Polacy na Ukrainie

[ignorant11]

Sława!
Jaki znak twój?

kiosk.onet.pl/art.html?NA=1&ITEM=1202729&KAT=239

Polacy na Ukrainie

Przed gmachem opery we Lwowie tłum. Przeważają siwe głowy i niemodne, choć
odświętne ubrania. Ktoś komuś rzuca się w ramiona, wszędzie słychać polską
mowę. Afisz na gmachu opery tłumaczy wszystko – trwają Dni Kultury Polskiej
na Ukrainie. Za kilka minut wystąpią zespoły amatorskie ze Lwowa, Sambora,
Drohobycza, Stryja i innych miejscowości.


HELENA KOWALIK 2004-11-15




R E K L A M A czytaj dalej








Piękne głosy, dobrze ustawione. Trudno będzie się powstrzymać od ukradkowego
ocierania łez, gdy chłopięcy chór zaśpiewa na dwa głosy refren pieśni do
matki: „Tobie winienem miłość, a ojczyźnie życie”. Prawie wszyscy występujący
zaprezentują się w tym tonie: „Być Ojczyźnie wiernym, a kochance stałym,
(...) a gdy przyjdzie zginąć w ojczystej potrzebie, nie rozpaczaj dziewczę,
zobaczym się w niebie”. Oklaski, bisy, biało-czerwony bukiet na scenie. W
kulisach pospieszne przebieranie się – pociąg nie poczeka. Nazajutrz polski
Lwów plotkuje, kogo ze znanych osób nie było. To oznaczałoby, że ten ktoś nie
dostał lub nie przyjął zaproszenia od Emila Legowicza, prezesa Towarzystwa
Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej; mówi się, że wielu zasłużonych Polaków jest
źle traktowanych przez zawiadującego towarzystwem.

Nie pojawiła się Bożena Rafalska, redaktor naczelna „Lwowskich Spotkań”,
miesięcznika polskiego środowiska artystycznego we Lwowie, a wcześniej, przez
10 lat naczelna reaktywowanej przez nią „Gazety Lwowskiej”. (Pismo ukazywało
się od 1811 r., w 1944 r. zostało zamknięte na ponad pół wieku). Nie było
państwa Cydzików, bardzo zasłużonych dla cmentarza Orląt, ks. Andrzeja Kurka,
proboszcza z Sambora, nie udało mi się znaleźć Tatiany Bojko ze Stryja, Adama
Chłopka z Drohobycza. I wielu innych. Postanawiam odwiedzić tych legendarnych
już „konserwatorów” polskości w miejscu ich zamieszkania.

Ostali się mandoliniści

W 1991 r. Adam Chłopek, obecnie dyrektor sobotniej szkoły polskiej w
Drohobyczu i członek rady parafialnej, zaapelował do wiernych w parafiach III
RP: „Kochani bracia Rodacy. Z woli Bożej przyszło nam żyć poza krajem.
Należymy do rzymskokatolickiej parafii św. Bartłomieja. Nasz kościół
ufundował w 1392 r. Władysław Jagiełło. Wnętrze gotyckiej świątyni zdobiły
freski, witraże wykonane przez Matejkę, Wyspiańskiego i Mehoffera. Były
liczne obrazy, barokowe ołtarze, organy, bogata biblioteka. Wszystko to
przepadło po przymusowym zamknięciu świątyni w 1949 r. przez KGB. Książki z
biblioteki służyły do podpalania w piecyku Urzędu Ochrony Zdrowia
mieszczącego się w zakrystii. Jako opału używano ławek, konfesjonałów,
ołtarzy. Organy zostały sprzedane do konserwatorium w Tbilisi.

Od 1979 r. było tu muzeum ateizmu. (...) Za Gorbaczowa rozpoczęliśmy starania
o odzyskanie kościoła. Po dwóch latach obijania progów w Moskwie, Lwowie i
Drohobyczu w Wigilię 1989 r. znów odbyła się msza. Ale stan kościoła jest
straszny (...) Prosimy o pomoc. Rada parafialna (...)”. Z Senatu dostali
trochę pieniędzy na remont dachu. I to, niestety, wszystko. 13 lat później
stoję przed tą warowną gotycką farą. Zaraz przyniesie klucze kościelny,
Stanisław Winiarz, lat 74, opowie, co tu przeżył, gdy przyszli Niemcy, potem
banderowcy. Dlaczego nie wyjechał wtedy z rodziną do Polski? Bo czekali na
ojca, którego bolszewicy wywieźli na Sybir. Wrócił w 1954 r., rodzina mogła
się pakować, ale wtedy on, najstarszy syn, dostał powołanie do wojska. I tak
zostali. – Po ostatnim spisku – pan Stanisław troszkę kaleczy polską mowę –
nasza parafia ma 422 dusze. Jeszcze w latach 70. palili tu w kościele
ognisko....

