszy i nie mogę nic
powiedzieć, jest to klasa lokalu. Ale jak to młodzi, woleli Tacco i tam też
wylądowaliśmy. I tu pełne zaskoczenie, tłoki w knajpach straszne, miejsc brak ,
co wywnioskowałam, że tradycja przeniosła sie do lokali. Całe rodziny w nich
siedziały. Rynek krakowski tonął w turystach i spacerowiczach. Śmiało mogę
powiedzieć, że drugi dzień świąt to tradycja już knajpowa :)
Kościoły przepełnione, tak , że nawet nie widzieliśmy szopek. Kraków
światecznie udekorowany i był cudowny.
A co u Ciebie Tralala slychać ?

[rita100]

Nużmy bracia pastuszkowie, kompanowie
Wszyscy razem bieżmy, do Betlejem śpieszmy
Anieli nam rozkazali, Bysmy Boga oglądali
Narodzonego.

Mazur mówi: hojze moja do oboja i do picołecki
Zagram ze Mu wdzięcnie, miło, By sie z nami uciesyło, To Paniątecko.

Rusin każe: hałyłuja, pomyłuja, Odnych zakłykaty druhych poprachaty, by wsi
chudko prychodyły, knyszy, pyrochy znosyły, Panu dawały.

Moskalowi gdy znać dano, nakazano - Kak stupaj batiuszka, rodytsia dytiuszka,
Druhych braty, zakłykaty - Sołdat braty poprahaty, stupaj w Betleem.

Litwin z lasa jak kiełbasa, hasa, hasa Przyprawia boćwinę, karmiąc tę
dziecinę, A kałuchę kraje palcem, Kądluch stawia razem z smalcem, Wojtalis
kieptas.

Węgrzyn kusy z olejkami, z kropelkami, Do szopy przybywa,w tór głosu dobywa,
Legem, legem malatana, Sem prinosim tu dla Pana, Sdrefe olejki.

Niemiec bieży marsz w te tropy, Do tej szopy, Ach! ach! ach! mein Kinder, in
sehr grossem Winter, Ist geboren auserkorren, in der Krippe nicht erfroren, In
Betleem Stall.

Goral sliwek koszałeczkę i miseczkę wziąwszy z domu masła, pobieżał do Jasła
Nu Panuszku, przymijże to, Co Ci przynoszę z ochotą, Zda się Tobie

Slęzak wieprzkow pędzi pare na ofiare; Zostawiwszy trzody, spieszy na te gody;
Chce wyskoczyc z kąpanami, Lecz nie może przed trzosami, Przed Tem Panięciem

Holenderczyk gdy przybywa, z sobą wzywa Pobliższe narody, do szopy w zawody:
Angielczyka i Dunczyka,
Kicinenig, wart ein wenig, Tuch und Gold ist da.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=34013030&v=2&s=0

[rita100]

Popatrz Tralala , jak wyglądaja Święta w górach :)
www.watra.pl/rozne/parada2005/bdunajec/DSC03668.JPG

[tralala33]

Pięknie, a ja jeszcze świętuję, ale nad morzem. Wracam w piątek, no chyba że
zostanę na Sylwestra :)

[rita100]

To bardzo dobrze, urlopuj się i jestem za tym by i Sylwester spędzić w tym
świątecznym gronie :)A w którym miejscu nad morzem ?
Ale gdybyście przypadkowo pili gorzałeczkę to nie zapomnij o "Fafernuchach"

"W Sylwestra na Mazurach pieczone jeszcze inne specjalne ciastka - słone i z
pieprzem, nazywane fafernuchami (do wódki). Tam gdzie całkowicie zaginęła już
tradycja nowolatka, fafernuchy bardzo często mylone są z pieczywem obrzędowym."

Chyba ich nie jadłam, ale to musi być coś w rodzaju paluszków słonych lub z
kminkiem lub coś do czerwonego barszczu. Teraz to bardziej stosuje się chyba
kapusniaczki.

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=14682&w=34104680&v=2&s=0

[rita100]

O świętach po warmińsku opowiada znany Warmiak Edward Cyfus

Jo zawdy mniarkuja co Gody jidó jek w coły chałupsie feferkucham puchnie. Bo na
Gody na Warniji fejn łupsieczóno gajś i feferkuch to mus. Taki rychtyczny

warnijski feferkuch mus psiec na tydziań abo dwa przed Godami coby do Godów
fejn doszed. I psiernikowe begelki i te druge tyż. Tlo latoś am ta łuciecha

mnioł aż dwa razy. A wszystko bez tan gupsi tylewizór i te eszcze gupsze
zyriale.

Matylda do kucha rozczyniuła, a jom pod kochram fejn nahejcowoł, coby
rychtyczno gorónc do psieczanio buła. Potam am poszed szczapów do psieca

nahakać. Łuż am sia doczkać ni móg jek co rok, sia eszcze ciepluchnami
begelkami z mlykam łusmaczyć. Ale jek am do jizby nazod wloz tom sia tak

zjadoziuł co mi szczapy z ranców na dyle wylecieli. No bo mówta tlo! Plota
czerwóno jek rusko fana, smród w coły chałupsie aż w łoczy gryzie, a mojo

Matylda łuryczano jek na pogrzebzie w tylewizór dulczy! Prazie nie
pomniarkowała jek am na nia zaryczoł. -Eszcze tlo siułeczka Klyjmansku mózi toc
musza łoboczyć czy łóni sia łożanió.

A grznióncne psioruny zatrzasnóńć z takó babó!!! W tam gupsiam zyrialu łuż sia
i szwogerki z zianciami po pora razy żanili, bo tych łobcinków łuż bez

trzy tysiónce buło! Zagasiuł am zomniona i Matyldzie poziedzioł co do Godów bez
tylewizóra sia bandzie musiała łobónc. Razu jedan begelek sia nie łostoł

do zjydzanio. Som wangel!

Pyzoj sia ano chućko do spódzielni mózia, mónki i co tam eszcze brok pokupać i
na zieczór feferkuch i begelki majó na stole stojić, bo ci latoś take Gody

łuszykuja co ruski rok nie zaboczysz! A fejnych modrych piciów w zilijo pod
jeglijkó tyż nie nojdziesz. Jeno co w zilijo dostoniesz to łod sługów

klopejczam!

Ze dwa godziny dołrowało aż am sia łustyrowoł.

Spraziedlizie poziam, Matylda razu gamby nie roztworzuła jek am jó wyszudziuł,
a po zieczerzy mi pod nos coło łokopa begelków i becherek z

mlykam podetchła. Bo ornung musi być!

Ale jo siebzie znom i ziam co z tami Godami łu noju latoś tak nie bandzie jek
am napsisoł, bo to by buło nie po katolickamu i nie po warnijsku. Te

modre picie łuż am downo no Matyldy kupsiuł i eszcze cóś z czegój sia długo
radować bandzie.

Jó, życza Woma wszystke Warnijoki i wszystkam tam co do noju na Warnijo na te
Śwanta zjodó gwołt, gwołt zdrozio, politykrom rozumu, a no dzieciuków,

coby jam Wejnachcmon pod jeglijkó łostaziuł, to na co łuż downo chanć mnieli.
cdn

[rita100]

Bandó gody, czyli warmińska gawęda na Boże Narodzenie (2)
Łostońta z Bogam.

Słowniczek

Bandó - będą
Gody - święta Bożego Narodzenia
mniarkuja - dostrzegam
feferkucham - ciasto piernikowe
gajś - gęś
rychtyczny - prawdziwy
begelki - ciasteczka
tlo - tylko
latoś - w tym roku
kucha - ciasta
rozczyniła - przygotowała
kochram - pod kuchnią z fajerkami (w piecu)
zjadoziuł - zdenerwował
mózia - mówi
łoboczyć - zobaczyć
łóni sia łożanió - oni się pobiorą
grznióncne psioruny zatrzasnóńć - przekleństwo
zomniona - czorta
som wangel- sam węgiel
Pyzoj sia ano chućko do spódzielni mózia, mónki i co tam eszcze brok pokupać -
ruszaj się szybko do sklepu, mówię, mąki i czego brakuje kup
nie zaboczysz - nie zapomnisz
piciów - pończoch
w zilijo pod jeglijkó - w Wigilię pod choinką
dołrowało - trwało
łustyrowoł - uspokoił
wyszudziuł - krzyczał
noju - nas
gwałt - dużo
Wejnachcmon - św. Mikołaj

[rita100]

Święta Warmiaków

Rozmawiała Ewa Jarzębowska 20-12-2005 , ostatnia aktualizacja 20-12-2005 11:41

Zdrozio, szczościo i rozumu... - życzyli sobie Warmiacy na Święta Bożego
Narodzenia i Nowy Rok. O warmińskich obyczajach opowiada Edward Cyfus*.

Ewa Jarzębowska: Kiedy zaczynały się przygotowania do Bożego Narodzenia na
Warmii?

Edward Cyfus, Warmiak: - Z początkiem adwentu. Mężczyźni musieli nafitać
(nałapać) ryb, które kobiety wekowały w soli lub occie. Zabijano świniaka, z
którego przygotowywano leberkę - pasztetową, grycówkę - kaszankę i blutufkę -
czarny salceson. Szlachetne mięso wędzono, wekowano w zalewie solnej lub
pieczono. Nic nie mogło się zmarnować, dlatego z nóg, głowy i uszu przyrządzano
galaretę. Przed świętami przygotowywano też ciastka, w tym pierniki i
feferkuch - ciasto piernikowe - przysmak Warmiaków. Ciasto bożonarodzeniowe
musiało być ciemne, dlatego dodawano przyprawy korzenne, a nawet drobno mieloną
kawę zbożową.

Jak wyglądała Wigilia Bożego Narodzenia?

- Wigilii Warmiacy nie obchodzili tak uroczyście jak dziś. 24 grudnia
przygotowywali się do świąt. Kobiety sprzątały w domu, odkurzały, owijały
doniczki nowym papierem, zmieniały pościel. Kończyły też szykowanie posiłków na
dwa świąteczne dni. Obowiązywała zasada dzień świąt święcić - więc nic nie
robić. Kobiety wcześniej obierały ziemniaki, by w Boże Narodzenie mieć jak
najmniej pracy. Rytuałem było też szorowanie drewnianej podłogi, to była
ostatnia czynność przed świętami. Wykorzystywano do tego wodę z mydlinami po
wieczornej kąpieli.

Co robili wtedy mężczyźni? Wychodzili z domu?

- Do zadań mężczyzn i chłopców należało porządkowanie obejścia, przygotowanie
zapasów jedzenia dla zwierząt, narąbanie drewna na kilka dni i przyniesienie
choinki. Drzewko ubierała cała rodzina pod okiem najstarszego, ale dopiero po
pierwszej gwiazdce. Na świerk kładziono dużo waty, wieszano kolorowe ozdoby z
papieru, ze słomy, a także naturalne świeczki i zimne ognie. Wbrew pozorom
pożary od świeczek zdarzały się bardzo rzadko.

Po przygotowaniu do świąt był czas na wspólną kolację?

- W wigilię do południa lub do północy - zależnie od tradycji lokalnej -
obowiązywał post ścisły. Dopiero wieczorem siadano do wieczerzy, ale nie tak
uroczystej jak dziś. Warmiacy jedli wówczas ryby, grycówkę, leberkę. Po kolacji
był czas na modlitwę i kolędy np. Stille Nacht.

Czy do Warmiaków przychodził Mikołaj z prezentami?

- Dzieci przed snem ustawiały pod choinką talerze na prezenty od Mikołaja.
Rano, w dzień Bożego Narodzenia, sprawdzały zostawił im pod choinką. Czekały na
nie jabłuszka, orzechy laskowe i włoskie, pierniki, wyroby czekoladowe,
karmelki. Zdarzały się też prezenty: rękawiczki, skarpety, czy zabawki zrobione
przez dziadka.

Jak mijał dzień świąt, podczas, którego nie można było niczego robić?

- Do kościoła chodziło się jak najwcześniej, by potem cały dzień świętować.
Pierwszy dzień świąt był dniem rodzinnym. Ludzie rozmawiali, słuchali opowieści
krewnych. Nie wykonywali żadnej pracy, poza niezbędną.

Co Warmiacy jedli w Boże Narodzenie?

- Śniadanie musiało być bardzo obfite. Na stół trafiały sałatki jarzynowe i
śledziowe, wędliny i ryby. Nie mogło braknąć tradycyjnych śledzi smażonych z
zalewy octowej. Zdarzało się, że podawano prawdziwą czarną kawę w specjalnych
świątecznych filiżankach - to był wtedy rarytas. Herbaty nie znano.

Na obiad tradycyjnie rosół z kury. Jako przekąskę między pierwszym i drugim
daniem serwowano marchew z groszkiem i maleńkimi kotletami mielonymi, a na
drugie danie gęś pieczoną z duszoną na słodko-kwaśno czerwoną kapustą. Nie
brakowało surówek, kiszonych ogórków, pikli, grzybków marynowanych.

Warmiacy nie pili wódki. Do obiadu podawali wino domowej roboty . Na deser był
budyń, kisiel i sałatki owocowe oraz kompot z suszu.

Po obiedzie panie sprzątały i plotkowały, a panowie grali w karty i palili
cygara kupione w sklepie kolonialnym. Popijali przy tym nalewkę domowej roboty.

Na kolację podawano zimne dania. Nie jedzono w święta bigosu. Wieczorem
śpiewano kolędy, zapalano świeczki na choince i sztuczne ognie, a babcia
opowiadała wnukom o narodzeniu Jezusa.

W drugi dzień świąt posiłki wyglądały podobnie, a po obiedzie zaczynały się
sąsiedzkie odwiedziny.

Jakie były zwyczaje i przesądy związane ze świętami?

- Nie było uroczystej wigilii, więc nie było 12 potraw, sianka pod obrusem ani
opłatka. Ten zwyczaj trafił na Warmię po 1945 roku. Okres od Bożego Narodzenia
do trzech króli - 6 stycznia to były dwunostki. Chodziło się wtedy po rogolach -
odwiedzać sąsiadów, dla których się nie miało czasu lub z którymi się kłóciło.
Chodziło o pojednanie się przed Nowym Rokiem. Według staropruskich zabobonów
nie wolno było w tym czasie prać pościeli, gotować grochu ani kapusty. Urodziny
i śmierć w tych dniach były wróżbą na nowy rok dla rodziny. W tym czasie
chodzili też kolędnicy i słudzy - przebierancy, np. szemel (warmiński
odpowiednik Lajkonika), kominiarz, diabeł, śmierć. Gospodyni dawała im coś do
jedzenia, by nie psocili w domu.

Był jeszcze taki zwyczaj, że lepiono z mąki z wodą i solą tzw. nowe lato -
postacie zwierzątek, świętych, gwiazdki. Potem figurki wysychały w duchówce, a
w wigilię lub sylwestra po zmroku gospodarz karmił nimi zwierzęta i składał
życzenia "Ja ci dawam nowe lato, ty mi dasz cielaka za to".

Jak witano Nowy Rok?

- W Sylwestra młodzież spotykała się na zabawie. Nowy Rok zaczynał się nocą
psot. Robiono sobie żarty: ktoś zasmarował okno popiołem, żeby w izbie było
ciemno, ktoś wyniósł wrota od stodoły na środek jeziora. Trzeba było uważać
przy wychodzeniu z domu, bo mógł spaść na głowę kubeł z wodą lub popiołem.
Zasadą było, że ten, komu zrobiono psikusa nie mógł pokazać złości. Należało
nawet przykry żart przyjąć na wesoło.

A jak mogły brzmieć warmińskie życzenia składane w święta lub Nowy Rok?

Zdrozio, szczościo i rozumu... - to zawierało wszystko, co najważniejsze.

* Edward Cyfus jest rodowitym Warmiakiem, gorącym popularyzatorem kultury i
historii regionu. autorem gawęd warmińskich „Po naszamu”
miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35191,3075873.html

[rita100]

Jak wyglądało Boże Narodzenie po mazursku

Rozmawiał Tomasz Kurs 20-12-2005 , ostatnia aktualizacja 20-12-2005 11:38

Tomasz Kurs: Jak wyglądało Boże narodzenie u Mazurów?

Dina Małłek, Mazurka z krwi i kości: - Przed wojną mieszkaliśmy w Raszągu, koło
Biskupca. To Warmia, ale było sporo Mazurów. Przyjeżdżali z okolic, bo jest tam
kościół ewangelicki. U nas w wigilię szło się do kościoła na pasterkę. To było
około godz. 6-7. Jeden ze starszych domowników zostawał, aby nakryć do stołu i
położyć prezenty. Choinkę ubieraliśmy wcześniej, jeszcze przed południem.
Paliły się na niej zwykłe świeczki. Drzwi do pokoju, gdzie stała choinka były
zamknięte, dopóki wszystko nie zostało przygotowane. Po powrocie z kościoła,
zaczynała się wieczerza wigilijna.

Czy na święta oczekiwało się z niecierpliwością?

- W domu pod sufitem wisiał wieniec adwentowy. W każdym tygodniu zapalało się
świeczkę - w sumie cztery. Tydzień przed świętami rodzice robili zakupy.
Oczywiście wszystko dobrze chowali, ale zawsze szukaliśmy paczek. Nie
zaglądaliśmy do środka, ale musieliśmy wiedzieć gdzie, co leży. Prezenty były
naprawdę dobre, dużo większe niż np. na urodziny. Dlatego jako dzieci już na
kilka tygodni przed świętami myśleliśmy o tym dniu i nie mogliśmy się doczekać.
Jakieś dwa tygodnie przed Bożym Narodzeniem zaczynaliśmy śpiewać kolędy. Wiele
takich, które nie mają polskich tytułów. Zresztą, choć moi rodzice znali język
polski, to ja nauczyłam się go dopiero po wojnie.

Co było na stołach?

- Gotowaniem zajmowała się mama, my pomagaliśmy. Na stole był zwykle bigos,
grzybówka, smażona gęś. Na święta biliśmy też zawsze świnię. Były też pierniki.

Mama robiła ciasto z mąki. My lepiliśmy z niego krowy, kury itd. Na wigilię
karmiliśmy nimi zwierzęta. Nie było sianka, 12 potraw, ani opłatków, było
natomiast dodatkowe nakrycie dla gościa.

Jak wyglądały prezenty?

- To były lalki, wózki, samochodziki. Do tego orzechy i inne przysmaki. Każdy
dostawał prezent, choć było nas ośmioro - cztery dziewczyny i czterech braci.
Raz rodziła się dziewczynka, a raz chłopak i tak na zmianę. A, że matka była
położną, to ojciec mawiał, że robi jej dobrą reklamę. Ojciec przebierał się za
Mikołaja, ale zawsze go poznawałam, najczęściej po butach. Natomiast w drugi
dzień świąt pożyczało się konie i we wsi był kulig. Zimy były wtedy porządne i
brało w nich udział pół wioski. Choinka stała u nas jeszcze długo po świętach.
Zdarzało się nawet, że do Wielkanocy. I nie wypadały jej nawet igły.

Jak dziś wyglądają Pani święta?

- Teraz jest trochę inaczej. Moje dzieci zabierają mnie do siebie do Torunia.
Mam piątkę dzieci i ośmioro wnucząt. Już dawno kupiłam im prezenty. Śmieją się
ze mnie, że jak tylko Boże Narodzenie się kończy, zaczynam myśleć o następnych
świętach. Ale atmosfera i potrawy ciągle są podobne.
miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35191,3075871.html
Popatrz się Tralala, jaki ogrom tradycji. Najgorsze w tym , że musimy
rozgraniczać zwyczaje warmińskie od mazurskich

[rita100]

Zwyczaje noworoczne mazurskie zapisał 150 lat temu Max Toppen. Oto najciekawsze:
1. W wieczór sylwestrowy należało koniecznie schować nóż od sieczkarni, w
przeciwnym razie następnego dnia można było znależć w słomie człowieka bez
głowy.
2. W noc sylwestrową można było z ogniska w piecu wypatrzeć, co złego lub
dobrego czekało w przyszłym roku.
3. Młodzież zbierała się przy płocie, potrząsała nim mocno, póżniej
nasłuchiwano, z której strony szczekały psy ; stantąd mieli przyjść przyszły
mąż lub żona.
4. Dziewczęsta udawały sie po ciemku do owczarni i chwytały zwierzeta. Jeżeli
któraś złapała barana, to wrózyło rychłe zamążpójście, jeżeli owcę, to
pozostawało panną. Schwytanie jagnięcia zapowiadało urodzenie dziecka.
5. Dziewczęta ze strzechy wydłubywały słomę. Gdy któraś trafiła na kłos z
ziarnami, to miała poślubić chłopaka gospodarza, kłos bez ziaren wrózył parobka.
6. Wiatr w dzień Nowego Roku zapowiadał obfitość owoców, śnieg zwiastował, że
pszczoły będa się dobrze roiły. Gwiaździste niebo gwarantowało obfitość jaj.

Jutro przygotuje miskę 'breji' :)

[rita100]

Boże, daj wama Tralala sz'częście w tym roku nowym, abyśta w zdrowiu drugiego
doczekali !

O północy jedzono z jednej miski 'breję'. która była symbolem jedności i zgody
całej rodziny. Kiedy wybiła północ wychodzono przed dom i głosno krzyczano -
'już po brei' !!! i to własnie miało oznaczać poczatek Nowego Roku.

