cóż za zacofanie, antyhumanizm

[dachs]

ciemnogród, nietolerancja, i obrażanie uczuć współobywateli.
www.youtube.com/watch?v=6BIOTItUwvk
Moralna ochyda, po prostu.

[pozarski]

Ochyda ohydą,ale o co chodzi?

[dachs]

pozarski napisał:

> Ochyda ohydą,ale o co chodzi?

Nic takiego. Ta pani sie tylko cieszy, ze - wbrew namowom - nie wyskrobała
swojego syna.
Syn zresztą cieszy się też.
Nie wiadomo czemu.

[pozarski]

Dosc prymitywne,wg mnie. No i w dodatku mozna sie domyslac,ze mogla miec na te
skrobanke ochote,ale w koncu nie wyskrobala. Wielkie brawa dla mamusi.

[dachs]

pozarski napisał:

> Dosc prymitywne,wg mnie. No i w dodatku mozna sie domyslac,ze
> mogla miec na te skrobanke ochote,ale w koncu nie wyskrobala.

No jest to prymitywne, nie da sie ukryć, gdy wbrew namowom postępackiego
otoczenia ulega się pierwotnym instynktom macierzyńskim.

[snajper55]

dachs napisał:

> No jest to prymitywne, nie da sie ukryć, gdy wbrew namowom postępackiego
> otoczenia ulega się pierwotnym instynktom macierzyńskim.

Nie ma to jak pierwotne instynkty. Przestańmy się hamować i ulegajmy.

S.

__pokażęCistolicę Ciemnogrodzian zokna loggi weran

[hasz0]

O nicku Pozarskim

[hasz0]

Korpus Żółkiewskiego zabłądził nocą w lesie i nie udało się w pełni
wyzyskać efektu zaskoczenia – wróg nie dał się "wziąć w pościeli".
Trzeba było toczyć wielogodzinny bój z co najmniej czterokrotnie
liczniejszym, bitnym przeciwnikiem: towarzysze spod husarskiego
znaku musieli kilkakrotnie "stawać do sprawy", nim kolejna fala
ciężkiej kawalerii złamała szyki Rosjan i cudzoziemskich najemników.
Ludzie i konie padali z wyczerpania. Kłuszyn nie był arcydziełem
sztuki wojennej. To raczej dowód wysokiego morale i niezwykłej
odporności żołnierzy Żółkiewskiego. Inna sprawa, że hetman doskonale
dyrygował rytmem nieustannych uderzeń husarii. Wygrało się
więc "bitwę nie do wygrania".
Pytanie tylko: co z tego? Zwycięstwa nie udało się przełożyć na
sukcesy polityczne, choć hetman miał efektowną wizję zainstalowania
królewicza Władysława na tronie moskiewskim. Ten pomysł wsparła
część moskiewskiej oligarchii, łakomym okiem spoglądająca na
przywileje i wpływy, którymi od dawna cieszyli się jej "polscy
koledzy". Hetmańskie plany wzięły w łeb, bo Zygmunt III, gorący
katolik, sam chciał rządzić w państwie moskiewskim, co było zupełnie
nie do przyjęcia dla jego niedoszłych poddanych. Ale gdyby nawet
wypadki potoczyły się po myśli Żółkiewskiego i Rzeczpospolita po
śmierci Zygmunta III połączyłaby się pod berłem króla i cara
Władysława, to jakie szanse na przetrwanie miałby ten monstrualny
twór? Czy rzeczywiście powstałoby federacyjne hipermocarstwo, które
jak wielka chmura zawisłoby nad Europą, ba, nad całym światem, bo
jego wschodnia granica leżałaby gdzieś za Uralem? Czy powstałby
jakiś odpowiednik unii lubelskiej do sześcianu, a olbrzymie
przestrzenie państwa moskiewskiego uległyby przynajmniej częściowej
okcydentalizacji? Czy na opak: to Wschód posunąłby się pod Gdańsk,
Wrocław i Berlin? Tę drugą możliwość przerabialiśmy całkiem niedawno
pod szyldem ZSRR.