Idę za jego wzrokiem ku gotyckim sklepieniom czarnym od sadzy. Tylko
gdzieniegdzie widać cień kolorowych polichromii. – Ciężko chwalić Pana –
wzdycha kościelny – gdy ani jednego świętego na ścianach. Gdyby na
renesansowym, nietypowym dla tego rodzaju świątyń krużganku zachowały się
gromadzone tam książki (widać tylko gołe półki), mogłaby tam dziś
leżeć „Atlantyda” Andrzeja Chciuka, wydana w 1969 r. przez Polską Fundację
Kulturalną w Londynie. Autor, drohobyczanin, mieszka w Australii. „Atlantyda”
jest jasnym jak beztroskie dzieciństwo wspomnieniem przedwojennego
Drohobycza. Znajduję tam rozdział i o Jagiełłowej katedrze. Wypiękniała
szczególnie, gdy jej dziekanem był ks. dr Kazimierz Kotula. „Chodząc z tacą w
czasie mszy – wspomina go Chciuk – napierał potężnym brzuchem na ociągających
się przed otwarciem portfela. A gdy przystanął koło znanego z chytrości
starosty, to aż do plafonu niósł się Kotulowy krzyk: »Zapłać!« (bo pierwsze
słowo »Bóg« mówił szeptem). I czekał, aż na tacę spadnie 5 zł. Wszystko szło
na wyposażanie fary”.



Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie

[ignorant11]

Kotula uratował w czasie okupacji niemieckiej kilku Żydów. Ale nie mógł ich
uchronić przed pogromem. Ludność z pejsami, w chałatach i jarmułkach, mieszkała
w Drohobyczu wszędzie, miała też swoją dzielnicę Łan. Pisze Chciuk: „Dużo
niosło się stamtąd dziwnych woni. (...) Oto na płachcie gazety pokrytej ciasno
literkami jidysz suszyły się pestki dyni, ówdzie na stołach przed świętem Purym
zastygały wonne, brunatne i lepkie makagigi, dalej biło w nos naftaliną i
stęchlizną – to od Szmula Rosenzweiga, handlarza starzyzną. Był jeszcze mizerny
sklepik: szwarc, mydło i powidło z dyndającym dzwonkiem nad drzwiami. Na tle
zakurzonych półek ze słojami landrynek stał zapatrzony w wieczność stary Kuba,
którego nikt nie pamiętał z nazwiska. Kupiec zawieszał wzrok na pobliskiej
blaszanej kopule synagogi, największej na ziemiach II RP”. Dziś została z niej
tylko jedna ściana. Gruzowisko służy jako miejski szalet.

Adam Chłopek nie może pamiętać sklepiku Rosenzweiga, bo urodził się już po
wojnie. Ale pieczołowicie pielęgnuje ostatnie ślady po przedwojennym,
wielonarodowościowym Drohobyczu – tego nauczyła go matka. Trzeba być
przygotowanym na lata lisich starań, zabiegów. Z Ukraińcami tak już jest. Nawet
jeśli obiecają, potem nie dotrzymują słowa. W 1992 r. miejscowi Polacy chcieli
postawić pomnik Brunonowi Schulzowi, w 50. rocznicę zastrzelenia pisarza przez
gestapowca na jednej z ulic Drohobycza. Władze się nie zgodziły. Jeszcze raz
podjęli tę inicjatywę – w 2001 r., gdy wybuchł skandal związany z wywiezieniem
fresków Schulza (to były bajki wyrysowane na ścianie pokoju dziecinnego w domu
hauptscharführera Feliksa Landaua) przez wysłanników izraelskiego instytutu Yad
Vashem. Wtedy kierownik miejskiego domu kultury, Mykoła Mychać, powiedział
wprost: – Ten Schulz nikogo u nas nie obchodzi.

Chłopek znalazł inny sposób na zachowanie pamięci o wybitnych rodakach:
Kazimierzu Wierzyńskim, który w Londynie tęskniąc za swymi stronami ojczystymi,
napisał: „Bo nie ma ziemi wybieranej, jest tylko ziemia przeznaczona, ze
wszystkich bogactw cztery ściany, z całego świata tamta strona”, o Brunonie
Schulzu, pisarzu, dla którego Drohobycz, choć w twórczości nienazwany, to
było „miasto jedyne” – założył sobotnią szkołę polską. Dziś cieszy się ona taką
renomą, że zaglądają do niej i młodzi Ukraińcy. Maluchy uczą się na pierwszej
lekcji recytacji „Kto ty jesteś / Polak mały...” (autor wiersza, Władysław
Bełza, leży na cmentarzu Łyczakowskim). W starszych klasach uczniowie dowiadują
się, że dzisiejsza ulica Stryjska w Drohobyczu to w „Sklepach cynamonowych”
ulica Krokodyli.

Prawda, niewiele na niej śladów po rozpasaniu w czasach naftowego bumu, który
prawie sto lat temu ogarnął Drohobycz. Z eklektycznej architektury i
nowobogackich willi (równocześnie z budową kamienic zaczęły się afery naftowe,
w Drohobyczu osiedliło się ponad stu adwokatów z innych miast Galicji i
Lodomerii) pozostały tylko mansardowe dachy, ozdobne obramienia okien i
zalotnie wybrzuszone balkony.

A w budynku dzisiejszego Uniwersytetu Pedagogicznego mieściło się kiedyś
gimnazjum im. Władysława Jagiełły. Uczył w nim rysunku nieśmiały z powodu
widocznego platfusa, lekceważony przez grono pedagogiczne z powodu żydłaczenia
Bruno Schulz. „Moja zatopiona Atlantyda”, pisze Chciuk. I na wieczne czasy
przenosi na papier zapamiętane osobowości przedwojennego Drohobycza:
filigranowego aptekarza Gorgoniusza Tobiaszka jak z grafiki Schulza w
staromodnym tużurku, z olbrzymimi cwikierami i pożółconymi od papierosowego
dymu wąsami. Chodził po rynku z weterynarzem Czubatym, który do końca życia nie
mógł rozstrzygnąć kwestii: jest Polakiem czy Rusinem (ewentualność Ukrainiec w
ogóle do niego nie docierała). Odpowiadał sam sobie: – Ta ja naprzód zdaji si
jezdnym drohobyczaninem.

A także powstańców styczniowych w mundurach i niebieskich rogatywkach, którzy
mimo podeszłego wieku pili na rynku z gwinta i śpiewali: „W krwawym polu
srebrne ptasze, poszli na bój chłopcy nasze, hu ha krew gra, duch gra hu ha,
niechaj Polska zna, jakich synów ma”. Głosy były skrzeczące, frazy przerywane w
nieodpowiednich momentach, bo kombatantów zatykała starcza zadyszka. Albo taka
zapamiętana scena z 1937 r. przed pocztą na Jagiellońskiej, gdy 2 tys. Polaków
czekało na wynik meczu polskiego Junaka z lwowską Ukrainą we Lwowie. Panowała
taka cisza, że słychać było tylko litanię z kościoła – ksiądz nie mógł odmówić
nabożeństwa starym kobietom z kółka różańcowego, ale otworzył drzwi i też
nasłuchiwał komunikatów. W pewnej chwili wyszedł sam naczelnik poczty i ze
wzruszenia płacząc, krzyknął piskliwie: – Wygraliśmy 4:3! Tłum oszalał. W
pobliskim kinie przerwano wyświetlanie filmu, operator drżącą ręką napisał na
kartce: „Cziąg dalszy za chwyle, sze nabilo Ukraine 4:3”.

[ignorant11]

Poczta jest w tym samym miejscu, ale darmo szukać spontanicznej radości tłumu.
Po ulicy chodzi homo sovieticus – upodlony biedą, wobec obcych szczególnie
burkliwy, nieprzyjazny. I nie ma niedzielnych zabaw w pobliskim uzdrowiskowym
Truskawcu, gdzie tak pięknie przygrywał zespół mandolinistów. Andrzej Chciuk
zachował zdjęcie z 1939 r., właśnie odbierał nagrodę – alabastrowy komplet na
pióra i ołówki. – W imieniu Zarzondu Zdrojuwegu i naszy urkiestry mam zaszczyt
wrenczyć panu pierwszy nadgrody na konkursi na najlepszegu dyrygienta i komika.
Na nastepny niedzieli panstwu zobaczu i uslyszu naszu orkiestru z uwerturzy z
Cyrulika Cebulskiegu – bałakał juror.