No i tak, gnębie się tym , ze spóźniłam się zyczeniami
'Już po brei'

[rita100]

miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,3090677.html
Młodzi kolędnicy chodzą od domu do domu, śpiewają kolędy i recytują rymowanki.
Ich występy są bardzo dynamiczne. Na koniec Anioł dziękuje za gościnę, a
kolędnicy rozdają domownikom naklejki z bożonarodzeniowym pozdrowieniem. - To
ma być nasza opozycja do Halloween. Chcemy odwołać się do polskiej tradycji.
Kolędowanie to przeżycie duchowe, głosimy radość Bożego Narodzenia - opowiada
Aleksandra Gąsecka, która gra Anioła.

Tralala, bardzo przyjemnie czyta się artykuł. Dobry pomysł z tymi
profesjonalnymi kolednikami, bo naprawdę jak się widzi tylko podróbki to
niechęć bierze do ich przyjmowania.
Ale ciekawe, w tym roku nie bylo w Krakowie żadnych kolędników . Może jeszcze
przyjdą.

[tralala33]

Nawet nie wiesz, Rito, jak bardzo bliski jest mi ten pomysł i osoby, które się
w to zaangażowały :) W tym roku zbyt późno wpadła mi w ręce książka z całym
tekstem Jutrzni mazurskiej, ale w przyszłym myślę, że jeśli nie w kolędowaniu,
to może w jasełkach choć jedna oracja się pojawi.

[rita100]

A ja Ci powiem Tralala, że własnie Olsztyn i Warmia może być regionem gdzie
tacy profesjonaliści będa chodzi, że odnowia sie te dobre tradycje i że ludzie
Olsztyna i okolic to zrozumią, jesli nie sa jeszcze tak zniechęceni jak w
Krakowie, bo ci co przychodzili z kolęda to po prostu nie na szczęście tylko za
potrzebą własną, a to trzeba odróznić. W ten sposób ludzi zrazili do takich
sztucznych kolend.
Artykuł przeczytałam , a czy będą w internecie prawdziwe zdjęcia z tych kolend ?

ps. Dodam , że miasto powinno bardziej zfinansować takie poczynania, bo one
promują region. Wiesz , że nawet w zimie w Krakowie stoja 'miny' ale sa oni
finansowani przez miasto dla potrzeb turystów.

[tralala33]

A ja się jeszcze dppiszę do tego wątku i przypomnę, ze już jutro koniec
dwunastek, czyli Trzech Króli. Tego dnia wieczorem na drzwiach obór i stodół
należało nakreślić trzy krzyże, co miało chronić zwierzęta gospodarskie przed
chorobami i zmorami. Tak przynajmniej czyniono we wsiach w okolicach Olsztynka.

[rita100]

I u nas też, tak czynią.
Tralala, jednak podsumowując , to zauważyłam , ż enasze tradycje nie odbiegają
wielce od tradycji w całej Polsce. Różnimy się tylko gwarą i może innymi
emocjami, ale tak własciwie to obchodzimy je jednakowo dostojnie.

[rita100]

Obyczaje noworoczne na dawnej Warmii (część 1).
Jednym ze starszych i zachowanych jeszcze po II wojnie światowej obyczajów jest
chodzenie zespołów przebierańców. Choć wywodzi się on jeszcze z tradycji
pogańskich, to splótł się z czasem z obyczajami kościelnymi, czyli z tzw.
Kolędowaniem. Anna Szyfer, znana badaczka problematyki etnograficznej regionu,
chodzenie obrzędowych zespołów na Warmii, łączy zdecydowanie z Nowym Rokiem, a
nie wigilią świąt Bożego Narodzenia. Zespół taki składał się z kilku osób
przebranych najczęściej w maski zwierzęce i nosił w regionie nazwę Rogali.
Wśród masek zwierzęcych najpopularniejsze były: kozy, bociany i niedźwiedzie.
Obok nich występowały postaci drugorzędne: baba zbierająca datki do koszyka,
grajek, kominiarz, a czasami również Żyd, lub Cygan. Nazwa zespołów: Rogale,
lub powiedzenie: po Rogalach chodzą związana jest najprawdopodobniej z faktem,
iż takim kolędnikom, dawano niegdyś pączki w kształcie rogala. Zespoły często
wyposażone były w ośmioramienne gwiazdy, kręcące się na długim kiju. Rogale
śpiewali kolędy, ale znacznie starsze były humorystyczne przyśpiewki jak np.
ta, pochodząca z podolsztyńskich Dywit:

Stumpa pani, stumpa
Kluczykami brzunka.
Od komórki do komórki
Szuka noża do pieczunki.
Rogale!
Naszo pani stumpa,
Kluczykami brzanka.
Od komina do szafy
Po kawałek kiełbasy
Rogalom!
Oj krajcież, krajcież
Z dala od ręki,
Nie zadawajcież sobzie
Takiej wielkiej męki.
Może macie portki stare
Lub chodaków parę…
Rogalom!

Ponieważ stronka będzie uaktualniana, lepiej zapisać ją
www.olsztyn-pamiatki.pl/?m=page&s=v9tl8cszko11akvmqacytc0x1a6ss53b&id=6504

[rita100]

Innym zwyczajem związanym z Sylwestrem, zwanym ziliją do Nowego Roku, było
wypiekanie obrzędowego ciasta, które miało kształt jednego ze zwierząt
gospodarskich. Ów wypiek, zwany nowolatką, miał charakter magiczny. Wedle
warmińskich wierzeń, ciasto miało zapewnić dobry chów zwierzęcia, jakiego
kształt posiadała. Dlatego tez bogatsze gospodynie wypiekały tyle ciast
nowolatkowych, ile zwierząt gospodarskich posiadały w hodowli. Takowe ciasto
wytwarzano z mąki zalewanej piwem jałowcowym. Wiązało się to z bardzo starą
tradycją, gdyż jak twierdzi A. Fischer, piwo jałowcowe odgrywało rolę obrzędową
w tradycjach plemion pruskich. Dobry urodzaj w sadach owocowych miało zapewnić
obwiązywanie drzew owocowych słomą zmieszaną z kawałkami ciasta nowolatkowego.
To czyniło się już w Nowy Rok, a nie jak w innych regionach w Boże Narodzenie.
W tym obrzędzie brało udział dwu gospodarzy, z których jeden groził drzewu
siekierą, zaś drugi pytał, czy da w nadchodzącym roku, urodzaj owoców. Przy tej
okazji mówiono:

... ja ci daję nowelato
a ty midaj owoc zato...


Aby ludzie mieli powodzenie w nadchodzącym roku, przygotowywano tuż przed
północą ziliji do Nowego Roku tzw. breję. Przepis na nią podaje wspominana
wyżej Anna Szyfer cytując jedną z dywickich gospodyń: ... to wzieło się mąki
grubej z żyta, tak grubo mnielonej i sypsie się na wodę, to musi być war i dużo
mnieszać trzeba... Ta breja to taka gansta bandzie. Na mniskę sie wylije, w
środku dołek na skrzeczki (czyli skwarki) zrobzi... Dawnij to łobsiedli dookoła
mniski z łyżkani i z jednej mniski jedli to breje... Po spożyciu brei
wychodzono przed dom i okrzykiwano: już po brei, co oznaczało, że nadszedł Nowy
Rok. Ta żytnia potrawa zapewniała nie tylko powodzenie ludziom, ale również
dobry zbiór żyta w nadchodzącym roku.

