"Birczanszczina - stradalna zemlja"

[darino]

Książka napisana przez ojca Iwana Łebedowicza, przedwojennego proboszcza z
Birczy, wydana w Filadelfii w 1964 roku.

"Birczanszczina" - historia

[darino]

"Do ziem, które najbardziej ucierpiały w czasie II wojny światowej, należą
okolice Birczy. Czarę goryczy ma ona dopić do dna, ponieważ, jak dochodzą do
nas pogłoski, Polacy chcą wyburzyć naszą nowozbudowaną, wielką, bizantyjską
cerkiew, aby w ten sposób zatrzeć ślady ukraińskiego osadnictwa na tym terenie
Jako długoletni (przez 22 lata) proboszcz Birczy wraz z sąsiadującymi z nią
wioskami, chciałbym zachować i przekazać wiadomości na jej temat.
W przybliżeniu w połowie szlaku, wiodącego z Przemyśla do Sanoka, leży
miasteczko Bircza. Dawno, za ukraińskich, książęcych czasów, nazywała się ona
Nowobrid (Nowobród). Ludność nazywała to miasteczko Bircza, a przymiotnik od
niego "birecki". Już pod tą nazwą, i już jako miasteczko, pojawia się Bircza w
pierwszej połowie XV stulecia.
Właścicielami jej byli wtedy przedstawiciele dwóch rodzin wpływowego i bogatego
rodu Boreckich lub Bireckich herbu Gozdawa. Do nich należały też wszystkie
pobliskie wioski.
Dwóch przedstawicieli rodu Boreckich było przemyskimi władykami: biskup
Atanasij (1445-1467) i biskup Jona (1467-1493). Ten ostatni otrzymał swój tytuł
za swoje wojskowe zasługi, w tym za walkę przeciw polskiej szlachcie,
mieszającej się w cerkiewne sprawy.
Jednak najbardziej znanym z rodu Boreckich był Iwan, znany w historii jako
kijowski prawosławny metropolita Job. Urodził się około 1560 roku. Od 1604 roku
był był rektorem Brackiej szkoły w Lwowie, od 1615 roku rektorem
Bohojawlienskiej szkoły w Kijowie, a od 1618 roku ihumenem Michajłiwskiego
monastyru. W 1620 roku wyświęcił go na metropolitę patriarcha jerozolimski. Na
tym stanowisku wsławił się on jako obrońca prawosławnej eparchii przed polskim
bezprawiem. Był on mecenasem nauki i doradcą hetmana Petra Konaszewicza -
Sahajdocznoho (1616-1622). W latach 1628-29 działał na rzecz pojednania
pomiędzy rerkwiami prawosławną i katolicką. Nie zdołał jednak przekonać do tego
Kozaków. Zmarł w 1631 roku.
W drugiej połowie XVII stulecia cały majątek Boreckich przeszadł na własność
Bramińskich, nastepnie w XVIII wieku na rzecz Błońskich i Witskich, w XIX wieku
Humnickich, a od połowy XIX wieku Kowalskich herbu Habdank.
Ostatnim z nich był emerytowany generał huzarów, Stanisław Kowalski, przyjaciel
Fedorowiczów, ukraińskich właścicieli wielkiej posiadłości Wikna, nieżonaty,
zmarł w drugiej połowie października 1908 roku. Przed smiercią zapisał cały
swój majątek - pięć dworów - synowi swojego lokaja, Ukraińca, Mykoły Kaciuby z
Woli Korzenieckiej, Stanisławowi Kaciuba-Kowalskiemu, którego adoptował i
którego ochrzczono w kościele.
Największy rozwój Birczy przypada na czasy Boreckich. Dwa razy była ona
zniszczona i odbudowana. W 1526 roku, podczas wielkiego pożaru spłonęły prawie
wszystkie zabudowania, łącznie z kościołem i cerkwią. W pierwszej połowie XVI
wieku zrujnowali Birczę Tatarzy. W późniejszych wiekach Bircza była całkiem
zaniedbana.
W latach 1867-1876 była osrodkiem powiatowym i starostwem. Jednak kiedy
zbudowano szlak kolejowy Przemyśl-Chyrów-Dobromil, starostwo przeniesiono do
Dobromila.
Bircza była znana z jarmarków, na które za austriackich czasów, kilka razy do
roku przyjeżdżali kupcy z Wiednia i Budapesztu po zakup wołów.
Bircza i jej okolica jest uboga w historyczne pamiątki, bo miejscowe cerkwie i
inne budowle, zbudowane z drewna, zniszczył ogień lub czas.
W połowie XIX wieku właściciele Birczy zbudowali pałac w stylu neogotyckim, po
wojnie zniszczony.
Bircza, wcześniej Nowobród, była osiedlem czysto ukraińskim. Dopiero na
początku XVI wieku pojawili się w niej łacinnicy różnego pochodzenia, a w XVII
wiku - Żydzi. Jednak do końca XVIII wieku Ukraińcy stanowili w Birczy znaczącą
większość. Po stu latach sytuacja zmieniła się na tyle, że z końcem XIX wieku
Bircza liczyła około 600 Żydów, 400 Ukraińców i 400 Polaków. Okoliczne wioski
były jednak przeważnie ukraińskie. Za czasów panowania Polski sytuacja zmieniła
się jeszcze na gorsze - ludność żydowska wzrosła do 1300 dusz, łacinników było
do 600, a Ukraińców 372. Wioski, choć łaciński napór był silny, szczególnie ze
strony polskich dworów, nie poddawały się i stanowiły większość."

"Birczanszczina" - dekanat Bircza

[darino]

"Do dekanatu birczanskiego należały nastepujące parafie:
BEREZKA (Brzuska) - proboszcz o. Ołeksij Biłyk, Ukraińców 2381, łacinników
1713, cerkwie w Brzusce i Sufczynie, kościół w Sufczynie należał do łacińskiej
parafii w Birczy
BIRCZA - proboszcz i dziekan o. Iwan Łebedowycz, Ukraińców 3067, łacinników
2179, Żydów około 1300, parafia łacińska
BRZEŻAWA - o. Dmytro Sawka, Ukraińców 1212, łacinników 97, Żydów 21,
ewangelików 61
WOJTKOWA - proboszcz o. Petro Galianka, Ukraińców 1886, łacinników około 1000,
łacinska parafia w Nowosielcach Kozickich, Żydów 214, baptystów 32
GRĄZIOWA - o. Jewhen Modrycki, Ukraińców 1130, łacinników 210 (kościół), Żydów
76
ISKAŃ - proboszcz o. Mychajło Huk, Ukraińców 1364, łacinników 512, Żydów 60
KRECÓW - proboszcz o. Mykoła Dobrianski, Ukraińców 2338, łacinników 775, Żydów
46
ŁOMNA - proboszcz o. Pawło Hamiwka, Ukraińców 1666, łacinników 124, Żydów 61
LIPA - proboszcz o. Ludwik Haśko, Ukraińców 2490, łacinników 236, Żydów 29,
ewangelików 12
LESZCZAWA GÓRNA - proboszcz o. Ihnatij Federkiewicz, Ukraińców 2228,
łacinników 1348, łacińska parafia w Leszczawie Dolnej
PIĄTKOWA RUSKA - proboszcz o. Wasyl Szawczuk, Ukraińców 2430, łacinników 210,
Żydów 142
TROSTIANEC (Trzcianiec) - proboszcz o. Roman Drymalik, Ukraińców 2132,
łacinników 231, Żydów 89
JAWORNIK RUSKI - proboszcz o. Mychajło Wołoszyn, Ukraińców 2235, łacinników
1068, łacińska parafia w Borownicy, Żydów 154, baptystów 35.
Razem Ukraińców było 26 579.
Do okręgu Bircza należała jeszcze parafia TRÓJCA, choć należała do innego
dekanatu. Ukraińców było tam 2619, łacinników 43, Żydów 34, proboszcz o. Iwan
Czołacz, mieszkał w Jamnej Dolnej.
W parafii Trójca proboszczem był przez 30 lat o. Bałko. Była tam drewniana
cerkiew, która liczyła około 200 lat. W Jamnej Dolnej o. Bałko zbudował nową
cerkiew i murowany dom parafialny. Obok cerkwi zakupił plac, gdzie zbudowano
dom spółdzielczy. Spółdzielnię prowadził jego syn - Teofil. Spółdzielnia
rozwijała się bardzo dobrze i należała do najlepszych. Po kilku latach
zbudowano obok spółdzielni Narodnyj Dim, w którym mieściła się
czytelnia "Proswity" oraz filia mleczarni. W Narodnym Domi znajdowała się
również sala przeznaczona na zebrania i imprezy."

[nina40]

Świetny materiał, dziękuję Darino.

"Birczanszczina - kultura i oświata do I wojny św.

[darino]

"Do czasu I wojny światowej, za czasów austriackich, cała ziemia birczańska
należała do najbardziej zaniedbanych okolic ukraińskiego osadnictwa w Galicji.
Była ona domeną moskalofilstwa. We wsiach bogacili się karczmarze Żydzi, którzy
żerowali na ciemnym i rozpijaczonym organizmie miejscowej ludności ukraińskiej.
W całym birczańskim okręgu sądowym nie było ani jednej czytelni
Towarzystwa "Proswita", nie mówiąc o innych towarzystwach kulturalno-
oświatowych czy gospodarczych. Były co prawda założone trzy czytelnie im.
Kaczkowskiego, w Birczy, Lipie i Jaworniku Ruskim, ale były zwykle nieczynne.
Jakiś ślad ukraińskiego przebudzenia narodowego zaznaczył się dopiero podczas
wyborów parlamentarnych w 1907 roku. Wtedy to ukraiński kandydat na posła,
dyrektor ukraińskiego gimnazjum w Przemyślu Hryhorij Cehliński zdobył u nas
dużą ilość głosów. Działali już wtedy świadomi i aktywni działacze: bardzo
ruchliwy wikary z Birczy o. Antin Sawczyn (1907-1908), Dmytro Osadczuk -
urzędnik skarbowy z Birczy, Stepan Dmytriw zwany "Lipskim" z Rudawki, rolnik
Stepan Bak - wójt z Jawornika Ruskiego, Strus - wójt z Piątkowej Ruskiej,
Mychajło Melnyk - wójt z Brzuski, którego wskutek doniesienia Żyda-karczmarza
powiesili austriaccy żandarmi w 1914 roku, Dmytro Fedkiw - rolnik z Woli
Korzenieckiej, Mykoła Tyrawski - rolnik z Brzeżawy, Semen Gulik z Malawy, i
wielu innych.
W 1913 roku przy pomocy ojca Teodora Sawojki, proboszcza z Siedlisk nad Sanem,
kołó Dynowa, założono w Birczy kasę pożyczkową. Za zebrane udziały zakupiono
księgi buchalteryjne i sejf w Wiedniu. Bardzo trudno było znaleźć pomieszczenie
dla kasy, ponieważ Żydzi i Polacy umówili się, aby nie dopuścic do rozpoczęcia
działalności, i nie chcieli wynająć lokalu. Ostatecznie znalazło się
pomieszczenie i urzędnik - student Harasymiuk z Babcza koło Kosowa. Niestety po
kilku miesiącach zabrano go do wojska na ćwiczenia, z których już nie powrócił,
ponieważ wybuchła wojna.
Aby zastraszyć i zniszczyć odwagę do organizowania sobie życia, austriacka
władza administracyjna, w której byli przeważnie Polacy, aresztowała na
początku wojny prawie wszystkich ukraińskich kapłanów, świadomych rolników oraz
inteligentów.
Miasteczko Bircza zostało bez ukraińskiego kapłana. Starego proboszcza o.
Ihnatija Hwozdowicza oraz jego pomocnika - o. Wasyla Cichowiasa aresztowano i
wywieziono do obozu koncentracyjnego w Talerhofie. W czasie ich nieobecności
ekonomiczne budynki parafii zniszczono, niektóre porozbierano, a w mieszkaniu
księdza węgierscy żołnierze trzymali swoje konie.
Przełomowym momentem wzrostu świadomości narodowej i odrodzenia ekonomicznego
dla birczy i całej okolicy był okres po I wojnie światowej. Duszpasterzami
prawie wszystkich parafii zostają młodzi, świadomi i sprawni kapłani.
W samej Birczy osiada adwokat - dr Mychajło Ilnicki, którego Polacy chcieli
przenieść jako sędziego na rdzennie polskie tereny. Wówczas zrezygnował on ze
stanowiska sędziego, przeniósł się na adwokaturę i osiadł w Birczy.
Po śmierci proboszcza Birczy o. Ihnatija Hwozdowicza, administratorem parafii
na krótki czas został o. Ołeksander Hajdukiewicz. W tym czasie założono w
Birczy czytelnię "Proswity" i mieściła się ona w mieszkaniu proboszcza.
W dniu 15 maja 1922 roku objąłem ja probostwo w Birczy. Zastałem je w
opłakanym stanie. Stara, drewniana cerkiew chyliła się ku upadkowi. Przez
ściany przezierało światło, a w zimie podczas mrozów było tak zimno, że wino w
kielichu trzeba było kilka razy rozmrażać. Parafialne budynki były zniszczone.
Do czasu kiedy udało mi się je naprawić, żebrania czytelni odbywały się w
stodole. Każde takie zebranie powodowało u proboszcza wiele nerwów, ponieważ
używano lamp naftowych i ciągle istniało zagrożanie zaprószenia ognia. Takie
były pierwsze kroki narodowego i religijnego odrodzenia w Birczy."

"Birczanszczina" - kultura i oświata do II wojny

[darino]

"Przy zgodnej współpracy okolicznego duchowieństwa założono czytelnie po wsiach
tak, że 8 grudnia 1935 roku odbyła się w Birczy akademia
Towarzystwa "Proswita". W części artystycznej wystąpiły trzy chóry: Birczański
pod dyrekcją Antona Staszczuka - urzędnika sądowego, z Jawornika Ruskiego pod
dyrekcją o. Iwana Filasa, oraz z Lipy, pod dyrekcją diaka Myrona Hołowy.
Konferansierką zajmował się adwokacki konspicjent mgr Roman Huhlewicz. W dwa
tygodnie później 24 grudnia 1935 odbyła się włościańska narada ponad 100
delegatów z 17 wsi.
I akademia, i narada odbyły się już w nowo zbudowanym, własnym Narodnym Domi w
Birczy. Była wnim wielka sala na wystawy i na większe zebrania.
Budowę Narodnego Dimu wykonał długoletni (ponad 30 lat) burmistrz miasta
Birczy, Iwan Domiński, który był dobrym i solidnym budowniczym. W narodnym Domi
znalazły potem przystań organizacje religijne i kulturalno-oświatowe.
Kierownikien filii Torarzystwa "Proswita" został wybrany adwokat dr Mychajło
Ilnicki, który przewodził również budowie Narodnego Dimu, a jego zastępcą o.
Iwan Łebedowicz, proboszcz, który pod budowę Dimu odstąpił działkę należącą do
probostwa.
Na naradzie w Birczy uchwalono powstanie następnych 9 kół "Proswity" i w
krótkim czasie postawiono dla nich w 10 wioskach czytelnie. Tak więc znajdowały
się one już w większości wiosek, wraz z budynkami.
Taki wysiłek możliwy był przy harmonijnej współpracy kapłanów po wioskach,
którzy wszędzie chętnie odstępowali działki pod budowę czytelni. Przy wzroście
ilości czytelni, filia musiała przyjąć urzędnika, który zajmowałby się
bierzącymi sprawami, przewodził ich działalności oraz wygłaszał referaty.
Ostatnim, bardzo aktywnym, szczególnie w organizacji młodzieży, był pan
Kryweszko, który obecnie żyje w Australii.Nie tylko rych włościański objął
działaniem ziemię birczańską - praca poszła również w kierunku organizacji
gospodarczych i spółdzielczych.
W Birczy założono koło organizacji "Silski Hospodar", które, po powstaniu kół
wiejskich, awansowano na filię. Głową filii został wybrany o. Iwan Łebedowicz,
a zastępcą o. Ołeksyj Biłyk, proboszcz Brzuski. Filia "Silskoho Hospodara"
sprowadziła na jakiś czas inżyniera-agronoma, który jeździł po wioskach,
zakładał koła, wizytował pola, przygotowywał fachowe referaty, słowem działał
na rzecz podniesienia kwalifikacji rolników.
Równocześnie z kierunkiem gospodarczym rozwijała się i spółdzielczość -
powstała spółdzielnia spożywcza i oraz mleczarska organizacja "Masłosojuz".
Obydwie działały w Birczy oraz okolicznych wsiach. Również w tych organizacjach
działali prawie wszyscy ukraińscy kapłani. Chciałbym tutaj wspomnieć wielkiego
entuzjastę ruchu spółdzielczego, w którego parafii działało kilka spółdzielni -
o. Mychajła Zaworotiuka, wtedy proboszcza w Jaworniku Ruskim, który dużą część
swojej pracy poświęcał spóldzieliom, i który zbudował piękną stylową cerkiew w
Żohatynie. Przeniesiony później na parafię koło Jarosławia, został uwięziony
podczas pierwszej inwazji bolszewików, i zmarł w więzieniu."

Birczanszczina - kultura i oświata do II wojny II

[darino]

"Nie zaniedbano także i pomocy ukrainskiemu prywatnemu szkolnictwu. Dla tego
celu zakładno, przynajmniej w większych i bardziej świadomych wioskach, koła
organizacji "Ridna Szkoła", a w Birczy założono jej rejonowy ośrodek, którego
ja byłem przewodniczącym. Do czasów I wojny swiatowej na terenie Ziemi
Birczanskiej funkcjonowało jedenaście państwowych jednoklasowych szkół. Za
czasów polskiej okupacji (dwudziestolecie międzywojenne - przyp. darino) nie
została ani jedna ukraińska szkoła. Przemienione je na polskie, lub tak zwane
utrakwistyczne, w których, ponieważ nauczycielami byli Polacy, były w istocie
polskimi. Nauczycieli ukraińskich było w sumie jedenastu w całym okręgu.
Byli to następujący nauczyciele: w Leszczawie Górnej - małżeństwo Krent, w
Brzeżawie - małżeństwo Dackowie, w Żohatynie - Maria Haśko, w Łomnej - Natalka
Sabaraj, w Rudawce - Stefania Wesołowska (po mężu Bałko), przeniesiona później
do Birczy, w Brzusce - Maria Olszańska, po mężu Kozij.
Nie zanedbano również pracy nad podniesieniem religijnego i kulturalnego
poziomu kobiet. We wszystkich parafiachbyły założone oddziały religijnego
towarzystwa "Apostolstwa Modlitwy". W każdym miesiącu odbywały się zebrania, na
których omawiano miesięczne plany, zdawano raporty z ich wykonania, jak również
religijne i parafialne potrzeby. Oprócz tego na takich spotkaniach wygłaszano
referaty na różne tematy, jak higiena, ogrodnictwo, mleczarstwo, wychowanie
dzieci, słowem, wszystkie sprawy znajdujące się w kręgu działania kobiet. W
długie jesienne i zimowe wieczory dziewczęta i młode kobiety spotykały się
w "Narodnych Dimach" i uczyły się wyszywania, śpiewania religijnych i
narodowych pieśni, kulturalnych dyskusji i gospodarstwa domowego. Żeby nie być
gołosłownym, podam kilka przykładów: w Iskani Zinowia Hukowa prowadziła
organizację "Związek Ukrainek", prowadziła tam kursy kucharskie, uprawiania
warzyw, hodowli drobiu, szycia itp. W cerkwi wyszywano chorągwie i ozdobne
obrusy. Zamiast w miejskiej tandecie, dziewczęta i chłopcy na uroczystości
przychodzili w wyszywanych koszulach. Z ulic zniknęłu sprośne przyśpiewki, a
pojawiły się narodowe pieśni. Podobną działalność prowadziły w Brzusce Marija
Biłykowa, a w Leszczawie Górnej Marija Federkiewiczowa.
Do najważniejszych problemów do rozwiązania w Birczy, należała budowa cerkwi.
Już poprzedni proboszcz, przed I wojną światową, czynił przygotowania do budowy
świątyni. Zebrano połowę funduszy na budowę cerkwi i przygotowno nawet część
materiałów budowlanych. Podczas wojny wszystko to przepadło. Pieniądze straciły
całkowicie wartość, a materiały budowlane zarekwirowano na naprawę dróg.
Po wojnie nie zastałem więc ani złamanego grosza w kasie, ani żadnych
materiałów budowlanych, przepadły także plany budowy. Zderzyłem się też z dużą
niewiarą ludzi. W całym mieście nie było też odpowiedniego placu na budowę
nowej cerkwi.
Jedynym miejscem, jakim rozporządzaliśmy pod budowę cerkwi, było w tym czasie
stare koryto Stupnicy, od którego rzeka się odsunęła.
Przyszło nam robić wykopy i bić fundamenty o głębokośći 5 do 6 metrów, aby
dostać się do twardego gruntu. Woda z obecnego koryta rzeki zaczęła podsączać
się spodem do zrobionych wykopów, aż musieliśmy je osłonić żelbetonową ławą, na
którą zużyto 5 wagonów cementu, który trzeba było sprowadzać z Przemyśla
konnymi wozami. W okolicy nie było cegielni. Musieliśmy zbudować specjalne
polowe cegielnie, do których trzeba było dostarczać drewno na opał, a i cegłę
na plac budowy trzeba było wozić mizernymi konnymi zaprzęgami. Wszystkie te
prace i nadzór nad budową odbywały się pod moim bezpośrednim nadzorem."

polowe cegielnie

[darino]

> "W okolicy nie było cegielni. Musieliśmy zbudować specjalne
> polowe cegielnie, do których trzeba było dostarczać drewno na opał, a i cegłę
> na plac budowy trzeba było wozić mizernymi konnymi zaprzęgami. Wszystkie te
> prace i nadzór nad budową odbywały się pod moim bezpośrednim nadzorem."

Zainteresował mnie ten fragment o polowych cegielniach, które zbudowano na
potrzeby budowy cerkwi w Birczy.
Czy zauważyliście może jakieś wykopy będące pozostałościami po tych
cegielniach ?
Ja pamiętam dwie - w miejscu gdzie stoi dom pana Segelina (na wprost bramy
dawnego POM), oraz po sąsiedzku, nad domem pana Krajewskiego (stał tam nawet
duży mieszalnik do gliny).

polowe cegielnie - Glinka

[tyrawa]

Wydaje mi sie, że takie wykopy były tez na Glince, ale równie dobrze mogły to
być pozostałosci po hucie szkla, która stała gdzies w tym rejonie ?
A kiedy powstała cegielnia na Woli Korzenieckiej ?

Birczanszczina - kultura i oświata do II wojny III

[darino]

"Dnia 21 września 1925 roku odbyło się poświęcenie fundamentów nowej cerkwi.
Poświęcenia dokonał sam przemyski władyka kir Jozafat Kocyłowski. To miało być
wielkie wydarzenie dla całej Ziemi Birczańskiej. Uroczystośc została doskonale
przygotowana, spodziewano się wielkich tłumów wiernych, planowaliśmy zebrać
duże fundusze na budowę cerkwi. Jednak w dniu poświęcenia zaczął padać rzęsisty
deszcz i podczas samego święcenia fundamentów lało jak z cebra. Z takimi i
innymi przeszkodami musiałem walczyć podczas budowy cerkwi. Plany budowy
wykonał inżynier Ewhen Hahirnyj z Lwowa. Cerkiew miała być długa i szeroka na
32 metry, a jej wysokość sięgać miała 36 metrów, zaprojektowana była w stylu
bizantyjskim. Budowa trwała, pośród różnych przeciwności, od 1924 roku do 1939
roku. W 1939 roku położony był na głównej bani dach żelaznej konstrukcji. Te
prace wykonała Kooperatywa Inżynierskich Robit (KIR) z Lwowa. Koszty budowy
obliczone były na 150 tysięcy polskich złotych (wtedy za 100 kg żyta płacono 5
zł). Budowa ciągnęła się tak długo dlatego, że każdego roku starałem się
podciągnąć kilka metrów muru w górę przez lato, a w zimie znowu zbierać
fundusze na dalszą budowę. Do 1939 roku było to 150 tysięcy złotych gotówką.
Przed samą II wojną światową, promienie słońca w dzień, a księżyca w nocy,
odbijały się od pokrytej białą blachą kopuły bireckiej cerkwi.
Przerażeni parafianie, pamiętający I wojnę światową, przychodzili do mnie
prosić o zdjęcie blachy z kopuły, obawiając się, że przyciągnie ona samoloty i
bombardowania. Z uśmiechem na ustach odprawiłem ich mówiąć, że Matka Boża,
której cerkiew jest poświęcona, ich obroni.
Z obawy, aby nie zamieniono cerkwi na magazyn podczas pierwszego przyjścia
bolszewików w 1939 roku, pobudowano prowizoryczny ołtarz i przeniosłem się z
odprawianiem Mszy świętej do nowej cerkwi, choć nie była ona jeszcze
wykończona, i brakowało sklepień. Jednak rola magazynu jej nie ominęła. Po
odejściu Niemców w 1944 roku i po przymusowym wysiedleniu Ukraińców z ich
pradawnych ziem, zrobiono w cerkwi magazyn drewna, a teraz, jak donoszą wieści,
chcą ją rozebrać, ponieważ, jak mówią stoi na przeszkodzie budowy mostu i
poszerzenia drogi".

ochronka Sióstr Służebnic

[darino]

Ochronka Sióstr Służebnic Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny -
Nieporocznoho Zaczatja Preczistoj Diwy Mariji.