Hetman za hetmana
Hetmańskie sny i tak nie mogły się ziścić – zbyt wielkie były
różnice obu kultur. Moskwa to nie Litwa. Korzenie jej zamkniętej i
superkonserwatywnej kultury tkwiły zbyt głęboko, aby przyjęła
ustrojową ofertę Rzeczypospolitej, która sama pogrążała się już w
kryzysie. Z wielkiej chmury pociekł więc skąpy, brudny deszcz. W
listopadzie 1610 roku hetman opuścił Moskwę, aby pod Smoleńskiem
jakoś dogadać się z królem, zostawiając garnizon pod komendą
Aleksandra Gosiewskiego, referendarza litewskiego. Zapewne
Żółkiewski, konstruktor i gwarant układu z semibojarszcziną (rada
bojarska, która miała rządzić w Moskwie do czasu wyboru nowego
cara), miał nieporównanie większe szanse, aby jakoś poradzić sobie z
coraz bardziej skomplikowaną sytuacją. Tylko że trudno to było
czynić z odległego Smoleńska. Hetman nie dogadał się z Zygmuntem
III, toteż obraził się i pojechał do domu. Psychologicznie jest to
zrozumiałe, lecz jako wysoki dygnitarz państwowy Żółkiewski nie
powinien tak postąpić.
Prawda, Gosiewski – choć nie ta klasa, ranga i autorytet – z
początku radził sobie na Kremlu całkiem dobrze, żelazną ręką (knut i
topór też były w robocie) powściągając rozwydrzone żołdactwo.
Wszelako "rachunki krzywd" były już zbyt wielkie – wciąż tliły się
ogniska insurekcji. Tym bardziej że do Moskwy zbliżały się oddziały
tzw. pierwszego pospolitego ruszenia. Pan referendarz nie wytrzymał
nerwowo i sięgnął po środki brutalne: pacyfikacja niepokornego
miasta przerodziła się w rzeź mieszkańców, a miasto zostało niemal
doszczętnie spalone. Skutki były opłakane. Polacy zostali oblężeni w
centralnych dzielnicach i prędzej czy później głód musiał ich
przydusić.
W szeregach pierwszego pospolitego ruszenia panował jednak tak
wielki bałagan, że Janowi Piotrowi Sapieże, którego zagony siały
zamęt na ziemiach ogarniętych powstaniem, udawało się skutecznie
wspomagać garnizon moskiewski. Sytuacja Polaków pogorszyła się, gdy
jesienią 1611 roku w Niżnym Nowogrodzie tamtejszy kupiec Kuźma Minin
wraz z księciem Dymitrem Pożarskim zaczęli organizować drugie
pospolite ruszenie. Zimą 1612 roku nieopłaceni żołnierze polscy
zawiązali konfederację i opuścili miasto, pod którym niebawem miały
stanąć wojska Minina i Pożarskiego.
I wówczas na scenie pojawił się nowy wielki aktor – hetman polny
litewski Jan Karol Chodkiewicz, wódz wsławiony pogromem Szwedów pod
Kircholmem. Z początku szło mu nieźle, udało mu się nawet dokonać w
miarę płynnej zmiany wojsk garnizonowych. Jednakże 1 września
znalazł się oko w oko zastępami pospolitego ruszenia. Bitwa pod
murami Moskwy była nieunikniona.
Ta perspektywa bynajmniej nie zmartwiła hetmana. Przeciwnie, jak
każdy staropolski dowódca miał we krwi dążenie do walnego starcia,
zwykle nie bacząc na przewagę liczebną przeciwnika. To było
myślenie "fightera", który znając siłę swego ciosu (naturalne –
uderzenie husarii), a zrazem słabą kondycję (czyli chroniczny brak
pieniędzy na przewlekłe kampanie), dążył do jak najszybszego
znokautowania przeciwnika. Szkoła wojenna Rzeczypospolitej starała
się przekuć w cnotę dojmujące ułomności. Armia polska nie miała
zwykle żadnych szans na wojnę manewrową, jakieś marsze i
kontrmarsze. Do tego w owym czasie polscy dowódcy byli
przyzwyczajeni do zwycięstw, pewni siebie i umiejętności swych
podkomendnych. W walnym spotkaniu bijali kogo popadnie, a już
specjalnie pułki moskiewskie, których sprawność byli skłonni
lekceważyć. Zwykle kończyło się kompletnym pogromem przeciwnika, po
którym – jak pod Kłuszynem i Kircholmem – były tylko pogoń, rzeź i
łupy. Jednak podczas kampanii moskiewskiej poprzeczka wisiała wyżej.
Trzeba było zmagać się z wrogiem "opartym o miasto", z koniecznością
walk ulicznych w tle. To dość niemiła perspektywa dla armii
rozstrzygającej bitwy szarżą kawalerii.
Celem Chodkiewicza było doprowadzenie posiłków na Kreml. To było
główne, dość egzotyczne dla staropolskiej sztuki wojennej kryterium
zwycięstwa w bitwie. Hetman nie wiedział wszakże, że walka nie
rozstrzygnie się w pierwszych rundach – zażarta bitwa trwała z
przerwą dwa dni. Liczebna przewaga przeciwnika nie była aż tak
zatrważająca – przeciw ok. dziesięciotysięcznym wojskom hetmańskim
(1500 jazdy, 1800 piechoty plus ok. 7 tys. Kozaków) stanęły
czternastotysięczne zastępy Pożarskiego – w tym też kilka tysięcy
Kozaków. Można więc przekornie powiedzieć, że jedna z
najważniejszych bitew polsko-rosyjskich była w pewnym sensie batalią
kozacko-kozacką...

Zabrakło 1800 metrów
Chodkiewicz ułożył plan najzupełniej w duchu polskiej szkoły
wojennej. Najpierw kawaleria (jak zwykle z husarią w roli głównej)
mała złamać przeciwnika na przedpolu miasta i z pomocą piechoty
opanować główne ulice najdalej na zachód wysuniętej dzielnicy
Moskwy – Skorodomu. W drugim ruchu do na wpół spalonego miasta miał
wjechać potężny, stuwozowy tabor – ruchoma twierdza. Wcześniej
hetmanowi udało porozumieć się z dowódcą garnizonu kremlowskiego
Mikołajem Strusiem (Gosiewski już dawno opuścił Moskwę), który miał
dokonaćdywersyjnego wypadu na tyły Pożarskiego.
Ale polskiego dowódcę czekała nieprzyjemna niespodzianka: Pożarski
uszykował swoje oddziały w dwóch rzutach, jedno skrzydło ukośnie
wobec drugiego (chwyt niemal z Epaminondasa!), przez co wymusił na
Chodkiewiczu, zagrożonym oskrzydleniem, podzielenie swoich skromnych
sił. Polacy bili się z rzeką za plecami. Jokerem w talii Pożarskiego
miał być jednak kilkusetosobowy oddział szlachty, który oddał pod
komendę skłóconego z nim dowódcy pierwszego pospolitego ruszenia
księcia Dymitra Trubeckiego. Moskiewski wódz zakładał, że w
krytycznym momencie bitwy uderzenie tego odwodu może powstrzymać
przełamujące uderzenie Polaków.
Walki rozpoczęły 1 września ok. godziny 13. Mimo lekcji kłuszyńskiej
Chodkiewicz sądził zapewne, że jego zaprawionym w bojach oddziałom w
mig uda się

[hasz0]

szybko przeniknąć do miasta. Ale Pożarski (też mimo lekcji
kłuszyńskiej, gdzie właśnie próba uchwycenia inicjatywy doprowadziła
do kompletnej katastrofy) zaatakował sam. Moskwa (akurat podobnie
jak pod Kłuszynem) stawała mężnie – bój na równinie przeciągnął się
aż do godziny 20. Było to prawie osiem godzin strasznej jatki.
Jeden ze świadków zapamiętał, że "bój to był śmiertelny: tam była
rzeź wielka, wielki napór z obu stron, pospolicie okrutnie jeden na
drugiego, kierując kopie swoje i rażąc śmiertelnie, powalał;
świszczały strzały w powietrzu, kruszyły kopie, gęsto padał trup".
Wreszcie w szarówce gasnącego dnia szeregi moskiewskie zaczęły się
kruszyć. Pożarski nakazał jeździe odwrót za linię umocnień Skorodomu
i dołączenie do okopanych tam strzelców. Hetman rzucił na nich
kozaków, którzy prędko uwinęli się z przeciwnikiem i wdarli w
zawalone zgliszczami ulice. Niemal w tej chwili żołnierze Strusia
uderzyli od Kremla. Morale Rosjan powinno się – jak zwykle dotąd –
załamać. Hetman już był w ogródku...
Tymczasem, o dziwo, bój przesilił się na korzyść Pożarskiego. Atak
Strusia załamał się (pewnie dlatego, że jego wojacy byli wyczerpani
z głodu). Szlachecki odwód Pożarskiego, uprzednio wysłany pod
komendę Trubeckiego, ruszył do walki. W sukurs przyszli mu kozacy
Trubeckiego, skądinąd wbrew jego woli, bo książę szczerze gardził
Pożarskim. Z wzajemnością. Oto paradoks bitewny – wszystko stało się
jakby niechcący!
W ciemnościach hetmańscy zaczęli padać coraz gęściej. Była 1 w nocy,
pozostał tylko odwrót. Straty po stronie Chodkiewicza były
zatrważające: tego dnia poległo jakieś tysiąc żołnierzy, w
przeważającej części piechurzy i Kozacy. Co prawda Pożarski poniósł
nie mniejsze straty, ale to nie on musiał się głowić, jak wprowadzić
posiłki na Kreml. Chodkiewicz nie dawał jednak za wygraną. Dwa dni
później (1 września ruszył do boju wczesnym popołudniem i nie udało
mu się skończyć walki przed zapadnięciem ciemności) zaatakował
Skorodom od południa. I to był chyba lepszy pomysł, bo teren dawał
tu więcej szans powodzenia. Rejon Zamoskworiecza (południowa część
Skorodomu) był rozleglejszy, przez co trudniejszy do obrony.
Oddziały Trubeckiego były o wiele mniej liczne (jakieś 3–4 tys.
żołnierzy, w większości Kozacy), a ich morale wątpliwe. Co prawda, w
sukurs przybył kilkusetosobowy oddział z obozu Pożarskiego, ale
dotychczasowe walki mocno nadwerężyły jego możliwości. Nie przyjęto
walki w otwartym polu.
Jak poprzednio hetman litewski chwycił się też dywersji. Wysłana
przez niego na Kreml piechota węgierska zajęła jedną z dwóch
zamoskworieckich cerkwi, obróconych przez kozaków Trubeckiego w
warownie. Kontrola nad nią dawała panowanie nad przeprawą przez
rzekę i pobliskim odcinkiem traktu wiodącego do serca Moskwy.
Wkrótce po tym, 3 września o godzinie 6, oddziały hetmańskie
przystąpiły do boju. Jednak dopiero w samo południe udało się im
wyprzeć chorągwie Pożarskiego z wału Skorodomu. Sam książę został
ranny. Kozacy Trubeckiego, widząc rejteradę szlachty, gremialnie
opuścili stanowiska i podążyli do swoich obozów. Hetman nakazał
wprowadzić w obręb miasta tabor, który jednak szybko utknął –
Polaków dzieliło wtedy od Kremla jakieś 1800 m! Czeladź kupców,
którzy pod osłoną wojsk hetmana zamierzali dostać się na Kreml,
przystąpiła już do udrażniania głównej ulicy. Równocześnie
wydzielony oddział Kozaków pod dowództwem Aleksandra Zborowskiego
chwilowo opanował drugą z kluczowych w tym rejonie warowni.
Chwilowo, ponieważ na skutek zlekceważenia pozornie pokonanego wroga
pozostawiono zbyt słabą obsadę tej placówki – szybko została ona
odbita przez Kozaków Trubeckiego.
Chodkiewicz znalazł się w obliczu poważnego zagrożenia. Dochodziła
godzina 17, a tabor wciąż tkwił pośród ruin. Tymczasem przeciwnik na
nowo zaczął się organizować. Nadto – to niezwykle ważny szczegół dla
zrozumienia obrotu wypadków – ranny Pożarski znalazł sposób na
podźwignięcie kozackiego morale. Nie mogąc dosiąść konia, wysłał
niejakiego Awramija Palicyna, mnicha z klasztoru Troicko-
Siergiejewskiego, do obozu Trubeckiego, by nakłonił do walki jego
Kozaków. Dzięki rzuceniu na stół pokaźnej sumy ze skarbca
klasztornego Palicynowi udało się poderwać mołojców. No, takie
argumenty zwykle przemawiały im do wyobraźni.
Ich uderzenie przyniosło piorunujący efekt: tabor hetmana
litewskiego, zaatakowany z kilku stron, został szybko rozerwany, a
jego obsługę wycięto w pień. W obliczu klęski Chodkiewicz znów
nakazał odwrót. To był koniec nadziei na udzielenie garnizonowi
pomocy. Hetman stracił prawie całą piechotę, mocno poszczerbiona
została także jazda. O hetmańskich kozakach nie ma co wspominać:
kilka dni później poszli szukać szczęścia (tzn. łupów) na własną
rękę. Trzeba było odstąpić od miasta. Dwa miesiące
później głodujący polski garnizon na Kremlu – działy się tam
straszne rzeczy, z aktami kanibalizmu włącznie – złożył broń. Moskwa
poczeka równo 200 lna polskich żołnierzy. Przyjdą z Napoleonem.
Pytanie: dlaczego Chodkiewicz, wódz nieodmiennie dotychczas
zwycięski, przegrał w tej bitwie, która (a nie Kłuszyn!) przesądziła
o wyniku kampanii? Można założyć, że gdyby od razu uderzył na
południową część Skorodomu, udałoby mu się wprowadzić tabor na
Kreml. Zawiodło chyba rozpoznanie, które zwykle było mocną stroną
polskiej sztuki wojennej. Tyle że w polu, gdzie lotna kawaleria
łatwo lokalizowała rozkład sił przeciwnika, nie zaś w warunkach walk
ulicznych. Ale i tak hetman coś tu – jak powiada Henryk Sienkiewicz –
"pokawił".

Gdyby Chodkiewicz dotarł na Kreml
A teraz zabawmy się chwilkę w historię alternatywną, pogdybajmy, że
polski tabor wjeżdża na Kreml. 100 wozów z 500–600 żołnierzami
wybornej piechoty chroniącej kupców z obfitą wiwendą. Garnizon (w
tym momencie liczący ok. 3 tys. ludzi) już półtora roku krwawo
odpierał Moskwicinów, którzy żadną miarą nie potrafili wziąć Polaków
szturmem. Nie ma powodów, aby mniemać, żeby się to im udało, gdyby
obrońcom przybyło nieco świeżej krwi, a zwłaszcza prowiantu.
Najpewniej utrzymaliby się jeszcze 3 miesiące – a to znakomicie
wystarczyłoby, aby spod Smoleńska zdążyła do Moskwy
dwunastotysięczna armia królewska, która już "dopinała popręgi". Tym
bardziej że w okolicach miasta wciąż działałby korpus Chodkiewicza,
czyszcząc drogi dla wojsk Zygmunta III z resztek drugiego
pospolitego ruszenia. Resztek, bo w tej sytuacji Pożarski miałby
ogromne trudności, aby znów zebrać swe siły do kupy.
Wyobraźmy więc sobie, że najpóźniej w końcu grudnia Zygmunt III
wkracza do na współ wypalonej Moskwy. Licząc garnizon i korpus
Chodkiewicza, ma pod rozkazami ponad 20 tys. dobrego żołnierza – to
siła, której w owym momencie nic w państwie moskiewskim nie mogłoby
się oprzeć. Zwłaszcza że najpewniej zostałaby pomnożona – z
powodzeniem można założyć, że pod sztandary królewskie powróciłyby
chorągwie konfederatów, no i kozacy przyciągnięci perspektywą łupów.
Nic więc nie stałoby na przeszkodzie, aby wreszcie intronizować
królewicza Władysława, "cara obranego", na tronie rosyjskim. Ale
uwaga! Nieletni car zacząłby panowanie pod kuratelą katolickiego
ojca, co z pewnością podzieliłoby moskiewskie elity. Zapewne ich
część, wciąż kuszona polskimi przywilejami, poszłaby na jakiś
kompromis z Zygmuntem, część zaś stawałaby na głowie, aby pod
sztandarami upokorzonego prawosławia podburzyć ludność do buntu
przeciw polskim okupantom. Szczególnie że ci już wcześniej nie
zapisali się zbyt sympatycznie w pamięci Moskwicinów. Zakład o
czapkę gruszek przeciw workowi dolarów, że raz po raz wybuchałyby
zamieszki, które Polacy wraz z bojarskimi sojusznikami tłumiliby z
coraz większą brutalnością. Młodociany car byłby tylko figurantem –
w sumie niewesoła perspektywa.

[hasz0]