Marcin Wakar

Ha, Tralala, wszystko to omawialiśmy, jest tak jak pisaliśmy. Myslę , że
najłatwiej to będzie przejąć ten okrzyk o północy Nowego Roku - 'juz po brei':)

Ale z niecierpliwościa czekam na II część.

[rita100]

www.krenzek.de/Zbyszek_03/slides/0180_P1010180.html
Piękna :)

[tralala33]

Do profesjonalnych kolędników ze Słonecznego Stoku dołączyli 'jasełkarze' (?)
miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,3103166.html
Kaplica przy parafii św. Franciszka w Kortowie zamieniła się w Betlejem, a
dzieci wcieliły się w role Maryi, Józefa, pastuszków, trzech króli, aniołków i
prostych ludzi

[rita100]

Oj, jak sie dziś naczytałam i naoglądałam stronek, coraz ich jest więcej i
bardzo ciekawe. Tralala, jak tam przeziebienie , wychodzi już na zewnątrz ?

[rita100]

Wydaje mi sie , że widzaiłam tą szopkę w zdjeciach gazety, ale coś teraz nie
mogę znaleź. W każdym razie glośno o niej.
Tralala, jak zdrowie ?

[tralala33]

Czy chodzi o szpokę w kościele garnizonowym?
W koncu mówię już ludzkim głosem, choć cicho, więc idzie ku lepszemu.
A przy okazji przypomnę, że 'Na trzy Króle - na kobylim ogonie!' - czyli dzień
coraz dłuższy. Aby do wiosny.

[rita100]

Nie , chodziło o kolędników na Slonecznym Stoku. Były zdjęcia, ale cos je teraz
nie widze. Uprzedzali ludnośc , że własnie takowa będzie chodzić.
Już zauważyłam , że dzień jest dłuższy i jak tylko styczeń minie to juz będzie
bliżej do wiosny. Ale czas tak szybko lecie :)

[tralala33]

Artykuł jeszcze jest, ale zdjęcia przy nim nie ma. A było?
Rito, co może oznaczać takie przysłowie:
'Jeży Nanuar poda Februaroziu
to draszować będziem w zdroziu'? - ponoć coś o tęgim mrozie, ale ja nie mogę
tego rozwikłać. Naunar - to styczeń, Februar - to luty, ale draszować?
Czuję, że zaplątały nam się te wątki, bardziej to pasuje do Folkloru, ale tam
dziś kroluje Plac Bema.

[rita100]

Tak , straszny mamy koktaji na watkach :) Już sie zapytałam na forum gwary i
może pomoc nadejdzie.
Tymczasem , by tradycji stalo sie zadość , to dziś w Angorze przeczytałam
artykuł o Olsztyne w który się wyśmiewają z bajeczki wydanej w Olsztynie i
którą tylko tam można kupić. A sprawa jest tego rodzaju, że tekst jest o
odchodach zwierzęcych. Już wiem, to jest tytuł :' Kto krecikowi zrobił na
głowę' i sa tam obrazki tylko zadków zwierzęcych , które własnie są w
potrzebie, a kracik prowadzi śledztwo jakie zwierze narobilo mu na głowę.
Rodzice , którzy zakupili tą bajeczkę dzieciom na Gwiazdkę sa zbulwersowani i
chyba ja też.
Słyszałas coś o tym ?

[tralala33]

Może to jakaś ekologiczna bajka ;)

[rita100]

No wiesz, ekologiczna ;))))) Takie obrazki zadków robiące odchody i takie
oreślenia - ale jutro dokładniej to przeczytam , bo gazetę mi odebrali , ale
fantastyczny temat bajkowy. Można się uśmiać :))))

[tralala33]

E tam, taką bajeczkę to mam, za przeproszeniem, w zadku. Przeczytam sobie
lepiej Zdradzona siostrę i idę spać. Dobrej nocy, Rito.

[rita100]

Dobrej nocy , ja tez już lecę.

[szwager_z_laband]

'Jeży Nanuar poda Februaroziu
to draszować będziem w zdroziu'

je to richtik wszysko szkryfniynte?

podejzywom ze to znaczy ze "jeśli styczen bedzie jak luty to bedziemy młócić w
zdrowiu" - ale ino zgaduja:))

a jak to je richtik to je to ajnfach ludowe przisuowie w stylu w marcu jak w
garcu

ps

[szwager_z_laband]

"w zdrowiu" to sam w synsie "obficie" rozumia.

ale jak godouech, jo ino zgaduja

[tralala33]

Dziękuję! Czyli draszować to młócić, tego nie wiedziałam. A richtik to
poprawnie - zgaduję? Kolejne przysłowia, to marcowe też, wkleję już do wątku
folklorystycznego.

[rita100]

'richtink' to oznacza - rzeczywiście lub faktycznie :)
Cięzka jest gwara Tralala - prawda ?
Laband, dzięki stokrotne za odzew. Teraz dla Was niespodzianka będzie. Laband
to zna , a Tralala coś nowego pozna.
Nawiązując do tematu folkloru, to takie coś mam, tak dla rozrywki i poznania
innej kuchni - nie wiem czy znasz zupę śląską 'wodzonkę', to taka zupa z wody
dla biedaków, ale zobacz w jaki wesoły sposób była przygotowywana i jedzona :)
Miłego słuchania i podśpiewywania :)
www.cider-records.de/feet/
Ref: Hmm... Wodzionka – Suchy chlyb i wody szklonka
Hmm... Wodzionka – to najlepszo z wszystkich śląskich zup.
Hmm... Wodzionka – jak jom zrobi moja żonka
Hmm... Wodzionka – to jest łosmy świata cud.

1. Leć do kuchnie i z bifyja gorczek weś,
puś kokotek, nalyj wody i na piec.
Potym wejrzi czy porządny łogiyń mosz,
no – to piyrwszo czynść warzynio znosz.
Tera nojważniejszy bydzie suchy chlyb,

zrob go w konski i do jakiś michy wciep.
Łobejrz czy w boncloku jakieś tuste mosz,
no – to drugo czynść warzynio znosz.

Ref: Hmm... Wodzionka – Suchy chlyb i wody szklonka…h

2. Tera przidzie czosnek, łon tam musi być,
dodej magi, piepszu i posolić tysz.
Dźwigni dekel czy już woda dobro mosz,
no – to czecio czyńść warzynio znosz.
Jak zawrało, wszystko to zalywo sie,
dowej pozor na paluchy, niy sporz je.
Rykni z łokna bajtlom, że już łobiot mosz,
no – jak fajnie wonio, sukces mosz.

Bridge: Bogoc, czy biydok niy łopsze tymu sie,
Jak w siyni zacznie woniać, za łyżka kożdy rwie.
Niy ma taki siyły, by zaczimała cie,
za jedyn talyrz zupy, pozabijajom sie.

3. Wyboczcie ludkowie ale kończa to,
moja we szuflotce suchy chlebek mo.
Widza że już z gymby ślinka leci wom,
co – myślami ście z wodzionkom som!
Teraz jedna dobro rada dowom wom,
niy wierzcie, że inne dobre zupy som.
Przepis my wom dali, kozdy już go zno,
no – to teraz sie uwarzcie to.

Ref: Hmm... Wodzionka – Suchy chlyb i wody szklonka…


Tralala , doskonały tekst - nieprawdaż ?