Wielkim dziełem dla rozwoju życia religijnego w samej Birczy i okolicy, a tym
samym postawienia zapory latynizacji i polonizacji, było założenie ochronki
Sióstr Służebnic NZPDM.
Było to 20 wrzesnia 1925 roku. Jego Świętobliwość kir Jozafat Kocyłowski
przybył do Birczy, aby poswięcić fundamenty nowej cerkwi. Dłudo zasiedzieliśmy
się wieczorem przy przyjemnej rozmowie z władyką w towarzystwie ojca Teodora
Sawojki, proboszcza Siedlisk nad Sanem, oraz inżyniera Ewhena Nahirnoho. Około
godziny 11 wieczorem, a wieczór był przyjemny i księżycowy, władyka wyszedł na
ganek. Na górce obok probostwa stał dom nazywany "stara poczta". Władyka
zapytał mnie, do kogo ten dom należy. Kiedy odpowiedziałem, iż właściciel tego
domu mieszka we Lwowie, wtedy powiedział: "To byłoby dobre miejsce na ochronkę.
Jakby było kiedyś na sprzedaż, proszę mnie zawiadomić".
Od tego czasu minęło kilka lat. Jednego razu, w środę, dzień targowy, wróciłem
z nauki religii w szkole w Starej Birczy. Kiedy już skręcałem w ulicę do domu,
podszedł do mnie mój parafianin i powiedział: "Jegomość, będziecie mieli
sąsiada. "Starą pocztę" kupuje Żyd, handlarz końmi, po południu podpisują w
sądzie kontrakt".
Wypytawszy się, kto jest pośrednikiem, poszedłem zaraz do niego i poprosiłem o
przesunięcie transakcji o kilka dni, bo chciałbym kupić nieruchomość dla
parafii. Ponieważ pośrednikiem i urzędnikiem sądowym był nasz parafianin -
Antin Staszczuk, zgodził się na to.
Następnego dnia pojechałem do Przemyśla do naszego władyki i powiadomiłem go o
możliwości kupna nieruchomości pod ochronkę. Władyka dał mi 50 dolarów i
powiedział: "Jak będziecie jechać podpisać kontrakt, wstąpcie do mnie po resztę
pieniędzy na zapłacenie domu i pola."
Żeby nie tracić czasu, w następnym tygodniu we wtorek pojechałem do Lwowa. U
notariusza Rastawieckiego spisaliśmy umowę kupna i sprzedaży. Wszystko musiało
być przeprowadzone bardzo szybko, bo gdyby dowiedzieli się Polacy, nie
dopuściliby do transakcji.
W 1928 roku przyjechały do Birczy cztery Siostry Służebnice: siostra Petronela -
pochodząca z Drohobycza, siostra Martynijana - opiekunka dzieci, siostra
Kyryła - do prowadzenia gospodarstwa, i najmłodsza, siostra Epistymia.
Formalne otwarcie ochronki nastąpiło 15 kwietnia 1929 roku. Do południa
zbierały się tutaj dzieci w wieku przedszkolnym, a po południu szkolne. Siostry
przygotowywały dzieci do Pierwszej Komunii, prowadziły próby przedstawień,
organizowały potańcówki dla dzieci. Z wychowanych przy ochronce dzieci wyrośli
pomocnicy do pracy w czytelniach oraz przy cerkwi. Pod przewodnictwem Kostia
Melnyka, późniejszego wójta, brali udział w przygotowywaniu przedstawień,
festiwali i zabaw, z których dochód był przeznaczony na budowę cerkwi. Do nich
należały liczne rodziny Kuników, Kostyszynów, Demkowiczów, Petryszaków,
Melnyków, Hołowów i innych.

gdzie leży "stara poczta" ?

[darino]

Jest to dla mnie zagadka. Ponieważ budynek probostwa znajdował się
przypuszczalnie w połowie obecnej ulicy płk. Kotarby, nad potokiem Mielnicze, a
władyka z ganku patrzył na budynek "Starej poczty" w górę, więc przypuszczam,
że może chodzić o "Koci Zamek" - czy to możliwe ?

krwawe Zielone Świątki w Kuźminie w 1939 roku I

[darino]

"Po pierwszej wojnie światowej, podzielona między 5 obcych państw, najcięższej
doli doznawała największa część Ukrainy, która dostała się pod okupację
strasznego bolszewickiego reżimu. Zarówno sztucznie wywołany głód, jak i
fizyczna likwidacja Ukraińców, przyniosły kilka milionów ofiar, jak opowiadali
uciekinierzy, którzy schronili się za zachodnich ziemiach ukraińskich w latach
1939-41.
Jednak i pod innymi zaborami nie żyło się ludności ukraińskiej słodko. Dużą
część ukraińskich ziem zajęła Polska. Ta nasza sąsiadka, której dewizą było
zawsze "zniszczenie Rusi", prowadziła w tym samym kierunku swoją misję.
Pozbawiła Ukraińców własnego szkolnictwa, nie dopuszczała Ukraińców do posad
państwowych, wysyłanie ukraińskich nauczycieli na zachód, na Mazury,
ekonomiczna ruina chłopstwa, spowodowana nieodpowiednią gospodarką, kolonizacja
ukraińskich ziem przez Polaków, zakaz sprzedaży Ukraińcom ziemi pochodzącej z
parcelacji wielkich majątków, sławna pacyfikacja, podczas której zniszczono
wiele kooperatyw i instytucji kulturalno-oświatowych, tępiono ukraińską
inteligencję.
Niestety, w niszczeniu kultury ukraińskiej dużą rolę odgrywało polskie
duchowieństwo. Starało się ono wszelkimi sposobami, przy pomocy polskiej
administracji i policji, przeciągać na obrządek rzymskokatolicki naszych
wiernych, co w tamtych czasach było równoważne z utratą ukraińskiej tożsamości.
W okręgu przemyskim jeden z polskich kapłanów, Miodowski, zastosował inną
sztuczkę. Stworzył on "Związek Szlachty Zagrodowej" i organizował w ziemi
przemyskiej, dobromilskiej i birczańskiej stanice "szlachty", oraz różnymi
obiecankami i podarunkami demoralizował naród, aby przyjmując do szlachty,
przeciągnąc ich na wiarę rzymskokatolicką i język polski.
W tym dziele pomagały mu miejscowe polskie czynniki - policja śledziła wszelkie
przejawy życia społecznego - nawet spotkania towarzyskie. Przypominam sobie,
jak 21 listopada 1937 lub 1938 roku, w dzień imienin doktora Mychajła
Ilnickiego, adwokata z Birczy, w czasie uroczystej kolacji na zewnątrz pod
oknem pokoju siedział polski policjant i podsłuchiwał rozmowy gości.
Im bliżej wojny, tym szykany stawały się coraz przykrzejsze. W 1939 roku Polacy
zaczęli zabierać ukraińskie katolickie cerkwie.
Nie było tajemnicą, że w wioskach, gdzie była ludność mieszana, a nie było
kościoła, Polacy szukali po naszych cerkwiach, czy nie ma jakiegoś łacińskiego
napisu, albo polskiego grobowca, aby wysunąć pretensje do odebrania cerkwi.
Pierwszą próbę w ziemi birczańskiej zrobiono w wiosce Kuźmina. Wieć ta leżała
przy gościńcu, który prowadził z Sanoka do Przemyśla. Na skrzyżowaniu gościńca
i drogi, która prowadziła w kierunku Roztoki, odpustowej miejscowości słynącej
z cudownej ikony Matki Boskiej, oraz w kierunku Trzciańca, była zbudowana
drewniana cerkiew, a obok niej mały murowany kościółek. Wierni obrządku
łacińskiego, głównie Polacy, należeli do parafii w Tyrawie Wołoskiej, a
Ukraińcy należeli początkowo do parafii w Leszczawie Górnej, a przed II wojną
światową przeniesiono ich do parafii Kreców, gdzie proboszczem był ojciec
Mykoła Dobrianski.
Dr Stepan Nawrocki, poseł do Sejmu z 48 okregu wyborczego (Przemyśl, Jarosław,
Jaworów), który z polecenia Ukraińskiego Klubu Parlamentarnego badał sprawę
Kuźminy, pisze w "Ukraińskich Wistiach" (Edmonton, 1958) pod tytułem "Krwawy
zielonoświątkowy poniedziałek" tak:
"Na podstawie zgromadzonych cerkiewnych dokumentów wsi Kużmina, w celu
interpelacji w Sejmie, zbadałem dzieje tej świątyni. W 1807 roku dziedzic
Kuźminy, Adam Kowalski, ożeniony z sierotą po kapłanie greckokatolickim,
rozpoczął budowę polskiego kościoła w Kuźminie, która w tym czasie była
zamieszkana w przewadze przez ludność polską. Jednak po zbudowaniu ścian
kościoła daremnie oczekiwał na obiecaną pomoc finansową od swoich polskich
parafian. Pokłóciwszy się z "kościelnym" komitetem, zwrócił się on do
grekokatolickiego proboszcza Tyrawy Wołoskiej z propozycją, aby w oparciu o
materialne zasoby parafii Tyrawa i ukrainskich mieszkańców Kuźminy, ukończyć
budowę Domu Bożego, już jako cerkwi. Zobowiązał się przy tym zapisać plac wraz
z budynkiem na rzecz parafii w Tyrawie Wołoskiej, jako cerkiew filialną.
Doszło do porozumienia, dokończono budowę i poświęcono cerkiew, a pan Kowalski,
dotrzymując słowa, przepisał własnośc placu i budynku. To stało się 17 lutego
1809 roku".

w Kuźminie w 1939 roku

[piotrzr]

Tekst bardzo ciekawy - szczególnie we fragmencie dotyczącym przyczyn sporu o
kuźmińską cerkiew.
Ciekaw jestem czy owe wspomnienia są na internecie - czy też przisujesz z
jakiegoś źrodła ???
Bardzo prosze o info .... no i ciąg dalszy
Zapraszam jak zawsze do rzeszwskich "grekokatolików..." na forum Rz-ów

[darino]

Książeczka zosała sprowadzona w dwóch egzemplarzach: upowiec ściągnął ją z USA,
a ja z Kanady.
W miarę wolnego czasu tłumaczę ją z ukraińskiego (a przynajmniej staram się
tłumaczyć posiłkując się słownikiem) i wpisuję na forum.
Ciąg dalszy nastąpi ...
Pozdrawiam wszystkich czytelników !

[arges]

Bardzo interesujące są te wspomnienia. Szkoda, że ten świat już przeminął i
chyba nigdy nie powróci. Wiem, że to brzmi trywialnie, ale to prawda.
Nie chcę rozpoczynać kolejnej dyskusji na zasadzie wypominek Wołyń -
akcja "Wisła" itd., ale czytajac coraz to więcej, utwierdzam się w przekonaniu,
że pomiędzy Polakami i Ukraińcami zaczęło się psuć o wiele wcześniej...

krwawe Zielone Świątki w Kuźminie w 1939 roku II

[darino]

„Chciałbym zaznaczyć, że sama nazwa „Kuźmina” wskazuje na ukraińskie
pochodzenie tej wioski. Poza tym cerkiew w Kuźminie była uposażona w grunty
rolne, co wskazuje, że znajdowała się tam , wcześniej niż w innych wioskach,
grekokatolicka parafia.
Oznacza to, że Polacy stanowili element napływowy, albo byli to „zlatynizowani”
Ukraińcy.
Polska władza po I wojnie światowej zadbała o to, aby nadać osadzie czysto
polski charakter. W szkole wprowadzono polski język wykładowy, Kuźmina została
centrum zbiorczej gminy, a tym samym siedzibą polskiego wójta. Wprowadzono
tutaj również posterunek polskiej policji państwowej, znajdował się również
polski, szowinistyczny dwór.
Wszystkie te czynniki starały się zdusić wszystko, co ukraińskie, i dlatego
praca organizacyjna z naszej strony była bardzo utrudniona. Solą w oku Polaków
była ukraińska cerkiew katolicka, do której dojeżdżał z Krecowa odprawiać msze
proboszcz ojciec Mykoła Dobrianski. Utrzymywał on ludność przy Cerkwi i
narodowości ukraińskiej.
Czynniki polskie postanowiły więc zniszczyć więc tę twierdzę ukraińskości.
Naprzeciw tym oczekiwaniom wyszedł polski proboszcz z Tyrawy Wołoskiej. W
podstępny sposób wyłudził klucze do cerkwi od kościelnego i dwóch starszych
braci., aby odprawić mszę, i po mszy już kluczy nie oddał, mówiąc : „Wynoście
się z naszego kościoła, zabierajcie swoje rzeczy, bo je powyrzucamy. Kościół
nasz, dość waszego świętokradztwa.” Tak się i stało.
Na Zielone Święta, 28 czerwca 1939 roku, ojciec Mykoła Dobrianski, proboszcz,
wybrał się z procesją z Krecowa do Kuźminy, aby odprawić tam Mszę Świętą, ale
do cerkwi dostać się nie mógł. Wejścia do cerkwi strzegli uzbrojeni „strzelcy”,
a cerkiewne wyposażenie było porozrzucane przed cerkwią.. Wieść o tym szybko
rozeszła się po sąsiednich wioskach, dochodząc nawet pod Przemyśl.
Siłowe zabranie cerkwi w Kuźminie wywołało równie silną reakcję okolicznej
ludności. W przeciągu jednej nocy zmobilizowała się młodzież okolicznych
wiosek. Pod dowództwem byłego chorążego UHA Skrehoty, pochodzącego z ziemi
przemyskiej, zaatakowała strzelców broniących dostępu do cerkwi. Wywiązała się
walka, która trwała od rana aż do popołudnia.
Około 3 godziny po południu strzelcy otrzymali posiłki z Chyrowa, Dobromila, a
nawet ze Lwowa – przyjechały 2 pełne autobusy żandarmerii. Ukraińska młodzież,
nie mając broni, dotrzymać pola nie mogła. W wyniku tej walki zginęło 2
Ukraińców, a po stronie polskiej był 1 zabity i 4 rannych, w tym jeden ciężko.
Żandarmeria rozpoczęła pacyfikację wsi. Ukraińska ludność wsi rozbiegła się po
polach. Żandarmeria zaczęła chodzić po chatach, wywlekała kobiety i dzieci,
przesłuchiwała i biła gumowymi pałkami. Oczywiście bito też silnie mężczyzn
odnalezionych w różnych schowkach.
Do Birczy przybiegli do mnie posłańcy, jednak mnie nie zastali, bo odprawiałem
mszę w Kotowie. Zgłosili się więc do kancelarii adwokackiej dr Mychajła
Ilnickiego, którego zastępował jego pomocnik, dr Mykoła Kebuz. Zwrócił się on
od razu z tą sprawą do dr Stepana Nawrockiego, adwokata z Przemyśla, który był
ukraińskim posłem do Sejmu.
Dr Nawrocki pisze o tej sprawie tak: „ Jedziemy do spacyfikowanej wsi.
Następnego dnia – 30 czerwca o 10 rano wyjechaliśmy z Birczy, otrzymawszy od
miejscowego lekarza, dr Kozija, zapewnienie, że po ordynacji i wizycie domowej
ciężko chorego pacjenta, przyjedzie również do Kużminy w celu sporządzania
obdukcji lekarskich, które były potrzebne do wniesienia pozwów sądowych, oraz
do interpelacji w Sejmie.
Kiedy już zbliżaliśmy się do Kuźminy, w życie ukazała się czyjaś głowa i się
schowała. Zaczęliśmy machać rękami i wołać. Postać zbliżyła się, upadła na wóz
i zapytała: „Wy, panowie, może komisja ? Jedziecie do Kuźminy ? A może wy
lekarze – zobaczcie jak mi plecy pobili z powodu, że podobno ja, kościelny,
namawiałem chłopców do bójki.” Jednocześnie podniósł koszulę i zobaczyliśmy
ciemnoniebieską lewą część pleców i bok. Pocieszyliśmy staruszka, poprosiliśmy
aby czekał w tym miejscu na dr Kozija, którego on znał. Zapisaliśmy jego
nazwisko – Wasyl Ołenczuk, i ruszyliśmy dalej .”

krwawe Zielone Świątki w Kuźminie w 1939 roku III

[darino]

"Zaraz podszedł do nas podoficer. Zobaczywszy nas, uśmiechnął się ironicznie i
powiedział: „Panie pośle, szkoda trudu, już po wszystkiem. Wytrzepaliśmy trochę
mołojców, myślę, że czegoś się dzisiaj nauczyli.” Przy tym przez cały czas
usmiechał się. Kiedy ja spokojnie (chociaż wewnątrz trzęsła mnie wściekłość)
zażądałem spotkania z ich komendantem, polecił nam zostawić furę na miejscu,
furmanowi i panu K. zejść i czekać koło wozu, a mnie poprowadził ścieżkami do
wioski.
Zaprowadzil mnie do urzędu gromadzkiego, gdzie zameldował mnie komendantowi w
randze majora. On, jak dowiedziałem się później, nazywał się Olpiński ((póltora
roku później Niemcy opublikowali spis oficerów zabitych w Katyniu, i było w nim
nazwisko majora Olpińskiego).
Zachowywał się uprzejmie, poprosił aby usiąść i częstował cygaretkami. Był
zdenerwowany. Przekonywał mnie, ażebym nie przystępował do akcji przesłuchań i
dochodzeń przed wyjazdem jego ekipy, bo „może być źle, może być nieszczęście,
chłopcy są wściekli, bo w nocy rzucano kamieniami w warty i rozbito jednemu
głowę”.
Kiedy powiedziałem mu o arogancji podoficera podczas kontroli koło folwarku,
zareagował: „A widzi pan, a widzi pan”. Wskutek jego zachowania, poprosiłem go
o połączenie telefoniczne z starostą w Dobromilu. Starosta również zaczął mnie
przekonywać, aby zaczekać do wyjazdu policji, ale nie ustąpiłem, powołując się
na konstytucję. Starosta ustąpił i poprosił o oddanie słuchawki majorowi
Olpińskiemu. Po dłuższej rozmowie odłożył słuchawkę i powiedział do mnie: „No
to jedziemy za godzinę, a panu radzę do tego czasu nie pokazywać się chłopcom
na oczy.” Na moją uwagę, że „chłopcy” mogą wyrządzić jakąś krzywdę panu K. I
furmanowi, powiedział : „Ma pan rację”, i rozkazał sprowadzić furę pod urząd,
po czym przeprosił mnie i wyszedł.
Po jakichś 15 minutach pojawili się moi towarzysze podróży. Obaj byli
przestraszeni, bo po drodze, spoza policyjnego autobusu, obrzucono ich
kamieniami. Nic im się nie stało, ale zraniono konia koło grzywy.
Słowom „kabany”, „cholery” nie było końca, kiedy przejeżdżali koło pierwszego
autobusu, skierowanego już w kierunku Dobromila, usłyszeli jeszcze – „my tu
jeszcze wrócimy, psiakrew”.
Przystąpiliśmy do prac przygotowawczych, notując wszystko to, co stało się po
naszym przyjeździe. Około godziny od mojej rozmowy z majorem Olpinskim
usłyszeliśmy pracujące silniki i „chłopcy” z krzykiem i batiarskimi lwowskimi
przyśpiewkami na ustach, wyruszyli z powrotem do Dobromila.”

krwawe Zielone Świątki w Kuźminie w 1939 roku IV

[darino]

"W kilka minut, jak na znak czarodziejskiej różdżki, pojawiło się około 20
kobiet i zaczęły płakać, krzyczeć i załamywać ręce. Wiele z nich podkasywało
rękawy i pokazywało siniaki, niektóre pokazywały całe ciemnosine płaty ciała.
Był przy tym taki rejwach, że z trudem im wyjaśniliśmy, że nie jesteśmy
lekarzami, i że czekamy na przyjazd dr Kozija. Czekając na doktora,
spisywaliśmy pobitych i okoliczności ich pobicia. W trakcie spisywania
protokołów, nadjechał dr Kozij , który z gotowymi blankietami przystąpił do
obdukcji pobitych. Nasze notatki były pomocne w tej pracy. Z czasem zaczęli się
schodzić i mężczyźni.
Późno w nocy, zakończywszy dochodzenie, wróciliśmy do Birczy. Przenocowawszy
tam z panem K., wróciłem do Przemyśla. Przed naszym wyjazdem z Birczy
opracowaliśmy cały nasz materiał.
Zabitymi ze strony ukraińskiej grupy atakującej w poniedziałek (Zielone Święta)
byli: Iwan Pobijda z Krzeczkowej i W. Kaspryk z Kuźminy. Ciężko pobitym w
czasie pacyfikacji lwowskiej policji był Hawryło Kania z Cisowej, którego
złapali „strzelcy”, sami pobili, a policja dokończyła. Zmarł on w szpitalu
następnego dnia. Oprócz tego ciężko pobitych było 9 osób: 1 kobieta, 2
podrostków i 6 młodych mężczyzn z Kuźminy. Lżej pobitych było 14 kobiet, 7
podrostków i 7 starszych ludzi.
Sprawa siłowego zabrania cerkwi w Kuźminie była pierwszą, bo za nią miały
nadejść i zagarnięcia cerkwi w innych wsiach. Jednak sprawa nabrała rozgłosu.
Pojawiły się wzmianki nie tylko w prasie galicyjskiej, ale i za granicą – w
Niemczech.
Polskie czynniki podciągnęły tę akcję pod OUN, rozpoczęły się aresztowania
młodzieży po wioskach, aresztowano także Skrehotę i ojca Dobrianskiego i
osadzono w areszcie w Samborze. Prowadzono śledztwo, a tymczasem aresztowani
siedzieli w więzieniu – aż rozpoczęła się polsko-niemiecka wojna w wrześniu
1939 roku."

pytanie I

[darino]

Wszystkie poprzednie relacje mówiły o roku 1938, dopiero ta ojca Lebedowycza
mówi o 1939 roku - więc jak to właściwie było ?
Ja stawiam na 1939 rok - zgodnie z chronologią, ale nie jestem do końca
przekonany ...

pytanie II

[darino]

Kto to byli "strzelcy" - tak jest to fonetycznie napisane po ukraińsku
(stszelcy) - czy to jakaś polska organizacja paramilitarna ?

może chodzi o Związek Strzelecki ?

[upowiec]

Wiem, że istniał przed I wojną światową, natomiast nie wiem, czy funkcjonował
między wojnami ?

pytanie III

[darino]

Kto był tą śmiertelną ofiarą ze strony polskiej ?

okupacja bolszewicka I

[darino]

"Z aresztu zwolnili ich Niemcy. O tym zwolnieniu opowiadał mi sam ojciec
Dobrianski : „Kiedy Niemcy zajęli Sambor, otworzyli więzienie, wyprowadzili nas
na więzienne podwórze, ustawili w szeregach, a niemiecki major przywitał nas i
zwracając się do mnie powiedział: „Jak Ukraińcy mają takich kapłanów, to nie
zginą, gratuluję Wam ojcze”, podał mi rękę i wypuścił do domu.”
Polacy, którzy wcześniej buńczucznie głosili, że „nie damy ani jednego guzika
Niemcom”, tak panicznie uciekali z Dobromila, że zostawili wszystkie sądowe
papiery i ich nie zniszczyli. Kiedy Niemcy oddali zachodnie ukraińskie ziemie
bolszewikom, to akta sądu w Dobromilu dostały się w ręce NKWD. Na podstawie
tych akt bolszewicy wyszukiwali ukraińskich nacjonalistów, aresztowali i ojca
Dobrianskiego, który choć pochodził z Ulucza nad samym Sanem, na drugi brzeg
Sanu jednak nie przeszedł. NKWD zamknęło ojca Dobrianskiego znów w więzieniu w
Samborze, i tam przypuszczalnie rozstrzelało.
Wracając do czasów przedwojennych chciałbym dodać, że cerkiew w Kuźminie po
wydarzeniach „zielonoświątkowych” została urzędowo zapieczętowana i wstęp do
niej był zabroniony. Dopiero Niemcy po zdobyciu tych terenów otworzyli cerkiew,
a ojciec Dobrianski, po wyjściu z więzienia odprawił, przy udziale wielkich
tłumów wiernych, mszę świętą.
W czasie wojny polsko-niemieckiej Bircza i okolice nie zaznały dużych
zniszczeń. Radość nasza nie trwała jednak długo. Na podstawie umowy Niemców z
bolszewikami, Wschodnią Galicję do rzeki San okupowała Armia Czerwona.
Obdarci i głodni czerwonoarmiści wkradali się do domów i prosili, aby dać im
kawałek chleba. Bircza została wielkim wojskowym obozem. Stało się to z końcem
września 1939 roku. W mieście i okolicznych lasach pobudowano baraki dla
pomieszczenia wielkiej ilości wojsk. Po kilku dniach NKWD uwięziło całą
ukraińską inteligencję z Birczy i okolic, i odstawiło ich do Dobromila.
Pozostawiono w spokoju tylko mnie, jako kapłana, i dr Iwana Kozija. Po złożeniu
zeznań wszystkich wypuszczono na wolność. W więzieniu pozostał tylko sędzia M.
Dobuszowski, i tam zaginął.
Czas bolszewickiej okupacji był bardzo ciężki. Niepewna była każda noc, bo
pośród trzaskających mrozów odbywały się aresztowania i wywózki ludności.
Na początku bolszewicy nie zaczepiali Cerkwi i nie przeszkadzali w odprawianiu
mszy, nakładali tylko na kapłanów niewspółmiernie wysokie podatki, szczególnie
w pasie przygranicznym, i namawiali do opuszczenia stanu kapłańskiego. Potem
NKWD zaczęło wzywać kapłanów na przesłuchania, i to w dni świąteczne, kiedy
miały odbywać się msze święte. W czasie przesłuchań namawiali kapłanów do
donoszenia jedni na drugich. Czasem takie spotkania wyznaczali w lesie, w
godzinach wieczornych. To własnie spotkało ojca Iwana Czołacza, proboszcza z
Trójcy, który ponad 30 razu musiał zgłaszać się w różnych miejscach.
W Brzeżawie jacyś nieznani sprawcy podpalili w nocy jeszcze nie wykończony
budynek mieszkalny kapłana. Za podpalenie uwięziono kapłana. Podczas
przesłuchania w nocy kapłana bito, ale on się nie załamał. „Podpalenie możemy
ci darować, ale ty jesteś nacjonalistą, ty nas nienawidzisz.”.- „ Chociaż mnie
bijecie, ja was nie nienawidzę, bo jestem kapłanem.”- odpowiedział. Po kilu
dniach wypuszczono go. Kapłan ten żyje do tej pory."