Już nie usłyszeli. Nazajutrz na małym truskwieckim dworcu stały pulmanowskie
wagony do Warszawy. Zapłakana panna żegnała swego podporucznika rezerwy w
pięknie wyprasowanym mundurze. Pociąg gwizdnął, młody mężczyzna posłał
dziewczynie jeszcze jednego całusa, a kolejarz powiedział: – Tak go pani
zacimkałaś, że liszaji dostanie pan porucznik. A te stare melodie z Truskawca
odtworzyła niedawno Lucyna Nielepa, ucząca w sobotniej szkole muzyki i razem z
dziećmi koncertująca na polskich imprezach. Byli też oklaskiwani na festiwalu w
Mrągowie.

Koziołek poprowadzi

Czterdziestokilkuletnią Tatianę Bojko ze Stryja zastaję w zarośniętym
pokrzywami ogródku. Stoi zamyślona – zastanawia się, jak wykorzystać ten
spłachetek gruntu w środku miasta. Może letnia kawiarenka, jakiś klub dla
młodzieży? Budynek wraz z ogródkiem wykupiła Fundacja Pomoc Polakom na
Wschodzie dla prowadzonego przez Tatianę Centrum Kulturalnego Wspólnoty
Polskiej w Stryju im. Kornela Makuszyńskiego (300 członków, w tym setka
dzieci). Po długich staraniach, w 120. rocznicę urodzin polskiego pisarza,
Bojko usiłuje zamontować tablicę „od wdzięcznych rodaków” na budynku, gdzie
przyszedł on na świat. Przez całe wakacje polskie dzieci rysowały przygody
Koziołka Matołka i przy tej okazji wzbogacały swoje słownictwo.

Tatiana Bojko twierdzi, że urodzonym w Stryju Makuszyńskim można jeszcze
długo „grać”, bo dzieci chętnie się uczą tekstu, aby wystąpić w szkolnym
teatrzyku. Na ulicach Stryja coraz mniej okazji, aby usłyszeć polską mowę. –
Nie mamy już polskiej inteligencji ze starszego pokolenia, wyjechali – zauważa
Tatiana, z zawodu inżynier ceramik. Stosunek miejscowych władz do tych Polaków,
którzy zostali? – Nasz kraj, Ukraina, jest nie tak mocno demokratyczny – dodaje
ostrożnie prezeska centrum. Celowo powiedziała: nasz kraj, ona ze Stryja się
nie wyprowadzi. Owszem, miałaby gdzie: w Krośnie, skąd w 1939 r. wywieziono jej
ojca do Kazachstanu, zostało sporo rodziny, przede wszystkim babcia.

Ale, tłumaczy, to taka radość, gdy ci sobotni, już podrośnięci uczniowie z
własnej woli zaglądają do biblioteki (książki są darem Uniwersytetu Śląskiego,
także oprogramowanie komputerowe) i proszą o „coś dobrego, po polsku, takiego,
wie pani...”. – Nigdy nie wiadomo – zamyśla się Bojko – w którym pokoleniu
odezwie się genetyczny kod polski. Ten maturzysta Hałas, który tak porywająco,
z głębokim zrozumieniem recytował wieszczów w operze, ma matkę Ukrainkę. Ale
ojca Polaka.

Parafia jak trampolina

W Samborze proboszcz Andrzej Kurek założył parafialny zespół śpiewaczy. A gdy
już wszystko dopiął na ostatni guzik, siostra zakonna, która ten chór
prowadziła, została, wbrew proboszczowi, odsunięta przez osobę świecką. – Teraz
pieniądze z Warszawy, konkretnie z Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie czy
Stowarzyszenia Wspólnota Polska, idą z pominięciem naszej parafii – żali się
ksiądz. – Ja już o niczym nie jestem informowany. Przypadkowo byłem ostatnio w
Ustrzykach. Od miejscowych władz dowiaduję się, że przyjeżdża polski chór
parafialny z Sambora. Wysłało go Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.
Mniejsza o to, że połowę śpiewaków stanowili Ukraińcy, ale dlaczego ja o tym
nie wiedziałem?