[szwager_z_laband]

Dziynkuja Rita za niysodzianka:) - jo uwielbiom se pojesc mocnyj(z kopom
czosnku) wodzionki :))

[rita100]

Ale ta piosenka o woodzonce to się Wam ona udała, to istny szlagier kuchenny.
Niestety kuchnia warmińska to najczęściej fasola , groch i mąka oraz ziemniaki
i dużo, dużo skwarek. Mięso jedynie od święta.

[rita100]

Tralala, czy wiesz jakie obrzędy wtenczas panowały ? Może Laband nam powie jak
u nich to robiono ?
Może prosto , od tak rzut choinką przez okno ? ;)))))
Czeka mnie własnie rozbieranie.

[tralala33]

Nie wiem, jak niegdyś rozbierano choinki, może nikt nie chciał o tym pamiętać,
bo to mniej przyjemności niż jej strojenie. W mojej rodzinie staramy się
trzymać choinkę do 2 lutego czyli do matki Boskiej Gromniczej, a potem
rozbieramy bardzo ekologicznie (chyba?), czyli tniemy na kawałeczki. Ale parę
lat temu pojawił się inny pomysł - żeby z tych wyrzuconych choinek robić duże
ognisko dla dzieci, na przykład z domu dziecka, z zabawami na śniegu, gorącymi
kiełbaskami, itp. To moim zdaniem najlepszy pomysł - zamiast żalu zabawa.

[rita100]

W pierwszym momencie myślałam , że to bluźnierstwo, ale faktycznie , dlaczego
mamy być smutni i żałośni w tym dniu kiedy można by zrobic z tego fajna wspólną
zabawę i wtenczas będzie wielka przyjemność rozbierania choinki. Ja mam
sztuczną , to co widziałaś na zdjęciu w galerii, a tu mnie czeka odkurzanie i
składanie wszystkiego do pudełka i wynoszenie do piwnicy. To nie ejst
przyjemne, ale jakby była taka piosenka jak przy woodzonce to praca szłaby
ochoczo , a tak....

[tralala33]

Na szczęście choinka nie jest symbolem religijnym, więc jej spalenie nie
powinno nikogo urazić, a skoro dzieci mogą mieć przy tym frajdę, to czemu nie.
no i widzę, że powoli staje się to tradycją - także w tym roku będzie takie
wielkie ognisko dla olsztyńskich dzieci.

www.wm.pl/index.php?ct=olsztyn&id=808982

'Świateczne choinki jeszcze raz ucieszą dzieci z Domu Dziennego Pobytu "Arka".
Z choinek wyrzuconych na śmietnik powstanie ognisko, na które na początku
lutego PGM zaprosi dzieci.
Palimy choinki zebrane w całym mieście - mówi Jerzy Macek, kierownik PGM -
Fundujemy też dzieciom paczki i kiełbaski. Atmosfera zawsze jest bardzo
sympatyczna. To, jak duże będzie tegoroczne ognisko, zależy od administratorów
bloków. PGM zaproponował im, że zabierze choinki z posesji. Ale z oferty mogą
też skorzystać mieszkańcy domków jednorodzinnych. W tym roku impreza odbędzie
się 7 lutego. - To będzie sam środek ferii, więc idealny czas na zabawę.'

Tylko proszę - nie palmy sztucznych choinek!

[rita100]

To piękna akcja i nigdzie o tym nie słyszałam, warta rozpowszechniania. PGM
olsztyńskie dobrzesię spisało, że robi taką akcję i powinni to bardziej
medialnie rozpowszechniać na całą Polskie, pamietając , że Olsztyn jest
pierwszy w tym pomysle.

[rita100]

Poparz się Tralala, jakie piękna szopka w Zakopanym :)

www.watra.pl/rozne/harenda/foto25/Lesnicka%20Aniela%20-Bachledy%20006.jpg

[rita100]

Na stronie Zamki Polskie złapałam wirusa, teraz z nim walczę.
Choinke już rozebrałam i wymyłam. Została jeszcze do posprzatania dekoracja :)
Teraz zajmuję się odwirusowywaniem komputera :)
Tralala, uważaj na tą stronkę

[tralala33]

Na stronie zamki Polskie castlesofpoland? Buu, to i ja muszę sprawdzić, czy mój
komputer cały i zdrowy. Dostałam stronę z fortyfikacjami - postudiuję, bo już
widzę, że ciekawa i bardzo szczegółowa - dziękuję. Dziś jednak muszę szybko
uciekać, zeby na jutro do pracy przygotować taką małą Wunderwaffe.

[rita100]

Dobrze, Tralala :)
Ja już odwirusowałam komputer i niestety nie mogę sie oprzeć następnym pięknym
widokom. Już będę zamieszczać. Sa cudowne, bardziej niż cudowne, sa tak
piękne , że nie mam jak to wyrazić, oszałamiające zdjęcia. Musisz koniecznie je
przejrzeć.

[tralala33]

Trwa karnawał, czyli zapusty. Dawniej wierzono, że w zapusty trzeba tańczyć, bo
wtedy obrodzi się len. Ten, kto chce mieć dobry len, musi w zapusty jeździć na
sankach (pogoda sprzyja!). Za to ten, kto przędzie w zapusty, temu len nie
obrodzi (bardzo ważny musiał być ten len dla Warmiaków i Mazurów).
No i jeszcze jeden zwyczaj zapustny - w czasie tańców tancerki 'przeciąga się',
czyli wsadza się im na głowę ozdobione wstążkami koło, a później przeciąga
przez nie. za to muszą wykupić się pieniędzmi. Która daje więcej, jest
częściej 'przeciągana' - coś to nielogiczne, przekupuje się, żeby ją częściej
przeciągano? No, chyba po to, żeby każdy widział, że jest bogata, lubiana i
szczupła!

[rita100]

Piekny zwyczaj, może to przeciąganie łączylo się z całusem ? ;)))
Chyba dodam jeszcze , że w tym okresie pieczono faworki czyli chrust i pączki.
Właśnie codziennie to wszystko jadam. Chrust jest tak kruchy, taki cieniutki i
lekki, że mozna je jeść kilogramami, a pączki to uwielbiam z lukrem.
Jadłaś już pączka Tralala ?

[tralala33]

Z ciasta na foworki można też robić rózyczki. Trzeba wycinać krążki - duże,
średnie i małe. Każdy krążek naciąć w czterech miejscach od brzegu do środka
(mały krążek wystarczy naciąć w trzech miejscach), potem składać po trzy
krążki - duży na spodzie, średni po środku i mały na wierzchu. W środku
przycinąć je palcem, żeby się skleiły. Wrzucać na gorący tłuszcz, tak jak
faworki, ale w płytszym garnku lub nawet na dobrej patelni. Różyczki 'otworzą
się' w trakcie smażenia. Wszystkie te smakołyki - pączki, faworki i różyczki -
po zjedzeniu nalezy solidnie odtańczyć, żeby przy 'przeciąganiu' poruty nie
było.

[rita100]

Ciekawe , ze u nas te rózyczki nie robią, ale za to w modę wchodza malutkie
pączusie takie na wagę lub pączki angielskie, to takie trochę z serem się robi.
Już dawno nie robiłam, ale pewnego czasu był to przebój karnawału.