okupacja bolszewicka II

[darino]

"NKWD śledziło bardzo dokładnie działalność kapłanów. Kiedy przygotowywałem
dzieci do Pierwszej Komunii, wezwano mnie na zebranie rejonowego komitetu
partii bolszewickiej, a w NKWD powiedziano mi tak: „Choć nasza konstytucja
przyznaje wolność religii, ale komunizm i religia się nie godzą ze sobą.
Dlatego radzimy wam ograniczyć nauczanie dzieci religii. Oczywiście ta rozmowa
jest poufna”. Jednak doprowadziłem naukę do końca i dzieci przystąpiły do
Pierwszej Spowiedzi i Komunii Świętej.
Chociaż czasy były ciężkie, duszpasterstwo za bolszewickich czasów należy w
moim kapłańskim życiu do nienajgorszych wspomnień.
Cerkiew podczas mszy była zawsze zapełniona wiernymi. Żony bolszewickich
komisarzy zgłaszały się potajemnie i prosiły o ochrzczenie swoich dzieci.
Pewnego razu komisarz i naczelnik NKWD przeprowadzili u mnie rewizje, pod
pozorem sprawdzenia przestrzegania przepisów przeciwpożarowych. Na koniec, w
stodole, przystanęli ze mną na rozmowę. „Batiuszka, my wiemy, że wy rozumny
człowiek. Porzućcie waszą służbę, a my damy wam zajęcie i otrzymacie dobrą
zapłatę.” „A czy szanowalibyście mnie, gdybym porzucił kapłaństwo i poszedł na
waszą służbę, zaprzeczając temu, co do tej pory głosiłem” – taka była moja
odpowiedz i pytanie jednocześnie. Na to oni nic nie odpowiedzieli, tylko
uśmiechnęli się, spojrzeli na siebie i wyszli. Było to niedługo przed tym, jak
rozpoczęła się wojna bolszewicko-niemiecka w 1941 roku. Bolszewicy
przygotowywali na początek lipca wywóz kapłanów i ich rodzin.
Znajdywali się i tacy, którzy mnie ostrzegali. Pewnego razu na moje podwórze
zajechał jeździec, porozglądał się czy nikogo w pobliżu nie ma i
powiedział: „Ojcze, jestem synem kapłana. Mojego ojca uwięzili, na moich oczach
zapakowali do wagonu i wywieźli. My, małe dzieci, zostaliśmy. Trzeba jakoś żyć.
Radzę wam, sprzedajcie wszystko, co dacie radę, i uciekajcie szybko, bo tu nie
ocalejecie” – i odjechał.
Połowę mieszkania na plebanii zarekwirowano. Jeden pokój zajął komunistyczny
politruk, w drugim zamieszkał inny oficer. Jeżeli tylko politruk, a był on
Ukraińcem, zatrzymywał się koło mnie na rozmowę, błyskawicznie pojawiała się
jego żona, aby być świadkiem rozmowy.
W trwodze mijały dzień za dniem. Niespodziewanie, 22 czerwca 1941 roku, w
niedzielny poranek, w święto Św. Eucharystii , kiedy jeszcze spaliśmy,
usłyszeliśmy warkot samolotów, a potem odgłosy strzałów z karabinów maszynowych
i wybuchy granatów ręcznych. Pośród wojska powstało zamieszanie. Poszedłem do
cerkwii, aby przygotować się do odprawienia mszy. Naraz przybiegł posłaniec z
wezwaniem do kancelarii NKWD. Poszedłem jeszcze do swojego mieszkania, ubrałem
się w kożuch, bo sądziłem, że przyjdzie wędrować w nieznane. Przy wyjściu
kazałem zachować kalendarz „Perełom”, w którym miałem zanotowane daty i
zdarzenia z czasów UHA. Tymczasem moją prośbę zrozumiano tak, że kalendarz
spalono.
Na posterunku NKWD nakazano dać parafianom polecenie, aby opuścili cerkiew i
wrócili do domu, nie pokazując się na ulicach, ponieważ nastąpią „ruchy wojsk”.
Odsłużyłem mszę świętą, i wróciłem do domu szczęśliwy, że tylko na tym się
skończyło.
Następnego dnia zobaczyliśmy, że bolszewickie wojska wychodzą. W Birczy
podpalili magazyny, znad Sanu wycofywała się straż pograniczna. W końcu Bircza
opustoszała. Nastały chwile niepewności."

uzupełnienia

[piotrzr]

Jeśli chodzi o "strzelców" to uważam że autor miał tu na myśli albo pododdział
strzelców podhalańskich podesłanych z sanoka lub przemysla.
Chociaz mógł to być oddzialem policji /odpowiednik wspolczesnego zomo/
W samborze pierwsze soviety wynordowały kilka tysięcy więźniów - Ukraińców i
Polaków. Dziś na placyku przy wejściu do więzienia i blisko obok dawnego sądu
powiatowego /dziś "wyższoje uczyliszcze"/ - jest ciekawy, ceglany pomnik
zwieńczony czymś w rodzaju dzwonnicy-sygnaturki z dzwonem. na tablicach
pamiątkowych nie wspomina się niestety Polaków. Natomiast można wyczytać że
zwłoki więźniów były chowane na brzegach tamtejszych rzek -Dniestru, Młynówki
i cmientarzy żydowskim. Zwłoki kilkusek więźniów były porzucone w celach
więziennych.
Gratuluję tematu - bardzo ciekawy
Pozdr.

okupacja niemiecka I

[darino]

"W czwartek, pod sam wieczór, podjechały pod Birczę pierwsze oddziały
niemieckie, i zaraz odeszły. W samej Birczy i okolicy, która była strefą
przygraniczną, nie słyszeliśmy jeszcze o ofiarach sowieckiego terroru. Pierwszą
ofiarą, o której usłyszeliśmy, był ojciec Iwan Kebuz, proboszcz Makowej,
którego zmasakrowali w okrutny sposób. Pogrzeb jego odbył się już po przejściu
niemieckich wojsk. W Dobromilu saliny były zapełnione trupami.
Za niemiecka armią przechodziły grupy ukrainskiej młodzieży, zorganizowane na
sposób wojskowy. Nieśli z sobą literaturę propagandową i organizowali zebrania,
na których głoszono powstanie ukraińskiej państwowości. Takie zabranie odbyło
się niebawem i w Birczy. W cerkwi odprawiłem mszę świętą. Po mszy przed cerkwią
ustawił się pochód, który ruszył w stronę Starej Birczy, Tam na placu obok
gościńca była ustawiona trybuna udekorowana ukraińskimi flagami, z kturej
ogłoszono powstanie władzy ukraińskiej na tym terenie i odebrano od
zgromadzonej ludności przysięgę na posłuszeństwo tej władzy. My, którzy dwa
lata przebywaliśmy „pod bolszewickim reżimem”, nie przypuszczalibyśmy nigdy, że
w takim radosnym dla narodu okresie, na emigracji, za Sanem, mógł nastąpić
rozbrat. Z bólem dowiedzieliśmy się o sporze między „banderowcami”
i „melnikowcami”.
Niedługo nacieszyliśmy się ogłoszeniem powstania ukraińskiej państwowości.
Niemcy przyłączyli Galicję Wschodnią do Generalnej Guberni, oddzielając nas od
reszty Ukrainy. Przedstawicieli ludności ziemi birczańskiej wezwano do
Dobromila powiedziano: „My walczymy, a wy macie nam dać potrzebną dla armii
żywność i robotników. Za wykonywanie naszych zarządzeń będziecie odpowiadać
osobiście.”
Mogliśmy jednak odtworzyć nasze ukraińskie życie kulturalno-oświatowe,
ekonomiczne i gospodarcze i przejąć władzę administracyjną całego okręgu
birczańskiego w ukraińskie ręce.
W Birczy powołano Ukraiński Komitet Pomocy, którego zostałem przewodniczącym.
Referat kulturalno-oświatowy prowadził dr Ilnicki, finansowy dr Kozij, a
organizacyjny Łew Pryszłiak. We wsiach sołtysami zostali wybrani świadomi
Ukraińcy.
Burmistrzem miasta Birczy został Iwan Łomiński.
Wójtem zbiorczej gromady w Birczy został Konstantyn Melnyk, emerytowany
urzędnik sądowy, wójtem zbiorczej gromady w Kuźminie został Stefan Stebelski,
nauczyciel pochodzący z ziemi samborskiej.
Dyrektorem 7-klasowej szkoły w Birczy został nauczyciel Stepan Iwanyk. Szkoła,
szczególnie w wyższych klasach, zapełniła się ukraińskimi dziećmi z okolicznych
wiosek.
We wsiach uruchomiono spółdzielnie (kooperatywy) spożywcze i mleczarskie, a w
Birczy umiejscowiono rejonową mleczarnię „Masłosojuz” i Powiatowy Związek
Spółdzielni, przez który przechodziły wszystkie przydziały. Szefem rady
nadzorczej mleczarni był ojciec Ołeksyj Biłyk, proboszcz Brzuski. Stanowiska
urzędników i pracowników w kooperatywach objęli młodzi ludzie – Ukraińcy.
Odtworzono także towarzystwo „Silskyj Hospodar”.
Komendantem żandarmerii był Iwan Harabacz, absolwent gimnazjum, człowiek
inteligentny, a jego zastępcą Iwan Choma.
Całą organizację zycia i władzy administracyjnej na ziemi birczańskiej
przeprowadzono własnymi, miejscowymi siłami, bez pomocy Dobromila czy
Przemyśla. W całym okręgu panował spokój i harmonijna współpraca."

okupacja niemiecka II

[darino]

