Nasze legyndy i bojki

[ballest]

Tu cos napisane kedys przez Szwagra:

"Biouo dama ze starego zomku we Szauszy

Szausza to je jedna ze wsiow kere lezom niydaleko ode Glywic i kero mo tysz
jedna swoja legynda, kero sie potym zresztom w zycie obrucioua.
Bouo to downo tymu jak jeszcze "Pony" ze Szauszy we starym zomku miyszkali.
Zomek tyn postowiyli we roku 1781 a juz niydugo potym straszoua tam ta biouo
dama. Niykere niychcieli wierzyc ize ona tam naprowdy miyszko, tym sie ona
tysz zowdy za kara pokozywaua i ich straszoua. Bou roz dwiesta lot tymu jedyn
francuski oficyjer kery we tych napoleonskich fojnach trefiou do szauszy i
tam
miou spac. Tyn Francyjok za pierona niychciou wierzyc we ta "biouo dama" i
sie
podsmiywou kej mu o niyj rozprowiali przi jodle. Kej juz se pojod to poszou
do
odniego izby we tym starym zomku i chciou sie prawie legnonc, a tu naroz
drzwiyza sie roztwiyrajom i stowo we tyj izbie tako biouo mara. Ta mara to
boua ta biouo dama, a miaua na gowie taki biouy caun, choby gardina, i
obleczono boua blank coukym po biouymu. Tyn francuski oficyjer zaro uapsnou
pistoula i szczelou we nia, ale kula ino sie pokulaua po izbie i legua kole
klajdu od biouyj damy. On, tyn Francyjok, juzas nic ino za szabla uapsnou i
chciou niom machnonc, ale naroz mu sie ino gryf we rynce ostou, a szabla
lezaua juzas, tak jak kula od pistouli tysz, kole biouyj damy. Francyjok sie
zrobiou blady jak kyjza i sie obalou, bo dostou hercklekotow i hercszlagu.
Potym to ino policmajstry i syndzie wynodli ize to niy boua zodno mara ino
pokojowka ze zomku kero chciaua dac nauczka tymu wojokowi ze Francyji. A boua
ona tako szprytno i wysu'a przodki proch ze pistouli i rozmontowaua tysz
szabla kero Francyjok ostowiou lezec we izbie.
Tak to je ze niydowiarkami, kere niywierzom we mary i "bioue damy". Tyn zomek
mogecie se obejzec na obrozku kery namalowou inkszy wojok we 1810 roku,
kerymu
bouo Höcker i kery go namalowou tak coby bouo widac i okno ze tego cimra we
kerym miyszkou tyn wojok ze Francyji. Potym postowiyli we Szauszy nowy zomek
i
jakos sie ta "biouo dama" stracioua. Mozno sie jyj tyn nowy zomek wiyncyj
podobou i sie tam przekludzioua, pieron wiy. "

[rita100]

Białej Damy już nie ma , a zamek ?

[dede99]

Zamek jest i podobno swiyzo ,,wyremontowany"

[szwager_z_laband]

tego starego juz nima, tera je tam nowy zomek.

A sam mom do wos blank nowo/staro legynda, a raczyj jeszcze jedna wersja o
diobelskim kamiyniu. Tym razym ale w nawionzaniu do Toszka:)

Diobeski kamiyn ze Toszka

Wiycie kaj je we Toszku zomek? Ja na zicher wiycie, a tera se przipomniec
musiscie kaj som stare wauy obronne. Tosz zaroski kole nich je tako sztrasa, co
za Niymca jeszcze mianowali Burgwallstrasse. Kedys miyszkou we niyj jedyn
stolorz, kerymu bouo Cichy. Prziszou na nasze ziymie kedys czas biydy, i tymu
stolorzowi tysz szuo blank ale to blank zle, juz niy wiedziou jak mo wyzyc.
Cichy dugo myslou co mo zrobic coby wylys ze biydy, a jak juz niy widziou
zodnego wynscia to se pomyslou, ize mozno dziobou mu ino pomoc moge, i tak
zaczon kombinowac jak tego dziobua znonsc. Poszou roz kole dwanostyj we nocy do
lasu i blank zadnymi przeklynstwoma wouou na dziobua. Za piyrszym razym nic
sie niy pokozauo, we drugo nocka gynau tak samo, ale jak czeci roz we nocy to
samo sprobowou, a boua to prawie nocka przed swiyntym Zwiastowania Maryi, to
naroz gynau jak pizuo dwanoscie na wiezy we Toszku, zrobiou sie pieronowy
wiater. Niy ino wiater ale sie zrobiou, naroz paczy a coroz blizyj ku niymu
kulo sie ze daleka fojer, tak choby sroge kouo co sie poli. Wiela niy czekou a
tyn fojer zaczimou sie tam kaj on stou i czekou na dziobua. Cichy ale sie niy
wystraszou, a kole niego zrobiouo sie naroz cicho, co ani niy bouo suychac
lisci na drzewach. Cichy za to zaczon godac a jak sie ino odezwou to tam kaj
przedtym widziou fojer, tera stanou przed nim prawdziwy dziobou. Stolorz Cichy
zaczon prosic dziobua coby mu pomog, a tyn mu na to padou, ize mu pomoge ale
musi za to dostac za czi lata od niego duszyczka. Cichy podpisou swojom krwiom
cyrograf i stanouo na tym, co za czi lata odniego dusza bydzie nolezec do
dziobua. Od tego czasu Cichymu szuo richtik dobrze i bou coroski to bogatszy.
Prziszou ale tyn czeci rok, i stolorzowi coroz to wiyncyj zol sie robiouo i
stracha dostowou, bo wiedziou co dziobou sie przeca o swoje upomni. Tak
prziszou Cichy ku tymu coby sie poradzic u jakegos poboznego czuowieka, mozno
znod by sie do niego jeszcze jakis ratunek, pomyslou. Jak pomyslou tak i
zrobiou, a za rada usuyszou, ize mo mocka piynindzy biydnym porozdowac, a kole
zomka we Toszku mo postowic kloster/klasztor. Piyniyndzy porozdowou biydokow we
Toszku a i kloster juz obsztalowou jak sie nolezy. Gynau jak skonczou sie czeci
rok dziobou prziszou do stolorza Cichego, ale merknou jak tyn go wycwancigowou
i ze zuosci wzion richtik srogi jak skaua kamiyn coby ciepnonc na dom od
Cichego. Jak ale chciou ciepnonc to tyn kamiyn mu sie wyslizg ze rynki, gibko
jeszcze kopnou go ze coukyj siouy nogom, ale kamiyn niy poleciou tak jak miou i
sleciou we lesie pod Toszkym, tak ze zodnymu nic sie niy stauo. Tego klasztoru
ale juz niyma, bo roz jak wojoki wlezli do Toszka to go zbulyli. A mozno zyjom
jeszcze we Toszku ludzie co wiedzom kaj tyn klasztor stou i mozno nawet bydom
sie one minowac Cichy abo jakos tak podobnie(?), pieron wiy ...

[rita100]

:) Tylko pomalutku zamieszczajcie , bo czytanie jest powolne.
a jeszcze praca czeka.
I mam prośbe , tytuł legendy zamieszczajcie w temacie , latwiej jest odnależ .

[ballest]

Laband tak tera myslam, klaj je najblizszy las kolo Toszka ?

Tera wiym jak se do Barglowki jedzie!

[szwager_z_laband]

a jo sie zastanawiom eli to niy idzie ino o zaadoptowanie naszego
glywickego "kamiynia" na poczeby Toszka(?)

Dyc pamiyntom ize tym kamiyniow kery je np we parku Zakanauym(Stare Laband)
tysz ludzie ze Laband wziynli i zrobiyli mu z tyj geszichty ze Sobiszowic swoja
wuosno - pamiyntom jak jeszcze moja tanty mi ta "bojka" opowiadaua :)

[ballest]

To je tysz mozliwe, ale najwiyncy bojek bouo uo utopkach ;)

[rita100]

Czyli dalej poszukujecie diabelski kamień z Toszka ?
Przydałby się tu zespół archeologiczny ;)))
Kamienie są wieczne , musi tam gdzieś być ;)

[ballest]

Ty nie bouo kedys jakymis diobuowi Rita na imie ;) ???

[szwager_z_laband]

:))

Rita obejz se jak wyglondo tyn ze tyj glywickyj legyndy naprowdy:

www.gliwiczanie.pl/Reportaz/las_lab/las_lab_01.html

a sam inksze z wersji tyj legyndy do przipomniynia:

schlesien.nwgw.de/46x5x0.xhtml
schlesien.nwgw.de/34x5x0.xhtml
O srogim kamiyniu ze lasa kole Laband

Downo tymu we Pyskowicach we jednyj gospodzie suepali razym dziobou i jedyn
gospodorz. Tyn gospodorz juz bou couki czerwony ze suepania po gymbie, a tyn
dziobou aze modry kichol dostou od gorzouy. Tak suepali i przi tym suepaniu tyn
gospodorz obiecou dziobuowi ize oddo mu swoja duszyczka jak tyn przitargo taki
jedyn srogi kamiyn’ ze kole Rybnika aze do Pyskowic. Warunek ino bou taki ize
tyn dziobou szafnie to od dwanostyj we nocy do czasu jak bydzie suychac rano
piyrszego kokota. Dziobou zaroski na to przistou a tegogospodorza zaro zaczon
strach chytac, i jak wyloz ze gospody to gibko poszou do Nowyj Wsi (Neudorf)
przi Glywicach i padou wszysko odniego kamratowi, kery obiecou ize mu pomoge.
Obgodali se oba ize jak tyn dziobou bydzie tyn kamiyn targou kole Glywic to go
wystrachajom tak coby mu tyn sleciou na ziymia, a wystrachac’ go wystrachajom
tak co kokotowi wyrwiom piyrza coby zaczon pioc’. No tosz we doma od tego
kamarada, a miyszkou on tam kaj potym Neudorferstr. trefiaua sie ze
Germaniaplatz(ym) juz wszysko narichtowali coby ino to klapuo, kokota czimali w
klotce coby za niym niy lotac’, a ta klotka postowiyli we kole okna. No tosz
kej tyn dziobou, couki zgrzony i zadychany, szou tam ze tym matnym kamiyniym,
to tyn kamarad wyrwou piyrze kokotowi ze ogona a tyn zaczon pioc’ choby mu
couke piyrze i jeszcze co inkszego wytargali. Tak tyn dziobou przegrou odnich
weta, i ze zuosci ciepnou tym kamiyniym we tyn dom kaj bouo suychac’ tego
kokota. Kamiyn niy trefiou jak miou i po drodze przihaczou we wieza od starego
koscioua we Szobiszowicach, ale poleciou konsek dalyj i sleciou we lesie kole
Laband. Jak tyn kamiyn rombnou o ziymia tak sie rozleciou tysz na wiyncyj
myn’szych kizlokow a te sie poroslotywauy i lezom do dzisiej jak pociepniynte
po coukich polach kole Laband. Nojwiynkszy konsek ostou sie we tym lesie kole
Laband i godajom na niego do dzisiej „diobelski kamiyn”, a wieza ze starego
kos’cioua we Szobiszowicach je do dzisiej myn’szo po tym jak tyn kamiyn jom
trefiou i zbulou.

Germaniaplatz - Plac Piastów


Neudorferstraße – ulica Boh. Getta Warszawskiego


Szobiszowice – Petersdorf - Sobiszowice

[rita100]

U nas diabły nazywają się klobuki lub kołbuki ;)
No to się wczytuje.
Wyjatkowe szczęście mam dzisiej z czasem

ps

[szwager_z_laband]

a to je kamiyn we starym parku we Laband(Zakanauym) - tyn kamiyn podobno
wyciogli na wiyrch jak budowali kanau, ale ludzie ze Zakanau niydugo potym juz
przerobiyli legynda ze sobiszowic na "Zakanau" i juz tyn dziobou ciepou
kapiyniym we wieza ze starego kosciouy Zakanauym


to je stary kosciou Zakanauym:

zeus.polsl.gliwice.pl/~wojsl/woj_slaskie/m_gliwice/Labedy/nmp1.jpg
zeus.polsl.gliwice.pl/~wojsl/woj_slaskie/m_gliwice/Labedy/nmp.jpg
a to je tyn kamiyn w parku:

zeus.polsl.gliwice.pl/~wojsl/woj_slaskie/m_gliwice/Labedy/glaz.jpg

[ballest]

No to tyn kamiyn tam richtig lezy, a jou myslou to je bojka!

[rita100]

Ten wątek najbardziej mi odpowiada, tylko jest dużo czytania - ten kopany
kamień przez diabełka powinien miec tabliczkę z legendą. Fajne są też zdjęcia i
krajobraz prawdziwie utopcowy.

Ballest, masz juz obiekt do zwiedzania - diabelski kamień ;)
Laband , a Ty widziałeś na żywao ten kamień ?

[szwager_z_laband]

niy, bo tyn teryn bou za moich czasow terynym wojskowym, i chba jeszcze dzisiej
niy idzie tam za ajnfach wlys

ps

tukej bydymy musieli poprosic nojlepiyj Margotka o aktualne dane :)

Margotko je zes sam? - hu,hu!!!

:))

[ballest]

RITA, czy jou w twoich uoczach DIOBLYM je ?

[rita100]

ogladam bardzo dokładnie , przez to pomalutku atek idzie , ale takie rzeczy to
nic na szybkiego i jeszcze musze sobie tłumaczyć.
"Zaczon ryczec jak to dziobuy majom moda, i kopnou we odniego kamiyn tym
konskim kopytym. Kamiyn od dziobua leciou bez luft i doleciou aze do lasa kole
Laband. Tam lezy do dzisiej i do dzisiej idzie na nim se oglondnonc odcisniony
slad od kopyta."

Rózne watki tych legend macie , tak jak wszyscy,zdresztą ludzie przenosząc sie
z miejsca na inne miejsce zabierają także ze sobą legendy i tak legendy
warmińskie również zawędrowały ze Ślaska.

"majsterr ja potrrafie to zrrobic , tylko po smierrci musisz mi twojom
duszyczke oddac, rrr..." . Majster sie zgodziol , ino pod jednym warunkym , co
do dwonostyj wieza bydzie stoc gotowo . A jak niy , to "po ptokach" ze duszom
do dziobla . Dziobol se mysli , "toz mom cie duszyczko , rrr" i wzion sie do
roboty . Kosciol bol prawie colki skonczony ino ostatnio cegla jeszcze
zostala , kero mondry majster polol przodki swiynconom wodom . Spociol sie
dziobol i zrobiol blank czerwony ze zlosci , a cegly i tak niy umiol chycic .
Tak tyz dwonasto godzina prziszla . Wieza niy bola gotowo , a dziobol ze zlosci
wzion i kopnol kamiyniym we kosciol , ino za dobrze niy trefiol , to tyz
kosciol sie ostol , choc niy colkiym taki jaki miol byc . Kamiyn , kery tyn
dziobol kopnol , sleciol we labyndzkim lesie i idzie jeszcze dzisiej obejrzec
na nim slad nogi od dziobla . Majster zol dugo , szczynsliwie i bol szanowany ,
a ludzie dugo go spominali we colkich Sobiszowicach , Gliwicach a nawet we
Starych Labyndach , skond je pol mojyj familii . Tego dziobla idzie jeszcze
spotkac na colkim Gornym Slonsku . A poznocie go po tym , co dalyj kuleje od
tego kopniyncia w kamiyn . To je wszysko zywo prowda .

Meg_s, czy Laband czasmi nie kuleje, a może Ballest ? ;)))(tak sobie żartuje)
www.gliwiczanie.pl/Reportaz/las_lab/las_lab_01.html
Tu jest ten kamień - ale wiecie co, jestem zachwycona krajobrazem, niesamowita
wyprawa, bajeczna, natura, woda, las , komary i kleszcze. Raj , faktycznie raj.
Wspaniałą sobie wyprawę zrobiliście. Ja w byłam w Ojcowie, duzo kamieni sie
naoglądałam, ale ten Wasz diabelski kamień to jest w ukryciu , do niego trzeba
chyba przewodnika :) Ciekawe czy ten odcisk stopy diabelskiej tam jest, czy
czeka na Ballesta ;)))))))
Wspaniała legendarną wycieczke sobie zrobiliśmy :)
Jestem pod wrażeniem

Narzeczone z kamiynia

[szwager_z_laband]

Niydaleko od Toszka som Gajowice, co sie kedys Giegowitz abo Steinrück
mianowauy. Kole tyj wsi je trocha mauych gorkow i rosnie tam niy za wiela
drzewow. Na jednyj z tych gorkow jeszcze moja tanty pamiynto taki drzewniany
krojc a kole niego dwa sroge kamiynie. Tyn krojc postowiyli tam ludzie podobno
kajsik 170 lot tymu, jak na Bauerow u nos ciynszke lata prziszuy, na polach nic
niy chciauo rosnonc, i z tego czasu je to tysz ta geszichta.
Downo tymu miyszkou we Gajowicach bogaty bauer, kery miou dwoch synkow i jedna
tako richtik piykno cera. Ta cera boua jeszcze blank modo jak tyn fater umar, i
ona nic niy chciaua suchac na mama i co jyj ino mama niy padaua to ona sie ze
wszyskego smioua jak przemondrzauo i ku tymu boua rozpustno. Wszyske juz z
czasym wiedzieli, ize ta cera tako je i ino kiwali gowami, ize tako fajno
dzioucha a tako z niyj niyfajno pierona. Niydosc, ize i ta dzioucha boua
rozpustno, to jeszcze poytm zapoznaua we somsiedniyj wsi szaca, kery juzas bou
blank sporny i przepadzity. Tak sie oni oba dobrali, co dugo niy trwauo a boua
z nich para. Jak mama od tyj dziouchy to wszysko widziaua to aze jom serce
bolauo, i roz padaua tyj dziousze, ize lepiyj by bouo keby sie ona i tyn szac
lepiyj we kamiynie zamiyniyli niz by mieli dalyj take byc jak som. Najprzod jak
ta mamma tak padaua, to wyglondauo na to, co se ta cera do wzionua do serca,
ale dugo to niy bouo. Prawie niydugo po tym we Sierotach(Sieroty, Schieroth,
Schönrode) bou fajer i wszyske sie tam wybiyrali na tancowanie, no i te
narzeczone tysz. Jak szli nazod w nocy do Gajowic, to przeuaziyli kole tego
krojca na tyj gorce, smioli sie ze tego krziza i te tego co mama tyj cerze o
nich padaua. Nazoz merknou tyn synek, ize odniego lipsta sie stracioua. Obejzou
sie za sia i przed sia, wszyndzie kukou, ale lipsta boua wek, i ino srogi
kamiyn stou kole niego. Tera dostou stracha i chciou uciykac, ale juz bouo za
niyskoro, obalou sie i tysz sie zamiyniou we srogi kamiyn. Tak sie speuniouo to
co im rzyczoua ta biydno matka. Kedys bouo jeszcze poznac na tych kamiyniach
gymby od tych modych. Dzisiej juz mauo kery pamiynto ta geszichta, bo niy widac
juz tych gymbow na tych kamiyniach, ale te kamiynie tam dalyj lezom jak downiyj.

[szwager_z_laband]

zeus.polsl.gliwice.pl/~wojsl/woj_slaskie/p_gliw_wielowies/gajowice.html

[rita100]

Czyli taka jest legenda o tej kapliczce , ciekawa.
I sama kapliczka z kamieni ułozona i to jeszcze Nepomucena.
Czy czasami nie trzena tej kapliczki do Nepomucenów wsadzić z legendą ?

[szwager_z_laband]

niy to niy je o tyj kapliczce, ale douech ta zajta cobys wiedziaua miyjwiyncyj
kaj to sie dziouo :))

[rita100]

bogaty bauer - u nas nazywano takiego czlowieka bogatego - gburem
a kto to jest szac ?
przeuaziyli kole tego krojca na tyj gorce,
a krojc ?
i to jeszcze - lipsta sie stracioua ?

Podobna legendę mam na Warmii, tylko tam cała wieś żyła grzesznie i nie mogli
znaleź czytsego człowieka by się wykupić. Też fajna legenda, napisze ją kiedyś.

[szwager_z_laband]

tyn gbur to je tysz inaczyj bamber

krojc to je krziz

lipsta to je narzeczono abo tako "niby narzeczono" (no wiysz o co mi idzie!,
tako z kerom sie uazi na zolyty:)

A jak godosz o coukyj wsi to mi sie tysz fajno geszichta spomniaua - powia jom
sam blank krotko:

jedyn chop miou baba co go nic suchac niy chciaua, i durch jom ino upominou.
ale ta pierona dalyj swoje i mu wynokwiaua. no to on jom roz we nocce razym ze
uozkym wraziou na dach i jak couko wies sie sleciaua to dopiyro jom sciongnou
jak mu obiecaua ize sie poprowi.

bo keby sie niy poprowioua to jyj padou ize mo dowac obacht coby sie juzas
kedys na dachu niy obudzioua.

:)

[rita100]

dzięki , takie to było proste , aż wstyd mi ;)
dobrze tłumaczysz
obrazowo, nawet łózko z babom na dach wyrzuciłeś , by babie wytłumaczyć ;)))

[szwager_z_laband]

kaj tam wytunaczyc, jo tak ino do szpasu te uozko tam wytargou :))

ps

no i czekom na ta bojka/legynda od cia :)

Mora ze Wojtowyj Wsi

[szwager_z_laband]

We Wojtowyj Wsi boua kedys gospoda we keryj w kozdo niydziela na wieczor
tancowauo mocka ludzi. Tam tysz zawsze tancowaua jedna dzioucha i w zodno
niydziela jyj niy zabrakuo. Jedyn synek ze Wojtowyj Wsi se jom upaczou i jak
gupi za niom urgou. Tyn synek merknou tysz, ize zowdy we nocy, jak miauo na
zygorze prawie pokozac dwanoscie, to ta dzioucha sie tracioua furt. Tego synka
tak to tropiouo, ize roz wyloz raus jak jeszcze niy bouo dwanoscie i schowou
sie za drzwiyrzami coby widziec kaj to ta dzioucha pondzie. No i tysz wiela niy
czekou a ta dziouchy wylazua na plac i poleciaua furt. On zaroski poleciou
gibko za niom i prawie chyciou jom za rynka, naroz ale ta dzioucha sie zrobioua
blank sztywno i ze gymby wyleciaua jyj mauo mysz i sie stracioua kajs po
ciymku, ajnfach niy bouo widac kaj. Tyn synek legnou ta dzioucha na trowie.
Couko godzina tak lezaua ta dzioucha, az naroz przileciaua ta mysz nazod i
wskoczoua jyj juzas nazod do gymby. Teroski wstanoua ta dzioucha i poszua gibko
wek. Od tego czasu juz jom tyn synek, ani zodyn inkszy ze Wojtowyj Wsi niy
widziou wincyj.

Do tego czasu mocka ludzi ze Wojtowyj Wsi mynczoua Mora. Jak spali to ciynszko
im sie dychauo, cos ich cisuo i gniotuo tak ze cinszko dychali jak spali i
zodyn niy wiedziou co na to poradzic. Ale od czasu jak sie ta dzioucha
stracioua tak sie i to straciouo. Widac boua to richtik Mora ...

[szwager_z_laband]

zeus.polsl.gliwice.pl/~wojsl/woj_slaskie/m_gliwice/wojtowa.html

[rita100]

O Morach , ktore męczą ludzi będzie jutro, ale o tym , ze myszka wskakuje i
wyskakuje z ust to słysze po raz pierwszy, teraz będe szkryfować na temat, daj
pozor, bo będzie długie i bardzo ważne spostrzeżenie. Przeczytaj spokojnie i
nie śpiesz się.
Już wklejam.

[szwager_z_laband]

obiecuja ze do jutra przeczytom, bo musza zaros ucykac na nocka !

:)

[rita100]

Mam taką fajną legendę o bezbożnikach ;)
Napisana gwarą warmińską. Odkąd czytam te bajeczki i legendy pokochałam tą
gwarę, odkąd poznałam historię ludu Prus jestem do nich w ogromnej pokorze.
Poznaje tajniki tego ludu i powiem Ci szczerze, że takiego cierpienia narodu
Prusów chyba mało kto poznał, a ja zaczynam odkrywać ich tajemnice. Ogromne
wrażenie wywarły na mnie Kamienne Baby Pruskie. Tylko popatrz na nie, nic nie
mów , a sam kształt ust tych Kamiennych Bab Pruskich Ci wszystko powie. To jest
ich cierpienie.
perkuns.fm.interia.pl/Galerie/bk01.html
klikaj dalej i dalej i patrz na twarze tych Bab Pruskich i zastanów się co one
mówią.
My wszyscy, którzy poznaliśmy tajniki ich losów chylimy głowę.
Laband , tego nie komentuj, tego się nie da komentować.
Tego się nie da porównywać z losem Slązaków.

A teraz czas na nasze fantastyczne legendy , tu możemy nawet pofantazjować :)
Muszę Ci jeszcze coś powiedzieć, wiesz, że interesować się legendami zaczełam
po przeczytaniu Twoich legend śląskich. Ja już dawno na nie zwróciłam uwagę,
tylko jeszcze tak nie rozumiałam gwary, leżały na wątku , a wątek uciekał i
pewnego razu , niedawno klikłam na księgarnię internetową w goglach i
wyskoczyła taka pozycja 'Bajki i legendy W i M'. Natychmiast zamówiłam
telefonicznie, pan powiedział mi , że to jest jedyna pozycja i natychmiast mi
wysłał. Kiedy książeczka przszła i zobaczyłam , ze napisana jest w gwarze
warmińskiej , wydana w 1953 roku tak pot mnie oblał i ręce drzały - nie
wierzyłam , że unikat gwary już zapomnianej wpadł mi w moje ręce. Postanowiłam
zamieścić te legendy na internecie w przekonaniu , że i kogoś jeszcze uciesze.
Kiedy ją skończę publikować, ksiązkę wyślę do Olsztyna - tam jest jej miejsce.
W tłumie moich książek zginie, a ta pozycja musi być dla przyszłego pokolenia.
Bije ona sercem Warmii i Mazur.

[rita100]

W Lidzbarku bezbożność panowała, zamiast kościoła to poszli do lasu na spacerek
i na muzyki. Tedy Pon Bóg żidzioł, co miorka sia dopełniuła na to bezbożność.
To buło, co taka góra srogo zaczeła naprzeciwko mniasta iść. Tedy noród
westchnoł do Boga o ratunek, tedy przypomniał sobzie, co to jest licho. I tedy
tlo buło mózione: "Chto nieżinny (niewinny) mniał iść tej górze naprzeciwko z
przenaświętszem sakramentem". To sia nicht nie nalaz aż jena panna, co swojej
nieżinności nie straciła, co buła godzien tego nieść. I wyszli z procesyjo
przeciwko tej górze. I tam ksiądz odprażiuł mszo świanto. Naród sia poprażiuł
(poprawił), ta góra została stoić. I dotychczas bywało, że w jeden dziań w roku
nabożenstwo pod ta góre pod krzyżam sia odprażiało i szła procesyjo ze
wszystkiemi fanami (chorągwiami) z kościoła.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn-1952r
Oprócz bajek i legend są jeszcze fajne anegdotki, takie do smiechu.

Teraz będzie Twoja kolej na legende :)

[szwager_z_laband]

naazie sie ino gibko spytom co znaczy "mózione" (?)

ale godka piykno - szkoda ize tego posuchac niy idzie ...

[rita100]

szwager_z_laband napisał:

> naazie sie ino gibko spytom co znaczy "mózione" (?)
>
> ale godka piykno - szkoda ize tego posuchac niy idzie ...

odmiana od czasownika mówić - mózić - mózili - tak dziwnie Warmaicy mówili,
własciwie to jestem samouk i sama rozumię przez dedukcję :)

[szwager_z_laband]

dziynkuja :)

[szwager_z_laband]

niy byda wiela godac dzisiej, powia ino ize ta baba widziouch na wuasne oczy, a
te swiyrgotanie ryncow tysz znom - jak jo dostana jakos staro ksionzka ze
starymi legyndami to mi cisniynie podskokuje na niywiym wiela, ale niy
przeszkadzom i z uwagom wszysko czytom

Bravo Rita!

:)

[rita100]

Taka ksiązke dostać, to az cisnienie skacze - tak sobie pomyślalam , że ona
musiała do mnie dojść, tyle lat czekała, gdzieś w zapomnieniu i własnie mnie
przypadło ją pokazać światu. Reginalizacja Europy - to sięgnięcie do korzeni i
to nie tylko niemickich czy polskich , ale dalej.....

[ballest]

To Rita jest jou tym diobuym abo niy!"

[szwager_z_laband]

niy tys je Lucyfer :)

[rita100]

ballest napisała:

> To Rita jest jou tym diobuym abo niy!"

[rita100]

Z okazji świeta chlewikowego, dziś zamieszcze opowiadanie o starym śmiejacym
się kamieniu ;))))To dopiero wiekowa legenda będzie ;)

[szwager_z_laband]

czekom z niyciyrpliwosciom, a som byda mog dopiyro juzas cos nowego dac jak
znonda wiyncyj czasu, bo musza to najprzod opracowac - jedna prawie keryj nikaj
jeszcze niy dowouech wysznupouech i musza jom ale obrobic jak sie nolezy,
trocha posznupac kole niyj, a ze prawie mom nocki to to potrwo konsek :)

Musi on mie PROWOKOWAC!

[ballest]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=728&w=30393042&v=2&s=0

[szwager_z_laband]

:))

po co tam uazisz?

ale przi okazji tego widza ize i Margotka juz je prawie na rowni ze tymi
moderatorami, hm ...?