To częsta sytuacja w środowiskach polskich na Ukrainie: impuls do pielęgnowania
ojczystej kultury wychodzi z miejscowej parafii, a gdy już jest się czym
pochwalić, sukces zapisuje na swe konto Towarzystwo Kultury Polskiej. I ono
przejmuje dotacje z Polski. Proboszcz ma powody do rozżalenia. Wiele zrobił,
aby kościół w Samborze stał się przystanią dla zabiedzonych i wystraszonych
Polaków. Tu umierano nie tylko z głodu. W 1941 r. NKWD zamordowało 570 osób.
To, że XVI-wieczna katolicka świątynia miała otwarte podwoje nieprzerwanie od
1945 r., jest zasługą przede wszystkim nieustraszonych księży. Aż do 1988 r.
byli prześladowani. Zaraz po wrześniowej agresji Niemiec i ZSRR parafia została
pozbawiona wszystkich budynków poza kościołem, którego los też się wydawał
przesądzony. Sowieci zajęli plebanię na porodówkę, potem urządzono tam muzeum
Bojkowszczyzny. Wtedy wierni postanowili sami wybudować nową parafię. Choć było
to jak porywanie się z motyką na słońce, dopięli swego. Gdy napotykali
biurokratyczny opór miejscowej władzy, ks. Kurek pisał do ZG Związku Ukraińców
w Polsce, aby wsparli go moralnie i wyjaśnili samborskim urzędnikom, że w
Polsce nie prześladuje się mniejszości ukraińskich.

[ignorant11]

Łotysz z Sambora

Działaczom towarzystwa musiał też rzucić rękawicę ks. Kazimierz Halimurka,
proboszcz parafii w dawnym Stanisławowie, dziś Iwano-Frankowsku. Początkowo
towarzystwo liczyło 90 osób. Pierwsze spotkania były w wyremontowanym kościele.
Kiedy budowali nowy dom parafialny, uzgodnili, że będzie on otwarty również dla
każdej organizacji polskiej. – Przyszła pani prezes z towarzystwa – opowiada
ks. Halimurka – siadła za biurkiem i mówi: „To jest nasze”. I jeszcze mi
przegania dzieci z pobliskich wiosek, że nie potrafią poprawnie mówić po
polsku, bo to bajstruki (znajduchy). Ja jej tłumaczę: „Wokół zruszczone wsie,
to jak te dzieci mają się odzywać, trzeba z nimi pracować”. „Ale ja nie pozwolę
na takie kaleczenie polskiej mowy, ja Polka!”. To jej wypaliłem: „Bo wyproszę
wasze towarzystwo z parafii. Członków macie już tylko 30, a parafian jest 2
tys.”. „Niech ksiądz tylko spróbuje”. „Ale ja nawet próbować nie będę”,
odpowiedziałem, podnosząc się, a jak widać, ułomkiem nie jestem. – Widzi pani –
kończy ksiądz tę historię – z takich ludzi nieraz rekrutują się u nas działacze
polskich towarzystw kulturalnych. Ale po co szukać w terenie, wystarczy
przyjrzeć się sytuacji we Lwowie.

O proboszczu ze Stanisławowa krąży na Ukrainie wiele opowieści. Nie ma dla
niego spraw nie do załatwienia. Pochodzi z Sambora. Żeby mógł wstąpić w latach
70. do seminarium, musiał wyjechać na Łotwę, nauczyć się tamtejszego języka,
zostać Łotyszem. Ksiądz mówi, że odkąd dorósł, wyznaje zasadę – nie oglądamy
się na trudności, robimy swoje.

Krzyż będzie drogowskazem

Możliwe, że przejął tę maksymę od por. Eugeniusza Cydzika. Gdy spotykamy się po
raz pierwszy, pan Cydzik w postawie na baczność recytuje mi rotę przysięgi,
którą składał dowódcy AK w 1942 r.: „Będę wiernie i nieugięcie stał na straży
honoru Polski, a o jej wyzwolenie będę walczył z bronią w ręku. Nagrodą
zwycięstwo, a za zdradę śmierć”. Cydzik, podobnie jak pani Czesława, jego żona
plastyczka, przeżył łagry w Workucie. Przez siedem najtrudniejszych lat, gdy
ważyły się losy cmentarza Orląt, był prezesem Polskiego Towarzystwa Opieki nad
Grobami Wojskowymi we Lwowie. Niszczono go, pomawiano. Dziś jest prezesem
honorowym, zastąpił go młodszy Jan Franczuk.