"Do najbardziej tragicznych wydarzeń w Birczy, za czasów okupacji niemieckiej,
należała likwidacja Żydów. W Birczy, jak większości miast galicyjskich,
większość stanowili Żydzi. Oni prowadzili handel, karczmy, i nieraz
wykorzystywali nieświadomość i biedę ludności.
Za czasów Polski, młode żydowskie pokolenie sprzyjało organizacjom
komunistycznym. Czekali oni na bolszewików, a po ich przyjściu stanęli do ich
usług i do pracy w urzędach, szczególnie w dziale finansowym. Niedługo trwały
jednak ich rządy – tylko do przyjścia Niemców.
Niemcy nałożyli na nich wielką kontrybucję, skonfiskowali drogocenności, a
potem zegnali wszystkich do baraków, tam oddzielili młodych zdolnych do pracy i
pognali ich pieszo do Przemyśla. Kto w drodze wystąpił z szeregu – strzelali.
Zarząd gminy wyprowadzili do lasu, na tzw. „Kamienną Górkę”, i tam
rozstrzelali. Po jakimś czasie przybył do Birczy oddział gestapowskiej ochrony,
w hełmach, zagnał Żydów za rzekę Stupnicę, pomiędzy Birczą a Starą Birczą.
Ustawili Żydów w rowach i każdemu z osobna strzelali w potylicę. Grupka
żydowskich dziewcząt, dla których zabrakło miejsca w tych rowach, siedziała na
boku i czekała na swoją kolej. Wyprowadzono je później do lasu i rozstrzelano.
Na wskutek donosów o sprzyjanie Żydom Niemcy zwolnili z wójtostwa Konstantyna
Melnyka, wysłali go do obozu koncentracyjnego. Po pewnym czasie, po
przeprowadzeniu śledztwa, zwolniono go z obozu. Już jednak na stanowisko wójta
nie powrócił. Na jego miejsce wyznaczono Iwana Paszkowskiego, który
współpracował z gestapo. Kiedy raz wracał z Przemyśla do Birczy, na Olszańskiej
Górze do jego sań przysiedli się młodzi chłopcy, skierowali woźnicę w stronę
Cisowej, i tam w lasach Paszkowski i jego woźnica zaginęli.
Gestapo wyznaczyło wielką nagrodę pieniężną za znalezienie wójta, albo
wskazanie sprawców porwania, ale bez sukcesów.
Niemcy zajęli ziemie ukraińskie nie dlatego, aby stworzyć państwo ukraińskie,
ale dlatego, aby mieć „lebensraum” i przechwycić bogactwa naturalne Ukrainy,
przede wszyskim łany złocistej pszenicy.
Inteligencję ukraińską czekał los Żydów, a lud pracujący miał dla nich
pracować, nie mając możliwości uczyć się, najwyżej kończąc szkołę czteroklasową.
Już w Austrii wskazywano mi gospodarzy, którzy mieli polecenia wyjazdu na
Ukrainę, i mieli tam odbierać gospodarstwa ukraińskim właścicielom, i dlatego
Niemcy nie likwidowali kołchozów.
Nie dziwi więc, że wśród Ukraińców zaczął narastać sprzeciw wobec drugiego
okupanta. Niemcy dusili bezlitośnie każdy przejaw tęsknoty do wolności i
rozstrzeliwali lub wieszali masę naszych ludzi. Lesisty teren ziemi
birczańskiej był stworzony do działań Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pokazało
się to najlepiej przy odwrocie niemieckich wojsk ze wschodu, po przegranej
bitwie pod Stalingradem, a najbardziej, kiedy ziemię birczańską bolszewicy na
powrót odstąpili Polsce, i rozpoczęli wysiedlenia ukraińskiej ludności na
wschód. Wtedy ziemia birczańska wypiła czarę goryczy do samego dna, w 1947 roku.
Jeszcze podczas niemieckiej okupacji Polacy zorganizowali Armię Krajową, której
zadaniem było prowokowanie Niemców i terroryzowanie Ukraińców. Oprócz tego
polskie bojówki z własnej inicjatywy napadały, rabowały i terroryzowały
Ukraińców. Front przesuwał się coraz bardziej na zachód. Aktywność polskich
bojówek coraz bardziej wzrastała. W Grabownicy nad Sanem w 1944 roku okrutnie
zamordowano ojca Dmytra Nimyłowycza, proboszcza, pochodzącego z Drohobycza.
Niebezpiecznie było przejść ścieżkami z jednej miejscowości do drugiej. Sam
otrzymywałem listy z pogróżkami. Kiedy w jedną niedzielę pojechałem na
zakończenie roku do przedszkola w Rudawce, to w tym czasie polska bojówka
podeszła pod mieszkanie probostwa i chciała dostać się do środka. Drzwi były
pozamykane, a przelękniona służba skryła się i do domu nie wpuściła. Zmuszeni
byliśmy założyć we wszystkich oknach kraty i żyć prawie jak w kryminale. Front
coraz bardziej się zbliżał. Gościńcem przejeżdżały całe setki wojskowych wozów,
a także liczni uciekinierzy., którzy u nas często nocowali. Coraz bliżej
słychać było huk armat. Prawie cała inteligencja opuściła Birczę. Zostałem
tylko ja i dr Kozij. Przygotowywała się do odejścia także miejscowa policja
ukraińska. Od strony Przemyśla słychać było coraz głośniej salwy
sowieckich „Katiusz”. Wtedy to przyszedł do mnie lekarz weterynarii dr Zajac, i
powiedział, że ja, jako głowa okręgowego Ukraińskiego Komitetu Pomocy,
powinienem niezwłocznie opuścić Birczę."

policja ukraińska

[darino]

Do tej pory myślałem, że policja ukraińska zdezerterowała ze służby niemieckiej
i przeszła do UPA w 1943 roku. Tutaj czytam o policji ukraińskiej w połowie
1944 roku - czy poprzednie moje informacje były blędne, czy też to jakaś inna
policja ukraińska ?

1939

[piotrzr]

Dobrze byłoby skonfrontowac owe relacje z podobnymi co do okresu relacjami
polskimi - co pozwoliłoby wyrobić sobie w miarę szeroki obraz tamtego okresu.
Tu np proponowalbym wspomnienia Władysława dziduszki "Z obcymi i u swoich"
pobliwane w nr 8-9 "Bieszczada" z 2001 roku.
Kierownik polskiej szkoły w Ustrzykach Dolnych opisywal m.in. rok 1939 po
wejsciu Niemców na pobliskich terenach i próby stanowienie ukraińskej
adminitracji :

W Gródku zaczęli organizować się Ukraińcy. Utworzyli Radę Miejską i wybrali
sobie burmistrza. Został nim mój dawniejszy profesor gimnazjalny Maciurak.
Niemcy im nie przeszkadzali, bo cywilnej władzy niemieckiej jeszcze nie było a
wojsko takimi sprawami się nie interesowało.
Udałem się do miasta po przepustkę do Ustrzyk. Urząd ukraiński mieścił się w
budynku starostwa. Dochodząc do rynku zauważyłem na ratuszu ukraińską
chorągiew. Olbrzymie płótno żółto-niebieskie- długie na kilka metrów, szerokie
prawie na dwa metry- zwisało z okienka na wieży ratusza. Wszedłem do biura.W
tym samym pokoju i pod tym samym oknem, gdzie pracował niegdyś mój Ojciec,
siedział dziś ukraiński uriadnik, wydający przepustki. Poznałem go. Był to
Cuniowski, Ukrainiec. Mieszkał koło Barbaki, niedaleko naszego domu. Był ode
mnie młodszy o 2-3 lata. Skończył gimnazjum w Grudku. Słyszałem, że potem
wstąpil do Wojska Polskiego i był zawodowym oficerem w randze porucznika.
Przystąpiłem do niego i poprosiłem o przepustkę do Ustrzyk. Popatrzył na mnie i
widać,że poznał mnie. Ale po rusku spytał o moje nazwisko.Podałem.Wyczuwałem
to,że obydwaj udawaliśmy,że się nie znamy.Ale nie mogłem do niego przemówić po
rusku, bo przecież znaliśmy się i nieraz razem szliśmy do szkoły. (...)
Zaraz na chodniku koło starostwa zobaczyłem nowe „cudo” ; ukraińskiego oficera
w ukraińskim mundurze.Pierwszy raz widziałem coś takiego.Chodnikiem kroczył
powoli, widocznie bez celu, mężczyzna w sile wieku ubrany w szaro-zielony
mundur z szablą przy boku. Na głowie miał rogatywkę ośmiokątną z zółtym guzem
na wierchu i z niebieskim otokiem. Na nim błyszczała złota obszywka, z przodu
złoty „tryzub”.Na naramiennikach niebieskiego koloru miał naszyte złote
gwiazdki. Niebieski mundur był obszyty złotą tasiemką.Na bluzce błyszczały
mosiężne guziki, a przy szabli wisiał niebiesko-żółty kutas.Na nogach miał
rajtki i buty z cholewkami.Wszystkie naszywki na czapce i na mundurze zgrane
były w kolorach „żowto-synym”.Za tym panem oficerem oglądali się Niemcy,
uśmiechając ironicznie.Ja też przystanąłem, aby napatrzeć się i zapamiętać
wszystkie szczegóły tego munduru.Domyslałem się,że mógł to być mundur oddziałów
Petlury albo mundur ukraińskich oddziałów walczących z Polakami pod Lwowem albo
jeszcze mundur „Siczowych striłciw”, którzy na wzór polskich legionów istnieli
pod komendą austriackiego dowództwa w czasie pierwszej wojny światowej.
Ukraińcy spodziewali się,że teraz nareszcie Niemcy dadzą im w
podarunku „samostijną Ukrainu” ,że teraz przyszli ich właśnie wyzwalać”
A tak pisze np o Ukraińcach ustrzyckich w połowie września 1939 :
"Pożniej dowiedziałem się,że w budynku Sokoła koło kościoła stacjonował oddział
Ukraińców.Ukraińcu wszystkich uciekinierów wracających do domu sprowadzali do
Sokoła, przeprowadzali szczegółową rewizję, zabierali pieniądza,żegarki i
bizuterię, jak ktoś miał i przy tym znącali się nad rewidowanymi i nawet
blili.Szczególnie znącali się nad oficerami.A ja miałem przy sobie ksiązeczkę
oficerską"
W relacji Darino wspomnina o losie Żydów birczańskich - warto byłoby poszukać
coś na ten temat na stronach "shtetl-links" - ja znalałem tam np bardzo
obszerną relację dotyczącą historii i losów Zydow z niedalekiego Sambora.
Opisy straszne - i eksponujące niestety niechlubną rolę Ukraińców.
Co do stosunkow Niemcy-Ukraińcy - z wielu źrodeł wiem że Ukraińcy dla Niemców
byli o tyle uzyteczni - jako siła robocza masowo wywożona na tzw roboty lub
jako potencjalne "mięso armatnie".
Stąd też bardzo szybkie rozprawienie się zdzialaczami OUN - rozstrzeliwanymi,
wywożonymi do obozów, więzionymi.
Piszesz o dezercji ukraińskich policjantów - myslę że to zjawisko dotyczyło
bardziej Wołynia gdzie działały wielkie oddziały ukraińskiej partyzantki - na
terenach birczańskich - mogło być inaczej.
Pozdrawiam

"Bieszczad"

[darino]

Bardzo interesujący artykuł. Zastanawiałem się kiedyś nad
prenumeratą "Bieszczada", ale jakoś później mi to umknęło. Kilka razy
korzystałem z artykułów umieszczonych przez "Bieszczad" w internecie - czy ten
również jest dostępny w sieci ?
Liczba Ukraińców wywiezionych na roboty do Niemiec była na pewno olbrzymia, w
wielu pamiętnikach przewija się ten motyw. Zadziwiające, że w wspomnieniach
wielu żołnierzy UPA jest zanaczone, iż przebywali na robotach, po wojnie
wrócili i wstąpili do UPA - nie wiem, czy świadczy to o ich patriotyźmie,
desperacji, czy też pragnieniu zemsty ?
Co do policji ukraińskiej, to w życiorysach większości oficerów i podoficerów
przewija się motyw służby w ukraińskiej policji pomocniczej, z dopiskiem, że
zdezerterowali (jeśli mozna to tak nazwać) w 1943 roku). Póxniej istniały
jednak w dalszym ciągu różnorakie ukraińskie oddziały wartownicze - być może
chodzi o jeden z nich ...
Pozdrawiam !

zbrodnie powojenne I

[darino]

"Dr M. Ilnickij, adwokat, przeniósł się do podbirczańskich wiosek, bo myślał,
że jak w 1939 roku front przesunie się i będzie mógł spokojnie wrócić do domu
do Birczy.
Tym razem przeliczył się bardzo. Aresztowała go polska policja, zaprowadziła do
Wojtkowej, i tam, po straszliwych torturach – zamordowała. Razem z nim
zamordowali Marię Kunik, po mężu Gach.
Jednego z katów, Skrętkowskiego z Leszczawy Dolnej, naszi upowcy złapali,
kazali pokazać sobie groby zamęczonych, wykopali i spisali protokół.
W 1947 roku jeden z członków UPA, którzy złapali tego kata, przybył rajdem z
Polski do obozu uciekinierów w Mittenwaldzie (Niemcy), i o tym opowiedział.
Ci sami, którzy zamęczyli dr Ilnickiego, przechwalali się tym, i
mówili : „Jeszcze chcielibyśmy dostać w ręce Łebedowycza”.
Inżyniera mierniczego Mychajła Olchowego z Birczy Polacy zabili w Kotowie.
Pierwszy zorganizowany napad z masowym mordem Ukraińców przeprowadzili Polacy
na wieś Pawłokomę, nad samym Sanem.
Wieś Pawłokoma, otoczona polskimi wsiami, zachowała prawie jednorodną ludność
ukraińską. Dopiero zaraz po I wojnie światowej, po parcelacji ziemiańskich
majątków, zwiększyła się tam znacznie ilość Polaków. Już za czasów pierwszej
bolszewickiej, a potem niemieckiej okupacji, napadali Polacy na ludność
Pawłokomy, rabowali i zabijali.
Dnia 14 października 1944 roku zabili strzałami z broni palnej Mykołu
Lewickiego, jedynego nauczyciela, organizatora Pawłokomy.
Dnia 3 marca 1945 roku zorganizowali napad na wieś . O godzinie 4 rano, kiedy
ludzie jeszcze spali, polskie bandy z okolicznych polskich wsi otoczyły wieś
Pawłokomę i ze wszystkich stron weszli do wioski. Po drodze bili, zabijali i
zapędzali ludzi do cerkwi. Przywództwo objęli miejscowi Polacy, którzy
pokazywali domy, w których żyli Ukraińcy. W cerkwi ludzi posortowano. Na bok
odstawiono starsze kobiety i kobiety z dziećmi do 4 lat. Wszystkich innych
pognali dwójkami na cmentarz, po drodze niemiłosiernie bijąc. Jednemu z nich,
Iwanowi Karpie, wycięli na piersi krzyż. Zebrano wszystkich dookoła cerkwi. Do
kapłana, który błogosławił mieszkańców Najświętszym Sakramentem,
krzyczeli: „Rzuć to, bo i nam, i tobie tego już nie trzeba”. Na cmentarzu
ustawiali ludzi nad wykopanymi w nocy rowami i rozstrzeliwali, a miejscowi
Polacy ich zaraz zakopywali. Wyprowadzono również z cerkwi kapłana – ojca
Wołodymyra Łemca , pobili go koło cerkwi kołami i cepami, zawlekli na cmentarz
i też zastrzelili. Matka, żona i dzieci proboszcza siedziały w tym czasie w
cerkwi. Trupy pomordowanych w wiosce leżały na ziemi do 28 kwietnia 1945 roku !
Zamordowanych było 324 osoby. Ukraińska ludność Pawłokomy zniknęła z
powierzchni ziemi. Tych, którzy ocaleli, głównie kobiety z dziećmi, popędzono
ze wsi. Kto nie miał siły iść, rozstrzeliwali po drodze.To wszystko nie
przeszkadzało rzymskokatolickiemu księdzu z Dylągowej i jego parafianom starać
się po wojnie o przejęcie cerkwi w Pawłokomie do ich użytku. Władze cerkiewne
nie zgodziły się jednak na to."

zbrodnie powojenne II

[darino]

"Drugi z serii, a pierwszy na ziemi birczańskiej napad, z masowymi mordami,
przeprowadzili Polacy zza Sanu na wieś Berezka, oddaloną 10 km od Birczy. O tym
zdarzeniu opowiada o. Dmytro Sawka, zarządca parafii w Birczy, tak („Swoboda”,
2/3 maja 1959 str. 83, 84) :
„Ogłaszam w 5 tygodniu Wielkiego Postu rekolekcje. Cerkiew całkowicie
wypełniona ludźmi. Prawie cała ziemia birczańska bierze udział w rekolekcjach.
W piątek, po liturgii, zarządzam spowiedź. Spowiadają o. Teodor Sawka z
Brzeżawy, o. Ołeksyj Biłyk z Berezki, dwóch polskich, rzymskokatolickich
kapłanów i ja. Wieczorem polscy kapłani odchodzą do domów, a po ojca Biłyka
przyjeżdża z Berezki jego pani-matka. Nie chciałem ich puścić w nocy do
Berezki, bo wiem, że w domu nie nocują, tylko po parafianach, lecz nie mogłem
przewidzieć tragedii, jaka ich spotka w następny dzień, w sobotę.
Pamiętnej soboty rano, około 5, słyszymy z ojcem Teodorem Sawką terkot
karabinów maszynowych i wybuchy granatów. Szybko zbieramy się z łóżek i
biegniemy do cerkwi. Obok cerkwi zastajemy po prostu „koniec świata”. Wokół
cerkwi pełno dobytku, wozów, krów, a w cerkwi pełno kobiet z dziećmi, które
płaczą i modlą się. Polska banda zza Sanu napadła na wieś Berezka i okolicę. W
samej Berezce banda ta wymordowała ponad 200 osób, ojca Biłyka zarębali
siekierą czy zabili kołem, a jego żonę zastrzelili.”

Taki napad odbył się także na wieś Iskań. W Bachowie zamordowali Polacy
proboszcza o. Anatolija Sembratowicza, w Lipie rodzinę diaka Myrona Hołowy, a w
Leszczawie górnej całą liczną rodzinę diaka Mychajła Hajduka i rodzinę
nauczyciela Stepana Krenta. Jego samego prowadzili do wsi Leszczawa Dolna, po
drodze połamali ręce i nogi i wrzucili do płonącego budynku. Z okrzykiem: „Ginę
za Ukrainę” – spłonął w ogniu.
Ojciec Ihnatij Federkiewicz, wysiedlony na Wschód, był uwięziony prze
bolszewików i zesłany na Sybir w 1947 roku, powrócił i 28 października 1963
roku zmarł na ziemi samborskiej.
W Jaworniku Ruskim ludnośc ukrywała się w wykopanych jamach i tam skrywała swój
dobytek. Dookoła wioski wystawiano straże. Kilka razy polskie bojówki próbowały
wedrzeć się do wioski, ale ludność zawsze je odpędzała. Do czasu aż pojawili
się z wielkimi siłami, przed którymi nie można było się obronić. Zaczęły się
pobicia, morderstwa, rozboje, podpalenia.
W końcu zaczęli wdzierać się do cerkwi. W progu zastąpił im drogę ojciec
Mychajło Wołoszyn, proboszcz, z okrzykiem: „Chyba po moim trupie wejdziecie do
cerkwi”. Bojówkarze pobili ciężko kapłana, odsunęli jego ciało na bok, bo
myśleli, że go zabili, i weszli do cerkwi, zbeszcześcili ją, porozrzucali Św.
Sakrament po posadzce cerkwi, a ich komendant wyniósł czaszę na dwór, nalał do
niej wódki , i wypił na cześć Stalina.
Bojówkarze kwiatami z cerkiewnych obrazów dekorowali konie, okryli je obrusami
i innymi materiałami cerkiewnymi, i robili procesję po wsi.
Wskuek pobicia ojciec Wołoszyn zmarł."

Stepan Krenta

[upowiec]

www.infoukes.com/upa/series01/vol30.html
"With the arrival of the Soviet power, Stepan and his brother Volodymyr, with
the help of Stepan Krenta, a teacher from the village of Lishchava Dolishna who
was Inspector of Schools, assumed teaching positions in a Public School in the
village Kuzmyna in Bircha region. At the same time, Stepan continued his
conspiratorial activities as a Sub-raion leader.

It was here that he married Maria Pysh (15 September, 1921-7 September, 1963),
a village girl (married by Rev. Fedukevych in Krenta's house in Lishchava
Dolishna."

Szukam dalej, bo gdzieś już czytałem o męczeńskiej smierci Stepana Krenty, ale
nie mogę sobie przypomnieć gdzie ?!

zbrodnie powojenne III

[darino]

"Bolszewicko-niemiecki front przesunął się dalej na zachód. W miasteczkach i
polskich wsiach powstawały silne bojówki. Do nich przyłączali się bolszewiccy
partyzanci, wysłani po to, aby napadać na ukraińskie wioski, więzić inteligencj
ę i młodzież, i likwidować ją fizycznie.
Katowali oni kobiety, dzieci, starców, rabowali mienie i wywozili do swoich
wiosek. Do takich miejscowości należała Bircza, Leszczawa Dolna, Kuźmina,
Dylągowa, Borownica, jednym słowem miejscowości z przewagą ludności polskiej.
Borownica, wieś otoczona dookoła lasami, położona w dolinie, otrzymała broń od
polskiego wojska w 1939 roku. W tej wiosce rozbroił się cały polski pułk.
Zebrali też broń z naszych wiosek, zorganizowali bojówkę z 300 ludźmi, w ty,
oddział AK liczący 30 osób i Milicję Obywatelską liczącą 70 osób. Prawie
każdego rana napadali oni na okoliczne ukraińskie wioski, zabijali młodych
chłopców, katowali dziewczęta, zabierali dobytek i wieźli do swojej wioski. Ich
działaniami dowodził bolszewicki partyzant „Ślepy”.

Na to wszystko nie mogła patrzeć bezsilnie ukraińska wieś. Zaczęto tworzyć
samoobrony. W tym dziele pomagają członkowie UPA. Oni gromadzą młodzież, szkolą
ją w partyzantce. W lasach budują podziemne schronienia – bunkry, pomieszczenia
dla szpitali, zaznajamiają młodzież z różnymi rodzajami broni, ściągają broń i
amunicję.
Chłopcy po wsiach mają trzymać nocne i dzienne warty. Wieczorem spotykają się
na szkoleniach, w dzień rozchodzą do swojej pracy. Na wypadek alarmu mają
spotykać się w umówionym miejscu. Coraz więcej młodzieży wstępuje w szeregi
UPA. Każdy chce mieć broń. Dziewczęta mają opiekować się rannymi, prowadzić
zwiad i ostrzegać przed pojawieniem się polskich bandytów. Zajmują się też
praniem i naprawą bielizny, organizują zaopatrzenie.

Wraz z ożywieniem naszego podziemia, wróg zaczął organizować wywiad, wysyłać
agentów, zwiadowców, enkawudzistów. Przychodzili oni z różnymi sprawami:
szukali koni, kupowali krowy, wracali niby z frontu, lub z więzienia.
Bolszewicy w tych sprawach byli doskonałymi specjalistami.
Przeciw UPA wysłano oddziały wojska. Rozpoczęły się zawzięte walki. Jedna z
większych bitew odbyła się pomiędzy Leszczawą Górną a Łomną. Bolszewikom
pomagały polskie bojówki. O tym wydarzeniu napisano dokładnie w książce jednego
z uczestników tego boju, Stiepana Chrina, „Kriż smich zaliza”, dlatego nie będę
opisywał go obszernie.
Jednym z ważniejszych zadań, jakie otrzymała UPA, była likwidacja umocnionego
gniazda, z którego prowadzono napady na ukraińską ludność – Borownicy, dnia 20
kwietnia 1945 roku.
Wszystkie okoliczne ukraińskie wioski wyszły po tym boju na pola z procesjami,
chorągwiami i krzyżami, dziękując Bogu że uwolnił ich od tego gniazda terroru.
Rozgromienie najsilniejszej polskiej terrorystycznej i rabunkowej bojówki na
ziemi birczańskiej wywołało popłoch wśród polskich szowinistycznych elementów.
Polskie wojsko, które przybyło na drugi dzień na miejsce boju, zabrało całą
ludność Borownicy z sobą.
Po rozgromieniu polskich bojówek z Grąziowej, Dobrej, Borownicy, Leszczawy
obszar nad Sanem był uwolniony spod polskiej kontroli. Powstała tu „Powstańcza
Republika”.
Skutek był taki, że polska AK musiała spotkać się na rozmowach z UPA, wskutek
których polskie podziemie otrzymało zgodę na przechodzenie, pod nadzorem,
ukrainskiego terytorium, samo natomiast powstrzymało akcje przeciw ukraińskiej
ludności cywilnej."

[piotrzr]

Pytanie - czy to ciąg dalszy wspomnień birczańskiego parocha ?
Widzę że cytowane teksty dają odpowiedź na kiedyś stawiane tu pytania - a
nawet "korespondują" z linkowanymi tu materiałami IPN
Gratuluje wytrwałości w poszukiwaniach :)

tak, to ciąg dalszy !

[darino]

Z tym, że jak sam napisał musiał wyjechać w czasie wycofywania się armii
niemieckiej (był przewodniczącym Rady Samopomocy regionu birczańskiego).
Dalsze dzieje oparte są (jak zrozumiałem) na opracowaniach publikowanych na
emigracji oraz na opowieściach świadków.
Niestety to prawie koniec wspomnień - jeszcze 2-3 posty.
W następnej kolejności zamierzam zająć się dokończeniem tłumaczenia wspomnień
Iwana Olijara - "Kuma", publikowanych w wątku "Sufczyna".