[ballest]

Jou tam nie chodzam, ale jedna Gliwiczanka posuaua mi link do ty STRONY, o mauo
bych Herzinfarkt dostou! :(

[rita100]

co się tak denerwujecie ? ;))))
Napewno Hanys galerie założy , a ja dołże niespodziankę :)

[szwager_z_laband]

:))

[rita100]

Na środku placu w pewnej wiosce leżał ogromny głaz. Przez wieki wiatr i deszcz
wygładziły jego boki. Jak się jednak zdaje, kamień nie zawsze tam był - było na
nim napisane:

"Kto mnie od spodu ujrzeć się stara,
Tego za wścibstwo nie minie kara."

Jednemu mieszkańcowi wioski słowa te nie dawały spokoju, nie dawały w nocy
spać. Myślał, że pod tym kamieniem ukryty jest skarb, alebo wejście do pełnej
tajemnic jaskini. Rozpowiadał więc wszystkim o swoich przypuszczeniach i coraz
więcej ludzi zaczynało myśleć podobnie. Wreszcie rada wioski postanowiła ten
głaz odwrócić.
Łatwo powiedzieć , trudno uczynić !
Chłopi zamiast zająć się pracą w polu i gospodarstwie, oddali się dyskusjom,
jak go przetoczyć. Nadszedł czas orki - oni rozważali podmycie głazu. W porze
siewu doszli do wniosku , że kamień trzeba podkopać. A kiedy powinni byli zająć
się zbiorem owoców w sadzie, rozprawiali o przeciągnięciu go za pomocą liny.
Uznali w końcu , że to będzie najlepszy sposób. Obwiązali oporny głaz i poczeli
wytężać siły, aż wreszczie kamień się obrócił i ukazał swą spodnią stronę. W
miejscu gdzie leżał nie było skarbu ani tajemnego wejścia do jaskini, za to na
niewidocznej dotąd stronie powierzchni znajdował sie drugi wierszyk:

"Jak to przyjemnie choćby raz w roku
Poleżeć sobie na drugim boku !"

Mieszkańcy wioski pojeli ze wstydem, że nie tylko narazili się na kpine, ale na
dodatek czekają ich cieżkie czasy, gdyż zaniedbali swoje pola, sady i zwierzęta.

niyborowicki dzwon

[szwager_z_laband]

piykno geszichta, i prawie narichtowou 'ech juzas jedna legynda, a cufal chciou
ize je w niyj tysz cosik o napisach/napisie :))


Niyborowicki dzwon (wersja od Szwagra)

Ta legynda dedykuja mojymu kumplowi Haraldowi kery se wzion dzioucha ze
Niyborowic

Downo, downo tymu we Niyborowicach(Neubersdorf) wyglondauo blank inaczyj jak
dzisiej. Wies boua o wiela wiynkszo i miyszkauo w niyj wiyncyj ludzi. Na
miejscu muyna boua huta zelaza, a we parku od zomka boua wielko kuznia. W kole
stowu bouo dos' a dos' domow. We wsi stou tysz jedyn kosciou. Tyn kosciou stou
tam kaj potym postowiyli krojc przi cescie na Zernica. Jak boua wojna co miaua
sie ciongnonc czidziysci lot i Szwedy stoli pod Glywicoma, to niy oszczyndziyli
oni tysz i Niyborowic, prziszli do wsi i wszysko wykrodli a ludzi wyciepywali z
domow i im te domy podpolali. Przi tym jak podpolyli te domy tak spolou sie
tysz i kosciou. Wszyske widzieli jak srogi bou fojer jak sie poloua wieza ze
koscioua i jak przi tym sleciou dzwon. Tyn dzwon sleciou i wbiou sie guymboko
do ziymi, a couke hasie go jeszcze do konca przisuo. Ludzie potym go niy znodli
i pogodziyli sie z tym ize i odnich dzwonzu juz niyma. Reszta balkow jako sie
ostaua pozbiyrali coby miec we zima co do hajcowania.
Tam kaj potym miyszkou Michou(Michael) Klyk stou downiyj mauy drzewniyny dom,
we kerym miyszkou biydny bauer co mu bouo Orzyszek, a razym z nim odniego
kobiyta i cera. Niydaleko od odniego doma bou mauy las w kerym rosuo pouno
ajchow(dymbow). W tym lesie Orzyszek pas odniego swinie, kere sznupauy tam we
ziymi za ajchlami(zouyndzioma) , a jak bouy juz nafutrowane to same zowdy
prziuaziouy curik na plac kole doma i do chlywa. We jedyn dziyn ostouy sie dugo
wek i Orzyszek posuo po nie odniego cera Ulka jak juz sie ciymno robiouo. Jak
Ulka szua zamyslono prawie kole placu kaj kedys stou kosciou to fleciaua po
ciymku naroz do dziury kero wyrouy swinie, a jak sie obaloua to sie hachua o
cosik twardego. Ula zaczua rynkami macac i ocuwac ziymia coby obejzec co to
moge byc i merkua, ize je tam cosik ze zelaza. Zdziwiono poszua dalyj a jak
boua juzas w doma to to padaua fatrowi. Orzyszek przipomniou se co mu godou
kedys oupa, ize downo tymu na tym placu miou podobno stoc kosciou. Na drugi
dziyn poszou tam i zaczon kopac, aze merknou co tam w ziymi je dzwon zasuty
starym hasiym zmiyszanym ze ziymiom. Zaroski skludziou wiyncyj chopow ze wsi
coby cuzamyn wykopac tyn dzwon. Wszyske razym na koniec prziwionzali do tego
dzwona richtik rubo sznura i wytargali tyn dzwon ze ziymi. Wszyske sie tysz
radowali i se mysleli coby tera, jak juzas mojom dzwon, to i nowy kosciou by
sie przidou. Mieli ino jedne utropiynie bo przeca wszyske byli biydne i
niywiedzili jak znonsc piyniondze na tyn kosciou. Juz mysleli, co nic im sie
niy ostauo jak ino tyn dzwon szynknonc inkszymu kosciouowi i juz mieli tyn
dzwon na furze coby go zawiys do Glywic abo aby do Szywaudu, ino konie kere ta
fura mieli ciongnonc, a bouo ich aze szes, niy poradziouy tyj fury uciongnoc -
fura ani sie niy ruszoua na pou metra. Jedna staro kobiyta padaua na to, ize
lepiyj zamiast koni niych to pociongnom dwa wouy, i niy do Glywic abo Szywaudu,
ino do Zernicy, bo tam prawie nowy kosciou postowiyli. Te dwa wouy leko
zacionguy ta fura ze dzwonym do Zernicy. Na kozdym dzwonie stoi zowdy jakis
szpruch, tak i ludzie se pomysleli coby na tym dac stoc "swinia mie wyroua
dziywica mie znodua ( Ein Schwein hat mich aufgewühlt, eine Jungfrau hat mich
gefunden"). Ale farorz padou, ize to nima fajnie coby na dzwonie take cos
stouo, i skuli tego, ize bou prawie 29 septymber jak tyn dzwon znodli, to kozou
go mianowac "Michael". Tak tyn dzwon powiesili wkoncu na wiezy koscioua we
Zernicy, kerego patronym je swynty archaniou Michau(Michael).

[szwager_z_laband]

a ta wrsja kedys znod Hanys:

schlesien.nwgw.de/28x5x0.xhtml

[rita100]

"Na kozdym dzwonie stoi zowdy jakis szpruch, tak i ludzie se pomysleli coby na
tym dac stoc "swinia mie wyroua dziywica mie znodua "

Fajna legenda, podobna jest do warmińskiej , kiedy to Szwedzi okradali kościół
i konie nie mogły ruszyć z kopyta. Świetne sa te legendy, zaczytałam się, mam
nadzieję , że dziś bedę na klawiaturce, strasznie lubie klikać o legendach ,
baleczkach .... takie są fajne :)
Wersję ślaską zrozumiałam, czasmi slownictwo jest podobne do gwary warmińskiej
tylko składność zdań jest inna. Zobaczycie Warmiacy strasznie inaczej skladają
zdania ;)))

[szwager_z_laband]

mauo proba juz nom sam dauas, i musza pedziec ize niykere suowa brzmiom
podobnie ale niykere musza sie domyslac abo szkac pomocy np u ciebie ab we i-
necu

cosik dlo Anny

[szwager_z_laband]

to tak dlo przipomniynia ino:

Twarde serce jednyj zowitki ze Ujazdu


Niydaleko od Glywic je do Ujazdu, i oba te miejsca uonczoua mocno zawsze mocno
wiara, tysz i legyndy o Ujezdzie sie we Glywicach opowiadauo i na odwrot przeca
gynau tak samo. Sam je prawie jedna o Ujezdzie:


We Ujezdzie chcieli kedys postowic zamiast klasztora przituek do biedokow, ale
co we kozdy dziyn postowiyli murorze, to we nocy jakos bouo zbulone - tak Zodyn
niy wiedziou kto to robi. Roz pora karlusow wzionuo sie i cuzamyn we kupie
couko nocka chcieli wachowac i obejzec kto to buli ta robota od murorzow.
Kajsik kole dwanosty w nocy naroz paczom a sam przijyzdzo czorno karyta ze
czornymi konioma, a dryny siedzi jakos na blank czorno obleczono kobiyta - we
dugim czornym mantlu ze kapucom, tak co zodyn odniyj gymby widziec niy
poradziou. Te karlusy wyskoczyli ale na droga i wszyske zaczli sie
przezegnywac, na to sztopuo te konie i dalyj niy poradziouy jechac. Jedyn z
tych chopcow spytou sie tyj kobiyty eli to ona to buli te mury. Ono odpedziaua
mu na to tak; Jak chcecie coby te mury sie yntlich ostouy, to musi jedna
kobiyta ze Ujazdu odniyj blank maluckiego bajtlika zywego dac tam zamurowac.
Dugo sie we Ujezdzie niyznodua zodno kobiyta, kero by na to przistoua, aze roz
jedna zowitka, keryj bouo Janetzkie, doua, za mocka piyniondzow, odniyj
bajtlika, coby go tam murorze zamurowali. Jak juz nogi od tego bajtlika bouy we
malcie, to naroz zaczon on godac, a padou tyn ino pora miesionczkow mody
bajtliczek tako; "Co je miynksze jak piyrze? Co je suodsze jak cuker? Co je
twardsze jak kamiyn?" I zaro som se odpedziou; "Miynksze jak piyrze som kolana
od mamy. Suodszo jak cuker je od mamy piers. A twardze jak kamiyn je od mojyj
mamy serce."


I jak myslicie postowiyli yntlich te mury abo niy?

[rita100]

nie postawili tych murów !

[rita100]

"O Marach"
Jene ludzie mnieli trzy córy i mnieli gospodarstwo, to musieli zawdy robzić, to
im sie rano nie chciało wstać. Jenego razu przyszed do nich jeden pon na noc.
I'un poszed do ty komórki spać, gdzie te córki z domu powychodzili. O czwartej
godzinie poprzychodzili nazad. I 'uni , sie do siebzie skorżyli: ta jena
nastarsza mózi do młodszej: "Ty masz dobrze, bo ty ludzie gnieciesz, ale jo to
mom licho, bo ja wode gniote". A ta trzecia mózi: "Ja mam jeszcze gorzej, bo
musze kamnienie, konie gnieść i po dekówce (dachówce) do góry musze chodzić i
gnieść". I poszli spać. A ten pon wszystko słuchoł.
Reno ojciec przyszed ich budzić. 'Uni nie chcieli wstać, tak ten pon wstał i
móził ojcożiu, co mo jem dać spać i jek wyśpsio sie , mo jech ochrzcić, i
pożiedał, że jego córki so marami.
Pożiedajo, że jek dziecioka do chrztu zanioso, i ksiądz sie pyta: "Czego
chcesz ?" A potki (ojcowie chrześni) nie odpoziedzo: "Żiary", tlo "Mary", to
dzieciok zostanie maro i musi pokutować, bo jest źle ochrzczony.

Ta mara, co konie gniecie, to koniom grzywy posplata w warkocze. I jek potem z
rena gospodarze wstano od tych koni, to wezno te warkocze kamnieniami
poroztłukujo, to tedy te mary majo palce potłuczone i nikt nie źie od czego.
Roz ludzie opożiedali, że kiedyś parobki spali w stoni, gdzie konie mary
gnietli. To 'uni wzieli batogami konie zbzili. A jenej nocy tak konie znowu
jęczeli, to parobek żidział słome leżeć na koniu. Wżioł to słome, rozder i
cisnoł przed dźwierze przed stanio. Jek z rena wstali, to przed stanio leżał
człożiek rozderty na połowe.

Jennego chlopa w Węgoju mara gniotła. Ludzie nie chcieli żierzyć, a ta mara w
żigle (igłę) się zmnieniła (bo mara sie w różne rzeczy może zamnienić). To 'un
jo w ręku trzymał do samego zrenku i jek sie zmnieniła w cłożieka, to dopsiero
poznał, kto jest to maro. To krziczał na nio, żeby sie ochrzciła.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1952

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27068189&a=27340993
Tak mary wszędzie gnybily ludzi
Zwróćcie uwagę na zdobnienia , tu Laband więcej się domyslaj, to jest trudne.

[rita100]

O zadawaniu chorób i leczeniu magicznym

Na zadane choroby ludzie chorowali, to była taka jedna biołka , co czarowała,
była biedna. Zadała córce Zientarki chorobe.
Stara Skrzypska tak zadawała choroby, czarownica, jak nie mogła dać komu tego
diabła, to go swojemu dzieciokowi bodaj dawała. To taki szed do Gierszwałdu w
1917 r , to tak wrzeszczało kolo krzyża i ksiądz wybażiał (wybawiał). Każdy
ksiądz nie móg, bo mu diabeł wywrzeszczywał grzechy. Musiał być czysty. Ojciec
pozieduwał noma (nam), że jak wybazioł tego czorta, to on krzyczał, co cołta
(bułka) ukrad - "bom był jeszcze głupsi, bom był szurek (mały chłopiec)". Ten
diobeł mnioł tak wyjść, coby nie zrobił szkody człoziekowi.
Takich ludzi było gwołt - tylko ksiądz w Gierszwałdzie jech wybaział. Ludzie
sie boli tych, co zadajali te choroby, jak dali jeść, to zadali. Jak Majewska
jechała cugiem (pociągiem), to w Morcinkozie na banofie (na dworcu) kobzieta
poziedała, co ji chłop szed od worty, to w kieszeni mnioł chleb, co go nie
zjod, i 'obok taka kobzieta przyłączyła sie kiele niego i puściła mu czary do
tego chleba. T jek przyszed do domu, to móził, co ten chleb ma (jego żona) z
kieszeni chućko wyjąć i una wyjnoła, i już nie mnioła chleba swojego i zaraz go
pomkła, a nie mogła go wypluć, i zaraz poczuła bóle, wyschła , jeść nie mogła i
buła chora. To jechała do sióstr do Wotamborka.

Opowiadała J.Brzozowaska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1948r

[szwager_z_laband]

faktycznie te zdrobmiynia som pieronym typowe i ciekawe

ps

widza ize mocie tak samo piykne geszichty jak i my :))

[ballest]

Rita, jou zrozumjou, ale jou je na pou Olsztyniok ;)

[rita100]

a zrozumiałeś tekst ?

[rita100]

Ale to takie zbojectwo. Jeden rzeźnik szed na jermark, a 'on daleko mniał i
zabłądziuł tó droge, i napotkał jednego jegera (myśliwy) i szie mu skłoniuł : "
Guten tag" - mowi - b'i pan jeger mi droge pedzioł. Jo tu dziesięć lat temu
szed tó drogo i za dziesięć lat to na ten jermark nie trafie. Jeger
mówił: "Pódźcie, ja was zaprowadze, ja to droge znam na mark (rynek)".
I kawał odeszli.
To było w lesie, i ten jeger go wziół, go fycił, 'obalił i zmóg tego rzeźnika.
Rzeźnik sie wyrasził (wystraszył), mówi: " Tom tu na nieszczęście wloz". I go
zwiozał prowozoma i mówi tak: "Braciszku, tera wiesz, co za jeden ja. Ja jest
ten, co to me w cejtungu (gazecie) szukajo, tero - mówi - ja cie nie zabije",
bo go prosił, co ma dzieci i kobjete. "Zabić cie nie zabije, ino ci pamniątke
dam ode mnie". Położył oba dłon na pienek i jeger mu chciał oba dłon toporkiem
uciąć, ale mu kiele uciecia wziół i ręce odwiązał i flinte postawił kiele
szczepy (drzewa). I tak jeger chciał sie skrzywieć po ten t'oporek, to ten mu
sadził do gardzieli i go zmóg, i mózi : "Bracisku, tera cie mam, i wiesz, co za
jeden jo jest - pan rzeźnik. Tysz' mi żicie darował, ja ci tyz żicie daruje,
ale paminiątke ci dam, jak tyś mi chciał dać". I uwiozał go gębo do szczep'i, i
mu odziego rozerżnął od szyi aż do dupy, i mu potem rżnął takie sztrymy (ciosy)
tylko nie za głębokie, żeby nie zdech, i soló i przieprziem mu pchał w te
sztrymy rżnięte. A ten ryczał wniebogłos ne swoim głosem. I go wylozował,
prowozy mu przerżnął i ostawił go leżeć. "Tak, tak - mowi - tera masz ode mnie
pamniątke, tyś mi chciał dać gorszo, bo bym nie móg robzieć, dzieci żywić, a ja
ci dał tak po rzeźnicku".
cdn

[rita100]

To bylo na polu i kobjeta z dziecioma patrzyła i mówi: "Wej , tam dzieci, nasz
ojciec pewno upity", i poszli chwatko do niego. Uwidzieli, co to ne ojciec,
jeno ten jeger we krzi stękał. Fatko (szybko) poszła kobjeta pod dom i wóz
cholała, i go wzieła na ten wóz do dom, do sie, i go zaro lekowała. I jak
troche do sie przyszed, to ji objecał dużo zapłate, bo 'on duży gbur, i jak sie
wyzdrowioł, podziekował ji.
Potem przyszed ten ji chłop i mu powjedała, co sie stało. Aż 'on mówi: "Toż to
hest ten sam zbóca, com ja mu pamiątke dał".
I potem 'on sie do Boga nawrócił, i ne zabijał żadnych ludzi, i szie wżeniuł w
karczme z jednó wdowo, i sz'wiatował dobrze, jak sie przynależało. I ten
rzeżnik prawie wlaz do tyj karczmy i fodrował (żądał) psiwko i jedno cygarę i
dwa sznapsiki (wódeczki) dobre, i patrzoł na niego, co mu taki szwadómy
(znajomy).
"Bracisku - mowi - nie znowa my sie ? no - mowi - pójdź do drugie izby,
zewłócoj żakiet !" I ten rzeżnik widzioł, co to ten sam. I jak sie oba
obłapsili, to płakali an'i małe dzieci. I ten jeger mówi: "Jo tera żadnego
dzieciuka nie uraże, n'i n'ic. Tera ja sie do Boga nawrócił" i poszli całko noc
ano na weselu aż do zrena.

Zapisano we wsi Smalonek pow. Ostróda 1950

Laband - zrozumiałeś ?

[szwager_z_laband]

rozumia, ale dobrze ze dauas te szwadómy, bo tego bych sie niydomyslou.

niykedy idzie jakes suowko opuscic jak sie niy zrozumie, ale niykedy jedne
suowko moge faktycznie niyzrozumiaue utrudnic zrozumiynie coukego tekstu.

Piykne izes sam te wasze geszichty daua. Wydowo mi sie ize u wos tysz juz mauo
ludziu bydzie kere je znajom, abo?

[rita100]

bardzo mało, ale zaczyna sie cos odnawiać i grzebać w historii, jest juz nawet
specjalne stowarzyszenie, tylko , że będzie się odnosic do tych pierwszych
Prus, plemiennych, którzy przeszli cierpienia z obydwóch stron.

[szwager_z_laband]

to zech merknou juz tysz ize chyntniyj sie siyngo do dalszyj geszichty niz do
tych piyknych przikuadow ze powiydzmy kajsik lot curik

ale kozdy poczontek sie liczy

[szwager_z_laband]

to zech merknou juz tysz ize chyntniyj sie siyngo do dalszyj geszichty niz do
tych piyknych przikuadow ze powiydzmy kajsik 100 lot curik

ale kozdy poczontek sie liczy

[szwager_z_laband]

ale musza dodac ize potek i potka to sie i u nos godo :)

[rita100]

czyli rodzice chrześni.
Przy okazji , chciałam sie gdzie jest góra Ślęza , tam ponoć archeolodzy
znaleźli pierwsze osady.

[szwager_z_laband]

www.foto-przyroda.pl/miejsca/sleza/sleza.htm
cos mi sie zdo ize czytouech cos na tyn temat, ale jak mosz jakis link abo co
inkszego to z ciekawosciom poczytom :)

[rita100]

Wczoraj, jak mnie nie było na komputerze to wziełam do ręki ksiązkę , pierwszą
lepszą, a tam pisze o górze Śleza, ktora jest najstarszym miejscem pierwszych
plemion. Nie mam linku, ale jutro w skrócie o tym napisze.

[szwager_z_laband]

momy tako gora i tako rzeka :))

[rita100]

jutro dokladnie przytocze

[rita100]

Krzyż w Brąsberku
W Bronsberku jek buło sz'wieckie wojsko i bez to wojsko cudze buły Prusy
obsadzone. Szli żołnierze, stojał krzyż' przi drodze, i jeden zuchwały strzelił
w Pana Jezusa, i z tygo zaczeło cieknoć krew. I tedy był ten żołmierz na to,
coby kara boska na wojsko nie padła, to buł surowo śniercio skazany.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949r

[rita100]

No więc jest to książka Mity , podania i wierzenia dawnych Słowian i tam
wspomniane jest o Ślęży.
Slęża (Sobótka) to góra. Thietmar z Merseburga w związku z walkami polsko-
niemieckimi o Niemczę(1017) podaje, że 'gród ten lezy w kraju śląskim (in pago
Silensi), który nazwę otrzymał niegdyś od pewnej wielkiej i bardzo wysokiej
góry. Owa góra wielkiej doznawała czci od wszystkich mieszkańców z powodu
swojego ogromu i przeznaczenia, jako , że odprawiano na niej przeklęte
pogańskie obrzędy'. Na szczycie Ślęzy podobnie jak na dwóch pobliskich
szczytach, Raduni i Wieżycy , znajdują sie pozostałosci konstrukcji kamiennych
stanowiących pozostałośc po ogrodzeniach miejsc świętych. Na samej Ślęzy
istnieje okręg na szczycie oraz 'wał półksięzycowy'. Na Ślęzy i w jej rejonie
znajduje się skupienie monumentalnych rzeźb kamiennych. U stóp Ślęzy, w
Będkowicach , odkryto kurhan i grodzisko wczesnośredniowieczne. Nazwa Ślęża
powtarza się w nazwie rzeki, od rzeki czy góry z kolei nazwę wywodzilo plemię
Ślężan, poświadczone przez Geografa Bawarskiego w IXw, a od tego plemienia cała
dzielnica i jej mieszkańcy. Pochodzenie nazwy Ślęża jest przedmiotem dyskusji.
Obok tezy słowiańskiej (ślęga, ślężo,'mokradło') występuje hipoteza germańska,
wiążąca ją z jednym z odłamów ludu Wandalów - Silingami.
Według tradycji już wcześniej istniał na Ślęży jakiś kościółek czy cela
benedyktyńska. Mimo długiej tradycji badań archeologicznych nie udało się
ustalić chronologii konstrukcji kamiennych na Ślęży ani unikatowych rzeźb
kamiennch."

Tak więc widziecie i Wy macie swoje kamienne rzeźby, wprawdzie inne niż na
Warmii, ale my już wiemy co nasze rzeżby kamiennych Bab oznaczały.

"Na obecnym etapie badań w miarę pewna jest tylko , zgodnie z informacją
Thietmara, sakralna funkcja tej góry, zapewne 'świętego środka' Ślężan i
Śląska."

[szwager_z_laband]

Tukej fktycznie momy couko raja legynd i podan, wszyske sam wymiynic to by bouo
samobjstwo, som znom ich kilkanascie jak niy wiyncyj - musiou bych sie richtik
zastanowic. Ale znoduech we i-necu jedyn tekst kerym moga sie sam wyrynczyc:

"Odległa przeszłość historyczna, urok krajobrazu oraz monumentalne rzeźby
granitowe, stojące od wieków na zboczach Ślęży, czyniły z góry tej miejsce
wyjątkowe i niepowtarzalne. Stanowiło ono inspirację dla wielu ludowych
artystów. Dawało asumpt do tworzenia licznych interesujących i pięknych legend
oraz baśni.

Ludowe opowieści dotyczyły szczególnie kamiennych figur; postaci z rybą,
dwóch niedźwiedzi i mnicha. Rzeźby te, powstałe na przełomie epoki brązu i
żelaza albo w kręgu kultury łużyckiej, były dla okolicznej ludności
niemieckiej, wywodzącej się przecież z osadnictwa średniowiecznego, elementem
obcym, zagadkowym i frapującym. Celowość i sensowność istnienia figur
wyjaśniono odwołując się do faktów i postaci historycznych. Moment zaś ich
powstania tradycja ludowa umiejscawiała w czasie po przyjęciu na Śląsku
chrześcijaństwa.

Spośród rzeźb ślężańskich majestatycznością i ogromem wyróżnia się figura
postaci z rybą. Po raz pierwszy opisana ona została przez G.H. Bugharta w
dziele pt. „Iter Sabothicum”. Rzeźba przedstawia bezgłową postać ludzką, która
nie posiada nóg poniżej kolan oraz prawego ramienia. Dzierży ona ogromna rybę,
zwróconą ogonem w stronę nóg. Płeć zaś postaci niemożliwa była do odróżnienia.
Wśród ludu zamieszkującego rejon Ślęży panowało powszechne przekonanie, że
figura ta wyobraża kobietę. Dlatego tez nazwano ją panną z rybą.

W bliskim sąsiedztwie panny z rybą znajduje się rzeźba przedstawiająca
niedźwiedzia. Badacze dopatrywali się w niej także wizerunku dzika lub lwa. W
oczach ludu natomiast zawsze pozostawała niedźwiedziem.

Tradycja ludowa uznawała, iż rzeźby te stanowiły całość. Pannę z rybą i
niedźwiedzia łączyć miały wspólne dzieje, o których mówiły liczne podania.
Najczęściej odnotowywana przez badaczy niemieckiego folkloru była następująca
legenda:

„Przed wiekami w zamku na szczycie Ślęży mieszkała księżna, która posiadała
oswojonego niedźwiedzia. Zwierze, będące jej ulubieńcom, miało swobodę biegania
po okolicy. Pewnego razu zwierzę zachorowało. Doradzono księżnej, iż najlepszym
lekarstwem dla niedźwiedzia będzie szczupak. Pani wysłała natychmiast jedną ze
służących do Sobótki z poleceniem zakupu tam ryby. Kiedy dziewczyna niosąc
zakupionego szczupaku wracała do zamku napadł na nią niedźwiedź. Tragedię tę
widzieli mieszkańcy zamku i ruszyli na pomoc dziewczynie. Przybyli jednak za
późno. Służąca była martwa, bo niedźwiedź odgryzł jej głowę, zabito jednak
bestię. Na pamiątkę tego wydarzenia zostały wyrzeźbione dwie figury - panny z
rybą i niedźwiedzia”.

Podanie o tej prawdopodobnie treści usłyszał Roman Zmorski podczas wyprawy
na Ślężę w 1848 r. Nic spotkało się ono jednak z jego aprobatą, czemu dał wyraz
stwierdzając: „Wprawdzie pobliscy górze niemieccy mieszkańcy opowiadają o nich
(rzeźbach panny z rybą i nied/wiedzia –L.B.) jakąś powieść, ale tak płaską i
widocznie dla zaspokojenia ciekawości podróżnych wymyśloną, że powtarzać jej
nie warto.”

Inna legenda, podobna w treści, lecz obszerniejsza, konkretyzowała czas i
przebieg tragedii. Brzmiała ona następująco:

„Rzecz działa się za czasów Piotra Włostowica, który wraz z rodziną mieszkał na
zamku położonym na Ślęży. W czasie postu małżonka komesa Maria wysłała jedną ze
swych służących do Sobótki po ryby na wieczerzę. Jeden z oswojonych niedźwiedzi
zamkowych został przyuczony do tego, żeby wychodzić naprzeciw powracającym z
miasta z ciężkimi zakupami służącym i zanosić je następnie do zamku.
Dziewczyna, która miała nabyć rybę długo nie wracała. Niedźwiedź czekał
niecierpliwie i wpadał w coraz większą wściekłość. Kiedy spostrzegł nadchodzącą
dziewczę rzucił się na nią, starając się wydrzeć jej kosz. Dziewczyna broniła
się i w oko zwierzęcia wbiła długą szpilę. Rycząc z bólu niedźwiedź zabił
dziewczynę, odrywając jej głowę. Sam też skonał szybko, ponieważ szpila
przebiła mu mózg. W miejscu, na którym znaleziono zwłoki niedźwiedzia i panny,
postawiono kamienne rzeźby”.


Kolejne podanie zawiera w swej treści elementy obu poprzednich przekazów,
na uwagę zasługuje tutaj fakt, iż polski możnowładca i wierny stronnik
Bolesława Krzywoustego, Piotr Włostowic, przedstawiony został jako germanizator
Śląska. Elementy nacjonalistyczne w tym, pochodzącym z ostatnich lat republiki
weimarskiej, zapisie były z pewnością dodatkiem O. Kobela, który go opracował.
Treść podania przedstawia się następująco:

„Na początku XII w. szlachetny namiestnik Śląska Piotr Włostowic zbudował
na szczycie Ślęży zamek, w którym prowadził szczęśliwe życie wraz z małżonką
Marią i potomstwem. Często stojąc na szczycie góry, patrzył na rozległe w dole
śląskie ziemie, którym się poświęcił i które umiłował. Wybudował 77 kościołów
na chwałę Pana i dla dobra mieszkańców tego pięknego kraju. Na Ślęży także
zbudował klasztor, z którego ruszyli na Śląsk mnisi z misją nawracania
pogańskich Słowian na chrześcijaństwo oraz zniemczenia ich.

W owym czasie zagrażały ludziom niedźwiedzie i wilki. Włostowic nakazał
służbie złapać parę niedźwiedzi i je oswoić. Zwierzęta przebywały w klatkach
ustawionych w pobliżu zamku. Dzieci komesa chętnie bawiły się z nimi. Hrabina
Maria także lubiła wśród nich przebywać. Miała swego ulubieńca, który przebywał
na wolności. Jego ulubionym przysmakiem były ryby. Służąca hrabiny imieniem
Gertruda miała za zadanie dostarczenie mu ryb. Często niedźwiedź wychodził na
spotkanie służącej i niósł jej kosz z rybami. Pewnego razu Gertruda o wiele
dłużej niż powinna zabawiła u przyjaciółek w Sobótce. Niedźwiedź niecierpliwie
czekał w połowie drogi na dziewczynę. Wreszcie służąca, niosąc kosz z rybami,
nadeszła. Na swoje nieszczęście dziewczyna postanowiła zakpić z niedźwiedzia.
Wyjęła z kosza rybę, którą podsunęła pod nos zwierzęcia i szybko schowała.
Ujawniła się dzika natura stworzenia. Rozwścieczony niedźwiedź rzucił się na
dziewczynę. Gertruda broniła się, długą szpilą przebiła mu oko. Niedźwiedź łapą
powalił dziewczynę na ziemię, a potem zadusił. Sam także wyzionął ducha.
Hrabina dziwiła się z powodu długiej nieobecności służącej oraz niedźwiedzia.
Zaniepokojona wysłała gońców, którzy znaleźli leżące na ziemi zwłoki dziewczyny
z rybą, a obok martwego niedźwiedzia. W miejscu tragedii hrabina Maria kazała
wznieść kamienne posągi.”

Powyższe podanie usprawiedliwia niedźwiedzia, czyniąc z dziewczyny nie
ofiarę, lecz sprawczynię wypadku. W pełni szlachetną postać niedźwiedzia
prezentowała piękna i mało znana baśń ludowa. Opowiadała ona co następuje:

„W dawnych czasach, kiedy Śląsk zamieszkiwany był przez pogańskie ludy,
panował nad wielkim obszarem tego kraju Hamar, zwany również Hammerschlagiem.
Siedzibą jego był zamek na Ślęży. Władca ten nosił zatknięty za pasem wielki
młot, którym zabijał swych wrogów. Hamar miał ukochaną córkę jedynaczkę
imieniem Goralinda. Była ona piękną, niebieskooką blondynką, z długimi aż do
stóp lokami. Niejeden z dzielnych synów książęcych przybywał na zamek, by
zdobyć rękę pięknej dziewicy, ale wszyscy otrzymywali kosza.

Zdarzyło się, że Świdno, potężny książę sąsiedniego kraju znalazł się w
stanie wojny z Hamarem i oblegał jego zamek na Ślęży. Mimo jednak długotrwałego
oblężenia ślężański zamek pozostał niezdobyty.

Świdno miał syna o imieniu Bolesław, który wyróżniał się postawą i odwagą
spośród innych wojów. Pewnego razu Bolesław przedostał się na szczyt Ślęży,
gdzie Hamar nie wystawiał straży, ponieważ miejsce to uchodziło za niedostępne.
Młodzieniec zobaczył tam niebiańską postać pięknej pann

[szwager_z_laband]

Świdno miał syna o imieniu Bolesław, który wyróżniał się postawą i odwagą
spośród innych wojów. Pewnego razu Bolesław przedostał się na szczyt Ślęży,
gdzie Hamar nie wystawiał straży, ponieważ miejsce to uchodziło za niedostępne.
Młodzieniec zobaczył tam niebiańską postać pięknej panny z koroną złotych
włosów, u której stóp spoczywał potężny niedźwiedź. Była to Goralinda i ona
również z zachwytem spoglądała na pięknego młodzieńca. Oboje zapałali do siebie
miłością. Od tego czasu w tajemnicy często spotykali się ze sobą. Wartę pełnił
wierny niedźwiedź. Młoda para liczyła na to, że ich ojcowie pogodzą się i
udzielą zgody na małżeństwo.

Goralinda miała złą macochę Krienhildę, która nienawidziła dziewczynę,
ponieważ Hamar bardziej kochał córkę niż drugą żonę. Zauważa ona, że pasierbica
zbyt często wymyka się z zamku. Nakłoniła więc zaufanego majordomusa Marbota do
śledzenia Goralindy. Księżniczka miała oddaną, ale bardzo gadatliwą służącą
Mikę. Marbot, aby wypełnić polecenie swej pani, zaczął się do niej zalecać.
Podczas jednej z miłosnych schadzek wydobył z Miki tajemnicę jej pani.
Natychmiast zawiadomił o tym zdradziecką Krienhildę, która postanowiła
zrealizować swój plan zemsty.

Księżnej zależało przede wszystkim na tym, aby usunąć niedźwiedzia,
wiernego strażnika Goralindy. Znała jego słabość do ryb, dlatego tez ukryła w
szczelinie skalnej kilka szczupaków ugotowanych w wywarze z wilczych jagód.
Niedźwiedź, który znowu strzegł i ochraniał młodą parę, zwietrzył zapach ryby.
Podszedł do szczeliny i szybko je pożarł. Wierny niedźwiedź skonał w wielkich
męczarniach, ale nie wydał jęku, gdyż nie chciał przeszkadzać zakochanym.

Zdarzyło się akurat w dniu, w którym Bolesław przyniósł wiadomość, że jego
ojciec skłonny był zawrzeć pokój z Hamarem i prosić go o rękę Goralindy dla
swego syna. Młodzi byli bardzo szczęśliwi. Żegnali się z nadzieją, iż zbliża
się kres ich problemów.

W tym momencie nadbiegł, podburzony przez Krienhildę, Hamar. Z daleka już
zobaczył błyszczący hełm Bolesława. Wyciągnął zza pasa młot i z ogromną silą
rzucił w młodzieńca. Rzut był tak potężny, że odciął głowę zarówno Bolesławowi,
jak też Goralindzie. Całe to zdarzenie obserwowała zła Krienhilda i gdy
zobaczyła śmierć swojej znienawidzonej pasierbicy, wydala okrzyk radości.

Kiedy Hamar zbliżył się do zwłok i zobaczył, co stało się z jego córką,
przeżył szok. Przeklął swą mściwą małżonkę i wypędził ją z zamku. Aż do końca
swoich dni Krienhilda mieszkała w jednej z jaskiń na Ślęży. Żywiła się
korzonkami i jagodami. Modliła się i pokutowała za swój haniebny czyn.

Wyłom skalny w którym mieszkała nazwany został łożem Krienhildy (nazwę tę
nosił jeszcze w XIX w.).

Hamar, nieszczęśliwy ojciec, aby uwiecznić tragedię, której sam był
sprawcą, kazał postawić rzeźby poświęcone umiłowanej córce i jej wiernemu
niedźwiedziowi.”

Baśń ta mogła uchodzić za śląską wersję dziejów Romea i Julii,
charakteryzowała się wyszukanym, stylem narracji oraz rozmaitością wątków. Zła
macocha nie przypadkowo nosiła imię Krienhildy (Krienhilde). Występowało tutaj
wyraźne nawiązanie do postaci Kienhildy (Krienhild), bohaterki „Pieśni o
Nibelungach”, kobiety samolubnej, podstępnej i mściwej. Od innych podań o
pannie z rybą i niedźwiedziu baśń ta różniła się nie tylko zupełnie odmienną
treścią, ale również chronologią. Wszystkie, poza nią przekazy umiejscawiały
akcję w czasach chrześcijańskich.

Ogromny kamienny słup w formie kręgla stojący obecnie na szlaku prowadzącym
z Sobótki do dolnego schroniska, znajdował się niegdyś u zbiegu terenów
należących do wsi Garncarska i Maniów Wielki. W tradycji ludowej rzeźba ta
uchodziła za stylizowany wizerunek postaci ludzkiej i nazywana była mnichem.

Związana z nią była następująca, opublikowana przez J.G. Buschinga legenda:

„Pewien mnich z klasztoru na Ślęży w czasie srogiej zimy udał się w
sprawach klasztornych do wsi Maniów Wielki. U podnóża góry zaatakowany został
przez głodnego wilka. Mnich na swoją obronę miał tylko kozik. Rozpoczęła się
długotrwała walka. Zakonnik ostatecznie pokonał rozszalałą bestię. Wilk padł
około mili od podnóża góry. Ciężko ranny mnich dowlókł się do zagajnika do
Wojnarowic i wyzionął ducha. Dla upamiętnienia tego bohaterskiego czynu
wyrzeźbiony został posąg mnicha.”

M. Sadebeck w swojej monografii Ślęży stwierdził, że rolę rzeźby wilka z
powyższej legendy odgrywała figura lwa leżąca obok wejścia do zagrody rolnika
Wolfa, mieszkańca wsi Garncarska.

Z inną ślężańską rzeźbą przedstawiającą zdaniem ludu dzika była przytoczona
niżej legenda:

„Bolesław Krzywousty w towarzystwie Piotra Włostowica polował w lasach w
okolicy Ślęży. Książę w pewnym miejscu zobaczył przebiegającego dzika i
postanowił go upolować. Potknął się jednak o blok skalny. W tym czasie dzik
zaatakował. Piotr Włostowic szybko nadbiegł księciu z pomocą i po zaciętej
walce zabił zwierzę. Sam jednak także odniósł rany. Na pamiątkę tego wydarzenia
Bolesław Krzywousty kazał w miejscu, gdzie to się stało postawić kamienną
rzeźbę wyobrażającą dzika. Piotrowi Włostowi zaś w podzięce podarował Ślężę.”

Możnowładca polski Piotr Włostowic, zwany Duninem, palatyn Bolesława
Krzywoustego i Władysława II Wygnańca był częstym bohaterem podań ludowych.
Włostowic słynął z ogromnych bogactw, które w znacznej mierze zawdzięczał
udziałowi, u boku Krzywoustego, w wojnach i opanowaniu Rugii. Wyjątkowe
stanowisko majątkowe Dunina legendy wyjaśniały na dwa sposoby. Pierwszy z nich
polegał na cudownym odnalezieniu ukrytych bogactw, drugi zaś związany był z
wyprawą do Danii. O pierwszym z nich opowiada następujące podanie:

„Pewnego razu Piotr Włostowic polował w lesie. Towarzystwa dotrzymywał mu
tylko jeden giermek. Po wielu godzinach tropienia zwierząt komes odczuł
zmęczenie. Położył się więc obok strumyka i po chwili zasnął. Miecz Piotra
leżał ułożony w poprzek strugi. Śniła mu się mysz, która przebiegła przez
żelazny most i schowała się do dziupli pobliskiego drzewa. W dziupli tej ukryty
był ogromny skarb. Kiedy Włostowic się obudził to opowiedział swój sen
służącemu. Giermek stwierdził, iż sam czuwał i zauważył jak polna mysz
przebiegła po położonym w poprzek strumienia mieczu komesa. Następnie
wślizgnęła się do dziupli jednego z rosnących w pobliżu drzew. Służący
zaproponował panu sprawdzenie zawartości dziupli i rzeczywiście znaleźli w niej
niezmierne bogactwo.”

Legenda nawiązująca do duńskiej wyprawy opowiadała:

"Na początku XII w. żył na Śląsku Piotr Włostowic, który pochodził z Danii.
Z woli swego pana Bolesława Krzywoustego został on namiestnikiem Śląska. Książę
dowiedział się, ze ojciec Piotra przechowuje, zdobyty na zamordowanym królu
duńskim, skarb. W celu jego zdobycia wyprawił się do Danii. Wyprawa zakończyła
się sukcesem, a Piotr Włostowic został właścicielem ogromnych bogactw. Zdobyty
majątek przeznaczył przede wszystkim na budowę kościołów na Śląsku, który w
znacznej mierze był jeszcze pogański, Wzniósł aż 77 kościołów."

Legenda ta przedstawia Piotra Włostowica jako Duńczyka. Spowodowane to
mogło zostać uznaniem jego przydomka Dunin (Duńczyk), którym obdarzono go za
udział w wyprawach duńskich, za określenie oznaczające narodowość Włostowica.
Błąd ten popełniali nie tylko ludowi narratorzy. Duński rodowód sygnalizował
m.in. J. Krebs w swoim przewodniku po Ślęży.

Tematyka ukrytych skarbów w folklorze ludowym tego rejonu eksponowana była
w sposób szczególny. Wynikało to z powszechnie podzielanej wiary w istnienie
ukrytych na Ślęży skarbów. Zdobyte w łupieżczych wyprawach przez rozbójników
bogactwa ukryte miały być w jednej z jaskiń na Ślęży. Wyjątkową rolę
przypisywano jaskini, która położona była między kościołem a sceną na wolnym
powi

[szwager_z_laband]

Tematyka ukrytych skarbów w folklorze ludowym tego rejonu eksponowana była w
sposób szczególny. Wynikało to z powszechnie podzielanej wiary w istnienie
ukrytych na Ślęży skarbów. Zdobyte w łupieżczych wyprawach przez rozbójników
bogactwa ukryte miały być w jednej z jaskiń na Ślęży. Wyjątkową rolę
przypisywano jaskini, która położona była między kościołem a sceną na wolnym
powietrzu, uważano, że prowadziła ona aż do jednego z domów w Świdnicy. Dom ten
zwany „Grundhof” uznawano za najstarszy budynek w mieście, legenda powiadała,
że mieszkający na Ślęży zbójnicy w tej jaskini przechowywali nieprzebrane
skarby.

Na Ślęży powyżej rzeźby panny z rybą i niedźwiedzia znajdowała się łąka
nazywana przez okoliczną ludność „Punperwiese” lub „Pumperfleck”. O łące tej
wspominają nierzadko miejscowe podania. Podobno, gdy uderzyło się tam nogą czy
kijem w ziemię, rozlegał się głuchy odgłos, jakby pod ziemią znajdowała się
pusta przestrzeń. Wierzono, że i w tej podziemnej jaskini znajdować się miały
skarby.

Niedaleko od „Pumperwiese”, wśród granitowych bloków stała duża skała, w
której znajdowała się niewielka jaskinia. Sądzono ogólnie, że jama ta stanowiła
zasypane wejście do starej sztolni. Panował pogląd, iż w miejscu tym już w
zamierzchłych czasach wydobywano szlachetne kruszce. Według wierzeń ludowych w
sztolni zostały ukryte zbójnickie skarby. Pokutujące duchy rabusiów strzec ich
miały do czasu, kiedy dzielny śmiertelnik dotrze do sztolni i je zbawi.

Powszechnie wśród mieszkańców Dolnego Śląska przekonanie o istnieniu
ukrytych skarbów na Ślęży prowokowało do działania licznych poszukiwaczy
przygód. Christian Weiss podczas swej wycieczki na Ślężę, odbytej pod koniec
XVIII w., natrafił na liczne wykopy poczynione przez poszukiwaczy. Dziwiąc się
takim przejawom naiwności pisał on: „Es ist aber ertaunlich, wie keck noch
jetzt dergleichen Albernheiten erlogen, und wie blindlings sie geglaubt werden“.

Działalność poszukiwaczy skarbów z pewnością umacniała wiarę w prawdę
zawartą w starych legendach, a także przyczyniała się do powstawania nowych
opowieści. Nie tylko jednak prosty lud wierzy w istnienie ogromnych skarbów
ukrytych na Ślęży. Po wojnach śląskich na polecenie Wyższego Urzędu Górniczego
z siedzibą we Wrocławiu przeprowadzone zostały gruntowne poszukiwania na
obszarze całej góry.

Podania o ukrytych skarbach stanowiły najliczniejszą grupę tematyczną wśród
przekazów ludowych dotyczących Ślęży. Busching podczas wycieczki na tę górę w
początkach XIX w. usłyszał dwie, zawierające ten motyw opowieści Pierwsza z
nich brzmiała:

„Żył sobie przed laty człowiek, który krążył po Ślęży poszukując ptasich
gniazd. W pewnym dzikim i nieprzyjemnym miejscu, na którym leżał duży głaz,
spostrzegł otwór prowadzący do jaskini. U jej wejścia natrafił na drzwi.
Mężczyzna przeraził się, ale ciekawość zwyciężyła. Uchylił drzwi i kiedy
przekonał się, że w jaskini nikogo nie ma, wszedł tam. W pewnym momencie ujrzał
duży kopiec usypany ze złota i monet, a ponieważ miał ze sobą worki na ptasie
jaja, szybko napełnił je skarbami Po napełnieniu wszystkich worków wyszedł
szybko z jaskini i bez oglądania się za siebie pobiegł do domu. Pędził tak
szybko, ze zapomniał oznaczyć drogę do jaskini. Pragnął powrócić po resztę
skarbu, ale miejsca, gdzie była jaskinia już nigdy nie odnalazł.”

Drugie podanie miało następującą treść:

„Pewnego razu wiejski prostak i mała dziewczynka zauważyli jaskinię mającą
drzwi, które były szeroko otwarte, zajrzeli tam i zobaczyli dziwnego brodatego
mężczyznę, który zaprosił ich do środka. Pokazał im różne skarby zgromadzone w
jaskini. Na pożegnanie dał im wiśnie i śliwki. Kiedy biedacy powrócili do domu
okazało się, ze owoce zamieniły się w złoto. O zdarzeniu tym dowiedzieli się
mieszczanie z Sobótki i rozpoczęli poszukiwania jaskini, a także kopali w
różnych miejscach. Nie przyniosło to jednak żadnego rezultatu.”

Wypełnione skarbami ślężańskie jaskinie, jak sugerowały to często ludowe
opowieści, dostępne były jedynie dla wybranych. Najczęściej chodziło tutaj o
ubogich, prostych ludzi. Odnalezienie skarbu nie zawsze przynosiło szczęście, o
czym opowiadało kolejne podanie:

„Pewna kobieta cierpiała wraz ze swoim jedynym dzieckiem wielka biedę. Śniło
jej się kiedyś, że jeżeli pójdzie w Wielki Piątek na Ślężę to skończą się jej
troski. O oznaczonym czasie wzięła dziecko na ręce i udała się na górę. Kiedy
była jeszcze na szczycie, to zauważyła wejście do jaskini, którego wcześniej
nigdy w miejscu tym nie widziała, jaskinię zamykały obite miedzią wrota.
Kobieta zapukała, wrota otworzyły się, za progiem leżał czarny pies z
gorejącymi oczyma i paszczą, który pozwolił jej wejść do środka. Okazało się,
że za wrotami była komnata. Stał w niej dębowy stół, przy którym siedziało
kilku starców w starodawnych strojach, zajęci oni byli pisaniem. Obok stołu
ustawione były skrzynie zapełnione złotymi i srebrnymi monetami. Pies
zaszczekał trzykrotnie: „Raff, Raff, Raff”. Kobieta posadziła dziecko na stole
i trzy razy sięgnęła do skrzyni po złoto. Następnie szybko wybiegła z jaskini,
a wrota zatrzasnęły się za nią z hukiem. Dopiero teraz kobieta zorientowała
się, że pozostawiła w jaskini dziecko. Przerażona chciała wrócić do niej z
powrotem, ale wejście zniknęło. Płacząc i lamentując poszła do domu. W żałobie
i smutku przeżyła cały rok. Kiedy nadszedł kolejny Wielki Piątek pobiegła na to
samo miejsce i bez kłopotu znalazła wejście do jaskini. Zapukała, wrota
otworzyły się i kobieta ponownie usłyszała trzykrotne „Raff, Raff, Raff”.
Uszczęśliwiona zobaczyła, że na stole siedziało jej dziecko, które uśmiechnięte
i zdrowe bawiło się czerwonym jabłkiem. Tym razem kobieta nawet nie spojrzała
na złoto. Chwyciła dziecko i wybiegła na zewnątrz. Wrota znów się za nią
zamknęły, usłyszała jeszcze tylko smutne wycie psa. Kobieta z przerażeniem
zobaczyła, że trzyma na ręku martwe dziecię. Po rocznym pobycie w świecie
duchów nie było ono zdolne do życia w świecie ludzi.”

Nie wszyscy jednak bohaterzy ludowych podań i baśni udawali się do
ślężańskich jaskiń, aby zdobyć skarb. Niektórym z nich przyświecały
szczytniejsze cele. W ich rzędzie mieścił się również bohater przytoczonej
niżej legendy:

„Około 1570 r. spacerował w rejonie Ślęży świdnicki filozof Johan Beer.
Pragnął on poznać tajemnice przyrody. Niedaleko łąki zwanej „Pumperfleck” Beer
odkrył niewielką jaskinię i do niej wszedł. Gwałtowny podmuch lodowatego
powietrza przestraszył go i skłonił do opuszczenia jaskini. Przypomniał sobie
krążące opowieści o duchach przebywających na Ślęży. Dzień i noc myślał nad
tym, w jaki sposób można zbawić pokutujące dusze rozbójników. Na Wielkanoc
przyjął Najświętszy Sakrament i w następną niedzielę udał się ponownie w
miejsce, gdzie odkrył jaskinię. Przedostał się do wąskiego ganku, który
doprowadził go do obszernej galerii. Wokół panowała głęboka cisza. W pewnym
miejscu zauważył światło przenikające przez szybę w drzwiach. Kiedy się do nich
zbliżył to otworzyły się same. Za drzwiami znajdowała się obszerna komnata.
Beer zobaczył siedzących przy długim stole trzech starców ubranych w starodawne
stroje. Spoglądali oni ze smutnymi minami na leżącą na stole księgę oprawioną w
czarny aksamit. Uczony pozdrowił duchy w imię Boga i rzekł; „Pokój z wami”.
Jeden z mężczyzn ponurym głosem odpowiedział: „Tu nie ma pokoju” Filozof
podszedł do stołu i jeszcze raz powiedział: „Pokój z wami w imię Pana naszego
Jezusa Chrystusa”. Mężczyźni, jakby rażeni piorunem, skurczyli się i milcząc na
niego spojrzeli. Wreszcie jeden z nich podsunął uczonemu czarną księgę. Beer
otworzył ją i przeczytał tytu

[szwager_z_laband]

Mężczyźni, jakby rażeni piorunem, skurczyli się i milcząc na niego spojrzeli.
Wreszcie jeden z nich podsunął uczonemu czarną księgę. Beer otworzył ją i
przeczytał tytuł; „Księga posłuszeństwa”. Na jego pytanie kim są i co robią w
jaskini duchy odpowiedziały; „Nie wiemy kim jesteśmy, czekamy zaś na surowy
wyrok Boga, aby cierpieć za to cośmy uczynili”. Uczony zapytał co oni takiego
uczynili. W odpowiedzi starcy wskazali na zasłonę, oddzielającą część komnaty.
Beer zobaczył lezące na ziemi w nieładzie zbroje, kosztowności, pieniądze,
wszelkiego rodzaju towary oraz ludzkie szkielety. Uczony nabrał śmiałości i
przeprowadził formalny sąd nad tymi grzesznikami, wskazując im przy tym drogę
do dobra, na koniec odegrał piękny chorał na starym instrumencie ze złotą
klawiaturą, który odnalazł w kącie komnaty. Kiedy skończył jeden z duchów
powiedział: „Zabierz z tych skarbów tyle, ile tylko chcesz i opuść nas”. Beer
nie przyjął jednak tej propozycji. Starcy patrzyli na siebie w milczeniu. Po
chwili jeden z nich otworzył czarną księgę i przeczytał następujące
słowa: „Ostatnie duchy góry zostaną zbawione, kiedy złoczyńca zabierze cały ich
skarb, a człowiek pobożny ten skarb odrzuci”. Po tych słowach przez komnatę
przeszedł gwałtowny wiatr. Skały zaczęły pękać, kamienie zasypywały
pomieszczenie, a skarby pochłonęła rozwarta przepaść.

Johann Beer w cudowny sposób znalazł się nagle na powierzchni ziemi, daleko
od Ślęży.”

Osiemnastowieczny anonimowy autor podał w „Bunzlauische Monathschrift'"
inną, dość prymitywną wersję tej legendy. Wypaczała ona całkowicie sens
przesłania i odwracała role. Nie bohater zbawił pokutujące dusze, ale duchy
nawróciły jego. Przedstawia to w sposób następujący:

„Mieszczanin świdnicki nazwiskiem Beer udał się około 1570 r. do jednej z
jaskiń na Ślęży. Spotkał tam zamieszkujące ją duchy. Nakazały one mu modlić się
i czynić pokutę. Zabroniły mu także powracania na Ślężę. Beer od tej pory stał
się bardzo pobożnym człowiekiem.”

Podania o pokutujących duchach rozbójników kryły w sobie pamięć o czasach,
kiedy Ślęża była siedzibą zbójeckich band. W czasach wojen husyckich ślężański
zamek opanowany został przez bandę dowodzoną przez kapitana Hansa Kolda.
Przeprowadzała ona łupieżcze wyprawy na okoliczne tereny. Działalność bandy
zakończyła się w 1429 r., kiedy to połączone siły mieszczan wrocławskich i
świdnickich zdobyły zamek. Niebawem jednak zagościła w nim nowa banda zbójecka,
której hersztem był Dietrich von During. Była ona jeszcze silniejsza od
poprzedniej, a wśród jej członków znajdowało się wielu szlachciców. Mieszkańcy
Wrocławia i Świdnicy, których interesy handlowe poważnie ucierpiały na skutek
działalności rabusiów, zorganizowali kolejną wyprawę, zakończyła się ona
sukcesem, banda została rozgromiona, a zamek na Ślęży, będący jej siedzibą,
uległ całkowitemu zniszczeniu.

Ślęża była nie tylko nawiedzana przez duchy pokutujących rozbójników. W jej
wnętrzu skrywały się groźniejsze, ważące o losach świata, siły. Mówiła o tym
następująca legenda:

„W środku góry Ślęży śpi siedmiu rycerzy. Każdy z nich trzyma za uzdę
rumaka, a jedną nogę ma wsadzona w strzemię. Gotowi czekają na znak. Kiedy się
obudzą skoczą na konie i ruszą. Będzie to oznaczało koniec świata. Zapowiedzią
zaś jego końca będzie odarcie się góry i wydobywanie z niej płonącej lawy.

Ślęża oglądana przez pryzmat ludowych podań jawi nam się jako góra
niezwykła, wręcz czarodziejska. Nie tylko tajemnicze rzeźby kamienne, ale
również skały, jaskinie, a nawet łąki związane zostały z licznymi ludowymi
opowieściami. O żadnym innym miejscu na Śląsku nie opowiadano tylu legend i
baśni, mało także w Europie było okolic, o których krążyłoby tyle różnobarwnych
opowieści. Najsłynniejsza góra w Niemczech, owiany legendami Kyffhauser (płd.
Turyngia), związana była tylko i wyłącznie z postacią cesarza Fryderyka
Barbarossy. Natomiast podania dotyczące Ślęży były wielotematyczne.

Zaprezentowany przegląd ludowych opowieści ślężańskich nie wyczerpuje
całego ich zasobu. W szczupłych ramach artykułu nie sposób zawrzeć wszystkich
podań na temat skarbów i duchów, nie ujęto również opowieści dotyczących góry
Raduni oraz innych miejscowości wokół Ślęży. Pominięte zostały też bajki
fantastyczne, takie jak na przykład znana baśń o ślężańskiej pannie. Artykuł
niniejszy stanowi tylko skromną próbę prezentacji bogactwa i różnorodności
tematycznej podań ludowych związanych z górą Ślężą.

Do Rity i Hanysa

[szwager_z_laband]

Som mom mocka i dolnoslaskich legynd, ale prziznowom sie ize niy skupiouech sie
nigdy na nich, wiyncyj interesuja sie gornoslonskimi, ale ize i w tych je
niysamowite bogactwo, a jo jak wiycie je ze Glywic, to zbiyrom przedewszyskim
te kere som z tym miastym i odniego okolicom zwionzane. Narazie bez chwolynia
sie mom ich tela zebranych jak jeszcze nikt przedymnom niy szafnou.

Rita Hanys mo tysz ciekawy zbior w jednyj ksionzecce legynd zwionzanych ze
Raciborzym, som naprowdy piynkne, mozno udo Ci sie go namowic coby sam niykere
z nich szkryfnou abo przinajmiyj je dou(ale one som po niymiecku), bezto prosza
Cie namow go coby je przetuplikowou i sam dou:))

On ciebie szybciyj do sie namowic jak mie :)))

ps

Hanys mosz je kajs na serwerze, mogesz dac sam na to link?

[rita100]

a jo siedze i czytam :)
jak wiele legend kryje ta jedna góra ?

[szwager_z_laband]

:)

a som jeszcze legyndy z czasow nowszych :)

[rita100]

Musimy się zastanowić Laband czym możemy przekupic Hanysa ;)
Ale też pamietam , kiedy byłam na Gliwicach Turystą, to była w pewnym wątku,
chyba rozmowa była międzi Ramonem a Tobą i tam był link, gdzie były piosenki
niemieckie przetłumaczone na język śląski - były w nim mocno fest fajne
piosenki zabawne i smieszne i takie do piwa - ten link juz nigdy nie znalazłam.
Bo pózniej wojenka była i wątki uciekały.

[szwager_z_laband]

Hanys mo miynke serce dlo "Frelek" :)))

[rita100]

Legend , baśń jest ogromna ilość, ale najcenniejesz są te najstarsze, te
przekazane z pokolenia na pokolenie, te w których czuć tego ducha czasu. Sam
zobacz, jak cudownie opowiadają legendy i bajki ludzie starsi, ludzie , którzy
kiedyś jako małe dzieci słuchały je od babć i dziadków. A dawniej, to wiesz,
bez telewizji , bez techniki takiej, ludzie wysiadywali wieczorami przy piecach
i bajdurzyli. Dlatego warto warto spisywać takie opowieści na internecie, bo
kto wie jakie czasy nadejdą, jakiego hobbistę spotkają i legendy nigdy nie
umrą, legendy zostaną, ale jednak musza być spisane.
Warmia ma problem, bo ludzie pouciekali i częściowo wzieli ze sobą historię , a
i legendy, a i folklor i szukaj teraz wiatru w polu po 60 latach. Trzeba to
teraz klecić, wyszukiwać i poszukiwać. Wojna zniszczyła prawie wszystkie
materiały, całe miasto spłoneło i ludzie wierni tradycji poszukują i odbudowują
je.
Zostawić coś po sobie , a przy tym się doskonale bawić to chyba taki malutki
przedwstep dla Hanysa prosząc o legendy. Najlepiej traktować to jako
przyjemnośc , a nie obowiązek.
Frelki powiadasz ?
No, no , może nam Frelka pomoże - a widzę , ze i wice lubi ;))) i Antka i
Francka ;)))) to już też legendarne postacie :)

[rita100]

Cudowne zdarzenie w Węgoju
To buło we fronte. Przyszli żołnierze i wzieli z kościoła monstrancyjo i
hostyjo i zanieśli do gospodarza Sztoli w Węgoju. Włożyli wszystko na wóz i
zaprzęgli dwa konie, i chcieli z tym jechać, ale konie nie ujeli, to tedy do
tego zaprzegli cztery konie i też nie redzili. Jeszcze sześć założyli, a konie
sie wykręcili, na kolana poklękali i główkami kiwali, aż oni z tego woza
pozrucali wszystko i te konie prędzej nie ujeli, aż dycht czysty wóz buł. Potem
nazad ludzie zanieśli to monstrancyjo i hostjo do kościoła.
Za pare dni to te same żołmierze wzieli obleke (ubranie) kościelno i na woz
pokładli, i pojechali. Jek przyjechali do granicy węgolskiej, to konie ustali i
bez granice nie redzili tego woza. Aż 'uni to obleke kościelno poskładali, to
dopsiero konie szli dalej.
I w taki sposób wszystko zostało w kościele w Węgoju, a to poziadało dużo ludzi
z ty żioski.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949
(podobny motyw legendy występuje w próbie wywiezienia przez Szwedów obrazu
Matki Boskiej Częstochowskiej i w 'Potopie' Sienkiewicza)

[rita100]

Wiem , ze jest długa, ale naprawdę z cudowną naturą

Był słoneczny majowy dzień. Piękna królewna Gustebalda wraz z dziewczętami
wyszła nad Łynę. Siadła nad brzegiem a dziewczęta koło niej. Wiły wianki, a
potem rzucały je do wody i śpiewały piosenki. W pewnej chwili Gustebalda
spojrzała na wodę i zauważyła jak ku brzegowi płynie złota rybka, a za nią z
rozwartą paszczą duży szczupak. Zaledwie dwie fale dzieliły go od tej małej
rybki. Królewna widząc to rzuciła swój wianek pomiędzy obydwie ryby. Spłoszony
szczupak uciekł w bok, a złota rybka przepłynęła do stóp pięknej królewny. Ta
schyliła się i wzięła rybkę w dłoń. – Rybko moja złota, powiedz, co się
stało? – zapytała. – Jestem córką króla ryb i wracam do domu. Dziękuję za
ocalenie mnie od szczupaka – usłyszała w odpowiedzi. Gustebalda schyliła się i
wpuściła rybkę do wody, a ta wesoło odpłynęła do swojego pałacu.
Król ryb surowym wzrokiem zmierzył swą córkę, gdyż długa jej nieobecność
zniecierpliwiła go trochę. - Mój ojcze – zaczęła mała rybka – Nie gniewaj się!
Kiedy wracałam do domu gonił mnie straszny szczupak. W obawie przed nim
skręciłam na brzeg, gdzie stała piękna królewna Gustebalda. Ona właśnie
odstraszyła szczupaka ratując mnie od śmierci. Tatusiu, mój drogi! Nie
wyobrażasz sobie jaka ona piękna, jaka dobra i mądra. Rybi król zadumał się. Po
chwili odezwał się. - Za ocalenie życia mojej córki należy się nagroda. Żabo,
idź więc i powiedz tej pani, żeby stawiła się nad brzegiem, gdzie uratowała
moją córkę – rozkazał żabie król.
Nie trwało długo, a nad Łyną zjawiła się piękna Gustebalda. – Proś mnie o co
chcesz! Wszystko ci dam za uratowanie mojej córki! – powiedział król. Królewna
po chwili odparła: - Słyszę śpiew ptaków w naszych pięknych lasach, ale o czym
one śpiewają - nie wiem. Słyszę szum wszystkich naszych rzek i jezior, ale o
czym one mówią – tego również nie wiem. Królu, słyszałam, że ty rozumiesz
tajemniczy język wszystkiego, co jest na świecie. Proszę cię, naucz mnie tego
języka. - Żądasz bardzo wiele, Gustebaldo – odrzekł król. – Zbyt wielkie to
brzemię - taka mądrość. Obawiam się, że nie zdołasz jej unieść i załamiesz się.
Zastanów się nad tym jeszcze raz. Ja mej obietnicy nie cofnę. Dam ci to, o co
prosisz. Po chwili Gustebalda rzekła stanowczo: - Wielki władco ryb nie lękam
się niczego. Król ryb podpłynął do Gustebaldy, otworzył paszczę, potrząsnął
głową, aż wyrzucił mały czarny kamyk. – Ten kamień, który ci daję – to wielka
część mojej siły i wiedzy. To, co dostałaś ode mnie, niech nie przejdzie od
ciebie do nikogo. Pamiętaj byś dochowała tajemnicy, jeśli ją zdradzisz,
zamienisz się w kamień – powiedział król.
Nazajutrz o wschodzie słońca piękna Gustebalda pobiegła do lasu, by posłuchać,
co mówią zwierzęta o kraju swoim. – Jedzcie, moje dzieci, odżywiajcie się
dobrze i używajcie świata, bo nadejdzie czas, że na tej ziemi nie będzie
żadnych niedźwiedzi. I tak jak nasz ród wyginie – tak wyginą Prusowie. Przyjdą
tu bowiem ludzie z zachodu, zabiorą wszystko i wszystkich. Za tysiąc lat ludzie
ogniem i mieczem zniszczą naszą ziemię – powiedziała stara niedźwiedzica, która
karmiła swoje dzieci plastrami miodu.
Gustebalda słysząc to wszystko pobiegła do ojca i opowiedziała mu przestrogę,
jednak ten zbył ją uśmiechem. Postanowiła więc, że zwoła okoliczny lud i
obwieści im swoje proroctwa. – Zwołałam was po to, by odkryć tajemniczą
przyszłość – zaczęła Gustebalda. – Starajcie się zachować wszystko co
usłyszycie, by ujść zagładzie. - A czemu mamy wierzyć w te prorocze słowa? –
zapytał ktoś z tłumu. – Lepiej byłoby, gdybyś mnie oto nie pytał. Przysięgam,
że nie złamię tajemnicy, od tego zależy moje życie. Jeśli ją złamię, stanę się
kamieniem – odpowiedziała Gustebalda. Lud jednak w dalszym ciągu nie chciał
wierzyć. Gustebalda otworzyła więc usta i wyjęła kamyk spod języka. – Ten
kamień dał mi król ryb – powiedziała pokazując go wszystkim zebranym. – Ma on
niezwykłą siłę. Dzięki niemu słyszę o czym rozmawiają zwierzęta. I właśnie od
nich dowiedziałam się o tym, przed czym was ostrzegłam. Gdy tylko to wyrzekła
jej nogi zaczęły drętwieć, zamieniając się w szkarłatno- czerwony granit. –
Żegnaj ludu mój umiłowany. Żegnaj. Ja kamienieję... – to były ostatnie słowa
pięknej Gustebaldy.


perkuns.fm.interia.pl/Galerie/bk08.html

[frelka1]

0 mój Boże! lub krótko: – 0 Boże! To samo czynią inne nacje.
Niemiec mówi: – Mein Gott!,
Francuz: – Nom de Dieu, Mon Dieu,
Włoch: – Dio mio,
Ślązak zaś: – 0, pieronie!
Wytłumaczyc to można następująco. Dlugo przez przyjęciem chrześcijaństwa przez
Polske, na terenach zamieszkiwanych przez plemiona słowiańskie oddawano cześć
bożkom. W pasie ciągnącym się od Czech, przez Śląsk, tereny górnej i środkowej
Łaby, obszary związane z Odrą, Pomorze z Zachodnie po wyspę Rugię zamieszkiwali
Słowianie Zachodni, Slęzanie, Serbołużyczanie, Obodryci. Plemiona te oddawały
cześć Perunowi, bogowi piorunów i grzmotów i władcy nieba. Dla oddawania czci
Perunowi wybierano szczególne miejsca: pagórki, wyspy na jeziorach, gaje
porośnięte wiekowymi dębami... Najsłynniejszym miejscem na Śląsku była góra
Ślęza pod Wrocławiem, od ktorej nazwę przyjął Śląsk. Ślązacy Peruna
nazywali ”Piorunem” lub ”Pieronem”. Karol Miarka w ”Górce Klemensowej” napisał:

”Pagórek ten nosił nazwę Górki Piorunowej, którą lud okoliczny za bardzo Świętą
uważał, bo na jej szczycie stały posągi dwóch bogów, którym z daleko i szeroko
lud składał ofiary. W tej bowiem okolicy panowało bałwochwalstwo. Prawda, że
już od dawna, a mianowicie od czasu apostołowania Świętych Cyryla i Metodego –
około 870 r. chrześcijaństwo w tej stronie szerzyć się poczynało, ale dopiero w
966 r., gdy cała Polska przyjęła chrzest wtedy i nasza kraina należąca do
Polski przyjęła naukę Chrystusa; mimo to jednak w wielu miejscach, mianowicie
pomiędzy górami, lasami, jeziorami trwało jeszcze dość długo pogaństwo, zanim
zupełnie wykorzenionym zostało. ”

Scalenie państwa w jedną całość przez Mieszka I wraz z przyjęciem
chrześcijaństwa przyczyniło się w znacznym stopniu do likwidacji kultów
plemiennych. Kosztowało to wiele starań, na przykład organizowanie wypraw
misyjnych, które nie zawsze kończyły się sukcesem. Tak zginął na terenie Prus
śmiercią męczeńską św.Wojciech podczas próby nawracania plemienia Luciców na
wiarę chrześcijańską. Ogniska pogaństwa wśród ludów pogańskich utrzymywały się
długo i tam, gdzie nie pomogło słowo, perswazja – stosowano miecz.

z kalendarza Gorniczego Kopalni "Ziemowit"

Rafał Bula

[szwager_z_laband]

A jo dodom ize i stare Prusy mieli boga na kerego godali Perun :))

[rita100]

szwager_z_laband napisał:

> A jo dodom ize i stare Prusy mieli boga na kerego godali Perun :))

Te plemiona tak Prus jak i Ślęży miały chyba tego samego boga Peruna czyli boga
burz i deszczów.
Właśnie się nim będe zajmować, ciekawi mnie dlaczego 'ty pieronie' nie ma na
Warmii ? Pewnie inne znaczenie to ma.
Znów dziś dam fajne opowiadanie :)

[rita100]

Jak diabeł kaczmarkę z Ejszmediów chciał podkuć
W Ejszmedjach w powjaczie mrągowskim przed wjelu latach b'iła kobjeta, która
b'iła kacmarka, po mazursku restoracjo niała, bez lękania , bez stidu (wstydu)
kazdego oszukiała i nawet najbiedniejszego, kazde pchiwo i kazdi kielisek wódki
dwa raz'i zapchisała. Raz przised stari chłop, bhiedn'i i ona go tez chciała
osukać. On prosziuł, zeb'i go nie osukała, on tilko za tile i tile zjazd i
w'ip'ił. A ona sie zabożiła (rozgniewała), że ona esce nigdi nikogo nie
osziukiała i jeżeli b'i ona kogo oszukała, to b'i jo djabeł móg na niejscu
zabrać.
Ledwhie w'imóhiła, powstał żietrz(wiatr) i szum i śmnierdżiało sziarko i smoło,
i przised carn'i koń. Djabeł przised i jo zamnieniał w czarnego konia i na
niej pojechał na tim carn'im koniu. Ale b'iło barzo szlisko i on móg tilko
powoli jechać, bo koń nie b'ił kuti i on nie móg dalej jechać i zajechał do
hioski Szwarcsztejn, powiat Kętrzin. Posed do kowola i dał go okucz', chciał
duzo pchiejędz'i dać, zeb'i cemprędzej okuć, bo lękał sie, że szie dzień
zrobhi, niz kur pchiers'i raz zapchieje, żebi kóń okuti b'ił.
Kowal przibi'iz'ił szie do konia, i sch'iluł sie i chciał konia za noge ująć,
podniesz'cz', i usłisał ludzk'i głos: "Powol'i, powol'i, jestem kacmarka i
satan mie koniem zrobhił". Ten przeląk szie i zelaza upadłi, chciał jo retować,
zal mu sie zrobhiło. Buł w tim rozpacaniu, co ma robhić, i kur w tim momencie
pchiers'i raz zapchiał. Djabeł prawo ni niał do niej, gdiż juz kur zapchiał,
juz ona ws'isko objecała, co nie będzie oszukiwać. Pusz'c'ił jo satan, ale pók
z'iła, nikogo nie osukiwała. Ona z tego przelęknienia długo juz nie z'iła, a na
pamniątke w'iszo te dwa podkow'i w kosz'cziele w Szwarcsztejn.

Opowiedział Pożega, wieś Uzranki, pow.Mrągowo 1949

[ballest]

Rita, Ty musisz byc tysz taki mauy diobouek, niy, bo lubisz take bojki uo
czortach !

[rita100]

ano , diobełki , klobuczki, utopiczki , czorty to takie figlorze ;)))))
Jak się dowiedziałam to diobły sa dobre i złe :)

[rita100]

Diabeł

Na terenie W i M uzywano róznych nazw na określenie diabła : diabeł, diabuł,
szatan, zły, zły duch, lucyper, czort, czart, Belzebuh, kusiciel,
niedobrzyciel, smok, tenfel, mamun.
Bogata fantazja ludowa utrwaliła wiarę w stare pogańskie demony, w istnienie
sił nieczytych. Na tych teren na ogół ludzie nie czuli lęku przed tymi
postaciami,
Diabła przedstawiano jako istotę bardzo głupią, łatwo się dającą ludziom
oszukać, z której można było się naśmiewać.
Diabeł trzymał w ręku widły, miał sierść , cztery nogi, krzywy i duży nos,
czasmi koński łeb, kopyta i straszną mordeczkę. Czasami jeździł na koniu.
Inna wersja - to diabeł był w kusym czarnym fraku, czarnym cylindrze, z ogonem,
z rogami czy kopytkami.
Najważniejsze w tym, że nasz diabełek był też formą niewidzialną lub też często
przybierał różne postacie, ponoć ptaka, wrony lub czrnego psa.

[rita100]

Hej, nie mylcie diabłów ze złymi duchami. Diabeł był istotą nadrzędną.
Kłobuk czyli chobołd lub lataniec
Jest jednym z najpopularniejszych złych duchów, Na Mazurach nazywany kołbukiem,
chobołdem, latańcem lub złym. Demon ten nie był typowym diabłem, gdyż nie
zabiegał o duszę człowieka. Za swoje usługi wymagał jedynie troskliwej opieki.

Jak go sobie wyobrażali ludzie ?
hehe - była to istota występująca pod postacią czarnej kury, sowy albo małej
małpki z bardzi dużym ogonem. Wiemy , że takie istotki dostawały sie wszędzie
nie zważając na zamki i zasuwy. Kłobuk bardzo lubił ludzi , a najbardziej z
nimi przebywać i nawet zamieszkiwać, a ludzie o niego bardzo dbali.
Najbardziej znana wersja wierzeń związanych z pozyskiwaniem klobuka dotyczyła
czarnej , zmokłej kury, która pojawiała się przy wybranym gospodarstwie.
Należało ją osuszyć i ogrzać w domu, a następnie otoczyć troskliwą opieką i
zapewnić ciemne pomieszczenie, najlepiej na strychu, w beczce z piórami. Mógł
być też ciemny pokój z ciepłą pierzyną - takie wymogi miał nasz warmiński
kłobuczek.
Ale to nie wszytko - wymagał on też dobrego jedzenia - najlepiej jajecznicę z
tłustymi skwarkami. Nie gardził też kluskami z winem i tak troskliwie
pielęgnowany nie opuszczał mieszkania w ciągu dnia, dopiero ciemną nocą
rozwijał swoją działalność. Klobuk najbardziej efektownie pracował w ciemną noc
z czwartku na piątek.

[rita100]

Więc wracając do kłoguka (chobołda, lataniec) to bardzo , bardzo trzeba uważać
z nocy z czwartku na piatek. Wydostawał się wtery przez komin i widać go było
jak leciał z długim ognistym ogonem. Lecąc obficie sypał iskrami. Przenikał do
domów bogatych gospodarstw i potrafił ukraść wszystko - zboże, słoninę,
pieniądze, złote przedmioty, płótno. Wsztko to zanosił swoim żywicielom, którzy
w niedługim czasie dochodzili do wielkich bogactw. Stawali sie tak bogaci, że
strych groziły zawaleniem od nadmiaru zboża.

Związek z kłobukiem zawsze był fatalny, gdyż nie można było rozejść sie z nim w
zgodzie. Gdzie sie zagnieździł dobrze służył swoim opiekunom, ich dzieciom i
wnukom. Gdy się jednak komuś sprzykrzylo jego towarzystwo, to pozbawiony
dotychczasowej opieki kłobuk zaczynał sie mścić. Tak jak przedtem znosił
bogactwa tak teraz mógł je wynosić. Mógł też spalić całe gospodarstwo.
Szczęśliwy był ten, kto nigdy nie miał z kłobukiem do czynienia, gdyż związek
ze złymi siłami zawsze ostatecznie musiał przynieść złe owoce. Najpewniejszą
ochronę przed kłobukiem był znak krzyża.

To są chyba wszystkie nasze diabły :)

[szwager_z_laband]

no to ech sie juzas cosik nowego dowiedziou, i odwdziyncza sie tysz czyms co na
zicher juzas u wos niyma = u nos we slonsku na diobua godauo sie
tysz "czechmon", czyli jak by sie tymu wyrazowi przijzec, to pochodzi to
od "Czecha" i "Chopa" - wydowo mi sie ize to mo zwionzek ze husytami, abo?

[szwager_z_laband]

a jake to som dobre dziobuy?

[rita100]

>Hej, nie mylcie diabłów ze złymi duchami. Diabeł był istotą nadrzędną.
>Kłobuk czyli chobołd lub lataniec
>Jest jednym z najpopularniejszych złych duchów, Na Mazurach nazywany
>kołbukiem,
>chobołdem, latańcem lub złym. Demon ten nie był typowym diabłem, gdyż nie
>zabiegał o duszę człowieka. Za swoje usługi wymagał jedynie troskliwej opieki

Dobre diabły to te, które nie zabiegają o duszę czlowieka tylko robią figle

[szwager_z_laband]

Ach kaj tam, to som Slonzoki przeca! :))

[rita100]

hehe, ale czy o samych łabędach masz legendy , dlaczego jest taka nazwa,
pochodzi o pieknego łabędzie ?

[szwager_z_laband]

o nazie Laband/Labedy je pora geszichtow, ale o tym mozno inkszym razym, no i
oczywiscie mom pora legynd i zwionzanych ze Laband - sam jedna z nich:

Bouo to downo, blank downo tymu. Niydaleko, blank blisko, zaroski kole
Kuodnicy, a blank gynau to we miejscu, w kerym do niydowna szelesciouy w parku
drzewa - mozno ich dzisiej jeszcze tam pora stoi, stou taki fajny biouy
zameczek. Miyszkaua w nim Julia, kero miaua piykne jasne wuosy i jeszcze
piykniejsze niybieske slypka. Z coukego Slonska sjyzdzali sie nojszwarniejsze
kawalyry i prosiyli jom o rynka. Ona ale, jak to piykne i mondre frelki,
czekaua na tego, kerego od niyj serce pokocho. Ino eli taki od niyj szac
naprowdy kajs je? Tak se myslaua zawsze kole wieczora, jak sie siedziaua na
brzegu staryj Kuodki(Kuodnicy). Siedziaua se tak na brzegu Kuodki i futrowaua
uabyndzie, kerych tam kedys bouo couko mocka. Jedyn, kerego nazywauy od nich
krolym, bo bou nojpiykniejszy, przipuywou niyroz do niyj i kuod gowa na od niyj
kolanach. Tak to bouo couke tydnie. Z czasym puywaua na tym krolu uabyndziu mit
po staryj Kuodce. Roz ale przikukali ich ludzie ze Laband i byli fest
zgorszone. Padali, co jak je wiyncyj rado uabyndziom jak ludziom, to niych se
weznie jednego uabyndzia za chopa. Biydno Julia, bolauo to ze ludzie jom tak
napasztujom. Coroz wiyncyj take godki kole niyj bouo suychac a ona sie tysz
coroz wiyncyj tracioua od ludzi i coroz to wiyncyj boua ze od niyj uabyndziami.
Boua z nimi juz cokimi dniami. Az naroz prziszua jedna nocka, we keryj couke
Laband maszkytnie nynauo, a w tym czasie prziszli rojbry. Ukradli w tyj nocy
mocka zuota a na koniec porwali jeszcze piykno Julia. Zawionzali jyj rynce,
zakneblowali i poniysli ku Kuodce, kaj najprzod chcieli policzyc co wszysko
ukradli. Siedli se pod tymi starymi drzewami, az tu naroz take pieronske larmo
sie zrobiouo, od strony Kuodki i szuo te larmo coroz wiyncyj ku nim. To te
uabyndzie ze Laband prziuwazouy ze oni majom od nich Julia i tak zaczuy wouac i
machac krziduami, ze couke Laband sie obudziouo. Rojbry sie tak wystraszyli, ze
zaro wszysko pociepli i uciykli. Jeszcze probowali wzionc Julia mit, ale jak
sie przeprowiali bez rzeka stanou przed nimi ze otwartymi krziduami wielki
uabyndz. Prziszuo ku walce, walczou herszt od rojbrow i krol od uabyndzi.
Rojber trefiou krola uabyndzi fest ostrym i szpicatym nazym, a uabndz oklapnou
sie do wody, kero sie kole niego zaroz czerwono zrobioua. Drugi roz juz go
rojber niy zdonzou trefic bo chyciyli go straznike ze Laband i zakludziyli do
wiynziynia. Julia klynczaua na brzegu i czimaua na kolanach krola uabyndzi. Niy
umiyrej mi ino moj krolu kochany - godaua, a kropelki uzow kapauy na rana
uabyndzia. Naroz uabyndz zamiyniou sie w piyknego szaca, kerymu bouo Bolko.
Wydauo sie co jedyn czarodziej kedys przemiyniou go we uabyndzia i moguy mu
pomoc ino uzy dziouchy kero by mu pszaua. Tak sie tysz przeca stauo. Bolko
wyzdrowiou roz-dwa, a couke Laband fajrowauy mit na wyselu od Julii i Bolka.
Zodym Labander (Uabyndziok) niy paczou juz krziwo na uabyndzie. Wiyncyj !-
przeca nawet se Laband wzionuo za herb uabyndzia na niybieskim tle. To na
pamiontka krola od uabyndzi i niybieskich oczow od Julii. Julia i Bolko mieli
couko fura bajtli i zyli dugo i szczynsliwie. Miyszkali tysz dalyj we biouym
zameczku kole Kuodki i pamiyntali coby pszoc i uabyndziom. Wszyske uabyndzioki,
kere dzisiej zyjom pamiyntajom ta geszichta i opowiadajom jom bajtlom, jak w
niydziela idom na szpacyr kole staryj Kuodki, a wszyske frelki ze Laband som
tak piykne, ze piykniejszych niyma na coukim Slonsku - to erbuy po Julii. No
tosz pamiyntejcie o Laband i o uabyndziach i


Pyrsk !


Szwager

[rita100]

Ła , sliczna legenda i te łabędzie to sliczne ptaki, uważam nawet , że
najpiekniejsze. Są takie dostojne i eleganckie - lubie się patrzeć na łabędzie.
Dobrze, ze legenda fajnie się kończy, ze w Labędach do dziś żyją łabędzie :)
teraz słowniczek:
tych wyrazów nie znalazłam
pamiyntajom ta geszichta
oraz
prziszli rojbry , domyślam się , że chodzi o rabusiów

[szwager_z_laband]

pamietaja ta historie

rojbry to juz wiysz jak widze ze to som rozbojnicy/rabusie

:)


Ta legynda jak kozdo prawie mo tysz ale jakes piyrwiastki prowdy - we Laband
hrabia Welczek (´bou mindzy inkszymi ambasadorym Niymiec w Hiszpani) miyszkou
razym ze swojom zonom, kero pochodzioua ze Hiszpani a ona miaua taki staw w
parku kole zamku(to je zaro przi Kuodce(Klodnica-rzeka) i przi Kanale
Glywickim) na kerym puywauy uabyndzie. Moja tanty jak boua jeszcze paniynkom
robioua u nich na zomku i zawsze opowiadaua mi o tym. Tyn staw jo jeszcze
pamiyntom juz ino jako malucki na kerym ino kaczki sie toplauy. Ale udauo mi
sie znonsc odniego zdjyncie ze wczesniejszych lot - Hanys prawie tera przerobio
naszo zajta(strona) tak ze niy idzie tam wlys, ale kedys bydziesz mogua go
obejzec we mojyj "galerii".

A uabyndzie przilatujom i niykedy zimijom jeszcze naweet na kanale

[ballest]

U nos na Mainie jest ich pouno.
Rita mousz ale recht, to je bardzo fajny ptok, ale jak mou mode to je zuy, jak
pieron a jak Cie uszczypnie abo uoczaskou skrzyduami, to bys same sine fleki
miaua.
No Ciebie moze niy, ale jedny Pani z tego forum by se tam uot czasu do czasu
nalezauo!

Laband! - i pora flaumom z tego Forum Gliwice tysz ;)

[rita100]

Moja 'tanty'jak boua jeszcze paniynkom
'tanty' - nie ma tego w słowniczku :) kto to jest ?

Pięknie nazwana miejscowość - Łabędzie i piekna to musi być kraina, kiedy tyle
łabędzi tam żyje.
Ballest, nie słyszałam o złych łabędziach, chyba mówisz o gąsiorach ;)
A teraz niespodzianka, tylko otwórzcie tą stronę
andrzej.kalinowski.webpark.pl/nowa/balet.htm
cudo bez słów, tylko wzrok :)

[szwager_z_laband]

tanty to je ciocia

onkel to je wujek(niykere godajom tysz u nos ujek


ps

spomniauo mi sie sam tysz "Jezioro uabyndzie! :))

[rita100]

Śliczny ten łabędź - często były motywem również haftowania makatek.

Teraz jeszcze o diabełkach legenda o karczmarce. Zauważ jakie fajny jest tam
układ zdań.

Jena karcmarkia, kiedi prsziszl'i psić, to zawdi przipsisała esce roz, a tedi
raz taki fejn'i przised, a to buł sam djabuł. A on psiuł i psiuł, a on sobzie
tyz cechował, una dubelt, a un tlo to. Tedi jek płaczicz' tedi una porachowała
tile 'i tile, a on tile 'i tile. A tedi ona móżiła: "Kieb'i mnie djabuł wziuł -
to tile 'i tile. A prazie w dwunasto godzine w'ifurnół bez konin 'i
porejtował na niej do drugiej wsi do kowola, a to b'ił jej ojciec. A tygo
kowala obudził. "Mas chizo wstać, a kónia kowacz". Traz ek kowal widzi, co to
nie jest kóń a cłowiek, kiedi nak ón chciał kować, to ona w'irzekała. Jek ón
psierszi góźdź bził, to ten kuń cłeco noge w'iciągnoł. A jek drugi góźdź bził,
to kapneło kiapke cłecej krsi. Jek trzeci góźdź bził, to wołał ten kuń : " Niłi
ojce, uz je dóść !". A ten ojciec sie zhrżas (przeraził sie), a kur zapsiał, to
uz ón musział uchodzić, a una szie stała cłekiem. I djabeł niz on odleciał,
trszas jo ręko w p'isk, co aż ji psięć palców znacz' b'iło.
I tedi óna rozum sterała(straciła) i musiała za pół roku zdechnąć. A te żelazo,
co ojcziec na to nogie robziuł, 'i kur, co zapsioł, to jest w kosz'cziele w
Szworstine (Schwarzstein)

To zdanie jest fajne:
una porachowała tile 'i tile, a on tile 'i tile.


Opowiedział Mazanek, wieś Szestno, pow.Mrągowo 1949
Podobna wersja zanotowana jest na Mazurach przez Toppena pt. 'Karczmarka z
Nakamad'

[szwager_z_laband]

piykne, i juz wiym czym zaskocza znajomych ze Biskupca jak bydymy razym na
nartach we zima :))

[rita100]

Masz znajomych z Biskupca ?
Ło matuleńko - a oni rdzenni Mazurzy ?

[szwager_z_laband]

wybadom to w tym roku, bo szczerze godajonc niywia :)

[rita100]

to będzie zaskoczony kolega Twoja wiedzą :)
Jeszcze mam fajne konski gdzie gbur uczy jak oszukać samego diabła ;)

[szwager_z_laband]

no to czekom :))

ps

a w miyndzyczasie mauo refleksja -

[rita100]

Ten Twój wpis Laband to powienien być wstępem do krainy baśni i legend.
Oprócz tego, ze jest to świat magii i tajemniczości jest to świat przeszlości ,
ślady dawnej tradycji i wierzeń, coś co mlodym umkło , a jednak po czasie
powraca.
Nie wiem , czy Hanysa do chlewika nie wsadzę ;), bo słowa jakie używasz w tym
slowniku nie ma i musze Cie prosić o przetłumaczenie. Jest to wyraz często
uzywany
ajnfach - co oznacza ?

[szwager_z_laband]

poprostu

:)

[rita100]

Diabuł sze stawiuł do jednego gbura. Mówił do nego: "Co będziesz sadził ?" Gbur
mówi: "Kartofle".
"No dobrze - mówiuł - ja wezme z u góry", a gbur mówi: "Ja wezme z na dołu". Nó
i jak kopaczka przyszła, gbur mniał kartofle, a diabuł same łodygi.
"No - mówi gbur - t'ero - mówi - żyto zasieje, to - mówi - żyto tero wezme z u
góry, a ty, diable, z na dołu".
No i go zaznów oszukał.

Zapisano we wsi Smalonek, pow. Olsztyn 1950

[ballest]

Rita, to te Gbury, czytej przyjezdni nawet diobua koojtli , pra !

[szwager_z_laband]

tukej mi sie spomniauo to co Hanys mi o odniego stronach opowiedziou kedys:

schlesien.nwgw.de/30x5x0.xhtml

[rita100]

wezmę sobie to do czytania, lubie czytac ale na spokojnie :)
Oj, Ballest - chcesz być diabełkiem ;))))

[ballest]

Rita, jou jusz douwno diobuem je, myslou uech ze to wiysz !
Ale takim "kochanym" dioboukiem!

[rita100]

może sie zanjdzie jakaś anegdotka o diabelnym Balleście ;)))) ale jutro
znalazłam coś o Frycu - tego to chyba znacie :)

[rita100]

ajnfach Wasz diabeł też został oszukany, dobrze, że mnich miał głowę na karku i
odkupił dusze czlowieka. Dobra nazwa wsi - Przerycie :) Teraz mieszkańcy czują
się bezpiecznie. Diabeł dostał nauczkę.
Ale czy zauważyliscie ,że jest tam obrazek człowieka chodzacego na - jak to się
nazywa - na takich długich patykach - pamiętam takie zabawy.
schlesien.nwgw.de/30x5x0.xhtml
to się chyba nazywało chodzenie na szydłach

[rita100]

Teraz legenda o Frycu :)
Za casów dawnych, jek stari Fric królował, jednemu gburoziu sie obrodziły duże
malony(dynie) i wzioł zawióz we śtery kunie ten malon do tego Frica, i Fric
przyjoł, i go za gościa otrzymał, i dał mu pospołu jeść z tyni ministrami, i
sam kole siebie posadził tego gospodzarza (gbura). I ten minister był zli na
tego gbura, to wziuł taką prszepoziastke poziedział, co u nasiego
najaśniejszego Frica po obiedzie jeden drugiego w gębe bjije. Tak usykował, ze
ten b'i Fricoziu w gębe wipaluł, ale niał ten rozum, co ścirżpiał (ścierpiał) i
nie oddał nikomu. Teroz ze wstydem siedział za stołem, buł cale cicho.
Jek podpchili, co juz im w głowie zakręciło, kozdy swoje poziedział zagodiwki
(anegdoty). Teroz ządajo, co ten gbur ma im poziedzieć, a tyn gbur zacoł
poziedać, co un furmanke z towarem niał ziść (wieść) i pod góre nie móg
wjechać, co un wtedy musiał zrobzić ?
Mózili, co musiał zawrócić, to wstał i temu, co mu w gębe wlał, to mu oddał.

Opowiedział A.Rohn, wieś Jagodne, pow.Pisz. 1950

[ballest]

Rita, a napisz nom, znosz tego Gbura osobiscie !

[rita100]

Ballest- gbur to dawna nazwa własciciela dóbr ziemskich, inaczej dziedzic - a
dziś dziedziców już nie ma, dlatego znam gburów tylko z legend.
Nie wiem , czy rozumiecie tą gwarę , ale jakby co to mogę je przetłumaczyć.
Nie wiem czy chcecie jeszcze jakieś opowiadanko ?
Przypomnialo mi sie , ze te deski na których się chodzilo nazywaly się
szczudły - chodzić na szczudłach , tak , napewno tak.

[szwager_z_laband]

tera mi sie wkoncu prziponiauo kaj zech sie z tym okreslyniym w tym znaczyniu
trefiou! - to bouo we bajce "Zuoto rybka", tam tysz na bogatego chopa
godali "gbur"

ps

tela dni mi to spokoju niy dowauo :)))

[rita100]

Przeczytajcie uważnie , to jest fest interesujące :)

Modlitwa o szczęśliwe powieszenie
Jene ludzie to z początku sie ożenili i dobrze śwatowali (żyli). Poszli do
Biesowa na odpust swiętego Antoniego z osiero (świeczką), tlo sami. Jek szli
bez Wólke, to szli kiele swojego krewnego. To żona móżiła, co pódzie ich
nażiedzić (odwiedzić), a 'un nie poszed. 'Una tedy móżi:
"Poczekaj silke (chwilke), ja przyjde". 'Una jek przyszła potem na to mniejsce,
to onego nie buło. 'Un sie skruł, a 'una woła i płacze, i go nie znalazła i
przyszła do domu, to go tyz nie buło. Chłop za sile przyszed i krziczał na nio.
Od tego czasu sie nie zgodzali, sie bzili i tak przeb'ili swoje życie
niespokojnie. Jeno drugiego nie słuchało. Nareszcie sie przeklinali.
Tak jenego razu móżił ten chłop do kobziety, żie 'una ma konie poganiać w
rozwerku (kieracie), 'una krziczała, że 'una tego nie zrobzi. Od ankoru ( od
gniewu) wzioł nowe lejczyki i chciał sie pożiesić, i założuł na szyje temi
lejczykami i użiązał do bołka w stodole, i woła : Jezus, Maria, Józef swęty,
daj mi sie szczesliżie pożiesić !".
Tak sie te lejczyki zerwali sie. Wzioł po raz drugi zżiązał te lejczyki i po
raz drugi zawołał to samo, i drugi raz lejczyki rozderli sie. Za trzecim razem
użiązał i znów to móziuł. W tem czasie przyszed do niego szurek (mały
chłopiec), a to buł szatan. I móziuł: "Nie mów tak, bracie, mów : "Dioble, weź
mnie". 'Un już sie nie chciał żięcej żieszać. Tedy sie pare mniesięcy dobrze z
kobzieto zgodzali. Za jaki czas sie powadżili i poszli na rozwody, tak żuli
osobno i 'umerli.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow.Olsztyn 1950

[ballest]

skond Tys to wyciongua ;)

[szwager_z_laband]

faktycznie takyj geszichty jeszcze niy suyszouech, ani tysz nic podobnego, to
je dosc niytypowe chyba i u wos. abo?

[rita100]

Tak , to opowiadanie ma pierwsze miejsce :)
Laband, ale jak bedziesz miał czas to coś uszykuj dla mnie

[sloneczko1]

ita100 napisała:

> Przeczytajcie uważnie , to jest fest interesujące :)
>
> Modlitwa o szczęśliwe powieszenie
smutne to jest opowiadanie--o przegranym życiu--bardzo smutne

[szwager_z_laband]

czas prawe mom, ale niymom konceptu - no to wom opowia jak sie stary P..... ze
Zakanau pora razy wiyszou.

A myiszkou on Ci zaroski kole mojyj uroumy, ona na prawo a on na lewo, prawie
pod samym dachym mieli izba, on snek i kobiyta. A chop Ci z niego bou szykowny,
ino ze suepac lubiou, a jak posuepou to ....

no szkoda godac!

Tak ci to pora razy sie otruc sie chciou gazym, bo se som ze sobom rady niy
dowou - pieron wiy co za dziobou go do tego kusiou, ale tak bouo i tela.
Probowou, ale zowdy go ktos uratowou, a poznowali to ludzie po gouymbiach, bo
izba miou a nad niom na strychu czimali gouymbie a te na gaz bouy wrazliwe ...

Chop bou niyszczynsliwy, a ku tymu jeszcze wiyncyj niyszczynsliwy bou bo
inkszym szczynscie zdowouo mu sie ize biere. Tak tysz roz jak my prziszli do
oumy usuyszouch ino ize sie obwiesiou na posku od galotow, kery zawinou na
klamce. Tak to nykedy je jak gorzoua sie niy poradzi wyloc do zlywu. Ale
dzisiej juz i tego domu niyma na tym placu, ani gouymbie tam niy furgajom, a
ludzi kery by to jeszcze pamintali tysz mauo sie ostauo - ino sueptoki dalyj
jeszcze Zakanauym suepiom tak jak kedys ...

[rita100]

Trzeba przyznać , że nie wesoly temat, ale takie są legendy, podania , nie
zawsze wesołe. Dobre w tym jest jedno , że przechodza te opowiadania z wieków
do wieków.
"'Un już sie nie chciał żięcej żieszać. Tedy sie pare mniesięcy dobrze z
kobzieto zgodzali. Za jaki czas sie powadżili i poszli na rozwody, tak żuli
osobno i 'umerli."
Ta legenda nie jest zła, bo diabeł wystraszył i juz chlop więcej nie chciał się
wieszać i żylo malzństwo szczęśliwie tylko później znów się pokłócili.
No na legendy nie ma rady , nie możemy ich zmieniać , to sa opowiadania bardzo,
bardzo stare.

[sloneczko1]

u nos sie tak godo---przez te pierońskie wiyszanie bych sie utopiou

[rita100]

Sloneczko , wiem ,że ciężko sie czyta taka gwarę , trzeba uwaznie zrozumieć,
opowiadania nie sa takie smutne, raczej anegdotyczne

[sloneczko1]

rita100 napisała:

> Sloneczko , wiem ,że ciężko sie czyta taka gwarę , trzeba uwaznie zrozumieć,
> opowiadania nie sa takie smutne, raczej anegdotyczne
wiem Rito--czytam to na głos i za którymś tam razem może będę
umiała tak mówić;)

[sloneczko1]

Rito - i pisz tak dalej--lubię bardzo czytać takie opowiadania, w końcu to
nasza historia przedstawiona w krzywym zwierciadle

[rita100]

Sloneczko, co Ty opowiadasz o historii w krzywym zwierciadle , to jest
tragiczna historia pewniej ziemi , to sa opowiadania ludzi tej ziemi.
Ich wierzenia, obyczaje i legendy.

[rita100]

Słoneczko, wczoraj zaskoczyłas mnie swoją myślą, ale dziś postaram się cos
wyjaśnić . Chodzi o to , ze gwarę trzeba pielęgnować dlatego też zamieszczam
legendy w gwarze i są one walką o przetrwanie innej gwary, która już dawno
zanikła i tym sposobem , sposobem legend i opowiadań staramy się nie pozwolić
jej zaginąć. Cieszę się , że i Tobie się podobają.

"Kiedy Pan Bóg ludziom rozdawał gadki i rozdał już wszystkie - polską ,
niemiecką, ruską, francuską - to wtedy dopiero przybiegli po pracy zadyszani
Warmiacy po swoją mowę. Ale, żeby zadowolić spóźnialskich, których wielce
lubił, rzekł im:
- No, to godojta cało gambą !
Od tego czasu tak właśnie Warmiacy mowią."
I.Newerly

[szwager_z_laband]

kajs to znodua Rita?

[rita100]

Warmiacy się kiedyś odrodzą . Są miłośnicy odrodzenia Prus ale tych Prus
rdzennych :)Przeciez przygotowujemy się do regionalizacji :)

[rita100]

Kamień pod Bisztynkiem
W Bisztinku buł tak'i ubog'i szewiec i mniał gwołt dzieci. Jek sie te
najmłodsze 'urodziło, to nie buło w kumotry kogo brać. Ten chłop zasmócony
poszed do mniasta Bisztinka. Na przedmnesztu, spotkał go pięknie ubran'i młodi
kawaler (młodziak) i p'itał go, co 'on tak'i zasmucon'i do mniasta
wchodzi. 'On mu sie poskarżił, żie 'urodziło sie dziecko, a nie ma kogo w
kumotri brać. "Tlo to mniejsze - odpoziedał mu - w kumotr'i i ja będe i o
dżiecko będe sie starał, a jek dziecko w'irośnie 'od szkołów, to przijde po
nego i będzie sie mne należało". Ten chłop z radoścziu poszed do domu swego, do
żón'i swo'i i pożiedał, żie będzie w kumotri taki piękn'i młodzian i 'on szie
zgodzieł, że jek w'irośnie dżiecko od szkół do siebie go wezne.
I w prziszło nedzele b'ili chrzc'iny, i pótek (ojciec chrzesny) zajechał w dwa
cziarne kone i z dzieckiem do kosz'czoła pojechał do chrsztu. Matka mu imne
Mn'ichół w'ibrała i go pod 'opieke świętego Mn'ichała ofiarowała. Jek z
kościoła przijechal'i, to potek żujzoł (ujrzał) dużio pieniędzi. Ten psieniądz
sziąg (był) do szkołowania dziecka na księdza.
To dziecko , ten chłopsiec to na szkołach szie bardzo dobże 'ucził, i jek potek
mnoł do nego prziść, to 'un prazie(prawie) 'odprażił piersziu msziu szwięto.
A ten potek to buł sam diabeł. I jek szie do mszi obłucził, to diabeł ps'iszed
po nego i zgodżili sie: n'iż 'on msziu święto skończi, to 'on z tem kamnenem z
Afriki nazod wróci. Ale ten kamnen buł wielki. A jek ten ksiądz " Ite misa est"
(zaśpiewał), to sie stał dużi rumot i diabeł ten kamnen cisnął nad przedmneszte
i mużiuł, wrzeszczioł, keby ne buł Mn'ichoł pedam'i (nogami) durnot (popchał),
to ja by buł zdojżił. Ten kamnien leżi na dzisi dzeń i pazuri 'od diabła su
znacz'ne. Opowiedzia prawdziwa.

Jak widzicie, kamień diabelski też jest, tylko zaznaczone sa tam pazury, a nie
tak jak u Was kopytko ;))

[szwager_z_laband]

:))

czytouech kedys ciekawy tekst o tych diobelskich kamiyniach, podobno markujom
wazne punkty, kere som wynzuami sieci energi tajymnyj, kero rozciongo sie na
couko ziymia, do tych punktow majom wele tyj teorii nalezec i wzgorza na kerych
bouy dawne osrodki starych kultow, a na kerych potym stawiane bouy przewaznie
kosciouy.
To tak ino w ramach niysamowitych geszichtow :)))

[rita100]

Zgadza się, kamienie to symbole - widziałam taki co kiedyś stanowił ołtarz
ofiarny za czasów pogańskich - to są tajemne moce.

krotko geszichta ze gruby kole Glywic

[szwager_z_laband]

Jedyn stary grubiorz opedziou kedys bajtlom tako geszichta:

Jak jo jeszcze bou mody, to robiouech na jednyj grubie kole Glywic za hauera.
Szichta boua prawie ku koncowi i jo richtowou sie juz wyjechac na wiyrch. Coyb
donsc do szoli, musiouch ale przensc jeszcze jedna dugo i szyroko sztolnia. Na
ziymi lezauo trocha rubych konskow wyngla, tak ze co ino toch musiou paczec sie
niy obalic bez nie. Naroz usuyszouch zaro za mnom jak guosno cos glukuo
(zagulgauo). Zodnego przeca tam niy bouo ino jo, beztoch myslou ize to woda
klicho jak ze deki slatuje. Stanou'ch i suchom, ale nic - cicho jak pieron.
Jake'ch zaczon dalyj isc juzas cosik glukuo, zagulgotauo i tak choby klichuo!
Terach dostou stracha, boch se pomyslou ize to Skarbnik dowo mi znac ize jakes
nyiszczynscie mi sie richtuje na grubie. Zaczonch gibko leciec, ale coroski to
guosniyj suyszouech tysz te glukanie. Yntlich doleciuch do szachty i znoduech
sie na wiyrchu. Tera dopiyro kapnou'ch sie, ize to boua do pouy pusto kafekana
kero tak glukaua, gulgaua i choby klichaua i kero mi tela strachu narobioua :)))

[rita100]

Yntlich doleciuch do szachty i znoduech sie na wiyrchu. Tera dopiyro kapnou'ch
sie, ize to boua do pouy pusto kafekana

-Yntlich doleciuch -upadek, skok do wody
-pusto kafekana - nie ma tego w slowniczku

Strach miał hajer ;)))))

[szwager_z_laband]

yntlich doleciouch - nareszcie dolecialem

pusto kafekana - pusty "termos"(dzbanek) na kawe

[rita100]

Tych przygód w kopalniach napewno było więcej, znasz jeszcze takie anegdotki ?

[szwager_z_laband]

no to tak do przipomniynia:

Skarbnik

Na kozdyj grubie bou skarbnik, tysz i na grubie „Gleiwitz-Öhringen“, chociosz
ta wcale nyma tako staro. Ino tak to juz je ize niy kozdy grubiorz wierzy ize
skarbnik na prowdy je i niykere som pos’miywne jak sie o nim godo. Te kere niy
wierzom i som pos’miywne niych posuchajom co opowia.
Na grubie Öhringen (Zerniki) robiou roz jedyn hajer, kery lubiou suchac’ jak
rozprowiali inksze o skarbniku, i tak po prowdzie wierzou ize skarbnik tam na
dole wachuje na grubiorzy i na odnich robota. Niykere kumple wys’miywali tego
hajera skisz tego, a roz jak jechali szolom na szichta to tak sie z niego
s’mioli ize couko szola aze sie kolybaua. Kej juz byli prawie na przodku, to
naroz tyn grubiorz, ze kerego sie tak s’mioli te inksze, uwidziou konsek dali
jakes’ s’wiatuo i te s’wiatuo tak choc’by migauo ku niymu. Najprzod sztopnou
tyn hajer, ale zaroski poszou dali pora krokow, a te s’wiatuo ale wyglondauo
tak choby szuo dalyj weg od niego, i tak pora razy aze sie blank straciouo. Niy
poradziou tyn hajer pszis’ na to co by to miauo byc’, aze naroki jak rombuo i
suychac’ bouo fest knala i krach, a kupa kurzu szua ze richtunku kaj on
normalnie miou robic’. Tyn hajer gibko tam poleciou , i paczy a wszyskich
kumpli przisuo ze kozdyj zajty. Poleciou jak szybko ino poradziou nazod po
hilfa, tak ize wszyske byli uratowane. Tak to Skarbnik pokarou tych kere byli
pos’miywne i niy wierzyli ize na korzdyj grubie idzie trefic’ na skarbnika

[rita100]

wniosek jeden, nie wolno się smiać ze skarbnika, szczegolnie w czasie pracy pod
ziemią. To tak jak na żaglach , nie wolno gwizdać :)

[rita100]

jutro zamieszcze wam, wspaniała anegdotę, coś z czego będzie się można posmiać,
jak chłop szukał baby głubszej od swojej baby - dziś mam klawiaturkę zajętą.

[szwager_z_laband]

przi robocie tysz niy wolno gwizdac - przinajmiyj tak zawsze stare ludzie nom
godali :))

[rita100]

O chłopie co szukał głupszego człowieka od swojej żony
A jeden chłop to sie ożienił i miał tako mądro kobziete. Potem sie miała krowa
ocielić, mówzi chłop do ty kobziety: "Daj baczność na tego cielaka, coby tam te
drugie bydło go nie zadusiło".
I ta krowa sie ocieliła i czarnego cielaka miała. I móziła, że to diabeł, i
kazała go zabzić tego cielaka. I ten parobek go zabził.
Jek ten gospodarz przyjeżdża i óna wyleciała i mówi, co krowa sie ocieliła i
diabła miała, i ona go kazała zabzić. Chłop sie rozeźlił i mowi: " Toś ty ale
niemądra kobzieta. Póde sobie, jak znajde głupsiejszo od ciebie, to ci daruje,
a jak nie znajde - to cie zabzije". I sobie poszed na te wędrówke tamój.
Przychodzi do jednej wioski, wszed do jednego domu, zachciało mu sie pić. I
jedna kobieta tam uszyła koszule dla chłopa i nie zrobiła tej dziury w góry. To
jak worek, oblekła na tego chłopa i wzieła kijanki, i to kijanko go po głowie
waliła, i chciała mu zrobić dziure w tej koszuli. A ten wtedy, co tam przysed,
przyglunda sie, co óna tam robzi i mówi: " Daj pokój, bo chłopa zabijesz".
Wzioł noża, wyrżnął dziure i chlop oblek koszule. I mówi: "Użem jedno
głupiejszo znoloz, jeszcze głupiejszo jak moja." I poszed dalej tedy.
cdn
Przychodzi do drugiej wioski, tam chłop prowadzi wołu po drabce na dach, coby
te trawe tam zjad. I mowi do niego: " Chłopie, co ty robisz ? Wół spadnie i
głowe sobie rozbije, abo go udazisz. Daj kosy, to ci trawe zetne i wół te trawe
zje". I już drugiego głupsiejszego ma nad te swoje żone. To sobie tak zawsze
liczył.
Jeszcze szed dalej, jeszcze do jednej wioski przyszed. I kobieta słonko sitkiem
łapała i nosiła do mieszkania, bo nie było okien w mieszkaniu. Takie
pobudowali. To potem mówi: " Kobieto, co ty robisz ?". "Dom pobudowalim, i
ciemno mam. To słonko łapam i nosze do izby, coby widno było". I mówi: "Daj
świdra, zagi (piłę)!". I wyrżnoł w tym dómu dwa dziury, i już wtedy był widok,
słonko świeciło, widno było. Mówi wtedy: "No, użem trzecio głupsiejszo ot mojej
żony znalaz".
Wtedy wrócił do domu i oboje światowali dalej dobrzie.

Fajne to bylo jak kobieta uszyła koszule bez dziury na glowę i pózniej tą
dziurę kijem robiła na głowie chlopa ;))))))))))) co za metoda robienia dziur :)

[szwager_z_laband]

mie sie lepiyj to ze tym cedzitkym podobauo, to bouo jak chytanie szczynscia :))


ps

cedzitko sitko

[rita100]

trzeba przyznać, ze opowiadanie śmieszne i czyta się go pod wrażeniem, jednak
jest w nim pewien humor. Jutro dam następne :)

jedyn obrozek :)

[szwager_z_laband]

upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Mansfelder_Soldaten_belagern_Gleiwitz.JPG

[rita100]

Laband, bardzo prosze o objaśnienie tego cudownego obrazu :)
Domyślam się , ale to za mało, prosiłabym o szczegóły opisu, a może gdzies to
jest ?

[ballest]

Obrona Glywic opisou roz we 1940 roku Hermann Ehren we od niego
ksionzce pt „Um der Väter Erbe“. Sam som fragmynty tyj ksionzki.
Wybrouch te kere opisujom samo obrona miasta Glywice.

Na polsko gotka piyknie pszetuplikowou [STAFLIK]


"Artyleria wstrzymała już ogień. Pierwsza nieprzyjacielska fala osiagnęła fosę.
Przypuszczenie dowódcy miasta dotyczące planów ataku wroga, potwierdziło się.
Jeśli przy tej liczbie przeciwników przedsiewzięto atak ze wszystkich stron,
wkrótce było jasne, że chodzi tylko o fortel. Bez uważnego, młodego komendanta,
fortel ten z pewnością też by się udał.

Pierwsze szeregi atakujących przekroczyły wał i doszły do fosy. Do wody leciały
już masowo wiązki słomy i chrustu, a komendant ciągle jeszcze nie dawał rozkazu
strzelania.

Żołnierze Mansfelda spoglądali ze zdziwieniem w górę na mury. Ta cisza budziła
niepokój. Odbiegała od tego, do czego się przyzwyczaili. Wszędzie, gdzie
atakowali, czy to w Czechach, Italii czy Niemczech, na murach stali obrońcy,
którzy strzelali i krzyczeli ile się dało. Tutaj jednak żadnego obrońcy nie
było widać. Nie padł ani jeden strzał. Ich zdziwienie miało być jednak tylko
krótkotrwałe. Ten przeraźliwy spokój ciążący na murach przerwał nagle ostry ton
komendanta. Ledwo co przebrzmiał, na atakujących spadły ogień i śmierć z ponad
pieciuset muszkietow i hakownic. Skutek zmasowanego ognia, przy tej małej
odleglości i liczbie przeciwników, był straszliwy. Prawie cała pierwsza linia
atakujących została wybita. Umierąjac, dziesiątki spadały do fosy wraz z ich
wiązkami z łąk, spełniając jeszcze przez śmierc swoje zadanie.

Glośnymi okrzykami radości przyjęli Gliwiczanie ten pierwszy wynik ich obrony.
Ale radość ta trwała tylko krótko. Zanim zdążyli ponownie załadować i
wystrzelić ze swoich muszkietow i hakownic, masowo nacierąjacy napastnicy
zasypali, jeśli nawet tylko prowizorycznie, fosę w dwóch miejscach. Wystarczyło
to, aby w mgnieniu oka umożliwić setkom wrogów przejście przez rów. Własnie w
takich walkach wyszkoleni żołnierze, szybko usunęli toporami i taranami
palisady zamykające dostęp do murów i oparli o mury drabiny bojowe. Teraz
wspinali się już zuchwale na drabinach do góry z mieczem lub halabardą w
ręku. Obrońcy strzelali wprawdzie bez ustanku na linie przedostających się
przez rów wrogów, ale choć wielu krwawiąc topiło się, liczba nacierających
rosła z minuty na minutę.

Teraz na międzymurzu stały ich już setki.
Jak tylko przystawiano drabinę, obrońcy próbowali ją przewrócić. I z pewnością
nie udałoby się żadnemu wrogowi na nią wspiąć, gdyby nie chodziło tu o tak
bojowy i walkach wypróbowany lud Mansfelda.
Przy każdej drabinie stało trzech żołnierzy. Kiedy jeden szykował się do
wejścia na nią, pozostali dwaj ustawiali się obok z muszkietami gotowymi do
strzału. Ich kule powalały na ziemię każdego, który próbował drabinę
przewrócić. Jako pierwszego kule dopadły czeladnika Schymurę od kowala Wisora.
Nie nosił żadnej strzelby. Jako jedyną broń jego ciężkie ręce trzymały kowalski
młot. Zaraz na początku ataku jako jeden z pierwszych wyszedł zza
chroniącego go murka i oczekiwał na wroga na ganku obronnym. Kiedy pierwszą
drabinę przystawiono akurat obok niego, odrzucił młot na bok, żeby drabinę
przewrócić. Już chwycił ją i pociągnął do góry. Żołnierz, który się po niej
wspinał, spadł na dół jak worek . Ale w tym samym momencie nasz czeladnik
kowalski drabinę wypuścił; wyprostował się w górę i upadł bezgłośnie z
powrotem na ganek obronny. Kowal Wisor, który zaraz doskoczył, nie miał już
nic innego do zrobienia, jak tylko zamknąć swemu wiernemu czeladnikowi oczy.
W czole jego była okrągła, wielka dziura, wybita przez kulę wrogiego żołnierza.
>>Przeklęte świnie,<< mruczał majster, >> nie pozostanę wam w niczym dłużny<<.
Obrońcy drogo zapłacili, zanim zaniechali prób przewracania drabin. Gdzie
tylko jakaś ręka chwytała za drabinę, najczęściej w tym sa .....

Rita dali to jest tu:
www.geocities.com/glywice/obroona1.html

[szwager_z_laband]

no to Ballest juz mie wyrynczou :))

ja to je opis obrony Glywic oparty i na legndzie i na przekazach historycznych.

[rita100]

Naczytałam się , tak myślałam tez , ale nie chaiłam gafy strzelic.
A ten obrazek to w jakiej postaci jest, mozna go jeszcze gdzies oglądac ?

[rita100]

Kowal i ksiądz
Jeden ksiądz przysed do kowala, zeby kowal mu jedno robote zrobił. 'On wykonał
te robote, to zielazo nagrzał i wykuł, jek ksiądz żądał. Jek kowal skońcył te
robote, rzucił te gorące zielazo na ziemie. Opłacił kowaloju te cene, co on
ządał i złapał goło ręke esce gorące zielazo, zeby do domu sie wrócić. Popalił
on sobie ręke, bo te zielazo modre ferbe miało, ale esce było gorunce. Ksiądz
bieduje teraz, co sobie ręke popalił. Móji kowal: "Jek ksiądz moze takie słabe
pojęcie mieć, taki słaby rozum mieć ?". Kowal te gorunce zielazo kleszczoma
trzymał i rzucił na ziem. Kowal woła swojego syna od cterych lat i móji, zeby
on jemu te zielaza podał. Ten syn plunoł na te zielazo, bez to on zbadał, cy te
zielazo gorunce jest. Ksiądz popatrzył i móji: "To jes dobre zbadane". A kowal
móji: "Widzi księdze, kowalski syn jes mądrzejszy jek ksiądz".
Ksiądz przysed do domu i jego gospodyni jemu objad staja na stół. Ksiądz
zagląda i mu przyszło do myśli od tego kowalskiego syna. To samo on plunie w te
zupe, zeby zbadać, cy óna tyz bedzie gorąca. Ale jek ten znak jak na zielazo
sie pokazał, wzioł ksiądz sporo łizko to gorące, tłusc z góri, z te zupy i
sparzył sobie język. Ksiądz sie rzucił do kuchni do swojej gospodyni, zeby jo
w'iwołać, co ona tako gorące zup na stół postaiła.
Ta gospodyni b'iła z to roboto zajęta, ciepłej wody do nisy do m'icia
przysykować. Zeby zbadać, co ta woda nie za gorąca jes, wsadziła ona palec w to
wode i móji do tego księdza: "O panie księdze, ja naprzód zbadam, potem sie
m'ije". Od tej pory ksiądz do każdej zupy naprzód palec wsadził, zeby zbadać,
co nie gorunce jes. Temu księdzoju ale nagorzej ten kowal na nerw'i jemu pad,
co 'on sobie palce popalił u niego. Ji on jemu chce jedno grande zrobzić. Kowal
ma ładno zonke. Zaprosił ksiądz jego zonke, zeby ona przyszła do niego na
rozmajane (rozmowę). Ta kobjeta dała sie namójić, kowal zauwazał to, gdzie jego
zonka jeczorem była. Na drugi dzień jecorem, jak jego zonka do spac'ir sie
sykuje, poszed kowal przód na te same niesce, gdzie jego zonka przed tem ten
jeczór z księdzem rozmajała. Na tem niejscu jena duza lipa stojała. Ten kowal
wlaz na ten sam jerzch tej lipy. Za krótko poro przyszed ksiądz, usiad tam na
krzesło. Za pare ninut przysła i kowala zónka. Rozmajali na różnych formach.
Nareszte przysło od bociana na grzesne zajęcie. Jek óny przy tej grzesnej pracy
byli, móji kowala zonka: "A kiedy co małego bydzie, kto da temu zywność ?"
Ksiądz móji: "Ten tam w'isoko". A kowal w samej górze: "Ti cholera, ja mam seść
moich i teraz mam jesce twoje wykarnić ?" I briknoł z samej góry na ob'idwa.

[szwager_z_laband]

hm, szczerze gidajonc niy przipominom se cobych szyszou kaj on wisi ... (?)

[rita100]

Czyli obraz zniknął i bez śladu został ?
A jednak jest na internecie, może to obrazek z jakiegoś albumu ?

[szwager_z_laband]

niy, mie sie ajnfach niy poradzi spomniec kaj on je czimany, ale postarom sie
to wysznupac :))

na zicher zaro nom M;argotka abo Staflik pomogom :)))

[rita100]

Już wiem , podano na forum, prawdopodobnie znajduje się w 'ZAMECZKU".
Jeszcze jedną anegdotkę podam :)

Dlaczego pioruny w kuźnie nie biją
Diabeł przysed do kowala i za niem grzmota (burza) sła. Jek on zased do kuźni
sie pyta kowala: "A gdzie dyndatysta (dentysta) jest ?" Kowal sie pyta: "W
jakiej spraje (sprawie) ? Diabeł móji jemu: "Zumb boli". A kowal
móji: "Dyndatysta jest chory". Diabuł do tego móji, zeby kowal mu ten zumb
wycioł. Kowal zaglądnoł na ten zumb, ten był strasnie długi i gruby. Kazał jemu
głowe z tyn ząbem do szrubsztaka (imadła) położyć. Zakręcił jemu ten ząb w
szrubszrubsztak i nagrzał grube żelazo w ogniu. Przi cziasie tem plunoł kowal
na kowadło, wzioł te napalone żelazo, położył na te niejsce, gdzie ón plunoł, i
śtuknoł młotem na to. To dało taki wybuch, jakby torpedowa bomba pękła. W tem
samem momencie trącił 'ón tem gorącem żielazem diabłoju do nosa. Ten szie zląk,
briknoł do tyłu i wyrwał ten ząb. Uciek sporo z te kuźni i od tej pory zadny
diabeł sie nie pokazał w kuźni, i esce nie słychać, zeby pchiorun w kuźnie
uderzył.

A czy wiesz, że dawno, dawno temu ludzie naprawdę chodzili z zębem do kowala,
dawniej nie było dentystów ;)

[ballest]

Rita, moja Oma se sama zymby wyrywaua !

[rita100]

W jaki sposób, szczegolnie te trzonowe ?

[szwager_z_laband]

jo tysz do dzisiej jeszcze niy dou se wyrywac zamba, a co do kowola, to cza
pedziec ize po wsiach to to faktycznie czynsto kowole robiyli, ale we miastach
to zymby wyrywou barbiyrz czyli golocz/fryzjer


ps

Ballest u Trzaskalika to je opisane ze tym barbiyrzym co zymby Glywiczokom
wyrywou :)

[rita100]

Ale napewno wiecie , że przed wytwaniem u kowala , trzeba bylo chorego
gorzałeczką upoić, aż stracił czucie ;))))

[szwager_z_laband]

biydne konie :))

[rita100]

hehe, zaraz powiesz biedny Gospodarz, bo dziś przygotujcie się na anegdotke o
chlewiku ;)))

[rita100]

Ja to sam zrobiłem
Jeden kowal posed do jenego gospodarza na gościne. Jak un zased do gospodarza,
gospodarz pokazuje cały jego zywy i niezywy inwenar. Zaprowadził jego do
chlewa, ładnie usykowane dlia b'idła i dobre b'idło stojało w chlewie. Ten
gospodarz chciał sie pochwalić do tego kowala i mówi tym słowem: "To ja wsio
sam zrobił". Gospodarza zonka troche scerwieniała, ale przi kowalu nic nie
mówiła.
Gospodarz prowadzi kowala do chaty, zeby tam swojo ładne robote pokazać. Jak
one we trzi przez podwórko idom, woła zonka gospodarza trocha na bok i móji tem
słowem: "Ty warjatu, to ty w chlewie wsio sam zrobił ?" Gospodarz se zląk i
szie p'ita żonke, jek un ma mówić. A zonka móji: "To dałeś zrobić".
Zaprowadził gospodarz kowala do pokojku, tam b'iło wsio ładne uszikowane. Ładne
meble b'ili, w drugim ładne łózka b'ili. Od tego drugiego pokejku zaprowadził
do kuchni. Tam b'iło także ładne uszikowano. W tej kuchni b'iło osiem dzieciów,
małych dzieciów. Gospodarz pokazuje rękom koło sziebie i móji tym słowem: "To
ja wsio dał zrobić".

ps - Doskonały ten gospodarz sam wszystko zrobił w chlewiku, a w domu kto inny
zrobił, czyli po naszemu dał pracę innym, czyli zlecił robote ;)))))
Gospodarz zrobił dobre bydło w chlewie , a w swoim domu zrobili mu inni ;))))

[szwager_z_laband]

a wszysko bez ta odniego kobiytka, dyc to ona mu tak kozaua padac - a ciekawe
jak sie potym czerwono na paplach zrobioua? :)))

[rita100]

hehe, zazwyczaj kobiety dobrze radza tylko chlop źle zrozumiał ;))))

[rico-chorzow]

rita100 napisała:


>
> ps - Doskonały ten gospodarz sam wszystko zrobił w chlewiku, a w domu kto inny
> zrobił, czyli po naszemu dał pracę innym, czyli zlecił robote ;)))))
> Gospodarz zrobił dobre bydło w chlewie , a w swoim domu zrobili mu inni ;))))


Szkoda,że kowal nie odpowiedział - tak,w chlewie zrobiłeś sam a tu dałeś
wszystko zrobić,ale mnie nie zapłaciłeś! -.

[szwager_z_laband]

Pieron Ognisty

Kery niy suyszpu u nos we Gornym Slonsku o „Pieronie Ognistym”, dzisiej jeszcze
sie godo „ty pieronie ognisty”, „to ci je pieron ognisty”, abo „jak pieron
ognisty”. A wiycie ize u nos we Laband „Zakanauym” bou roz jedyn chop, kery
miou synka, co sie niczego niybou, i tyn chop som sie musiou niyroz boc za tego
synka, kery se „na wszysko gwizdou”. Ja dzisiej tysz jeszcze som take
synczyska, kere z niczego se „nic niy robiom”, i kere se na wszysko gwizdajom.
Opowia wom co mie o tym moja tanty Lyjna roz opedziaua, opowia wom jak to bouo
ze tym chopym i ze odniego synkym, bo one oba tysz byli, tak jak moja tanty
Lyjna, ze Starego Laband na kery sie godo „Zakanau”. Tosz to bouo tak:

Downo, blank downo tymu, jeszcze jak kole Laband uabyndzie puywauy na Kuodce, a
kole „Zakanau” rosnou ostatni konsek lasa, uonskego czasu roz na wieczor szou
jedyn chop ze synkym ze kerhofa do dom, tyn chop to bou kopidou a odniego synek
mu pomogou juz we robocie. Tak tysz szli oba na wieczor, po robocie, do dom i
naroz uwidzieli dalyj kole drzewow jakes take swiatuo chodzby. Tyn chop zaro
wiedziou co to moge byc ino to co juz ludzie downo godali – duszyczka, kero sie
stracioua za kara, bo we zyciu „ze niczego se nic niy robioua”, tako pierona –
jak to godajom, abo po inkszymu „pieron ognisty”. Tak tosz tyn chop nic ino
paczou sie stracic i isc do dom, ale odniego synek niy, tyn prziszou na to coby
se zagwizdac na to co uwidzieli oba ze fatrym, i tak naroz tysz zrobiou.
Zagwizdou zanim jeszcze fater mu zdonzou co pedziec. We tyn som czas, jak tyn
synek ino se zagwizdou, zaro we tyn som czas te jasne z kole drzewow sie
straciouo, i prziszuo ku nim i zrobiouo sie naroz choby we dziyn po jasnoku,
przed niymi, za niymi, i kole nich. Uwidzieli tysz oba, kaj by ino niy poszli,
tako fest wielko okronguo flama, kero sie poloua choby olytka. Oba dostali
stracha i zimno ich ze tego stracha take prziszuo, ize zaczli swiyrgotac i
szczyrkac zymbami, i oba naroz zaczli tysz gibko uciykac do dom. Lecieli aze se
o mauy figel nogow niy pouomali, i dopiyro kajsik kole zomka od Welczkow sie ta
flama stracioua od nich. Tyn synek od kopidoua juz se wiyncyj na byle co niy
gwizdou, a kej ino zaczuo mu sie kaj zdowac, co juzas kajsik widzi ta flama, to
zaro sie paczou przezegnac, i za kozdym rozym mu to na szczynscie pomogauo.
Potym podobno, kej strach sie juz odnich straciou ,to oba opedzieli ludziom co
im sie przitrefiouo uonskego wieczora. A kole tyj szteli „Zakanauym”, kaj
uciykli od tyj flamy, von Welczek postowiou kapliczka. Eli to je wszysko
prowda, to juz ani moja tanty Lyjna niy wiedziaua, ale prowdom je, co jeszcze
sie godo „ty pieronie ognisty”, abo „jak pieron ognisty”, a i ludzie wiedzom
ize se tak ajnfach na wszysko i bele co gwizdac niy idzie. A ta
kapliczka „Zakanauym” sie ostoua i dalyj stoi. Kozdy fater we Laband, i we
coukim Gornym Slonsku, tysz wiy, co cza synka nauczyc coby se w zyciu na
wszysko niy gwizdou. No tosz to by bouo na tela, paczcie tam jako i

Pyrsk!
Szwager ze Laband

olytka – fojerka
Kuodka – Kuodnica
Zakanau – Stare(y) Laband
swiyrgotac – tukej tela co „sie czynsc”

[rita100]

O Pieronie , można by mówić, zauważyłam , ze u Was Pieron, to takie
przekleństwo, kiedy w innych krainach to Pieron wiąze się, z dobrymi siłami.
Nie wiedziałam, że nie mozna gwizdać :)
Faktycznie , w czasie burz nikt też nie gwiżdze tylko się chowa gdzie może :)
Z tym gwidem to tez tajemne siły, tam gwiżdzemy , tam nam nie wolno gwizdać.
Jak strasznie musimy być ostrożni ;)

[hanys_hans]

Śląskie bery, bojki i opowiastki z dawnych lat

Autor: Halotta Augustyn Feliks

Ciotka Klachula

Tekla Szendzielorz, choc byla prosto i ajnfachowo kobiyta, miala w sobie
wrodzony talent do losprowianio. Jej piykne lopowiastki w rodzinny slaski godce
byly pelne prostoty, to iona jednak umiala nimi zadowolic nojwybredniejszych,
kierzy jom sluchali.
Byla mile widziano w robotniczych familokach. Wszyjscy tensknili za niom i
czekali ino, kiedy sie pokaze na progu i powiy „niech bydzie pochwalony"!
Trza tukej zaznaczyc, ze pani Tekla byla za lowczorka i zielorka, to tyz dobrze
sie znala na lyczeniu roztomajtych chorob. Umiala tyz stawiac banki i pijawki,
puszczac krew i parzyc´ ziele na zganie w dolku, na zgaga, róza i jeszcze inksze
bolaczki.
Z nieciyrpliwieniem wielkim czekaly na niom mlode dziolchy, kiere chcialy sie.
poradzic, jak pozbyc sie potratka, kiery sie jeszcze nie uwidocznil i dowiedziec
sie tyz, jak sie rychtuje lykarstwo na milosc.
Ciotka Klachula zaroz im pedziala, ze taki recepty jeszcze zoden nie wymyslil,
ale ze nie chciala pozbyc sie. starych klijentow, poratowala wszystkje dziolchy
roztomajtym zielem, kie­re mialy byc bardzo skuteczne jak: lubczyk, na kiery sie
tyz godo liebstokel abo liebnelki, potem pokruszone na mialko liscie paproci,
maszedron, dziewiynciornik, przywrotnik, plateczki rozy milosnej i liliji wodny,
polne szarotki, na kiere sie tyz godo gynsie pampki i malutkie listeczki drzonki
i merty. Poza tym roztomajtem zielem, ciotka nosila w wysuszonych kozich
pacharzynach, magiczne rekwizyty, kiere podobno mialy miec pierzynem niesamowito
magiczno sila we wszystkich mitosnych zgryzotach. Byly to wysuszone kosci
nietopyrze, na kierego tyz niekierzy ludzie godajom flyjdermals, pióreczka lod
slowika, lokruszki z przegnity trumny, swiyncono kryjda, wlosy zmarly poloznicy
i konseczki pokrojonego powroza po wisieloku.
Ledwie ino wstajpla na szyroki plac, kiery byl obstawiony srogimi familokami, to
zaroz jom lobejrzaly i lobstapily wszystkie bajtle, kiere po bosoku bawily sie
na piosku. Calo ta lospiywano czelodka zaczyna sie glosno drzyc´.
— Ciotka Klachula przysli! Ciotka Klachula!
Kozde z nich zaroz polecialo do swoich matek, aby loznajmic przybycie pani
Tekli. Po chwili na placu byio juz pelno ludzi i wszyjscy witali sie z niom po
przyjocielsku.
— Pódom loni do nos, pani Szendzielorz — prosila mlodo Losczyno — Mom swiyze
kreple w doma, bolnkawy zaparza, to fajnie sie pomaszkiecymy i poklachomy
trocha, pra? — Chycila paniom Tekle pod parza i lobydwie polazly w strona
lostwartych dzwierzy lod sieni.
— Przylyz tyz i do nos! — zawolala rubo Wajnertka, kiero wyglondala bez lokno. —
Mój stary pierzynem stynko, mysla ze trza mu bydzie banki postawic, aby czasem
zapolenio nie dostol.
— Przyda! Przyda do wszystkich — zawolala ciotka i zdjynla z plecow pejcato
trownica, pelno roztomajtego ziela. Dwie szumne dziolchy zaroz podniosly ten tobol.
— Kaj go momy lodniysc, Szendzielorzko? — spytala sie jedna z nich.
— Do ni — lodpowiedziala ciotka i glowom pokozala na mlodo Losczyno, kiero caly
czas trzymala jom pod parzom.
Przez szyroko sien wlazly do miyszkanio, kaj sie aze swiycilo lod czystosci.
Dziolchy postawiyly trownica na dylinach pod loknem i zaroz zaryglowaly dzwierze.
— Dryn ino wpuscie Trudka i Hyjdla, a resta niech stojom pod drzwiami —
powiedziala gospodyni i lobrócila sie, w strona ciotki Klachuli. — Siednijcie
se, Szendzielorzko, niech wom nogi trocha wypocznom, a jo przez ten czas kawy
naparza.
Po chwili juz na stole stoly porcelanowe szolki z wonioncom kawom i pelny talyrz
swiyzych krepli.

[rita100]

to je dobre, zostawie sobie na spokojny dzień , tez mam fajne bajanie :)

[hanys_hans]

cioong dalszy:

Dato sie slyszec klupanie do dzwierzy.
— Fto tam? — spytala sie jedna dziolcha.
— To my! Trudka i Hyjdlal
Nowe dziolchy po cichu wlazly do kuchni i loczami taksowaly penkato trownica z
zielem.
— Siednijcie se dziolchy i skosztujcie krepli — powiedziala Losczyno.
Lobydwie dziolchy trocha niesmialo siaduy se przy stole i skosztowaly krepli i kawy.
— „Prima sort" — pedziala ciotka Tekla i lodgryziony krepel popila kawom a przy
tym spod loka zerkala na dziolchy, kiere byly w nia wpatrzone jak w swiynty
lobrozek. Zaroz spomiarkowala, ze wszystkie som lokropnie czegos ciekawe, ino ze
z niesmialosci nie umiom sie jom spytac.
— Mnie sie zdo, ze te nasze sikorki cosik chcom lode mie, ino sie wstydzom
pedziec mi lo tym. Pra? — zwrócila sie ciotka z zapytaniem do mlody Losczyny.
— Zgadliscie! Caly czas ino mi glowa suszom, bych wos do mnie do dorn zaprosila
na kreple i kawa, a teroz to te pierzynskie cajle, nie umiom gymby lotworzyc,
ino czekajom az jo zaczna.
— Godejcie dziolchy! Nie wstydzcie sie. Lo co sie wom rozchodzi i co wom na
sercu lezy — powiedziala Szendzielorzka i lobrócila sie w strona zawstydzonych
dziolchów. — Jak ino byda mogla byc w czym pomocno, to zawsze mozecie na mie
rachowac.
— Wiedzom loni, pani Szendzielorz, my chcemy, by nasze synki ino za nami lotaly,
a nie za inkszymi dziolchami — lodezwala sie, Trudka, nerwowo i wstydliwie
zaczla szkubac koniec swojego dlugiego warkocza.
— Rozumia. Rozumia — lodpowiedziala pani Tekla i przy tym dobrodusznie sie
losmiola. — Jo tyz przeca kiedys mlodom byla, to tyz zech lo tym samym zawsze
myslala. Jest na to rada moje dziolszki, poslachejcie ino, co wom powiem.
Ugryzla drugi krepel, popila kawom, lobtarla wargi sznuptychlom i zaczla prawic:
— Aby stateczny karlus glupiol za wami i za inkszymi dziolchami nie patrzol,
trza zrobic tak: W nocy, przy pelnym miesia.czku wlyzc do logródka i urwac
piykno, zdrzalo plonka, potem trza jom dobrze wytrzyc jedwobnom chustkom, kiero
sie w niedziela nosi, przerznonc´ ta plonka na dwie poloweczki, ale to bardzo
czystym nozem, tyz wytartym w ta sama chustka i przylozyc jedna polóweczka na
swój goly cycek, inaczy godajac, na piers´, a drugo polóweczka pod parza
wcisnac. Trza wtedy wlyzc po nagu do lózka i lezec na strozaku rubo
wysztopowanym lowsiannom slomom pomiyszanom ze suchom grochowinom. Rynkami trza
trzymac lobydwie polóweczki, by nie spadly i nie wysmykly sie, i caly czas
myslec ino lo tym swoim wybranym synku. Jak ino piyrszy kokot zapieje, trza
gibko wstac, lobydwie polóweczki plonki zlepic do kupy i lowinac w ta samo
chustka i nosic to pomiyndzy cyckami. Jak ino kiero z wos spotko swojego
karlusa, trza go zaroz poczynstowac jednom polóweczkom, a jak lon ino ugryzie i
trocha posmakuje, wtedy juz zodno dziolcha wom go nie lodbije. — Dwie dziurki w
nosie, skonczylo sie. — Tymi slowami pani Szendzielorz zakonczyla swojo godka.

[hanys_hans]

c.d.

Pod som wieczór, jak ino pani Tekla lobskoczyla wszystkich swoich klijentów i
pozbyla sie polowa zielo, zaszla jak zwykle do swoji znajomki Szczerbiny, by u
ni w kuchni, przy ceglanym piecu przespac´ nocka na rubym strozaku.
Nie miala nigdy szczynscio klasc sie spac wczesni jak po dwanosty, bo jak ino se
siadla, zaroz zaczli sie schodzic somsiady i chnet calo izba byla pelno i kaj in
fto umiol, tarn siadol.
Wszyjscy czekali, aze ciotka Klachula zacznie rozprawiac swoje piykne bojki i
roztomajte lopowiastki z downych czasów.
— Co tarn nowego slyszec na szyrokim swiecie? — spytala sie staro Wydmuszka. —
Podobno zasik ku powstaniu sie mo? Czy to prowda?
— Pryndzy mozemy sie spodziywac´ czego inkszego — lodpowiedziala pani Tekla.
— A co to takiego
— Polski.
— A kiedy?
— Moze w tym, a moze na drugi miesionc, w kozdym razie ju niedaleko.
— Jezurynyl — rykla Wydmuszka placzliwym glosem, pelnym uciechy i szczenscio. —
Poloki tu przydom? Co wy nie godociet A moze ino bydom przefyzdzac przez nasz
Slask, by na Turki isc, tak jak to downi temu krol Jan Sobieski na Wieden jechol,
— Pierdoly godocie Wydmuszko. Teroz Poloki z Turkami sztama trzymajom — lodezwol
sie, stary Szeja, somsiod z piyrszego piyntra. — Poloki tu przyjadom, aby nasz
Górny Slazek do siebie przygarnac, tak jak dobro matka swoje potracone siyrotki.
— Caluski, aze pod Wroclaw?
— Tego nie wiem, ale chyba nie, bo Poloki nie chcom tyla, bo nie som takie
pragliwe — lodpowiedziol Szeja i potem spytol sie ciotki. — A wy Szendzielorzko,
jak myslicie?
— To juz Alyjanty uchwolily i ta calo genewsko konferyncyjo, ze Polska dostanie
ino czynsc Gornego Slaska, co po rzyka Olza siyngo.
— Tak malo — westchla glosno Wydmuszka — a przeca nojwiencej polskich ludzi wele
Opolo miyszko.
— Mocie prowda — lodpowiedziala Szendzielorzka.
— A Bytom, tyz bydzie lod nos, to znaczy, czy bydzie do Polski nalezol? —
spytala sie chudo Rostka — bo wiedzom loni, pani Szendzielorz, tarn moi lojcowie
som pochowani.
— Jak jo wiem, to co zech slyszala lod ludzi, co na wysokich stolkach siedzom,
to podobno nasz Bytom u Niemcow zostanie.
— Skonczcie juz z tom pieronskom politykom — lodezwol sie somsiod zza sciany,
niejaki Janik. — Co bydzie mialo byc, to bydzie, a z nos zoden tego nie poprawi,
lod tego som inksze glowy, kiere som do myslenio i rzondzenio, a my som ino lod
roboty i sluchania. Niech lepi nasza Tekla powiedzom nom jaki pieprzny wic, abo
niech zacznom rozprawiac swoje bery i bojki.
— Janik majom racyjo — lodezwol sie ftos z konca izby — powiedzom loni, pani
Szendzielorz jako piykno lopowiastka. Piyknie prosimy.
— W dzisiejszych czasach lepi nie politykowac, bo to niezdrowo — powiedziala
Szendzielorzka. — Sciany tyz majom uszy, a siandarów i grenszuców wszqdzie
jeszcze pelno. Te pieronskie wszorze umiom wszystko wywoniac, wiync trza sie
wystrzegac nawet glosno drzystnyc´, a co dopiyro glosno godac. Za szpasy, bery i
bojki nikaj nie zawiyrajom, ani u Prusa, ani u Rusa, ani u Cysaroka. — Prowda godom?
— Prowda! — lodpowiedzieli gromko wszyjscy.
— No, to teroz zaczniemy plysc roztomajte bery i te sloonskie stary klachy i
bojki, kiere nikaj jeszcze nie byly zapisane, ino z geby do geby zostaly
przekozywane z pokolenio w pokolenie.
Rozsiadla sie wygodnie na szyroki lawie, podniosla do wargów gorczek z kozim
mlykiem i wypila go duszkiem, lobtarta geba wiyrchem rynki i zaczla losprawiac.
A co ona losprowiala, to jo wom teroz, po latach, swoimi slowami przekoza.

[szwager_z_laband]

piykne od Francika :)))

[rita100]

Co do opowiadania, to moja babcia zawsze w ogródku miała lubczyk i często też o
nim opowiadała. Dzieki niemu przywiązała do siebie dzidka. Mówi tak babcia -
maleńka, pamiętaj , kiedy będziesz chciała przywiązać narzyczonego do siebie ,
to koniecznie do rosołku wciepnij lubczyk - będzie on juz Twój na wieki :)
Tak więc ten sam lubczyk rośnie w moim ogródeczku, korzenie przenoszone z
pamietnego rodzinnego ogródeczka. Rośnie do dziś.



ps. właśnie Wam go tu posadziłam ;))))hehe

[szwager_z_laband]

a wiysz jak my na niego godomy we Slonsku?

magi! :)))

[rita100]

My też nazywali magi, bo zawsze sie do potraw dawało do smaku. Lubczyk ma to do
tego , że jak zerwiesz choc malutki listeczek to zapach jego jest taki
intensywny, ale go nie czuć - nie wiem jak to wyrazić.

Hanys zapowiedział chyba dalesze bajania.
Laband , czy zauważyłeś, że w tych bajaniach biorą udział prawie całe wsie,
sąsiedzi - wszyscy się znali i gadali o wszystkim.

[szwager_z_laband]

niy ino to:)), kerdys jak jedyn oupa abo ouma poradziyli piknie rozprawiac to
wszyske bajtle ze placu abo ze coukyj sztrasy(ulicy) zawsze sie zbiyrali i
suchali tych bojkow i berow :)))

[hanys_hans]

O SPIOONCYCH WOJAKACH NA MROWCZY GÓRCE

Bardzo dawno temu, moze juz ze trzysta lot abo i jeszcze wiyncy, kiedy to cale
nasze Slasko lasami i bazolami bylo zarosniynte, a na naszy ziemiczce rzondzily
wtedy Cysaroki, miyszkol se w Bogucicach, kere juz wtedy festelnom gminom i
parafiom byly, stary kowol co na miano miol Alojz, a po lojcach nazywol sie
Bolona abo Bylina, tak blank dokladnie to nie wiem, bo juz duzo rzeczy zech
zapomniol
Ten tyz to kowol, jak to kowol, kul podkowy i podkowki, szkoble i szkobelki,
lobryncze i lobrynczki i wiela inkszych, roztomajtych rzeczy z zelazla.
Bardzo dobry byl z niego fachman i do tych przednich w cechu kowalskim nalezol.
Znany byl ze swoji roboty w caly bogucicki parafii i tyz w tych inkszych.
Nawet grafina Salamonka, co w Myslowickim panstwie rzondzila, posylala do niego
swoje bryczki i landalery do naprawiynio. Byl to wielki zaszczyt dla
bogucickiego kowola.
Pewnego razu, juz pod som wieczor, jak prawie z bogucicki zwonnice na „Aniol
Panski" zazwoniono, przed kuznia Alojza Boliny piykno landara zajechala i wylozl
z ni jakis siwy panoczek, bardzo dostatnio lobleczony. Jak ino wlozl do kuznie,
pochwalil Boga, polozyl kowolowi reka na ramieniu i pado:
— Umiysz kuc konie, mosci kowolu?
— Ano! Przeca zech jest za kowola, to musza umiec´ — lodpedziol kowol.
— Mozesz mi podkuc sto koni, mosci kowolu?
— Na toc´ No toc´, ze moga ino tyla zelazla ni mom.
— to zelazlo sie nie starej, mosci kowolu — lodpedziol panoczek. — Wez ino
wszystkie twoje klyszcze, mloty i inksze kowalskie klamory i wciepnij je do moji
bryczki, a pachotek niech ci pomoze.
Kowol piyknie sie sklonil, mycka wsadzil na gowa i w mig wykonol to co mu
panoczek przykozol, tyn zas wlozl do brycz­ki i kiwnai palcem, potem rozwalil
sie na piyknie wypolstrowanych lawkach.
— Siednom se przy mnie, mosci kowolu.
Jak se injo kowol siednal, to bryczka zaroz ruszyia z miejsca. Dziwowal sie
kowol, ze tak pryndko jadom, bo nie minyly „trzy zdrowaski" jak byli przy
zakryncie kole kosciola i po chwili wje­chali na grobla co dwa stawy przecinala,
i wjechali na drzewianny mostek na rzyce Rozdzionce, co jom dzisiaj Rawom
nazywajom, wedle kiery po lobydwóch brzegach stoly budy i szopy kuzników, potem
wjechali w srogi, istny cmok, kaj roslo duzo debów i bukow i to tak festelnie
rubych, ze we dwóch chlopa nie dalo sie ich Joblapic.
Po chwili zajechali pod Mrowczo Gorka.
Nie byla to ta sama Mrowczo Gorka, co jest dzisiaj, bo teroz to tam lezy ino
trocha ziemi i kamieni i z daleka wyglado jak kupka gnoju.
Downi to blank inaczy wygladala, byla wysoko i bardzo piykno, ze aze sie patrzec
na niom chcialo. Pelno bylo na ni srogich kamieni i gozyków, spod kierych
wyrastaly roztomajte dzikie krze, a na samym wierchu rosnyl stary domb, co
jeszcze downych Silesianow pamiyntol, bo podobno siadywol pod nim som nasz
ksionze Henryk Probus, jak lodpoczywol tu ze swoim wojskiem, kiedy to na Krakow
ruszol, aby puklatego Lokietka z wawelskiego tronu zciepnonc i wygnac, bo Probus
godol, ze mo do polskiego tronu takie prawo jak Lokietek, bo tyz Piastern jest.
Coz, kiedy ta wyprawa sie nie udala, bo Probusa ftos otrul.
Wtedy to wszystkie wojoki Probusa musieli sie cofac spod Krakowa i znowu wrocac
do dom i to droga. wele Mrowczy Górki.
Starzy ludzie godajom, ze w Mrowczy Gcrce jest schowanych bardzo duzo skarbów,
ale to tak szprytnie, ze zoden czlowiek znojsc ich ni moze.
Jak gloszom nasze stare bery i jeszcze insze lopowiastki, kiere nie byly nikaj
zapisane, ino z geby do geby przekazywane jeden drugiemu, z pokolenio na
pokolenie, ze downiejsi ludzie co tukej miyszkali, wierzyli w roztomajtych
bozków, do kierych sie wtedy rzykalo jak my dzisiej do naszego Krystuska.
Podobno miala stoc na ty górce wielko swiontynia nojwiynkszego bozka Pierona,
kieremu sie tu bardzo podobalo i kiery podobno bardzo dobry byl i uczynliwy, to
tyz do dzisiejszego dnia wszyjscy ludzie na Slonsku chyntnie go wspominajom.

[hanys_hans]

c.d.

Ta swiatynia podobno miala sie nazywac Lelum Polelum.
Inksze stafe ludzie godali, ze w Mrowczy Gorce som srogie kamienne komnaty, w
kierych spia, wojoki Henryka Probusa
i czekajom na rozkazy swojego wodza, bo wierzom, ze lon jeszcze roz sie narodzi
i razem z nimi loswobodzi cale Slonsko i wygno z niego wszystkich zagranicznych
zdzierców, chacharów i lompów, roztomajtych Cysaroków i inkszych jeszcze gizdów,
kierzy ino wycyckowujom wszystki marsk z ty naszy biydny ziemi i bogacom sie ino
naszym kosztem.
Musicie wiedziec, ze nasz Slask jest bardzo stary, starszy lod naszy Polski,
starszy lod Czechów i Cesaroków, Miemców, Saksów i Madziarow.
Starzy ludzie gddali, ze tukej bardzo dawno temu Rzymiany rzondzily, bo na
rzymskich kartach juz wtedy byla zaznaczono ziemia, co Silesiom sie nazywala i
lezala pomiyndzy dwiema srogimi rzykami, co jedna nazywala sie Odra a drugo
Wisla, na kiere Rzymiany godali Viadua i Vistula. Po Rzymianach podobno
przylezli tukej dzikie ludziska, kiere nazywaly sie, Sylingami, co wywodzili sie
z germanskiego szczepu Wandalow.
Ci zaroz zaczli robic nowe porzadki, zniszczyli wszystko co pozostalo po
Rzymianach tak, ze kamien na kamieniu nie zostol i zaczli budowac swoje
swiatynie i strugac swoich bozków z klonowego drzewa, bo wierzyli, ze lono jest
swiyntym drzewem.
Ich wystrugany dobry oberbozek nazywol sie Baidur, a zly bozek, demon smierci
nazywol sie Lokie, zas piyrwszymi lojcami, wedle ich wierzenio, tak jak u nos
Adam i Ewa, u nich byli Askra i Emble, kierzy tyz byli wystrugani z klonowego
drzewa przez samego oberbozka Baldura, kiery jak juz ich skonczyl strugac,
chuchnal kozdemu w gymba i wtedy lozywil ich.
Te Sylingi dlugo tu nie siedzialy, bo bylo tu za cicho, a loni wdycki lubieli
sie ino prac i zabijac i wszystko niszczyc nalokolo, bo przeca pochodzili ze
szczepu Wandalów. Jak juz nie bylo co niszczyc ani mordowac, polezli dali.
Po drodze zlupili Rzym i wlezli do Afryki.
Do dzisiej Miemce majom wielko pretensyjo do Slaska i godajom, ze Slonsk jest
lod nich, bo loni tu pierwsi byli. Ze byli, to moze byc i prowda, bo do dzisiaj
miyszko tukej duzo takich ludzi, co mozno ich nazywac „Wandalami", na pewno
majom to jeszcze we krwi, bo czym skorupka lod mlodu nasiaknie, tym na starosc
smierdzi.
Po tych Wandalach i Sylingach zasiedli tu Slowiany, co nalezeli do szczepów
Wenedów. Z nich to zaczly sie tworzyc inksze slowianskie plemiona, miyndzy
inkszymi plemiona Slezanów i lod nich to my sie wywodzimy. Wyboczcie, zech z
mojom godkom za daleko wyjechol, ale to wom przeca nie zaszkodzi, bo lod
przybytku wiedzy nigdy glowa nie puchnie, a po drugie — dobrze jsst poznac
historyjo O swoji ziemi lojcowski. Pra?
Jak mi sie zdo, toch przerwal na tym, jak tyn panoczek i bogucicki kowol na
Mrowczo Górka zajechali. Pra?
Jak ino podlezli srogiego kamienia, panoczek klasnyl w rynce i zaroz ten kamien
lobrocil sie jak jakie dzwierze i we dwójka wlezli do piykny, jasny izby, bardzo
bogato przystrojony.

[hanys_hans]

c.d.

Panoczek przylozyl palce do wargów i nakozol cisza. Na palcach przelezli do
drugi izby, a potym do wlelki masztali, kaj przy zlobach stolo sto fajnistych
koni, kiere zarly lowies. Prze­lezli przez ta masztalnia do maly kuznie, kaj
stolo piykne kowadlo a na piecu polil sie logien.
Kowol polozyl swoje narze,dzia przy piecu i zaroz wzion sie do roboty. Dziwil
sie, ze ta robota mu tak gibko szla.
Roz dwa, polobrzynol i loszkrobol konskie kopyta i poprzybijol podkowy.
Jak juz podkul lostatniego konia, panoczek zaprosil go do izby, kaj stol pelny
stól jedzenio i picio.
Kowola aze zaparlo, bo nigdy w zyciu nie widziol takiego jodla, a ze maszkietny
byl i trocha pragliwy zaroz wzial sie do jedzenio.
Jodl bardzo gibko, aby zjesc jak nojwiyncy aze sie zakrztusil i zaczon glosno
charlac, kucac´ i smarkac´.
Panoczek wtedy rozezloscil sie i pado.
— Ales pragliwy i nienazarty. Przez te twoje charlanie lobudzisz mi moich ludzi!
Nagle z drugi izby dol sie slyszec ruby glos, wydawalo sie jakby spod ziemie
wychodzil.
— Wodzu, czy juz czas?
— Niy! — lodpedziol panoczek i zatkol rynkom gymba kowola, bo ten ze zdziwienio
chciol kichnonc´.
— „AD MAXIMAM SILESIAE GLORIAM"! — lodpedziol ten som glos i potem nastala znowu
cisza.
— A jak to jest po naszemu? — zapytol szeptem kowol.
— Dlo nojwiynkszy chwaly Slonska! — lodpedziol panoczek i wstol lod stola.
Zjezyl swoje brwie i gniewnie dodol. A teroz zbiyrej te twoje klamory, mosci
kowolu i wynos mi sie stoond, bo twoim glosnym smarkaniem i charlaniem
wszystkich moich ludzi lobudzisz, a czas jeszcze nie nadeszol, zeby loni powstawali.
Kowol uklonil sie piykaie aze do samy ziemi, ugryzl jesz­cze spory bajs
pieczonego pawia i wyniósl sie do kuzni, by pozbiyrac swoje kowalskie klamory.
— Pozamiatej piyknie calo kuznia a wszystkie lobrzynki z kopyt wciepnij do
miecha i dobrze zawiaz rzemieniem — zawolol za nim panoczek.
Kowol w mig sie uwinal. Lobrzynki kopyt wciepnal do miecha, a jak ten juz byl
blank pelny, zawiazol mocno rzemieniem.
— Dzikuja ci, mosci kowolul — zawolol panoczek. — Wes´ ten miech na pukel i c´is
do dom, ino wiyncy sie tu nie pokazuj, bo bys mógl tego srogo zalowac, nie godaj
tyz lo tym inkszym ludziom, a jak bydziesz w domu, to dopiyro lodwionz ten miech
i zajrzy dryn!
— Rozumia i dzienkuja, laskawy paniel — lodpedsiol kowol, trocha zly, bo za
robota dostol ino pojesc. Zaciepnal miech na swoje plecy i wylozl na dwór.
Krok za krokiem stapol do dom, a miech z lobrzynkami stawol sie coroz
ciynzejszy. Jak przechodzil przez mostek na Rozdzionce, ckciol miech wciepnac do
wody, by pozbyc sie ciynzaru, ale przypomniol se, ze panoczek nakozol miech
rozpakowac dopiyro w doma.
Festelnie zmynczony dowlókl sie do swoji chalpy i ciepnol miechem na dyliny pod
piec. Nogle uslyszol, ze w miechu cosik zabrzynczalo. Zaciekawiony lodmotlol
rzemien i zajrzol dryn.
— Jezuryny! — zawoiol z radosci i siodl na przypiecku. W miechu, zamiast
lobrzynków z konskich kopyt, bylo pelno zlota.

[szwager_z_laband]

kajs to wysznupou Hanys?

[rita100]

— „AD MAXIMAM SILESIAE GLORIAM"! — lodpedziol ten som glos i potem nastala znowu
cisza.
— A jak to jest po naszemu? — zapytol szeptem kowol.
— Dlo nojwiynkszy chwaly Slonska! — lodpedziol panoczek i wstol lod stola.
Zjezyl swoje brwie i gniewnie dodol. A teroz zbiyrej te twoje klamory, mosci
kowolu i wynos mi sie stoond, bo twoim glosnym smarkaniem i charlaniem
wszystkich moich ludzi lobudzisz, a czas jeszcze nie nadeszol, zeby loni
powstawali.

Śliczna legenda, kowal ma zapłatę w złocie - tylko kiedy nadejdzie ten czas
poputki tych rycerzy ?

[rita100]

www.kamienie.most.org.pl/regiony/slask.htm
tu też mogą spać wojownicy, popatrzcie na miejsca kurhanów na Śląsku

[szwager_z_laband]

tyn fragmynt mi cos przipomniou:

"dzisiaj nazywa się je Święta Górą (albo Wzgórzem Kaplicznym), a jego płaski,
podłużny szczyt zajmuje kościół Matki Boskiej Osobowickiej (ciekawe jak
nazywała się wtedy?"

"Swiyntom Gorom" nazywali to juz ludzie downo tymu - po niymiecku "Der Heilige
Berg von Oswitz"

Oswitz po polsku Osobowice, to boua kedys wies pod Wrocuawiym. Niy bouo kedys
parafii we Wrocuawiu kero by aby roz w roku niy wybraua sie do Oswitz ze
pielgrzimkom. Tysionce wrocuawskich katolikow pielgrzimowauo tam w procesjach
abo grupkach, nojczynsciyj na "Piotra i Pawua" i na "Wniebowstompiynie".
czynsto muodzierz miaua tam swoje majowe - muodzierz ze Wrocuawia. Je z tym
miejscym tyz zwionzano jedna legynda:)

Kedys rosuo tam mocka piyknych ajchow(dymbow), a na jednym z nich dugo wisiou
jedyn swiynty obrozek na kerym boua piyknie namalowano swiynto Maryja.
We roku 1724, tak godo ta legynda, sniouo sie jednymu Kantorowi ze (tu
poczebuja pomocy!!! - Kantor vom Stifte der Kreuzherren von St. Matthias) ze
Wrocuawia , kery bou blank sparalizowany i slepy, ize go niesom na ta swiynto
gora i tam przed obroskym Maryji juzas wyzdrowiou. Na drugi dziyn kozou sie
zaniysc na ta gora i faktycznie bou uzdrowiony. Niydugo potym postawiyli ludzie
tam kapliczka, kaj wisiou tyn obrozek.

I dodom juz ze geszichty, ize we roku 1810 znany wrocuawski drukarz(drukowou
duzo ksionzek i po polsku!) Korn kupiou tyn teryn razym ze fest zniszczonom
kapelom, wyrymontowou jom i dou w niyj zrobic rodzinny grobowiec. W tyj nowyj
kapeli i zarazym grobowcu, kero we roku 1824 boua juzas poswincono, od tego
czasu szuo tysz dalyj natrefic na pielgrzimow.

[rita100]

To my takie święte miejsce mamy w Św. Lipce, tez tam uzdrowienia były. Ale o
tym innym razem , teraz zaliczm kina, teatry i oceanarium i to wszystko w tych
dniach. Fantastyczne sędzanie czasu :)

[rita100]

jest takie fajne opowiadanie w gwarze :)

Świanto Lipka, jak buła tamuj , to tam sia Matka Boska objawiła. To tam ofiary
szli do Świantej Lipki, to potam zakozali to mniejsce świante. To potam jechał
taki rycerz, taki duży bogocz na briczce w noc'i, mniał kuczra (furmankę), to z
dolo widzioł. A ten pon jakiej wiari buł, to tego nie wiam, ale ślep'i buł,
niewidom'i. To jechali dalej, to ten kuczer (wożnica) to widział z dala
jasnota, to wzioł i tamu panu powiedał, co tam i tam tako jasnota. To potam ten
kuczer 'obacził, co tam to buła Matka Boska objaziona na lipce. To potam tan
pan móził, cob'i doprowadz'ił do tego mniejsca. I jego doprowadz'ił do tego
mniejsca ten kuczer, i pon przejrżał na oczy. Sia cud mu stoł.

[ballest]

A kaj to je tao Awiatou Lipka?
Jou wiym kaj je Turza;) a tam se tysz na ponc jezdziouo!

[rita100]

tych miejsc jest duzo świetych , bo ziemia jest świeta :)
I starych dembów tez duzo swietych , o takim jednym tez opowiem.

[szwager_z_laband]

no to czekom :)

[ballest]

Riciuniu, no kaj to je ta LIPKA! ?

[rita100]

Będzie, będzie już przygotowuje :)

[ballest]

My cie nie goniymy, Rita, ale my chcymy wiedziec! ;)

[szwager_z_laband]

tym bardziyj ize jo bou we Swiyntyj Lipce :)

[szwager_z_laband]

www.jezuici.pl/swlipka/
www.mazury.info.pl/atrakcje/swieta-lipka/
www.masurische-seenplatte.com/index.html?/deutsch/sehen/lipka.html

[rita100]

Laband, toś mnie wyręczył z ta Św. Lipką. Nie byłam tam jeszcze i tak naprawdę
znam ją tylko wirtualnie. Ciekawe jaki klimat tam panuje , czy czuc tego ducha
przeszłości ? A oto moje ciekawostki.

Kult drzew
Bardzo dużo legend powstało na skutek magicznych czarów drzew. Dawna ludnośc
uważała, że w drzewach znajduje się moc i siła. W V w. p.n.e. w Rzymie wydano
nawet prawo chroniące lasy.
Kult drzew rozpowszechniony był najbardziej wśród Celtów, Germanów,
Skandynawów, Słowian oaz Bałtów. Szczególne znaczenie przypisywano dębom,
lipom, klonom, jesionom, gruszom, jarzębinom, kalinom, czarnym bzom, wierzbom i
osikom. Sądzono, że posiadają one tajemne moce, dlatego też uznawano je za
nietykalne.
Największym szacunkiem otaczane były dąb i lipa (również w dawnej Polsce).
Uznawano je za symbole lub świątynie bóstw, ołtarze służące do składania bogom
ofiar oraz siedziby duchów opiekuńczych. Z mitologii Greków, na przykład,
dowiadujemy się, że Filemon i Baucis - para pobożnych małżonków, którzy
gościnnie przyjęli Zeusa i Hermesa zostali pośmiertnie przemienieni w dąb i
lipę. Słowianie natomiast pod lipą składali objaty, czyli ofiary w postaci
pokarmów. Na cześć tego drzewa nazwali nawet siódmy miesiąc roku słowem
pochodzącym od jej imienia - lipcem. Lipa odgrywała dużą rolę w kulturze.
Świadczą o tym liczne pieśni i przysłowia. Polskie podania głoszą, iż diabła
tylko łykiem lipowym można związać, a kijem lipowym go odpędzić oraz, że pod
lipą piorun nie zabije człowieka. Chrześcijanie lipę poświęcili Matce boskiej.
Przykładem może być Św. Lipka rosnąca na Mazurach.
cdn

[rita100]

Święta Lipka

Święta Lipka - to sławne sanktuarium Maryjne już od średniowiecza przyciągające
rzesze pielgrzymów nie tylko z Warmii i Prus, ale także z najdalszych zakątków
Polski.
Święta Lipka - to także obiekt zabytkowy niezwykłej wartości, zaliczany do
najwspanialszych okazów późnego baroku w Polsce. Zespół architektoniczny
złożony z kościoła, krużganku i klasztoru, posiada zachowaną w idealnym stanie
bogatą i różnorodną dekorację. Składają się na nią rzeźby, freski, obrazy na
płótnie, wyroby złotnicze oraz rzadko spotykane w takiej obfitości dzieła
artystycznego kowalstwa. Kościół stanął na miejscu rosnącej tu niegdyś lipy,
która dała początek i nazwę miejscowości. Według dawnych opowiadań w zamku
kętrzyńskim pewien skazaniec oczekiwał wyroku śmierci. W nocy przed wykonaniem
wyroku objawiła mu się Matka Boża i poleciła wyrzeźbić figurkę. Rankiem
znaleziono przy skazańcu cudowną figurę przedstawiającą Matkę Bożą z
Dzieciątkiem na ręku. Sędziowie uznali to za znak, iż Bóg ułaskawił złoczyńcę,
więc i oni go zwolnili. Ten ustawił figurkę na przydrożnej lipie. Wkrótce
miejsce to zaczęło słynąć cudami.
W ostatnich latach Święta Lipka stała się także miejscem wypoczynku i
rekreacji. Lasy i jeziora przyciągają coraz większe rzesze wczasowiczów.
Przyciągła również Labanda

www.mazury.info.pl/atrakcje/swieta-lipka/
cdn o drzewach

[rita100]

Dąb uważano za najstarszy gatunek drzewa na Ziemi i wierzono, że łączy w sobie
trzy światy: niebiański, ziemski i podziemny. Liście jego uchodziły za
znakomity środek przeciwko czarom. W różnych kulturach dąb poświęcony był
bogom nieba i piorunów. Litwini natomiast wierzyli, że Baublis - bożek miodu i
pszczelarzy ma swoje siedziby w starych dębach zwanych na Żmudzi Baublisami.
W mitologii Germanów korzenie jesiona sięgały podziemnej krainy zmarłych.
Według niej też pierwszego mężczyznę zwano Askiem, czyli jesionem. W Polsce
jesion był drzewem świętym, dlatego też spotkać go można po dziś dzień w
okolicach kościołów. Ponadto wierzono, że ma on moc odstraszającą węże.
Wierzba uchodziła za drzewo mające dar udzielania sztuki wymowy i natchnienia
poetyckiego. Legendy podają, że w samotnych wierzbach zamieszkiwał czart. W
Poznańskiem wierzono, że pod wierzbą spoczywa ciało samobójcy, a we wnętrzu
tego drzewa zamiast soków krąży jego krew.

To takie wstępne wiadomości o drzewach, które były natchnieniem do różnych
legend i opowiadań przez okoliczną ludność. Dzięki opowieściom z pokolenia na
pokolenie możemy dziś je odtwarzać.
Ciekawe czy macie takie drzewo, które ma swoją legendę ?

Teraz uciekam, będe zawsze wieczorkiem i napisze legendę o dębie

[szwager_z_laband]

jo czekom :)

[rico-chorzow]

Rita;)),jak Ty nas kusisz.

[szwager_z_laband]

piyknie szkryflosz i suchom dalyj ...

... a som dodom ize domb to drzewo-symbol germanow a ipa to symbol suowian

ps

mie sie we Swiyntyj Lipce richti podobauo, ale natrefiouech tam prawie chyba na
jakis zjasz "mocherowych beretkow" i aze stracha dostouech :)

[rita100]

Mam taka legendę o dembie, przekazywaną z pokolenia na pokolenie w gwarze, ale
nie wiem czy ją zrozumiecie - no spróbuję Was pomęczyć.

Cudowny dąb w Wilanowie
Podczas ostatniej wojny, jek Mniemcy byli w Polsce, opożiadali pojmańcy: Dąb
usech, z tego król Sobieski mniół zażiesić tam mniecz. I tak długo ten dąb
stojał suchy. Mniemce go chcieli sz'cziąć, to z nocy ostoł zieluny i zamnienił
sie w jabłonke. To buło w marcu 1943 r i na drugi dzień zaczoł krzczeć
(kwitnąć), a na trzeci dzien mniał już jebka dórzenale. Te jabka buły i
słodkie, i do jedzenia fejne. I ci ludzie te jebka sami jedli. I Mniemcy tego
dęba nie ścieli. Z tego ludzie móżili, co cud boski sia stał i że Polska wnet
powstanie. Bo w tej myśli, żyli, że w 43 roku wojna sie skończy, a że sie nie
skończyła, to buła ta ukazka. To ludzie byli bardzo pokrzepsione na duchu. Jeno
do drugiego chodziło i opożiadało. To sia mniało dziać pod Warszawą, pewno w
Wilanożie.

To jest o dembie , ktory zamienił się w kwitnącą jabłoń a opowieść jest z roku
1948

[szwager_z_laband]

Kajs to znodua?

bo prziznom sie bez lyjtow ize kajsik juz na to natrefiouech :)

[rita100]

Powiem szczerze, miałam to szczęście, że w internecie znalazłam ksiązkę i nawet
nie wiedziałam , że jest w gwarze. Kidy zadzwoniłam do księgarni powiedzieli
mi , że to jest jedyny egzemplarz, a księgarnia miesciła się w Warszawie.
Jet to zbiór opowiadań zbieranych przez studentów w UJ na Warmii i wydane w
1952, to sobie wyobrazasz jakie miałam szczęście. Nie wiem czy ktoś by się tą
książka zainteresował. A teraz czas na następne opowiadanie. Wiem , ze dużo
legend swoich macie na swojej stronce, ale czy nie warto je przypominać. Wiem
jak ludzie sa leniwi co do linków.

[rita100]

Taką bardzo smieszną anegdotke mam, napewno Wam sie spodaoba, bo ma duzo humoru
w sobie.
Jak chłop kupca oszukał
Jek desc pado, to gospodarze mają zięcej czasu. Pojechał do miasta gospodarz, w
mieście fest padało to wlaz do sklepu i sie p'itał potem ten kupiec, co onemu
potrzeba. A gospodarz pozieda: "To, co mnie potrzeba, to pan ni ma". A ten
kupsiec mówi: "Ja mam wszistko, co panu ino potrzeba. O co zakład ?" "O
dwdzieścia marek". Jek sie załozyli o dwadzieścia marek, to pan sie p'ita tego
gospodarza, co panu potrzeba. A gospodarz mówi: "Okulary dla mojego wołu". I
kupsiec przegrał, bo móził, że takich rzeczy n'i ma, i musiał mu dwadzieścia
marek dać.
I kupcu było za to złosno, i telefonował do swojego kolegi na drugo strone
miasta, ze: "Tu taki gospodarz przised i mi dwadzieścia marek wymanił". I
poziedywał swojemu kolegowi przez telefon te sprawe. Mówi do swojego
kolegi: "Zrób to dla tego woła okulary". Bo ten kupsiec to myśliwoł, ze
naprawde ten gospodarz te okulary dla woła potrzebuje. "To ja tego gospodarza
do ciebie przyśle i załóż ty sie z nim o piędziesiąt marek, to mi te
dwadzieścia marek oddasz, a trzydzieści zarobjisz".
cdn

[rita100]

Jek ten kupsiec z tym kolego odgadali, tak przysed nazad do składu i
gospodarzoziu móził: "Jo tych specjalnych rzecy ni mom, ale tamten ten drugi
kupsiec na tej drugiej stronie niasta ma szpecjalne rzecy, to będzie miał i
okulary dla woła".
I ten gospodarz poszed do tego składu, gdzie go ten kupsiec posłał. Jek ten
gospodarz wlaz, wstąpsił do tego składu, to sie ten drugi kupsiec p'itał: "Co
panu potrzeba ?". A ten gospodarz mózi: "Co mnie potrzeba, to pan tego ni ma".
A kupsiec mózi: "Ja wszistko mam, co panu ino potrzeba". Bo pewny był, ze
gospodarz będzie okulary dla woła żądał. Ale gospodarz mózi: "Tego, co mnie
potrzeba, pan ni ma". Kupiec mówzi: "O co zakład ? O piędziesiąt marek, ja
wszistko mam, co panu potrzeba."
I gospodarz sie założył z kupcem i kupiec sie dalej pyta: "Co panu potrzeba ?"
A gospodarz mówził: "Kamaszki dla mojego kanarka". I przegrał kupsiec, bo
mówi: "Takich rzecy nie mam" i musiał dać gospodarzowi psiędziesią marek.
Ale to, pani, nie je zadna bajka, to je cysta prawda. I kupce - kolegi sie oba
powadzili o swoje psieniądze, a gospodzarz sie śmiał, bo siedemdziesią marek
wygrał.

I to wszystko

[szwager_z_laband]

Piyknie :))

a jo prawie je na tropach karyty Sobieskego kero on ostawiou we Glywicach a
kero tera robi za ambona w koszalinkyj jednyj wsi - mozno to sam dzisiej
jeszcze zdonza dac - ale to juz iy je legynda :)

karyta sobieskego

[szwager_z_laband]

No tosz kajs mi dzwoniouo ale jak zaro obejzycie niy coukym ech wiedziou kaj -
jednak ciekawostka wysznupouch do konca:)



"W klasztorze w Rudach, za Fryderyka II, jedyn pruski poukownik, kerymu bouo
Kleist, znoloz pozuocano karyta (woz tyumfalny) od Sobieskego na kerym stouo
"Currus triumphalis Joannis Sobieski Regis Polonorum" (karyta ta ofiarowali
Sobieskymu Wiedynczyki). Ostaua sie we Rudach bo sobieski zuozou jom tam jako
wotum. Kleist przerobiou ta karyta na ambona(kazalnica) i we Prusach Wschodnich
w jakims drzewniynym kosciele jom dou za ambona."


a rozwionzanie zagadki znondziecie sam na tyj zajcie
www.borne.zeto.koszalin.pl/Zabytki/zabytki.htm

[sloneczko1]

a teraz w Wilanowie

[szwager_z_laband]

co w Wilanowie?

juz znoduech:))

[szwager_z_laband]

Złote karoce Jana III Sobieskiego zaklęte w ambonę
Teresa Fabijańska-Żurawska
Sep 26, 2003 > Wersja do drukowania
> Wyślij e-mailem

W 320. rocznicę wiktorii wiedeńskiej, 13 września 2003 roku w oranżerii
wilanowskiego pałacu otwarto wyjątkową wystawę. Można na niej zobaczyć pudła
królewskich karoc, którymi trzy wieki temu jeździli Jan III Sobieski i jego
małżonka Maria Kazimiera. Karety zostały zrekonstruowane z około 80
oryginalnych elementów. Wystawione są też projekty ich rekonstrukcji, a także
dzieła z epoki: obrazy, grafiki, rysunki z końca XVII wieku. Prezentowane
karoce to pojazdy paradne: jeździli nimi monarchowie na królewskie zjazdy z
okazji koronacji, zaślubin, chrztów, pogrzebów itd.. W Polsce nie zachowała się
żadna taka kareta, na świecie jest ich bardzo niewiele.
Wystawa będzie czynna do 31 stycznia 2004 roku.