[rita100]

Już niedługo zapusty czyli ostatnie trzy dni karnawału. W tamtych czasach, cała
wieś się bawiła i tańczyła, a najczęście urządzano zabawy w karczmie. Piekło
się pączki i 'plince'. Ciekawe, że w zabawach tych najbardziej uczestniczyły
kobiety tańcząc magiczne tańce, dopiero pod koniec włączali się męższczyźni.
Były też wróżby. Wianki z choiny dziewczęta rzucały na gałąź przybitą do drzwi.
Jeśli się taki wianek zawiesił się za pierwszym razem to dziewczyna już
szykowała się do ślubu. Zabawa zapustowa kończyła się o północy we wtorek. Kto
ten zakaz złamał, mógł dalej tańczyć ale już z diabłem :)

plince , to placki ?

[tralala33]

Dziś wieczorem 'Czego nie widać' w Teatrze Stefana Jaracza. jutro - powiem jak
było. Miłego forumowania, Rito.

[rita100]

To Ci zazdroszczę , tymbardziej , ze zaraz spojrzałam co to za sztuka - więc
zamilczę w śmiechu czytając recenzję.
Michael Faryn "Czego nie widać" - superkomedia

"Czego nie widać" to zapewne najśmieszniejsza sztuka, jaką napisano dla teatru.
Opowiada o grupie teatralnej, która wystawia farsę "Co widać", a następnie
rusza w objazd po brytyjskiej prowincji. Dowcip polega tu na zderzeniu
zakulisowych perypetii aktorów z ich perypetiami scenicznymi: artyści robią
sobie nawzajem kawały, kradną rekwizyty i urządzają sceny zazdrości tuż przed
wyjściem na scenę, co w połączeniu z ich nieudolnym aktorstwem przynosi efekt w
postaci niezliczonych komicznych pomyłek.
Sztuka "Czego nie widać" nazywana "farsą fars", daje wiele powodów do
bezinteresownego, oczyszczającego śmiechu, ale i do zadumy nad blaskami i nędzą
żywota artystów sceny.
lub
'Farsa. Zwariowana komedia. Śmiech. Śmiech potrzebny ludziom jak powietrze.
Dodajmy - śmiech beztroski, bez pietnowania, wyszydzania. Niewinny i lekki.
Taki, który pozwala na chwilę zapomnieć o kłopotach i daje nadzieję, że jutro
będzie lepiej.'

Jak ja uwielbiam ten chwilowy relaks ze śmiechem. Rozejrzę się po Krakowie, czy
gdzies tego nie grają. Jedyną sztuka na której się tak użmiałam szczerze to UBU
w Niezależnym Teatrze na Kanoniczej.

Wracając do rozbierania choinek to wspomnieli w 'Faktach' jaki jest ich smutny
końcowy żywot, ale nie wspomnieli jak mozna zorganizować , by godnie z tego
zrobić tradycję wspólnego spalania. Ubieramy ją radośnie , a wyrzucamy
niechlujnie i często obojetnie.

[rita100]

Tralala, chyba się nie zaniosłaś od śmiechu ;) A ja wiesz, zawędrowałam do
Zakopanego , tam jest Ciupazka, kobieta , która doskonale włada gwarą, jest
znawczynią folkloru i wszystkiego co góralskie i wiesz co wyszperałam -
zobacz :)
Re: >>>> J a s e ł k a &#
Autor: ciupazka
Data: 18.01.06

I ta piykno kolęda:

schlesien.nwgw.de/m/KOLYNDY/Silent_Night.mp3
To dla miłego oglądania. Zobacz na choinki i na ręczne ozdoby choinkowe,
pamiętne pawie oczka, koszyczki ..... już dawno zapomniane


www.watra.pl/rozne/koscielisko/ozdoby/ozdoby094.jpg
www.watra.pl/rozne/koscielisko/ozdoby/ozdoby098.jpg
www.watra.pl/rozne/koscielisko/ozdoby/ozdoby053.jpg
www.watra.pl/rozne/koscielisko/ozdoby/ozdoby078.jpg
www.watra.pl/rozne/koscielisko/ozdoby/ozdoby051.jpg
Podziękowanie dla opiekunek

Teraz cos stronki nie wchodzą , ale maja pewnie jaką awarię lub przerwę,
zobaczę później, choć wcześniej je oglądałam

[tralala33]

A jakże, oczywiście, że się uśmiałam. To już druga inscenizacja tej sztuki,
jaką mogłam obejrzeć, a gdybym gdzieś na kolejną trafiła, to też bym poszła, bo
to popis sztuki aktorskiej. Dziś i jutro w teatrze olsztyńskim też wesoło 'Z
rączki do rączki', czyli 'Cash on Delivery', ale to musi poczekać - moze w
lutym będą grali, to pójdę.
Zdjęcia obejrzałam - śliczne. Kolędy nie posłuchałam, bo mi jakoś 'odcięło'
kartę muzyczną i trzeba mi wolnej chwili, żeby pomocy wołać i przy komputerze
pomajstrować - na razie jest głuchy jak pień.

[rita100]

Nie zauważyłam wczorajszego wpisu, ale heca. To jednak smiech na sali był w/g
powiedzenia :) Lubię te klimaty teatru, ale teraz to jesteśmy zasypani i
zamrożeni , że nie chce nam się wychodzić z domu.

Jest taka piekna zima, że cały dzień śpiewam fajną starą piosenkę, a jak ktoś
narzeka, ze ciężko się chodzi po śniegu to mu odpowiadam, że Trojki juz nie
jeżdzą i każdy kojarzy to z piosenką. Posłuchaj jaka cudna jest z melodią, ale
nie mam nagrania, melodię znam na pamięć :) A to jest piosenka 'Serce na śniegu'

Trojki dwie gonią się ,
Leci w noc dzwoneczków głos.
W pierwszych saniach jedziesz ty ,
A pochodnie sypią skry.
Co gonitwa ta
Nam obojgu da ?

Ty moich sań śledzisz bieg
I rzucasz serce na śnieg -
Żywy kwiat , żywy płomień .
Ja sercu ogrzać się dam
I nie będeę już sam ,
Przyjdziesz do mnie - dobrze wiem .

Trojki skończą swój bieg ,
Minie zima i śnieg ,
Wiosna świat zazieleni.
Żyć bez serca tak źle ,
Dam ci swoje - weź je ,
Już nie zmieni tego nikt ! ...

Wokół nas biały śnieg
Niby stos czyściutkich kart .
Ktoś napisze może wiersz
O przygodzie naszych serc ,
Gdy zasypie wiatr
Sań podwójny ślad

[tralala33]

Podniosę jeszcze i otrzepię ze śniegu ten wątek, bo jutro 25 stycznia, a to,
jak mawiali Mazurzy - połowa zimy, chleba i paszy. W tym dniu robactwo
pogrążone w zimowym śnie przewraca się na drugi bok. W tym dniu nie wolno
prząść, żeby krety nie zryły pola.
Uff, połowa zimy już za nami.

[rita100]

hehe, dobrze to napisałaś Tralala, polowa zimy , na szczęście, oby szybko
mineła ta druga polowa. Niestety w taki mróz to pewnie i robactwo właśnie
marznie jak mówią starzy górale. Przetrwa ich niewiele i wyjątkowo ludnośc
rolnicza będzie się cieszyć, szczególnie pamiętne stonki.
Coraz bardziej zbliżamy sie do tłustego czwartku.
A czy wystawy sklepowe ze stajenkami marcepanowymi koniecznie trzeba rozbierać
2 lutego ? Czy sa jakieś wskazania i przeciwskazania i co się robi tradycyjnie
z tymi marcepanami. Pewnie rozdaje się biednym dzieciom.
Czy już w Olsztynie spalono wesoło choinki, czy jest wyznaczony termin tej
imprezy ?
Jak wiesz , u nas awaria dalej jest, na szczęście przełączyli nas do innej
cieplowni i wprawdzie nie ma takiego gorąca , ale da się wytrzymać. Nie można
narzekać. Wiem że jest 11 bloków, gdzie takiego manewru nie mozna było zrobić i
oni naprawdę cierpię. Jeszcze jedno, Zauważyłam , że gaz też nie grzeje wody
dobrze. Jest ciepła , ale nie gorąca. Wydaje mi się , ze i gaz ma klopoty.
Co nas czeka Tralala ?
Ale przygoda, Wy mieliście awarię i teraz my mamy - jak dwa bratnie miasta :)

[tralala33]

No to jesteśmy zahartowani. A jaka była wczoraj w nocy temperatura w Krakowie?
Bardzo było zimno?
Wielkie choinkowe ognisko szykuje się na połowę ferii, czyli około 7 lutego,
byle tylko znowu nas nie nawiedziły takie mrozy.

[rita100]

Nie było tak zimno, jak są dwie psierzynki, skarpeteczki na nóżkach, a rano sie
wstaje i grzejniczki ciepłe. Kot tylko trochę był zamieszany tą sytuacją.

[rita100]

Tralala, grzeję się już w pełni, koniec awarii, wszystko już działa. Ale
wyobraź sobie, że czlowie zginął w taki mróż w ukropie. Okazało się , że rura z
gorącą wodą pękła i zalała w kanale cieplociągu śpiącego bezdomnego. Co za
przypadek.
Dziś dużo pisalam pism na komputerze, trochę jestem wyczerpana, zrobię sobie
troszeczkę przerwy.
Acha zamówiłam sobie kolejną książkę z pamiątek, tym razem Cyfusa oraz płytkę
Czerwonego Tulipana :)

[tralala33]

Rzeczywiście, koszmarny przypadek i koszmarna śmierć.
Obyś tym razem, Rito, nie musiała tak długo czekać na przesyłkę - miłej lektury
przy ciepłym kaloryferze i muzyce. Ja będę dalej pukać w komupter, ale już
zawodowo, bo muszę nadganiać straszne zaległości w pracy. Od czasu do czasu
jednak podrzucę nasze wątki, żeby się nam nie zarchiwizowały :)

[rita100]

Popatrz Tralala, jaka sobota karnawałowa
taka tragedia Chorzowa
Dach się zawalił na Targach Gołębi Pocztowych
i tyle ludzi wewnątrz zmiażdzonych.

Tak projektują dachy, tanim kosztem , szybko i sprawnie i niebezpiecznie.

Tralala, cieszę się , co córka bedzię zarejestrowana jako architekt stażysta -
wreszcie :), to dobra dla nas wiadomość.

[tralala33]

Rito, wiem, że się martwiłaś o pracę dla swojej córki. Skończyła niełatwe
studia, a do pełni uprawnień jeszcze daleko. Teraz ma szansę zostać
pełnoprawnym archtektem. Życzę jej powodzenia - niech projektuje domy piękne i
bezpieczne dla ludzi! Gratuluję i trzymam kciuki.

[tralala33]

'Naprawdę mozna kochać umarłych,
bo właśnie oni są uparcie nieobecni' - ks. Jan Twardowski

Pamietając o uparcie nieobecnych ofiarach tragedii w Chorzowie, i o pogrążonych
w żałobie ich bliskich, o rannych i wszystkich tych, którzy w szoku zdołali
uciec śmierci - dziś pomilczę. Spokojnej nocy.

[rita100]

Spokojnej nocy. Faktycznie dzień zadumy, ale pomyslec sobie , że ludzie poszli
tylko oglądać gołąbki, gołabki pocztowe, symbol pokoju i taka tragedia.
Rozmawialismy długo w domu o przyczynach tej tragedi.
No więc córka, mały architekt odrazu stwierdziła, że wina jest inwestora , nie
architekta. Architekt zazwyczaj robi wszystko prawidlowo , cena jest ustalona
za projekt i nie ma celu by na czymś oszczędzać. Inwestor wykonujący ten
projekt napewno ze względów na koszty zmienia materiały budowlane , oszczędza
ma nich i stara się zrobić tanim kosztem w skutek czego mamy to co mamy.
Z kolei mąż twierdzi , ze to wina obciążenia dachu cięzkim lodem, bo choćby
nawet odśnieżali to lodu nie da się skuć na dachu. I dalej, tu też zadziałało
napięcie, czyli w pewnym momencie powstał rezonans na skutek ruchu , krzyku
patków, moze muzyki czy zwiększenia ruchu obok budynku cięzarowych samochodów
co wywołało zwiększenie napięcia i pras, wszystko zleciało. Bo zauważ Tralala,
że takie zapadnięcia się dachu najczesciej są w trakcie jakiegoś zwiększonego
ruchu , a nigdy gdy budynek jest pusty. Może się mylimy, ale takie sobie
rozmowy prowadziliśmy. Takie tylko spostrzeżenia niefachowców.
Ofiar dużo i jesteśmy bezradni w takich momentach.

[rita100]

A dzis dalsze opady śniegu i dalsze awarie dachu, dobrze , że bez ofiar.
Tralala, szukam dokładnego tłumaczenia Borussi i jak coś bede wiedzieć to
napiszę, a Twój wpis zostawię , by może ktoś z UWM się zgłosi :)

[rita100]

miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,3159859.html
Kończąc temat , dzis w gazecie jest świetny artykuł
"Szemel - warmiński lajkonik, koza i inne postacie w maskach stworzyły paradę
zapustników śpiewających "Gdy zapust po wsi chodzi, tam wszystko się urodzi".
Hipnotyczny taniec przebierańców wciągnął do zabawy publiczność, która jeszcze
długo po spektaklu tańczyła i śpiewała. Wszystko za sprawą "Ostatków, zapustów"
przygotowanych przez teatr Węgajty"

Artyści łączą także teraźniejszość z przeszłością. Odwołują się do rodzimego
folkloru i nie zapominają o niemieckich wpływach kulturowych. Dlatego
zaśpiewali niemiecką piosenkę o bocianie w dialekcie plattdeutsch. Natomiast
melodia towarzysząca występom szemla - warmińskiego lajkonika - została
odtworzona dzięki mieszkańcom, którzy ją pamiętają.

"O niezwykłej mocy spotkań zapustnych decyduje nie tylko magia maski. Ważne
jest też połączenie postaci z muzyką, śpiewem i niepowtarzalnym miejscem -
starą remizą strażacką we wsi Węgajty. Te wszystkie elementy składają się na
efekt transu szalejących zapustników. Atmosferę dopełnia płonące ognisko,
pochód z lampionami i marsz po okolicy ze śpiewem.'

Szkoda , że w artykule nie są zamieszczone urywki przyspiewek.

[tralala33]

A z tym poczekamy do następnych Świąt?