Wisła nad Jordanem; polskosc zydowskiej duszy

Sława!
Wisła nad Jordanem
Tygodnik "Wprost", Nr 1143 (24 października 2004)
www.wprost.pl/ar/?O=69073

Polskość stała się częścią żydowskiej duszy

Szewach Weiss
Były ambasador Izraela w Polsce, profesor uniwersytetu w Hajfie,
przewodniczący Knesetu (1992-1996), delegat Knesetu do Rady Europy (1984-
1999), od 2000 r. przewodniczący Światowej Rady Yad Vashem

Wielu Żydów urodzonych w Polsce zwraca się do władz Rzeczypospolitej o
nadanie im bądź przywrócenie polskiego obywatelstwa. W ten sposób chcą
nawiązać do wspólnego dziedzictwa. Już czwarte pokolenie polskich Żydów jest
świadome wielkiego wpływu ich poprzedników na odrodzenie Państwa Izrael - na
jego kulturę, obyczaje, zachowania społeczne, a nawet na jego obraz
psychologiczny. Żydostwo z Polski było bardzo wpływowe w latach 30. XX wieku.
Te wpływy były widoczne jeszcze w latach 70. Dopiero wraz z wielką falą
imigracji Żydów sefardyjskich, a potem z krajów byłego ZSRR, wpływ ten się
zmniejszył.

Polscy ojcowie założyciele
Wielu Żydów z Polski określało się jako urodzeni na Ukrainie, w Niemczech,
Austrii, na Białorusi albo Litwie. Wszyscy żyli na terenie historycznej
Rzeczypospolitej. Ich samookreślenie zależy w jakimś stopniu od autorytetu
czy powagi, jakimi cieszą się określona kultura lub kraj w Izraelu bądź w
USA. Żydzi urodzeni w Polsce na obszarach okupowanych przez Rosję zawsze
podkreślali swoją polskość. Dawid Ben Gurion (w Polsce - Dawid Gryn),
założyciel Państwa Izrael, urodził się w Płońsku i nie ma żadnego znaczenia
to, że jego metryka została sporządzona w języku rosyjskim.
W pierwszym rządzie Izraela aż pięciu spośród trzynastu ministrów pochodziło
z Polski, z premierem i ministrem obrony Dawidem Ben Gurionem na czele. W
pierwszym Knesecie, wybranym na początku 1949 r., aż 61 posłów spośród 120
miało polski rodowód. Z Polski pochodzili przywódcy partii: Ben Gurion,
Chazan Niari, Mosze Szapira, Zorah Werthaftig, Menachem Begin. Także
większość naczelnych rabinów miała polskie korzenie. Naczelnym rabinem był
Isaak Herzog, który urodził się w Łomży (jego syn Chaim Herzog został
prezydentem Izraela). Naczelnym rabinem pochodzenia polskiego był również
Szlomo Goren (był też generałem izraelskiej armii). Rabin Meir Israel Lau
pochodził z kolei z Piotrkowa.
Część profesorów Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie pochodziła z Polski:
moim nauczycielem był prof. Szmuel Noah Ajzenstadt, jeden z największych
socjologów. Z Polski pochodził prof. Natan Rotensztajn, znany filozof
wywodzący się z arystokratycznej rodziny z Galicji. Polskie korzenie mają też
historycy Jakub Talmon i Aleksander Fuks, a także prof. Prawer, badacz dawnej
Grecji i dziejów krzyżowców w Ziemi Świętej. Słynnym Instytutem Weizmana
swego czasu kierował prof. Michał Sela, który mówił piękną literacką
polszczyzną. Natan Alterman z Warszawy był jednym z największych poetów i
dramaturgów Izraela. Szaj Agnon, laureat Nagrody Nobla, pochodził z Buczacza.

Polska dusza żydowska
Jednym z ministrów obrony Izraela i przywódców lewicy był Pinchas Lavon (w
Polsce - Lubjaniker). Jego przyjacielem, a zarazem politycznym przeciwnikiem
na prawicy był zjadliwy i dowcipny Jochanan Bader. Po zażartych polemikach w
Knesecie siadali w kawiarni z kieliszkiem wódki i piękną polszczyzną
rozmawiali o czasach, kiedy razem studiowali na Uniwersytecie Jagiellońskim w
Krakowie.
Prawie wszyscy przywódcy antybrytyjskiego podziemia - m.in. ugrupowań Lehi i
Etzel - mają polskie korzenie (na przykład Menachem Begin oraz Icchak Szamir -
obaj byli premierami Izraela). Także większość działaczy Hagany, która z
czasem przeobraziła się w armię izraelską, była polskiego pochodzenia. Nie
zmienia to faktu, że w Izraelu nie chodziło im o podkreślanie polskości, ale
o budowę Państwa Izrael. Chcieli też sprowadzić Żydów z diaspory.
W wojnie wyzwoleńczej w latach 1948-1949 poległo ponad 6 tys. żołnierzy,
wśród nich tysiąc młodych ludzi, którzy ocaleli z Zagłady. Niektórzy prosto z
pokładów statków poszli na front. Większość nawet nie mówiła po hebrajsku,
lecz po polsku albo żydowsku.
Socjolog bądź historyk potrafią rozpoznać polskość Żydów, m.in. w ich
pragnieniu wolności, w gotowości do walki za wolność i niepodległość.
Polskość stała się także częścią żydowskiej duszy.

Współpraca: Ewa Szmal

Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie