Henryk Waniek "Finis Silesiae", Wydawnictwo Dol...

[apollo1966]

dobra książka!

[Gość: ela]

Ta powieść (a równocześnie mądra rozprawa o fotografii) otworzyła mi oczy

[Gość: kazik]

Trochę usypiająca, oczy się raczej zamykają.

[pmkowski]

Miejscami interesująca, miejscami usypiająca.

[Gość: Czytelnik]

Jestem pewien, ze Finis... zwyciezy w tegorocznym konkursie. Nie tylko dlatego,
ze zachwycil mnie pod kazdym wzgledem. Dawno nie czytalem tak madrej ksiazki
polskiej ksiazki... Co pewien czas przegladam ja, wracajac po raz kolejny do
niektorych fragmentow. Tych, ktorzy jeszcze jej nie czytali -
zachecam: "Ludzie! Nie traccie czasu na coelhi, pottery, grochole i inne rozne
glupoty... Czytajcie Wanka!!!"

[Gość: SZP]

Waniek jest minoderyjny i pretensjonalny. Nie czytałem "Finis Silesiae", ale
pamiętam jakiś jego esej chyba w "Rzeczypospolitej". Pisał, że w 1945 uratował
jakieś zatęchłe książki leżące na podwórku przed "Holocaustem" tj. przed
wyrzuceniem na śmieci. Nie wiadomo, czy śmiać się z tego faceta czy oburzać. No
kurde, troszkę szacunku dla ofiar Holocaustu!!! Wyrzucenie nieużytecznych
książek to nie to samo co ludobójstwo!
Czytałem jego "Hermes w Górach Śląskich". Facet bierze na warsztat XIX-wieczne
legendy produkowane przez ówczesny niemiecki biznes turystyczny w celu
uatrakcyjnienia różnych miejscowości Dolnego Śląska, i sprzedaje te legendy
jako prawdę prawieków, w mętnym sosie pseudohistoriozofii i pseudomistycyzmu.
No i do tego volksdeutschowska ideologia separatyzmu śląskiego.

[Gość: Flins]

Nie znajduję uzasadnienia dla słów poprzednika. Waniek nie jest minoderyjny ani
pretensjonalny. Nie wdzięczy się, nie kokietuje, nie zaspokaja gustów masowego
odbiorcy. Daleko mu natomiast do różnego typu pisarzy-brutalistów. Czym zaś
jest "Finis Silesiae" naprawdę? Niebanalną historią miłosną, traktatem o magii
śląskiego, choć przede wszystkim sudeckiego, pejażu, zadumą nad ludzką
podłością i wynikającym z tego "końcem Śląska". Czym zaś "Finis Silesiae" nie
jest? Nie jest to powieść dla tych, którzy stare książki uznają
za "nieużyteczne" tylko dlatego, że napisano je po niemiecku. Nie jest to
powieść dla tych, którzy zainteresowanie dziedzictwem kulturowym Śląska uznają
za separatyzm.
Nie można Wańka, który w "Finis Silesiae" odwołuje się i do filozofii Braci
Morawskich, i do poezji Daniela Czepki, oskarżać o pseudomistycyzm. Czym bowiem
byłaby mistyka chrześcijańska, gdyby nie tenże mistycyzm Śląski?
"Finis Silesiae" paradoksalnie mówi również o początku Śląska - początku, który
już nastąpił, przynajmniej mentalnie, wśród czytelników "nieużytecznych
książek". Kto wie, czy nie dzięki Wańkowi mieszkaniec Wrocławia będzie mógł
powiedzieć, że na Dolnym Śląsku jest jego ojczyzna. Bo przecież nie wszyscy
muszą marzyć o zakolach Niemna i cieniu rzucanym przez Wzgórze Giedymina.

