ospa wietrzna, opis

W Polsce co roku na ospę wietrzną choruje do 200 tysięcy osób, najczęściej
dzieci w wieku od 5 do 14 lat, jednak w ostatnich latach wzrosła liczba
zachorowań wśród młodzieży i dorosłych. Pozornie jest to choroba łagodna, ale
około 750-1200 osób wymaga hospitalizacji, a w wyniku powikłań dochodzi też do
śmierci pacjentów. Szczyt zachorowań przypada na marzec, dlatego lekarze
zachęcają do szczepień. Zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień
ochronnych – szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zalecane przez Główny
Inspektorat Sanitarny.

Ospę wietrzną oraz półpaśca wywołuje ten sam wirus - Varicella-zoster. Należy
on do grupy wirusów opryszczki. Ospa wietrzna to jedna z najbardziej zakaźnych
chorób. Ocenia się, że w krajach uprzemysłowionych 95% osób ulega zakażeniu
przed ukończeniem 25 roku życia. W ostatnich latach wzrosła liczba młodzieży i
dorosłych chorujących na ospę wietrzną - u których przebieg choroby jest
znacznie cięższy niż u dzieci, a ryzyko powikłań wyższe. Należy pamiętać, że
nawet po przebyciu ospy wietrznej wirus pozostaje w zwojach nerwów czuciowych
i pod wpływem osłabienia odporności może wywołać półpaśca, niezwykle
dokuczliwą chorobę, która dotyka głównie ludzi po 50. roku życia.

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej można wykonać od 9. miesiąca życia.
Jeśli szczepionka zostanie podana dzieciom do 12. roku życia, wystarczy jedna
dawka. Od 13 roku życia podaje się dwie dawki szczepionki w odstępie 6
tygodni. Szczepienie wykonuje się podskórnie. Można je wykonać razem ze
szczepieniem przeciwko śwince, odrze i różyczce. Jeśli doszło do kontaktu
osoby nie zaszczepionej z osobą chorą na ospę wietrzną, szczepienie ochroni
przed chorobą lub złagodzi jej przebieg, jeśli zostanie wykonane w ciągu 72
godzin po kontakcie.

Schemat podawania szczepionki przeciwko ospie wietrznej:
Wiek dziecka Dawka
od 9 miesiąca życia do 12 roku życia 1 dawka
od 13 roku życia 2 dawki szczepionki w odstępie 6 tygodni

Na polskim rynku dostępna jest szczepionka GlaxoSmithKline chroniąca przed
ospą wietrzną, która zawiera jedyny zalecany przez WHO szczep wirusa do
stosowania w powszechnych programach szczepień ochronnych. Koszt kwalifikacji
do szczepienia, samej szczepionki oraz jej podania wynosi około 150 – 170 zł.

Ospa wietrzna - choroba wirusowa
Ospa wietrzna to jedna z najbardziej zakaźnych chorób. Ocenia się, że w
krajach uprzemysłowionych 95% osób ulega zakażeniu przed ukończeniem 25 roku
życia.

Niezwykle trudno jest uniknąć kontaktu z ospą wietrzną, ponieważ wirus, który
wywołuję tę chorobę jest niezwykle powszechny i zakaźny. W USA szacuje się, że
co roku choruje na nią tyle osób, ile się rodzi. W Polsce co roku na ospę
wietrzną choruje do 200 tysięcy osób, najczęściej dzieci w wieku od 5 do 14 lat.
W ostatnich latach wzrosła liczba młodzieży i dorosłych chorujących na ospę
wietrzną - u których przebieg choroby jest znacznie cięższy niż u dzieci, a
ryzyko powikłań wyższe. Należy pamiętać, że nawet po przebyciu ospy wietrznej
wirus pozostaje w zwojach nerwów czuciowych i pod wpływem osłabienia
odporności może wywołać półpaśca, niezwykle dokuczliwą chorobę, która dotyka
głównie ludzi po 50. roku życia.

Drogi zakażenia
Ospa wietrzna przenosi się drogą kropelkową oraz z prądem powietrza na
odległość kilkudziesięciu metrów, źródłem zakażenia jest zawsze chory na ospę
wietrzną człowiek. Zakażamy już na 2 dni przed pojawieniem się
charakterystycznej dla ospy wietrznej wysypki. Przestajemy zakażać po
przyschnięciu wszystkich pęcherzyków. Kontakt z chorymi na półpasiec może
wywołać ospę wietrzną u tych, którzy jeszcze jej nie przechorowali.