w sumie niewesoła perspektywa... Jednakże sytuacja odepchniętego od
stolicy Pożarskiego byłaby pewnie jeszcze gorsza.
I tu na scenie ponurego teatru smuty musi pojawić się jeszcze jeden
bardzo ważny aktor – Szwedzi. Trzeba bowiem pamiętać, że i oni
chcieli mieć udział w dzieleniu wielkiego rosyjskiego kotleta –
używając terminologii prezydenta Putina. Od 1611 roku wojska bitnych
Skandynawów stały w Wielkim Nowogrodzie. Jeszcze wcześniej, tuż po
wyborze królewicza Władysława na cara, Sztokholm zaproponował
tamtejszym bojarom ustrojenie w czapkę Monomacha młodocianego
królewicza Karola Filipa.
Pożarski nie poszedł na taki układ, pragnął, aby cara wybrał Sobór
Ziemski (co dokonało się w roku 1613). Wszelako w obliczu
hipotetycznej klęski moskiewskiej sojusz ze Szwedami narzucał się
sam. Konsekwencje oczywiste – wojna polsko-szwedzka o tron carski,
ciąg dalszy konfliktu w Inflantach, tyle że na znacznie większą
skalę. Dla Moskwy bez wątpienia oznaczałoby to przedłużenie wojny
domowej, bo po obu stronach walczyłyby liczne kontyngenty rosyjskie.
Ówcześni Rosjanie nienawidzili szwedzkich "lutrów" może nawet
bardziej niż Lachów-papistów.
I tu kończy się logiczny rygor historii alternatywnej, gdyż trudno
sobie wyobrazić "realistyczną" konkluzję tej wojny. Ale pogdybajmy
jeszcze przez chwilę. Zapewne stoczono by wiele walnych bitew,
zapewne w większości z nich znów górę wzięłaby husaria, naprawdę po
raz pierwszy pobita w polu dopiero w 1626 roku pod Gniewem przez
Gustawa II Adolfa. Zapewne na tyłach obu armii wciąż trwałaby
nieustanna plebejska ruchawka, podobna do straszliwego buntu chłopów
Bołotnikowa z lat 1606–1607, tudzież parada kolejnych samozwańców
powstających w imię obrony prawosławia.
Nieszczęsny kraj byłby dalej pustoszony, przy czym ani Polacy, ani
Szwedzi nie potrafiliby zrealizować w bezkresnych przestrzeniach
Moskwy jakiegokolwiek sensownego projektu politycznego. Polacy
właśnie tego dowiedli, Szwedzi dowiodą kilkadziesiąt lat później – w
czasie potopu. Nasuwa się myśl, że doszłoby do polsko-szwedzkich
negocjacji w sprawie rozbioru państwa moskiewskiego. Powiedzmy –
wzdłuż linii Wołgi. Prawdopodobnie jednak obaj "interwenci"
ukontentowaliby się wyrwaniem Rosji jakichś obszarów pogranicznych.
Ani Polska, ani Szwecja nie miały dość sił, aby opanować i
spacyfikować swe hipotetyczne "zabory". Zresztą jak długo Zygmunt
III mógłby siedzieć na Kremlu? Bez wątpienia polska szlachta bardzo
szybko stanęłaby okoniem, odmawiając dalszych podatków na
przewlekającą się wojnę. Po kilku latach obaj nierosyjscy carowie
musieliby się wynosić do domu, pozostawiając po sobie spaloną ziemię
i trupy własnych żołnierzy. W sumie chyba najlepiej wyszłaby na tym
Rzeczpospolita, albowiem smuta przeciągnęłaby się w Rosji jeszcze na
kilka (jeśli nie kilkanaście) lat i historyczna ofensywa Rosji
przeciw Polsce zostałaby znacznie przesunięta w czasie. Nie da się
sensownie obrachować efektów tego przesunięcia – może
Puszkinowski "słowiański spór" zakończyłby się inaczej?
A Szwedzi? Wiadomo, że po sukcesach militarnych Gustawa II Adolfa (w
wojnie trzydziestoletniej) i Karola X Gustawa (w czasie potopu)
populacja skandynawskiego mocarstwa zaczęła cierpieć na niedostatek
mężczyzn, którzy masowo kładli głowy w zwycięskich bataliach w
Niemczech i Polsce. Również w Rosji, bo Gustaw II Adolf zakończył
swe boje w państwie carów dopiero w roku 1617 pokojem w Stołbowie.
Jeśli wojna w Rosji przeciągnęłaby się jeszcze wiele lat, na tyle
wyczerpałaby skąpe możliwości ludnościowe Szwecji, że Gustaw Adolf
nie pchnąłby swej znakomitej armii na pomoc protestantom w wojnie
trzydziestoletniej. Wzmocnijmy jeszcze stopień historical fiction –
oznaczałoby to triumf obozu cesarsko-katolickiego i potencjalną
klęskę protestantyzmu w Europie.
Nie byłoby żadnego pokoju westfalskiego, a Francja nie zyskałaby tak
mocnej pozycji . Mogłoby się tak stać, gdyby 100 wozów hetmana
Chodkiewicza wjechało na Kreml. Jeśli ktoś chce jeszcze śnić na
jawie, może kombinować dalej.

CZAS ODDAC BABCI SWÓJ DOWÓD Z KOMÓRKA I SMS.
Gówn'iarzu