[Gość: SZP]

Ja nie uważam zainteresowania dziedzictwem kulturowym Dolnego Śląska za
separatyzm, wprost przeciwnie. Mieszkam w Wielkopolsce, ale mam na Dolnym
Śląsku rodzinę, która tam trafiła zaraz po wojnie (właśnie z byłych Kresów) i
to Dolny Śląsk uważa za swoją "małą ojczyznę". Oni też odkrywali jego
dziedzictwo kulturowe i to już od 1945 roku. Sam się też interesuję Dolnym
Śląskiem a zwłaszcza Sudetami. To o czym Waniek pisze, jest mi jakoś bliskie,
choć nie do końca podoba mi się jego spojrzenie.
Np. Waniek szkaluje dorobek polskich językoznawców, którzy po wojnie
przywracali polskie nazwy na Dolnym Śląsku. Napisał w "Hermesie" że te
nazwy "wymyślił niewiadomo kto". A przecież wiadomo i wiadomo jakimi kryteriami
się posługiwano, i to była porządnie wykonana robota. MOże zdarzyły się
potknięcia, ale to był margines.
Po drugie, to o czym Waniek pisze, na czym bazuje i co jak widzę ciebie też
interesuje (sądząc po nicku) to w dużym stopniu XIX-wieczne "legendy"
fabrykowane przez miejscowych nauczycieli lub antykwariuszy dla zainteresowania
turystów albo wzbogacenia lokalnej "Heimatkunde".
Analogiczne zjawiska występowały też gdzie indziej, np. znaczną część opowieści
o tatrzańskich zbójnikach wymyślili neoromantycy. Nie ma nic złego w twórczym
przetwarzaniu tego rodzaju materii dziś, ale osobiście uważam, że należałoby
mieć do tego większy dystans, a nie traktować jak prawdy objawionej.

Minoderią u Wańka określam ton, jakim pisze o niedoszłym spaleniu książek
per "Holocaust". Ten termin powinien być zarezerwowany dla Zagłady ludzi.
Wiadomo, że palenie książek się źle kojarzy po tym co się działo w Niemczech w
1933 roku, ale prawda jest taka, że wszyscy "palimy" na okrągło książki -
wyrzucamy je, oddajemy na makulaturę itd. Ja np. nie mam wahań wyrzucając na
makulaturę powieść kryminalną kupioną jako "jednorazówka" na podróż pociągiem,
zdezaktualizowany przewodnik czy poradnik, mało wartościową powieść czy książkę
popularnonaukową o której się wie, że nikomu się już nie przyda itd. W
bibliotekach publicznych książki się regularnie usuwa, tak samo niewyprzedane
końcówki nakładów idą na przemiał i nikt tego nie nazywa Holocaustem. U Wańka
rozdrażnił mnie w tym przypadku taki ton "Polacy barbarzyńcy, co nie umieją
docenić wyższej kultury germańskiej".
Ogólnie stylistyka esejów Wańka mi się nie podoba, po prostu wolę styl bardziej
klarowny i realistyczny.
Poza tym (choć może nie powinno to wpływać na ocenę estetycznej wartości jego
książek), Waniek zadeklarował podczas spisu powszechnego narodowość śląską, co
już jest określonym wyborem politycznym (ja go oceniam bardzo negatywnie).

[Gość: Flins]

Nic tak nie cieszy, jak polemika zmierzająca do wzajemnego zrozumienia. Nie
odbieram nikomu prawa do oceny wyborów politycznych autora tej czy innej
książki. Sam nie pochwalam pomysłu legitymizacji narodowości śląskiej, którą w
dużej mierze zasilają persony o mentalności Andrzeja Leppera. W kategoriach
Ruchu Autonomii Śląska profesor filozofii specjalizujący się w mistyce
śląskiej, głęboko przekonany o swym przywiązaniu do dziedzictwa kulturowego
Śląska, Ślązakiem nie jest. Może nim natomiast być ktoś, kto legitymuje się
jakąś starą metryką i wielką nienawiścią do kultury polskiej. I to przeraża.
Proponuję jednak, by nie nadużywać antyniemieckiej retoryki utrzymanej w stylu
Giertycha, oceniając twórczość literacką i paraliteracką Wańka.
Waniek nigdy nie powiedziałaby: "Polacy barbarzyńcy, co nie umieją docenić
wyższej kultury germańskiej". Jeśli mi nie wierzysz, Drogi Polemisto, spróbuj
przyjśc na jakieś spotkanie z autorem "Finis Silesiae" i "Hermesa w górach
śląskich".
A jeśli chodzi o robotę specjalistów od nazw miejscowych, trudno nazwać ją
porządną. Wystarczy spojrzeć na wydaną ostatnio przez "Plan" mapę Karkonoszy i
Gór Izerskich, z podwójnym nazwenictwem. Czy rzeczyście Wigandstahl musiał
zostać nazwany po sowiecku Pobiedną. Czy nie odbrano chleba przewodnikom PTTK,
zamieniając nazwę pięknej doliny Hexenplatz na Babią Przełęcz (któż chciałby
słuchać opowieści o babie, z pewnością ciekawsze byłoby dociekanie, skąd tu się
wzięły wiedźmy, nawet jeśli przewodnicy wiedzę o tym czerpaliby z konfabulacji
niemieckich etnografów). Waniek nie ogłasza "prawdy objawionej", a
hipotetyczność swoich sądów sygnalizuje już we wstępie do "Hermesa" czy "Innego
Hermesa".
Przeraża mnie chaos w toponomastyce dolnośląskiej, nazwy, które nic nie mówią o
sygnowanych miejscowościach, które porażają jakąś PRL-owską tendencją do
usilnej "repolonizacji". Czy rzeczywiście Jacob Boehme i Angelus Silesius nie
mogą być patronami wrocławskich ulic? Czy lepiej brzmi ulica Zagłoby i
Berberysowa? Warto to przemyśleć.