Mówi, że póki nie odejdzie na wieczną wartę, będzie dbał o groby swych rodaków,
którzy tu w obronie ojczyzny zginęli. Nie jest łatwo rozmawiać z miejscowymi
władzami. Już raz przypłacił to zawałem. Ale oto album z fotografiami
dokumentującymi to, co już zrobili. Gen. Kołyszko, kościuszkowski żołnierz,
leżał na cmentarzu Łyczakowskim w zapomnieniu. Teraz ma krzyż z tabliczką. 63
zastrzelonych polskich żołnierzy pogrzebano w gliniance we wsi Malechów. Nie
było żadnego znaku, że tam zginęli. – Przenieśliśmy szczątki na cmentarz
katolicki – raportuje Cydzik – postawiliśmy im pomnik. W Hucie Pieniackiej 28
lutego 1944 r. zamordowano tysiąc mieszkańców, głównie Polaków. Miejscem kaźni
jest ugór. Władze ukraińskie twierdzą, że to robota funkcjonariuszy NKWD
przebranych w mundury UPA. Ale miejscowi, którzy poznali niektóre twarze, są
przekonani, iż mordercami byli ci z UPA. Ofiarom należał się krzyż – tłumaczy
swoją determinację prezes.

Upamiętnili też groby w Trzech Kopcach, gdzie walczył z Niemcami gen.
Sosnkowski. Itd., itd. Nie było nawet krzyża na Wzgórzach Wuleckich we Lwowie,
gdzie wymordowano polskich profesorów. Eugeniusz Cydzik: – Władze miasta
odmówiły pomocy, więc choć większość z nas to emeryci, wszystko, co się należy
pamięci ofiar, zrobiliśmy sami. Notabene prezes uważa się za bogatego, jego
miesięczna „pensja” to 200 hrywien (5,4 hryw. = 1 dol.), żona otrzymuje 40
hrywien. Stale trzeba krążyć po zabytkowym cmentarzu Łyczakowskim, gdyż
Ukraińcy rabują polskie pomniki. Na grobowcu księdza prałata Stanisława
Sokołowskiego ktoś położył tablicę informującą, że to miejsce pochówku
niejakiego Bałki. Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Wojskowymi we Lwowie
zaczęło składać wieńce z patriotycznymi napisami, palić lampiony i w końcu
tablica zniknęła. Uratowano też orła z pomnika gen. Bolesława Popowicza,
dowódcy lwowskiego garnizonu. Wyrwany z nagrobka orzeł został wmurowany w
postument pomnika Lenina. Gdy pomnik Lenina rozwalono, Cydzik schował orła u
siebie w domu, a następnie zaniósł go do konsulatu.

I jeszcze jeden dokument z biurka honorowego prezesa: poświadczenie przekazania
na odbudowę cmentarza Obrońców Lwowa 12.630 dol. Tyle zebrali członkowie
towarzystwa. – Wiem – mówi prezes – że to była kropla w morzu potrzeb, ale dla
nas ogromna suma.

[ignorant11]

Czterech czytelników

Są w Polsce stowarzyszenia i fundacje, które wspierają Polaków we Lwowie i
okolicy. Jedne robią to za pośrednictwem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi
Lwowskiej, drugie same szukają kontaktów. Tadeusz Samborski, poseł PSL, prezes
Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie, chce, aby wszystkie organizacje polskie na
ziemi lwowskiej zjednoczyły się i podporządkowały Emilowi Legowiczowi. Ale
wśród Polaków prezes nie ma dobrej renomy. Nie miałam możliwości konfrontacji,
prezes nie chciał ze mną rozmawiać, gdy tylko dowiedział się, że szukam
kontaktu z byłą naczelną „Gazety Lwowskiej”, Bożeną Rafalską.

Lwowscy Polacy odsunięcie tej pełnej pomysłów osoby od redagowania „Gazety”
odebrali jako skandal. Legowicz, który z wykształcenia jest elektromonterem, na
miejscu niepokornej Rafalskiej posadził młodą Rosjankę po polonistyce na KUL-u.
Rozmawiałam z nią, przejrzałam też ostatni rocznik pisma. Gazeta aż kapie od
serwilistycznych ukłonów pod adresem prezesa. Reszta materiałów to czytanki
katechetyczne z inwokacją: „Módlmy się”. Śmieszy to nawet proboszczów. Czy ktoś
w Senacie przyznającym pieniądze na redagowanie „Gazety Lwowskiej” przyjrzał
się, jak jest robiona? Obecna naczelna wyrzeka, że już nie wie, o czym „ci
Polacy” chcą czytać. Ankietę dla czytelników wypełniły cztery osoby. A list do
papieża (gazeta zainicjowała taką akcję wśród czytelników) przysłało tylko
jedno dziecko.

Helena Kowalik