Objawy
Typowa ospa wietrzna zaczyna się gorączką i wysypką, trwa do 7 dni. Gorączka
utrzymuje się przez około 5 dni, po pierwszej dobie gorączki najczęściej
kilkoma rzutami pojawia się wysypka, czemu towarzyszy podniesienie temperatury
ciała. Wysypka jest rozsiana na całym ciele, nawet na skórze głowy, ale też na
błonach śluzowych jamy ustnej, gardła, narządów moczowo-płciowych i spojówkach.
Z początku są to różowe plamki, które przekształcają się w grudkę, a następnie
w pęcherzyk wypełniony płynem surowiczym, otoczony czerwoną obwódką. Potem
płyn surowiczy mętnieje, robi się krosta, na końcu pojawia się strupek, który
po wyschnięciu odpada. Niestety ospie wietrznej towarzyszy świąd skóry, a
przedwcześnie zdrapane krosty mogą pozostawiać trwałe blizny.

Powikłania
Największe ryzyko powikłań istnieje w niemowlęctwie i po 16 roku życia.
Najczęstszym powikłaniem po ospie wietrznej jest ropne zakażenie skóry,
wywołane bakteryjnym nadkażeniem wykwitów ospowych, róża i ropowica. Zdarzają
się też powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych, zapalenie móżdżku, mózgu, niedowład nerwu twarzowego.
Bywają też przypadki zapalenia płuc, zapalenia mięśnia sercowego, a także
małopłytkowość. Ciężki, a nawet śmiertelny przebieg ospy wietrznej obserwuje
się u noworodków, osób z niedoborem odporności, z chorobami nowotworowymi.
Ospa wietrzna może być niezwykle niebezpieczna dla kobiet ciężarnych oraz ich
dzieci, szczególnie w pierwszych dwóch trymestrach ciąży. Może dojść do
przezłożyskowego zakażenia płodu. Najczęściej spotykanym powikłaniem u kobiety
w ciąży jest zapalenie płuc. Z kolei dzieciom grozi tzw. zespół ospy
wrodzonej, dochodzi wtedy do zaburzeń rozwoju płodu w obrębie skóry, kończyn i
centralnego układu nerwowego.

Lepiej zapobiegać niż leczyć
W Stanach Zjednoczonych i niektórych krajach Europy Zachodniej szczepienie
przeciwko ospie wietrznej jest szczepieniem obowiązkowym. W niektórych krajach
azjatyckich szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest szczepieniem
finansowanym z budżetu państwa. Uważa się, że dziewczynki posiadające blizny
na skórze nie miałyby szans wyjść za mąż.

W polskim programie szczepień jest to szczepienie zalecane. Główny Inspektor
Sanitarny zaleca je wszystkim osobom, które nie przechorowały jeszcze ospy
wietrznej oraz dzieciom i młodzieży z ostrą białaczką limfoblastyczną w
okresie remisji.

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej można wykonać od 9. miesiąca życia.
W przypadku dzieci pomiędzy 9 m. ż. a 12 r. ż. wystarczy jedna dawka
szczepionki, aby zapewnić skuteczną ochronę przed chorobą (osoby powyżej 13 r.
ż. muszą przyjąć dwie dawki szczepionki w odstępie 6 tygodni). Jeśli doszło do
kontaktu osoby nie zaszczepionej z osobą chorą na ospę wietrzną, szczepienie
ochroni przed chorobą lub złagodzi jej przebieg, jeśli zostanie wykonane w
ciągu 72 godzin po kontakcie.

Szczepienie wykonuje się podskórnie. Można je wykonać razem ze szczepieniem
przeciwko śwince, odrze i różyczce.

Na polskim rynku dostępna jest szczepionka chroniąca przed ospą wietrzną,
która zawiera jedyny zalecany przez WHO szczep wirusa do stosowania w
powszechnych programach szczepień ochronnych. Preparat został przebadany
klinicznie na grupie 5 tys. pacjentów (osoby zdrowe oraz z grup ryzyka:
dzieci, młodzież, dorośli oraz dzieci z upośledzoną odpornością).
Przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły bezpieczeństwo i wysoką
skuteczność szczepionki. Koszt kwalifikacji do szczepienia, samej
szczepionki oraz jej podania wynosi około 150 – 170 zł.