[Gość: SZP]

Angelus Silesius przecież jest patronem ulicy we Wrocławiu, jest tam ulica
Anioła Ślązaka.
Co do nazw, zapewne lepiej się orientujesz ode mnie w konkretach. Nadal uważam,
że robota polskich językoznawców była porządna, starano się odnaleźć nazwę
słowiańską danego miejsca, a jeśli takowej nie było, tworzono polską jako
odpowiednik niemieckiej albo na podstawie cech krajobrazu.
Dla Sudetów zrobiono i tak dużo dobrego, bo językoznawcy nie dopuścili do
zawleczenia tam nazw typowych dla Karpatów a związanych z osadnictwem pastersko-
wołoskim (nazw typu Magura, Muńcuł, Kiczera itd.) Poza tym skorygowano wiele
nazw nadanych intuicyjnie w 1945 przez pierwszych pionierów Ziem Odzyskanych,
np. Legnica przez kilka tygodni nazywała się Lignicą, Oleśnica - Olesnem czy
jakoś tak, na Pomorzu Ustka miała aż 3 nazwy: Postomin, Uście i Słupioujście
(jedną nadały władze portowe, drugą poczta, a trzecią kolejarze). Nie wiem
czy "Pobiedna" jest koniecznie rosyjska, pod Poznaniem jest miasteczko
Pobiedziska założone w XI wieku i to jest ten sam źródłosłów. Na pewno
popełniono wiele błędów, np. szkoda że Świeradów nie ma nazwy nawiązującej do
Flinsa/Lwińca, nie bardzo rozumiem też czemu dla Świętoszowa (poligon koło
Żagania) nie zostawiono nazwy "Nowa Kuźnia" czy "Nowa Kuźnica" (Neuhammer).
Wydaje mi się jednak, że to nie naukowcy zawinili, ale miejscowi kacykowie
PPR/PZPR, albo na wyższych szczeblach odpowiedni "towarzysze" od kultury i
czujności ideologicznej. Zapewne wiesz o akcji zmian nazwy w Bieszczadach w
czasach Gierka, kiedy to likwidowano nazwy kojarzące się z ukraińskimi i
łemkowskimi mieszkańcami tamtych stron, więc pewna glajchszaltyzacja i zamiana
pięknego lokalnego na ogólnopolskie bylejakie nie była tylko specjalnością dla
Dolnego Śląska.
Na pewno szkoda nazwy Hexenplatz i innych tego typu w Karkonoszach, zresztą te
może kiedyś wrócą. Ale tu potrzeba uczciwej rzetelnej dyskusji. Polscy
nauczyciele, krajoznawcy i przewodnicy PTTK wykonali wielki kawał dobrej
roboty, właśnie to oni przyswajali Polakom przybyłym na te ziemie lokalną
historię i nie jest prawdą, co się czasem słyszy, że dopiero po 1989 roku.
Waniek często się przedstawia tak, jakby to on pierwszy odkrył Lwińca, Walonów,
Ducha Gór itd.
O RAŚ mam zdanie jednoznaczne - na zewnątrz "europejsko" brzmiące deklaracje o
tolerancji i regionaliźmie, pod spodem prymitywna, agresywna ksenofobia na
poziomie chuliganów stadionowych. Wiem, że deklaracja Wańka to trochę inny
poziom, ale się też jakoś wpisuje w to "śląskie" użalanie się nad sobą - że
reszta Polski Śląsk krzywdziła, wyzyskiwała, kolonizowała. Jak widzę takie
rzeczy to mnie ponoszą czasem nerwy. A Giertycha, ani LPR czy RKN-u nie
popieram.
Na temat "Finis Silesiae" będę mógł napisać coś więcej, jak przeczytam, więc na
razie się nie czuję kompetentny by dalej dyskutować. Może za kilka tygodni.
Pozdrawiam.

Waniek i Sprawa Sląska

[Gość: Radek Wiśniewski]

Powiem tak,
z wyborem Henryka Wańka i niektórymi tezami zawartymi implicite w ksiażce sie
nie zgadzam, ale książka to ksiazka a nie podręcznik historii i ma swoje prawa.
Jako ksiazka jest dobra a racje pozaliterackie zepchnijmy na bok, o ile
rozmawiay jeszcze o ksiażce a nie o polityce regionalnej, narodowej czy jeszcze
tam jakiej.
Na pewno 1945 był końcem pewnego śląska, takiego jaki istniał przez kilkaset
lat - ale - i tutaj dyskutowałem z H. W. na jakims spotkaniu autorskim - był
tez poczatkiem. Nowy poczatek napisali tam kresowiacy, bo oto wrocław zamienił
sie w Lwów, Brzeg w Kołomyję, Nysa w Sniatyń. I nie jest to żaden koniec.
Ale to sobie myslę ja, mam lat 30-ci, urodziłem sie w wawie a dziadkowie z obu
stron - matki i ojca i pradziadkowie i prapradziadkowie to kresowa
pstrokacizna - Polacy, Litwini, Tatarzy. Waniek miał, ma prawo myśleć i czuc
jak czuje. Nie dyskutujmy tego, bo to sprawa chyba bezprzedmiotowa.

Sa pytania wazniejsze - np. o współczesna tożsamośc Sląska, o to co dalej z
kraina wciaz dzieloną, przykrawaną. Dka mnie Sląsk to pewna przestrzeń ducha,
którego wyraża dobrze cytat z Jerzego II Piasta, księcia na Legnicy i Brzegu
_ "Dla nad budowali obcy a my budujemy dla potomnych".

A co do nazw na tzw. ziemiach odzyskanych to proszę o wybaczenie, ale niektóre
sa bzurne - patrz nazwa Góry Stołowe, albo patrz takie miatseczko Pienięzno
(nazwane na czesc redaktora jakiejs gazety w Olsztynie) które całymi latami
nosiło nazwę stara jak świat _ Melzak, albo Mehlsack.

No pozdrawiam dyskutantów,

Rad

[Gość: SZP]

Zgoda, ale nie do końca.
Wydaje mi się, że Waniek konstruuje taki obraz, w myśl którego kultura Śląska
rozwijała się do 1945 naturalnie, w sposób płynny i ciągły, a w 1945 nadeszła
katastrofa, zaś po niej inżynieria społeczna (polska, PRL-owska, komunistyczna
czy jak zwać) która wszystko przekreśliła i rozpieprzyła.
A przecież Śląsk sprzed 1945 to też nie był monolit na przestrzeni wieków.
Historia była zawsze dynamiczna i skomplikowana.
Była reformacja i kontrreformacja, była wojna XXX-letnia, potem siedmioletnia
itd. za którymi się wlokły epidemie, zmiatające z powierzchni znaczną część
ludności. Była polityka kolonizacyjno-germanizacyjna Hohenzollernów, która
rzecz jasna nie płynęła z pobudek narodowych, tylko imperialno-dynastycznych,
ale też była to jakaś inżynieria społeczna na miarę ówczesnych możliwości
techniczno-komunikacyjnych. Potem była industrializacja, która jest kolosalnym
trzęsieniem ziemi dla każdego regionu. Były migracje ludności i w XIX w. Potem
nacjonalizm niemiecki epoki II Rzeszy i ten w Republice Weimarskiej, na koniec
przyszli naziści, a z nimi już planowe zacieranie słowiańskości Śląska, np.
zmiany nazw miejscowych czy prześladowanie Polaków zamieszkujących jeszcze
północno-wschodnią część Dolnego Śląska. Można by równie dobrze twierdzić, że
to rok 1933 był katastrofą, a nie 1945.
Zgadzam się, że rok 45 to początek, ale to przecież nie tylko kresowiacy.
Często zapomina się o ludności z centralnej Polski która tam przybyła. Np. we
Wrocławiu lwowiaków było tylko kilkanaście procent, obraz Wrocławia
jako "Nowego Lwowa" powstał przez to, że ze Lwowa przybyli profesorowie
uniwersytetu i tramwajarze, którzy byli bardzo widoczni i nadawali miastu
koloryt.
Oczywiście że Hejszowizna czy Chyszowa byłyby lepszymi nazwami niż Szczeliniec
i Góry Stołowe, może pomału zresztą te nazyw wrócą, w końcu nie wymaga to
wymiany dowodów osobistych ;-) A co do Pieniężna to się do końca nie mogę
pogodzić z krytyką nazw tego rodzaju (jest ich więcej: Mrągowo, Giżycko,
Kętrzyn, Dzierżoniów). Choć dziś nadawanie miastom nazw wybitnych postaci
kojarzy się nam jednoznacznie (Leningrad, Stalingrad, Kaliningrad.,
Litzmannstadt, Himmlerstadt) bo przodował w tym ZSRR i III Rzesza, ale ogólnie
taki był trend w Europie I połowy XX w., już w II RP pojawiały się nazwy typu
Korfantowo, Boernerowo, Batorowo, Legionowo itd. To była epoka kiedy ludzi
ożywiały pewne wielkie idee (niektóre dziś bardzo źle oceniane ale to inna
sprawa), a stosunek do nazewnictwa miejscowego i dziedzictwa kulturowego był
trochę inny niż dziś. To są też pomniki pewnej epoki i jej kultury.

[Gość: Radek Wisniewski]

SZP - no zgadzam się niemal co do joty z Toba i w tym tez własnie nie zgadzam
sie z Wańkiem do końca, aczkolwiek trzeba przyznac że podmiana ludnosci jaka
sie dokonała w roku 1945 nie ma porównania w dziejach Śląska, bo w dziejach
Europy pewnie by się cos znalazło. I w związku z tym mozna na to patrzyc jak
na "koniec", ale z mojego punktu widzenia ten sam koniec był "poczatkiem" - dla
mojej prababaci (praprababcia szybko zmarła, wiosną 1946go), mojej babci, matki
a w koncu takze i dla mnie. I uważam że cały czas ten "poczatek" nie ma swojego
piewcy. Sa nostalgiczne pienia za kresami, są jak juz widać nekrologi po slasku
sprzed 1945, ale nie ma za bardzo chyba jakiejs wiekszej rzeczy o nas.

Niemniej jednak - powtórze moja tezę, nie mozna wymagac od prozy, od powieści
po prostu, żeby sprzedawała jakas obiektywna, czy tez daząca do obiektywizmu
prawde historyczną. Nawet jeżeli nazywa sie prozą historyczną. No bo jezeli
tak - to oceńmy sprawiedliwie Sienkiewicza...

[Gość: pszemcio]

no Właśnie.....wszyscy wiedzą że np. historia opowiedziana w Henemannie -
Chwina z historycznego punktu widzenia była niemożliwa.......ale nikt (no
prawie nikt) nie ma wątpliwości, że to bardzo dobra literatura

[Gość: orfeo1966]

bardzo dobra książka

[Gość: Tomek H.]

Bardzo dobra książka. Bez względu na to co Waniek myśli o problemach
narodowościowych i czy czuje się Ślązakiem czy Polakiem (czy to jakaś
sprzeczność, czy to koniecznie trzeba rozstrzygać).

Czy ktoś spotkał kiedyś niemieckojęzyczną książkę, która w choćby troszeczkę
porównywalną głebokość "zajrzała" w Polskę ? Pytam serio bo nie jestem znawcą
literatury niemieckiej. Pewnie nie ma takiej książki, bo dla Niemców jednak
chyba nie jesteśmy narodem wartym głebszej uwagi - tak jak np. Kazachowie dla
nas.

Pozdrawiam wszystkich dyskutantów