Wielkanoc 1945

[darino]

"O warunkach, jakie panowały w tym czasie na ziemi birczańskiej, możemy
dowiedzieć się z cytowanej już tutaj opowieści „Welikdeń w lisach
Birczanszczyny”:
„W Wielką Sobotę 1945 roku o godzinie 8 rano jadę poświęcić paski i inne
produkty, jakich jeszcze nie zrabowali Polacy, u parafian. Najpierw wyruszyłem
do Berezki, do której wcześniej trudno i niebezpiecznie było się dostać, aby
odwiedzić nieszczęśliwych niedobitków ukraińskich i bodaj zaopiekować się
wspólna mogiłą, w której spoczął ojciec Biłyk, ze swoimi 200 parafianami i żoną.
I, o dziwo. Jakiś 1-2 kilometry za Birczą spotykają mnie stojący po obu
stronach drogi żołnierze UPA. Uzbrojeni są od stóp do głów w karabiny
maszynowe, automaty, niemieckie granaty ręczne i małe polowe armatki.
Przyjeżdżamy do Berezki. Obok cerkwi pełno ludzi z okolic i powstańców. Broń
powstańców stoi w cerkiewnym ogrodzeniu w kozłach. Wchodzę do cerkwi i wyciągam
spod stołu Najświętszy Sakrament i całe wyposażenie cerkwi, które parafianie
wcześniej schowali, chroniąc przed zniewagą i zniszczeniem przez polską bandę.
Rozpoczynamy Mszę Swiętą z obchodzeniem dookoła cerkwi. Na „Chrystos Woskres”
grzmią karabiny ukraińskich powstańców. Podczas obchodzenia cerkwi krzyż i
chorągwie niosą powstańcy, natomiast Płaszczenicę czterech siwowłosych starców.
Po mszy następuje błogosławienie darów. Najpierw proszą mnie powstańcy, abym
poświęcił ich paskę, którą mają przygotowaną na stole obok cerkwi. Potem święcę
paski wszystkich wiernych. Po święceniu następuje obok cerkwi prawdziwa
ukraińska Wielkanoc pośród radości i łez. Wszyscy całują się, obejmują i życzą
sobie wszystkiego najlepszego, potem zasiadają za stoły i dzielą się święconym
jajkiem.
Do mnie podchodzi komendant oddziału, całuje się ze mną, dzieli święconym
jajkiem, a potem składa życzenia narodowi ukraińskiemu na Nadsaniu, Zakierzoniu
i na całej Ukrainie, i życzy przertwania niedoli i doczekania do wskrzeszenia
Ukrainy.
Po zakonczeniu tej „urzędowej” części, odjeżdżam święcić paski do Woli
Korzenieckiej, Rudawki i do Kotowa. Wszędzie jest tak samo, jak w Brzusce.
Wracając wieczorem do Birczy, powstańcy zaręczają mi, że Bircza przez święta
jest otoczona przez powstańców w odległości 1 kilometra, i jeśli padłby w
Wielkanoc w Birczy choć jeden strzał, to wkroczą do miasta w celu ochrony
parafian.""

Wielkanoc 1945 II

[darino]

„W niedzielę wielkanocną 1945 roku służyłem w Birczy o godzinie 6 rano z uwagi
na bezpieczeństwo parafian. Cerkiew była całkowicie wypełniona parafianami i
wiernymi z bliższych okolic. Poprzychodzili nawet ludzie z Berezki. Święcenie
pasek i wszystkie msze przebiegły spokojnie. W wielkanocny poniedziałek
odprawiałem mszę w Rudawce, a we wtorek w Kotowie.
I w Rudawce, i w Kotowie były tłumy wiernych i powstańców i w cerkwi, i dookoła
cerkwi. Obok cerkwi, w ogrodzeniu, stała broń ustawiona w kozły, podczas
obchodzenia cerkwi chorągwie i obrazy nieśli tylko powstańcy. Po mszy
tradycyjne spotkanie z parafianami i powstańcami przy zastawionych koło cerkwi
stołach, z przemowami dowódców, powstańców, parafian.
Dowódcy czytali pod cerkwią specjalną odezwę z okazji świąt wielkanocnych, w
której zachęcano do wytrwania na miejscu, i do walki z polskim i sowieckim
okupantem Ukrainy, i wyrażano wiarę w odrodzenie Ukrainy od gór Karpat i
przełęczy Beskidów na zachodzie do rzeki Don na wschodzie, i od błot Prypeci na
północy do Morza Czarnego.
Po zakonczeniu świętowania odprawiłem w Rudawce i Kotowie Panachydy za
poległych bohaterów-powstańców i poświęciłem ich groby.
Z Bożą pomocą wytrwałem jeszcze jakiś czas w Birczy, potem przeniosłem się do
Krajnej, a potem przy pomocy UPA do rodzinnych Kniażyc.
Do Birczy już nie wróciłem. Również polscy kapłani po napadzie na Berezkę
porzucili Birczę, i już do niej nie wrócili.
Kapelanem oddziałów UPA, jakie walczyły na ziemi birczańskiej, był ojciec Wasyl
Szewczuk, proboszcz z Piątkowej, znany pod pseudonimem „Kadyło”. Udał się on z
rajdem UPA na Zachód. Na Słowacji zachorował. Opadłszy z sił, zatrzymał się u
słowackiego kapłana. Znalazła go tam słowacka policja, i na podstawie umowy z
1947 roku odała go Polakom, którzy uwięzili kapłana w więzieniu w Rzeszowie, a
następnie skazali na karę śmierci, którą wykonano.”


Na tym kończą się wspomnienia dotyczące Birczy – niedługo zacznę tłumaczyć
inne !

ojciec Wasyl Szewczuk - "Kadyło"

[darino]

www.ipn.gov.pl/repres/Szewczuk_Wasyl.pdf

z wspomnień Iwana Olijara "Kuma"

[darino]

"Idziemy już przez Słowację trzeci dzień. Nie mamy żywności. Wielu żołnierzy
jest osłabionych. Wreszcie na czwarty dzień napotkaliśmy na pastwisku
pastuchów, i od nich dowiedzieliśmy się, że niedaleko jest wieś Jabłonka.
Dowódca rozkazuje wyznaczyć po dwóch żołnierzy z każdego roju i wysłać do wsi
po żywność. Niedługo wrócili oni z mąką, z której nasi kucharze zaraz ugotowali
mamałygę. Od razu zrobiło się weselej.
Kiedy się sciemniło, straże doniosły nam o zbliżaniu się wojska. Pierwszą naszą
myślą było, że to sotnia "Chrina", jednak okazało się, że to pluton słowackiego
wojska. Zatrzymaliśmy ich, i bez żadnych trudności dogadaliśmy się. Dowódca
plutonu powedzial nam, gdzie i w jakiej sile kwateruje wojsko, oraz rozkazał
swoim żołnierzom, aby zaopatrzyć nas w amunicję. Pożegnaliśmy się. Oddaliwszy
się, Słowacy rozpoczęli w lesie silną strzelaninę, aby mieć wytłumaczenie,
dlaczego stracili amunicję. Ich poczynania były dla nas jasne - nie lubili ono
Czechów, a sprzyjali nam.
Jeszcze tej samej nocy przeszliśmy główną szosę,rzekę, i weszliśmy w następny
las. Na postoju do komendanta "Hromenka" podszedł ojciec "Kadyło" i poprosił o
zezwolenie na oddalenie się z oddziału, z nadzieją, że kapłan z pobliskiej
wioski pomoże mu z pomocą innych kapłanów dotrzeć do Niemiec. Komendant
najpierw nie zgadzał się, ale ponieważ ojciec nalegał, w końcu wyraził zgodę.
I tak poszedł nasz ojciec, i już nigdy nie wrócił.
Został zatrzymany i przekazany Polsce."

[dymek25]

Wsie Boguszówka i KOrzeniec leżące tuż obok Birczy stanowiły wyspy starego osadnictwa polskiego na zdominowanym przez ludność ruska Pogórzu Przemyskim.
W 1921 roku Boguszówkę zamieszkiwało 233 mieszkańców w 42 domach, w tym: 214 rzym., 7 grek., 12 mojż., Korzeniec 767 w 146 domach, w tym 670 rzym.67 grek., 30 mojżesz. Parafie rzymsko-kat. założyli w 1478 roku Jan i Rafał z Humnisk.
Źródło:S.Kryciński:Przemyśl i Pogórze Przemyskie.Przewodnik.1997

"Birczanszczina 1914

[piotrzr]

Myslę że ciekawym przyczynkiem do pociągnięcia tego wątku będa fragmenty
wspomnien zaczerpniete z dzinników talerhofskich - ciekawego dokumentou
publikowanego na internecie . Dzisiaj fragment dotyczący powiatu dobromilskiego
( w moim ułomnym tłumaczeniu) :

"Powiat dobromilski 1914
Z miejscowej inteligencji (ukraińskiej) z początkiem wojny nie ostał się prawie
nikt.
Ogólnie Austriacy aresztowali w Dobromilu 41 osób. W tej liczbie aresztowali
miejscowego proboszcza ojca Włodzimierza Łysaka, sekretarza miejskiej rady
Piotra Ciechanowskiego i adwokata dr Mirosława Ilnickiego.
Ciekawe, że aresztowali także starostę powiatowego Polaka Jozefa Lange, za to,
że wstawiał się i był przychylny osobom podejrzewanym o rusofilstwo i poddawanym
represjom w jego powiecie.
Ogólnie w powiecie dobromilskim, jak wszędzie indziej, nie obeszło się bez
egzekucji i rozstrzelań ruskich mieszkańców powiatu.
Centralnym miejscem dla tych egzekucji była wieś Kuźmina. Tutaj przywożono
aresztowanych na całym obszarze i tu ich wieszali. Szubienice były urządzone
bardzo prosto. W ścianę jednego z domów było wbitych rząd żelaznych haków, na
których były wieszane nieszczęście ofiary. Ogólnie egzekucjami objęa)to tu 30
osób, w tej liczbie 20 z samej Birczy.
Wśród uśmierconych w ten sposób udało się rozpoznać czterech włościan ze wsi
Trzcianiec- Kasjana Matwieja, Eustachego i Iwana Klimowskich oraz pastucha Dudę.

We wsi Kwaszenia austriacki oficer zastrzelił Pawła Korostańskiego za to, że nie
potafił wskazać mu, w którym kierunku odjechali rosyjscy zwiadowcy."

[darino]

Bardzo interesujące. Ciekawe czy adwokat Mirosław Ilnicki był jakimś
krewnym "naszego" birczańskiego adwokata Mychajła Ilnickiego, zamordowanego po
wojnie przez milicjantów ?
No i ten interesujący przyczynek do historii Kuźminy ...

[michoonek]

Ciekawy pamiętnik. Czysą jakieś inne pamiętniki na temat Birczy ?

[stary-pierog]

Nie sympatyzuję wprawdzie z Ukraińcami, zdecydowanie nie, ale dobrze jest sobie poczytać, jak to było u nas kiedyś, jak sąsiad z sąsiadem żyli sobie za pan brat mimo różnego pochodzenia. Niestety, każda wojna wybucha przez władzę, a cierpią niewinni ludzie. Tak też było i tutaj, tereny przygraniczne zawsze stanowiły kośc niezgody, każde z państw chciało je wydrzeć dla siebie... o takich ciepłych stosunkach jak dawniej można sobie tylko pomarzyć. I wychodzi, jak bardzo w tamtych latach dominowali w Birczy ludzie pochodzenia ukraińskiego. O tej znaczącej przewadze nie wiedziałem.

[stary-pierog]

Jestem uradowany z powodu tego, co tutaj przeczytałem (mało do tej pory znana historia Birczy i ludzi, którzy tu mieszkali). Ale że nie czytałem każdego z postów i nie jestem pewien czy ktoś już o to pytał, to pytam: Jak trafiliście na tę wspaniałą książkę i czy nigdy nie była publikowana w Polsce? Zgaduję, że nie była.

książka Iwana Łebedowycza

[darino]

> Jestem uradowany z powodu tego, co tutaj przeczytałem (mało do tej pory znana h
> istoria Birczy i ludzi, którzy tu mieszkali). Ale że nie czytałem każdego z po
> stów i nie jestem pewien czy ktoś już o to pytał, to pytam: Jak trafiliście na
> tę wspaniałą książkę i czy nigdy nie była publikowana w Polsce? Zgaduję, że nie
> była.

Kiedyś, szukając informacji o historii Birczy, zobaczyłem, że ktoś o nazwisku Łebedowycz napisał w języku ukraińskim jakąś książkę o Birczy. Zainteresowałem się tą osobą, i okazało się, że ksiądz Łebedowycz był proboszczem w Birczy i dziekanem birczańskim. Napisałem do dwóch osób w USA, w tym do mojej kuzynki, i obie osoby przysłały mi ksera tej broszury. Przetłumaczyłem większośc informacji z książki, i umieściłem tu na forum. Dodam, że kilka tygodni temu skończyłem tłumaczenie całej książeczki na język polski, i jest możliwe, że ukaże się drukiem jeszcze w tym roku.

[mund-ek55]

Będę wdzięczny za informację jak już się ukaże i gdzie będzie dostępna.

[darino]

> Będę wdzięczny za informację jak już się ukaże i gdzie będzie dostępna.

Oczywiście. Na razie nie mam żadnych informacji, tylko przetłumaczyłem tę książeczkę, natomiast reszta należy do wydawcy.

[non-b]

Szanowni Państwo, którzy przeczytali słowa ks. Łebedowycza. Proszę pamiętać o podstawowej krytyce źródła, i - co szczególnie ważne - o ukraińskiej, subiektywnej perspektywie. Ks. Łebedowycz był ukraińskim patriotą- nacjonalistą, stąd zakradły się do publikacji przekłamania.