Józef Brandt: Wyjazd króla Jana III Sobieskiego z Wilanowa
Królewskie karety – wszystkie zachowane części trzech zespołów, nigdy dotąd nie
pokazywano w takiej formie, bowiem wystawa ???Chwała i sława Jana III
Sobieskiego” w jednej sali poświęconej karetom (sieni pałacowej) mogła zmieścić
tylko ich część. Na rozpiętym na ścianie rysunku sylwetowym karety królewskiej
z lat 80. XVII wieku w skali 1:1 pokazano wtedy jeden bok, wkomponowując w
rysunek oryginalne płyciny, co dawało obraz: drzwi, boków, gzymsów, zarysu
dachów i narożników. Wystawa się skończyła i wszystko powędrowało do magazynów
muzealnych na 20 lat. Szkoda, bo już dzisiaj moglibyśmy pokazać zrekonstruowane
karety w pełnym ich blasku i królewskim bogactwie.
Może więc jeszcze raz warto podjąć starania, bowiem są to jedyne pozostałości
pamiątkowe po naszych królach, a szczęściem losu, że to właśnie po ukochanym
królu i że to właśnie z tak bogatej w artystyczne formy i treści epoki baroku.
Takie dzieła sztuki jeżdżące na złotych, rzeźbionych kołach wzbudzały podziw,
zachwyt, entuzjazm, respekt i gorące wiwaty. Karety królewskie wszędzie
odgrywały bardzo ważną rolę w reprezentacji państwa i dworu monarchy.
Świadczyły o zamożności kraju, prestiżu króla i kulturze narodu. Były nie tylko
środkiem transportu, lecz przede wszystkim miały za zadanie pokazać cały
splendor majestatu władcy.
Wszystkie uroczystości o charakterze państwowym i dworskim, jak: koronacje,
zaślubiny, pogrzeby, wjazdy narzeczonych królewskich, zwykle cudzoziemek,
arcyksiężniczek, ingresy hierarchów kościoła (nuncjusza papieskiego, prymasa,
biskupów i arcybiskupów), wjazdy hetmanów, ambasadorów i posłów cudzoziemskich,
wizyty ważnych osobistości dyplomatycznych – były według układanego wcześniej
ceremoniału przygotowywane bardzo starannie i licząc w Polsce udokumentowane
wydarzenia od końca XVI wieku do końca trwania naszej monarchii, uczestniczyły
w nich liczne, a im później, tym coraz liczniejsze pojazdy konne, nie tylko
karety.
W każdym orszaku królewskim zawsze musiała być chociaż jedna karoca
najwspanialsza, ta która przeznaczona była dla głowy koronowanej. Czasem kareta
ta jechała pusta, bo król przed nią jechał na koniu, tak było do końca XVII
wieku i tak było z Janem III, chociaż piękną karetę – brożek otrzymał
specjalnie na koronację od króla Francji Ludwika XIV. Zapewne wraz z szerzącym
się w Europie obyczajem korzystania przez mężczyzn z karety, o czym sam pisał w
listach do żony, żeby w długim szeregu jadących karet i postępującego pochodu
wiadomo było, która to jest kareta państwowa – królewska, zaznaczano to malując
na drzwiach i panelach bocznych godła państwa, herby monarchy panującego, a w
przypadku koronacji umieszczano pośrodku dachu złotą koronę, ale dopiero od
drugiej połowy XVII wieku.
W różnych okresach czasu karety paradne zmieniały się w stosunku do mody, do
epoki i jej stylu, ciągle jednak pełniły rolę prestiżową.
W uroczystościach dworskich, jak już mówiliśmy, uczestniczyło wiele karet,
nieraz kilkadziesiąt (pod koniec XVII w.), a każda w sześciokonnym zaprzęgu i
tylko królewskim wolno było mieć cug ośmiokonny. A te cugi, jak wówczas
mówiono, dobierano starannie z neapolitańskich karosierów lub hiszpańskich
dzianetów białych, gniadych, tarantowatych, na których uprzęże (szory) bogato
zdobione okuciami lśniły i świeciły w blasku słońca. Obowiązywało złoto i
purpura królewska.
Jak wyglądały orszaki królów polskich od 1605 roku do połowy XVIII wieku wiemy
z kilku zachowanych przekazów ikonograficznych, a także z opisów kronikarzy i
świadków.
Jednak żadna grafika i opis słowny nie odda tego, co zobaczyć może dzisiejszy
widz na wystawie w Wilanowie.
Są to trzy karety paradne z ostatnich lat panowania Jana III Sobieskiego,
częściowo zrekonstruowane w taki sposób, że widoczne są elementy nadwozia, a
więc drzwi, boczne ścianki, gzymsy, narożniki, listwy wokół okien, a każdy
element jest dziełem sztuki snycerskiej i malarskiej, pełnej treści.

Zestaw trzech części karety "Osobistej" królowej Marii Kazimiery
Teraz ciśnie się pytanie: jakim cudem ocalały te wspaniałości? Historia bowiem
tych karet jest fascynująca i trzeba opowiedzieć ją od początku.
Król Jan III – bohater narodowy, obrońca chrześcijaństwa w Europie przed potęgą
turecką, niepokonany wódz polski, hetman i następnie wspaniały władca, czuły i
mądry człowiek zmarł 17 czerwca 1696 roku w swym ulubionym Wilanowie.
Pozostawił pięknie dekorowany pałac, jego bogate wnętrza pełne dzieł sztuki,
ogród i wozownię, w której stały równie bogate i piękne karety, kolaski i
uprzęże ???niezwykle bogate”, jak zaznaczył pierwszy zwiedzający, nota bene,
Rosjanin Piotr Adriejewicz Tołstoj w swym ???Dzienniku podróży” wydanym w
Moskwie. Drogą podziałów spadkowych wszystkie ruchomości, w tym i karety,
przechodziły na własność synów, a było ich trzech. Najstarszy Jakub był już
ożeniony z Jadwigą Neuburg i mieszkał w swojej rezydencji w Oławie k/Wrocławia.
Przypadłe jemu po śmierci brata karety zabrał z Wilanowa do Oławy. Ale Jakub
już nie żył (zm. w 1737 r. przeżywszy matkę i swych młodszych braci) gdy
przyszła wojna austriacko-pruska zw. śląską. W 1741 roku karety królewskie
dostały się w ręce generała pruskiego Henninga von Kleista, który prawem łupu
wojennego przywiózł je do swojej rodzinnej posiadłości na Pomorzu Środkowym, w
pobliżu Szczecinka. Wieś ta dzisiaj, malowniczo położona nad jeziorem, nazywa
się Radacz, po niemiecku Raddatz. Tamże w małym, kolarorskim kościółku
ewangelickim brakowało ambony, tak istotnego elementu w tym obrządku. Pocięto
więc pięknie rzeźbione i malowane karety i wykonano z ich części nadwozi
niezwykłą ambonę z baldachimem, a nadmiar elementów rozwieszono na ścianach
obok. Jedna tablica drzwiowa została zamalowana przez jakiegoś domorosłego
artystę, który wymalował na wierzchu herb Kleistów ???dwa rude lisy” i wypisał
wszystkie tytuły i zaszczyty generała oraz datę ???1742”. Nie zamalowano, na
szczęście, godła państwa polskiego, herbów ???Janina” Sobieskich i innych
dekoracji świadczących, do kogo te kawałki już zdemontowanych karet należały.
Historia pisała swój dalszy ciąg. Do tej niezwykłej ambony poczęli zjeżdżać i
przybywać polscy pielgrzymi, aby oddać hołd pamiątkom po ukochanym królu. Do
ambony ktoś dołączył tabliczkę mówiącą, że jest to ???wóz triumfalny Jana III”,
którym wjechał do Wiednia po zwycięstwie nad Turkami w 1683 roku.
Tę fałszywą informację skwapliwie podchwycono i powtarzano w licznych
wydawnictwach historycznych, regionalnych, prasie i nawet poważnych, naukowych
opracowaniach. Zwichrowaną, nie wiadomo przez kogo spreparowaną wiadomość
powielano przez z górą dwieście lat, jeszcze w naszych czasach, w latach
siedemdziesiątych XX wieku.
Poszukiwawcze prace naukowe, prowadzone przeze mnie nad historią pojazdów
konnych w Polsce, przywiodły mnie do owego ???wozu triumfalnego”.
Ale gdz

[szwager_z_laband]

Poszukiwawcze prace naukowe, prowadzone przeze mnie nad historią pojazdów
konnych w Polsce, przywiodły mnie do owego „wozu triumfalnego”.
Ale gdzież on jest teraz?
Od kolegów z Muzeum Narodowego w Warszawie dowiedziałam się, że w Muzeum
Pomorza Środkowego w Słupsku jest eksponat zwany amboną z Radacza. Najbliższy
urlop zaplanowałam w pobliżu Słupska. Padał deszcz, było zimno, a ja w gorączce
od emocji przyglądałam się owej ambonie. Już na wstępie nie miałam wątpliwości,
że są to części paradnych karet, niewątpliwie związanych z naszym królem
Sobieskim, ale odczytane na odwrociach płycin nazwiska polskich rzemieślników i
wyraziście napisana data „Anno Domini 23 January 1692” kazały wykluczyć
wiedeńczyków jako darczyńców i rok 1683. Nic się nie zgadzało w tej, prawda,
jakże pięknej legendzie, którą nawet Muzeum w Słupsku bezkrytycznie utrwalało
kartką obok ambony.
Wczytywanie się w opracowania historyczne upewniło mnie, że nie było
triumfalnego wjazdu zwycięzcy, nie było też wdzięczności ani ze strony
uratowanego cesarza Austrii, ani oswobodzonych przez naszego króla
wiedeńczyków, bo na gesty radości i podziękowań im nie pozwolono. Przykro, ale
taka była prawda historyczna, przyznać trzeba – zdumiewająca.
Jan III wraz z wojskami polskimi, bo nawet litewskie się spóźniły, nękany przez
choroby wynikłe z bardzo trudnych warunków atmosferycznych i głodu, walczyć
musiał jeszcze kilka miesięcy z wojskami węgierskimi. Wreszcie, ledwie na
święta Bożego Narodzenia zdążył do Krakowa, gdzie oczekiwała go stęskniona i
niespokojna ukochana żona Marysieńka (Maria Kazimiera d’Arquien).
Prace nad „amboną ze Słupska” i pozostałymi w Wilanowie innymi częściami
należącymi do „ambony w Radaczu” zajęły sporo czasu, ale wreszcie udało się
rozgryźć prawdziwą łamigłówkę. Z całą pewnością wiemy już, że są to części
TRZECH PARADNYCH KARET KRÓLEWSKICH, tych samych, które Piotr Tołstoj mógł
widzieć w Wilanowie w 1696 roku. Nie miały nic wspólnego z Wiktorią Wiedeńską
tzn. z 1683 rokiem, chyba że jedna z nich była przygotowywana na obchody
dziesiątej rocznicy. Tego nie wiemy. Nie wiemy także czy takie uroczystości w
ogóle się odbyły w Warszawie, możemy tylko przypuszczać, że król o tym myślał
skoro przy pałacu wilanowskim tyle dokonano prac nad jego upiększeniem, a może
były inne powody? – W 1692 roku żeniono Jakuba Ludwika z siostrą cesarzowej
Austrii, a w 1694 wydawano za mąż córkę Teresę Kunegundę za elektora Bawarii.
Te fakty, a pewnie i inne stwarzały kilka okazji, by wspaniałe karety
wyjeżdżały z Wilanowa do Warszawy i tam, podczas barokowego „theatrum”, jak
wówczas nazywano publiczne uroczystości dworskie, mogły prezentować i
reprezentować królestwo, dodając blasku i splendoru. Taki dworski spektakl
służył też świadomie do utrwalenia sławy i chwały Jana III, przypomnienia o
rodowodzie, o cnotach, trzeba podkreślić, wzorowych jako Polaka,
chrześcijanina, wodza i króla, ojca i męża, a także nadzwyczaj prawego i
mądrego Człowieka.
Językiem obrazowym przypomniano o tym dekorując karety, które miały jechać w
wyznaczonej etykietą dworską i ceremoniałem zrodzonym na dworze Ludwika XIV we
Francji, a przyjętym we wszystkich ówczesnych monarchiach Europy, kolejności:
kareta państwowa – nazwijmy ją „Triumfalna” i dwie karety „Osobiste” – króla i
królowej. Te są wręcz bliźniacze i ich treści zamykają się w jedną opowieść,
najpierw o rodzie Sobieskich, który wydał tak wielkiego władcę – bohatera,
Herkulesa, a następnie podtrzymaniu rodu (kareta królowej), tego gniazda, z
którego pochodzą przyszli władcy (w każdej scenie patronuje ta sama symboliczno-
alegoryczna postać Polonii). Małe scenki w emblemach symbolizują spokój i
pokój, dobrobyt, rozwój nauk i sztuk pięknych, szczęśliwość i obfitość dóbr
wszelakich. Wyrażone to jest poprzez symbole dobrze znane światłej społeczności
w drugiej połowie XVII wieku.
Kareta „Osobista” króla z jego inicjałami i postaciami z mitologii starożytnej,
została wymalowana w 1692 roku przez nadwornego malarza, portrecistę rodziny
królewskiej – Jerzego Eleutera Siemigonowskiego. Druga, konstrukcyjnie i
wizualnie podobna, zapewne należała do królowej Marii Kazimiery. Słabo
rozpoznawalne, barokowe układy liści akantu sugerują inicjał pod koroną
królewską „MC” – Marie Casimire. Na drzwiach występuje ta sama postać kobieca –
personifikacja Polski, wskazująca na koronę. Stopa jej spoczywa na kołczanie,
tarczę przydeptuje łapa orła, który na swym grzbiecie dźwiga tarczę takiego
samego kształtu, jak te na kominkach zamku w Żółkwi, należącego przecież do
Sobieskich. Aniołek z nóżką na szyszaku trąbi na fanfarze. Osłania go drugi
młody orzeł wyłaniający się zza tarczy.
Wazy pełne klejnotów, perły, korona i gałązki koralowców symbolizują bogactwo i
pomyślność. Przekaz jest czytelny: po zwycięstwie spokojne i mądre rządy pod
opieką muz. Putta grające na instrumentach barokowych – kwartet używany był na
dworach w XVII wieku do wielkich uroczystości, aby je uświetnić. Na bocznych
panelach widoczne są sfinksy skrzydlate z rybimi ogonami. Oznaczają one: przez
twarz i szyję pięknej kobiety – wdzięk i uprzejmość, jaką muszą się odznaczać
ci, którzy zbliżają się do monarchów, przez skrzydła – czujność i szybkość, z
jaką wykonują ich rozkazy, przez lwie łapy – że muszą być niestrudzeni, przez
rybi ogon – że muszą zachować dyskrecję w słowach.

rekonstrukcja karety Jana III Sobieskiego, projekt Wrzesław Żurawski
Tak właśnie znaczący i istotny był każdy szczegół, nie przypadkowy. Na odwrocie
tej karety czytamy polskie nazwiska: Jean Bujański, Ziarno, Bigas lub Bigos.
Kareta „Triumfalna” różni się zdecydowanie od dwóch wyżej wymienionych.
Prezentuje zarówno godła państwa, jak i tarczę „Janina” – herb Sobieskich oraz
liczne militaria, jak: sztandary, broń, szyszaki, tarcze, strzały itp.
Przypomina nimi stoczone i wygrane wojny z najeźdźcami tureckimi i tatarskimi.
Te symbole zgodnie z duchem epoki, podobnie jak orły, gałązki palmowe i laurowe
unoszone przez aniołki ku niebu, są tutaj ściśle związane z osobą Jana III. A
co ciekawsze, że pod przemalowaniami dla von Kleista, na jedynych zachowanych
drzwiach tej karety, odkryta została przez konserwatorów z pałacu w Wilanowie
scena barwna przedstawiająca Herkulesa zabijającego Hydrę lernejską – potwora o
wielu głowach. Ten Herkules ma sylwetkę samego króla Sobieskiego. Jest więc
dalszy ciąg karety „Osobistej”, na której drzwiach przedstawiono dziecko-
niemowlę kładzione do kołyski – tarczy „Janina” przez boginię Alkmenę,
opiekunkę rodzin, na drugich Herkules jako młody rycerz w szkarłatnym płaszczu
wodzów odbiera tę tarczę dla obrony i zwycięstwa, a patronuje mu bogini wojny
zwycięskiej Atena (rzymska Minerwa). Nasz Herkules troszkę się już tutaj
postarzał.
Niezależnie od osobistych akcentów królewskich, karoca ta posiadała status
pojazdu państwowego, co było obyczajem i koniecznością każdej monarchii,
każdego państwa. Gdy jechał orszak składający się w czasach panowania Jana III
z kilkudziesięciu paradnych karet, w tym kilku królewskich, ta kareta była
zawsze najważniejszą. Mamy więc szczęście, że chociaż jedną karetę państwową
możemy znów posiadać, bowiem na tyle dużo ocalało z niej części, że da się
dokonać pełnej rekonstrukcji. Gdy chodzi o nie zachowane zupełnie podwozie
rekonstrukcja byłaby możliwa w oparciu o istniejące w europejskich muzeach
egzemplarze karet z końca XVII wieku. Są to dwie karety Marii Franciszki
Sabaudzkiej, królowej Portugalii, przechowywane w narodowym Muzeum Karet w
Lizbonie, kareta koronacyjna projektu francuskiego nadwornego rysownika J.
Beraina

[szwager_z_laband]

Niezależnie od osobistych akcentów królewskich, karoca ta posiadała status
pojazdu państwowego, co było obyczajem i koniecznością każdej monarchii,
każdego państwa. Gdy jechał orszak składający się w czasach panowania Jana III
z kilkudziesięciu paradnych karet, w tym kilku królewskich, ta kareta była
zawsze najważniejszą. Mamy więc szczęście, że chociaż jedną karetę państwową
możemy znów posiadać, bowiem na tyle dużo ocalało z niej części, że da się
dokonać pełnej rekonstrukcji. Gdy chodzi o nie zachowane zupełnie podwozie
rekonstrukcja byłaby możliwa w oparciu o istniejące w europejskich muzeach
egzemplarze karet z końca XVII wieku. Są to dwie karety Marii Franciszki
Sabaudzkiej, królowej Portugalii, przechowywane w narodowym Muzeum Karet w
Lizbonie, kareta koronacyjna projektu francuskiego nadwornego rysownika J.
Beraina dla króla Szwecji Karola XI, eksponowana w sztokholmskim pałacu
królewskim (Livrustkammaren). Do odtworzenia detali dekoracyjnych posłużyć by
się można graficznymi projektami kilku rysowników z kręgów dworskich Ludwika
XIV, pełniących niegdyś rolę wzorników. Wreszcie, w nie tak bardzo odległym
Ołomuńcu, istnieją wspaniałe karoce arcybiskupów ołomuńskich. Nie szkodzi, że
pochodzą z XVIII już stulecia, ale dla rzemieślników i artystów mogą być
przykładem, wzorem i podpatrzeniem dzisiaj trudnych do realizacji detali
artystycznych, jak klamki, zamki u drzwi, sposobu szycia pasów, wielkości osłon
na resory, czy innych małych elementów z brązu, które nadawały karecie
królewskości.
Mając w kraju zachowane części trzech karet Jana III Sobieskiego z ostatnich
lat jego panowania i życia zarazem, będące nie tylko pamiątkami, lecz także
stanowiącymi bogate treści kulturowe epoki, symboliki czasu i wyrazu
politycznego kierunku na monarchię dynastyczną – karety nie tylko do
podziwiania, ale i do czytania zawiłości baroku sarmackiego – jest naszą
powinnością teraz je odzyskać w ich pierwotnym kształcie i wspaniałości, by
mogły je podziwiać kolejne pokolenia, a Polska nie wydawała się cudzoziemcom
Kopciuszkiem Europy.

TERESA-ZOFIA FABIAŃSKA-ŻURAWSKA ur.30 wrzesnia 1932 r. w Zamościu, w Polsce,
jest emerytowanym starszym kustoszem Muzeum-Zamku w Łancucie. Jest historykiem
sztuki ze specjalnością w dziedzinie pojazdów konnych. W 1956 r. ukończyła
studia Historii Sztuki na Wydziale Humanistycznym Katolickiego Uniwesytetu
Lubelskiego /KUL/ otrzymując tytuł magistra. Doktoryzowała się w Warszawie w
Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk uzyskując tytuł doktora nauk
humanistycznych w 1982r.
W latach 1963-1994 pracowala w Muzeum-Zamku w Łancucie kierując Działem
Pojazdów Konnych. W l. 1984-1987 wykładała na Katolickim Uniwersytecie w
Lublinie. Były to wykłady monograficzne z zakresu historii pojazdu
zaprzęgowego, jego miejsce w kulturze, sztuce i obyczajach. Słuchaczami byli
studenci Historii Sztuki- III-V roku studiów.
Podczas lat pracy w Muzeum organizowała wiele wystaw na terenie Polski i w
samym Łańcucie, prowadziła działalność popularyzatorską i dydaktyczną. Napisała
i opublikowała 36 książek i artykułów zwiazanych z dziedziną pojazdów konnych,
innych publikacji ponad 100.
Od 1965-1993 roku brała czynny udzial w konferencjach Międzynarodowego
Stowarzyszenia Muzeów Transportu /IATM/ przy ICOM /International Council of
Museums/ reprezentując Polskę i Łańcut, wygłaszając referaty o polskich
zbiorach muzealnych, problemach konserwatorskich dot. eksponatów np. kolaski
polskiej z XVIII w., na temat rekonstrukcji karet Jana III Sobieskiego i
pracach dydaktycznych w muzeach.
Wszystkie wygłoszone referaty zostały opublikowane w roczniku Stowarzyszenia
IATM pt. "Yhe transport Museums", miejsca gdzie odbyły się te konferencje to:
Budapeszt, Frankfurt/M, Paryż, Praga, Waszyngton.
Dla pogłebienia wiedzy wyjeżdżała na stypendia do Francji, Portugalii, Włoch
oraz do Belgii, Holandii, Anglii, Niemiec, Austrii, Szwajcarii, Danii, Szwecji,
USA, Rosji, do Czech i na Węgry służbowo lub prywatnie zapoznając się tam z
muzeami państwowymi i kolekcjami prywatnymi dotyczącymi pojazdów konnych,
obyczajów i etykiety dworskiej i dyplomatycznej.
W Paryżu, pod patronatem Sorbony odbywała badania i poszukiwania archiwalne,
poznawała kolekcje i biblioteki m.in. slynne zbiory "HERMESA" przy Faubourg S-t
Honore i Compliegne poza Paryżem.
Stale kontunuuje kontakty profesjonalne, publikacje, opracowuje i popularyzuje.

opr. Joanna Sokolowska-Gwizdka

[szwager_z_laband]

www.gazetagazeta.com/artman/publish/article_1881.shtml

[sloneczko1]

szwager_z_laband napisał:

> co w Wilanowie?
sam sobie już odpowiedziałeś :)

[sloneczko1]

szwager_z_laband napisał: mie sie we Swiyntyj Lipce richti podobauo, ale
natrefiouech tam prawie chyba na
>
> jakis zjasz "mocherowych beretkow" i aze stracha dostouech :)
to są normalne kobiety które chcą ,żeby inni żyli według przykazań
bożych,nie każdą stać na kapelusz czy jakąś modną czapkę

[szwager_z_laband]

Suoneczko jak sie sucho jak te normalne kobiyty dzwoniom do Radia Maryja to
wosy na gowie czuowiekowi niykedy stowajom - jo wszysko szczimia ale dewcji
tych w beretkach niy ...:)

[sloneczko1]

szwager_z_laband napisał:

> Suoneczko jak sie sucho jak te normalne kobiyty dzwoniom do Radia Maryja to
> wosy na gowie czuowiekowi niykedy stowajom - jo wszysko szczimia ale dewcji
> tych w beretkach niy ...:)
może mosz i racja,jo jeszcze tego niy słyszała,ale mom w rodzinie
starsze ciotki co noszom mocherowe berety i majom poglondy nowoczesne,choć
przykazań przestrzegajom

[szwager_z_laband]

Suoneczko, d<c niy o beretki idzie ino prawie o dewocja - mie tam beretki niy
szterujom bo niby poczamu :)

[broneknotgeld]

Ja no, Szwager, czy ty byś chcioł ustawowo zakozać dewocji?
Jo tam Radia Maryja niy słuchom, dyć co moga mieć przeciw niymu?
Niych se jest, jak mo aż tela słuchaczy, to zdo sie być poczebne.
Swojom drogom to niy idzie krytykować czegoś, czego sie samymu niy słucho.

[ballest]

Bronek, Radio Maryja zech juz sluchou, jak se nie mylam jest nawet w internecie.
To nic innego jak podly nacjonalizm!

[broneknotgeld]

A dyć se wom tukej i trocha rymowanych, ślonskich legynd przido.
Łod przibytku gowa przeca niy boli.

[broneknotgeld]

Grzibowicko legynda

Grzib tukej miyszkoł kedyś przed laty
Ponoć był piernik richtig bogaty
I do swojego durś prziwionzany
Że ze tym wszyskim chcioł być chowany

We ziymi leży przeca już downo
A z nim tyż ślubno - kedyś szykowno
Kota dociepli i psa starego
Tyż wor piniyndzy co był łod niego

Jak już mioł wszysko poszoł do Piotra
By wrota nieba przed Grzibym łotwar
A świynty Pioter yno zamrugoł
W czyśću pokuta zadoł mu dugo

Pedzioł mi kedyś tyż jedyn ołpa
Że z tych piniyndzy co wzioł sie kupa
Mo w Grzibowicach być coś dobrego
Wtedy sie skończy kara łod niego

Szukali forsy już lot za wiela
Znojść niy umieli i majom tela
Co dlo sia yno ciynżko zarobiom
Ło skarb zapytej - w gowa sie szkrobiom.

[broneknotgeld]

Mikulczycko legynda

We Mikulczycach kedyś godali
Że tukej Zobrze siyngo nojdali
W historio wiekow naprowdy starych
Choć dzisioj ciynżko dać tymu wiary

Ponoć by miały już tysionc lot
Z czego tyż byłbych naprowdy rod
Taki gyburstag - radości wiela
Blysła by przeca wiyncyj ta sztela

Drewniany kościoł kedyś tu stoł
Łon downe daty na belce mioł
We łoziymnostym wieku je znodli
Na ślad historii tyj wtedy wpodli

Jednak ze czasym niszczoł zabytek
Remont - za wielki był dlo nich zbytek
I Bytomiowi go łodsprzedali
Kery mu pisoł historio dali

We parku miejskim go postawiyli
Świynto galerio tam sie zrobiyli
Z czasym zaś pomnik łod ofiar wojny
Tu drugo wojna przetrwoł spokojny

Dalyj tyż Bytom mioł go we zocy
Cieszoł łon kożde tukej nom łoczy
W końcu sie spoloł choć był niywinny
Jak nastoł w Polsce tyn "stan wojynny"

Bestoż tam dzisioj tych dat niy szukej
Choć szłoby zadbać ło sprawa tukej
Czy som papiory? Wiela w tym prowdy?
Historio swojo znać trzeba zowdy.

[broneknotgeld]

Tatarka z Mikulczyc

W dziewiytnostym wieku stoł tu słup z kamiynia
Ło kerym ciekawie bajała ta ziymia
Cosik we tym było - przeca znojdowali
Broń - jak we tym miejscu ziymia połorali

Podobno Tatary co Krakow zdobyli
W naszych Mikulczycach tyż dość dugo byli
Koczowała tukej mało chańsko horda
Łobrońcow grodziska chcieli wziońć za morda

Z marszu sie to jednak wcale niy udało
A jak łoblynżynie durś sie przeciongało
Słup tyn postawiyli by wojskym kerować
Przed łokym Tatara niy szło sie już schować

Zaczyli na polach gryka potym sadzić
By sie ze prowiantym w prziszłości poradzić
Bo łoni łod downa jom przeca wcinali
A we Polsce tego nic a nic niy znali

Dyć choć pod Legnicom richtig nos pobiyli
Jednak sie ze Ślonska dość pryndko cofnyli
Na południe poszły ichnie czambuliki
Tatarkom do dzisioj zowiom ziorka gryki.

[broneknotgeld]

Złoto kaczka toszecko

Jak Leopold Gaschin był tu zamku panym
Som we wielkim pryku czynsto niywyspany
Szukoł piykny frelki kero by mu dała
Miyłość i potomstwo wiela yno chciała

Stało sie - mioł ślubno - prziwioz jom z daleka
A piykno tyż była nad zochwyt czowieka
Dyć w Toszku sie łona za dobrze niy czuła
Niy miała gowiedzi keryj ziorno suła

Graf jak sie dowiedzioł kupioł kaczki kury
Gołymbie furgały jak paczołś do gory
Terozki we zamku tela było ptoctwa
Że ludzie pytali - Po co te dziwoctwa?

A wszysko skiż pszonio tyj gryfnyj Gizeli
By dobrze sie czuła we swyj nowyj szteli
Leopold w niyj widzioł wielke szczyńście swoje
Pedzioł - Dom ci dziubku wszysko co jest moje

Na pamiontka tego kaczka podarowoł
Kerom sie tyż tukej niyjedyn dziwowoł
Piyknie jom zrobiyli ze złota szczyrego
Gniozdo srebrne miała i jojka do tego

Była to terozki pamiontka rodziny
Co szczyńście niyś miała w toszecke dziedziny
Jednak niy na dugo wszysko to tak trwało
Ktosik ciepnoł urok - niyszczyńście sie stało

Dyć jednego razu po wielki zabawie
Jak wszyscy na zamku pospali sie prawie
Łogyń buchnoł kajsik - zarozki był wielki
Wiater mu pomogoł - pryndko trowioł belki

Gizela von Gaschin we izbie sie budzi
Chce uciyc ze łognia - na darmo sie trudzi
We strachu sie ciepie na łobroz łod przodka
I schodzi w podziymia głymboko do środka

Ze kaczkom tom złotom uciyko lochami
Juz ledwo mo siyła przebiyrać nogami
Zymdlała i ptoka po drodze straciyła
Jakosik wylazła jak sie łocuciyła

Śmiertelnie zmynczono do grafa dotarła
I jymu na rynkach juz wtedy umarła
A kaczka we lochu do dzisioj kajś leży
Kedyś jom szukali - teroz niy chcom wierzyć

Że to jest legynda nojczyńści godajom
Po prowdzie to przeca pojyńcio niy majom
Jak lochy pod zamkym sie ciongnom daleko
Tyn skarb tam na śmiałka ciyrpliwie durś czeko.

[broneknotgeld]

Legynda ze Ksionża

We jarze Pełcznicy olbrzim mioł lyże
Kery był wielki choby te wiyże
Łon na dodatek był miynsożerny
Nawet na ludzi pieron pazerny

Boli sie bestoż wszyscy go tukej
Kto go pokono? - Ze świycom szukej
Dyć uradziyli razu jednego
Prosić ło pomoc Bolka ślonskego

Zwołoł wojokow Bolko Wysoki
Zaczli budować pod jego łokym
Wele Pełcznicy wielko strażnica
Kero wyrosła nad okolica

W końcu sie olbrzim tym wnerwioł srogo
Berga se dzwignoł - postompioł nogom
A w tym momyńcie coś jego siyły
Pieronym drapko go łopuściyły

Berga mu spadła na samo gowa
I pod już martwy - tako niyboga
Zloł sie ze skałom - dyć glaca jego
Jest czubkym Skały Olbrzima - tego.

[broneknotgeld]

Liszka z Cisow

We stawie przi zamku miyszkała wodnica
Nojpiyrw niy wiedziała ło tym okolica
Karlusy ślypiami za niom durś kryńciyli
Dobrze że sie w stawie skiż niyj niy topiyli

Rycerz jom uwidzioł ło piykny postawie
Zakochoł sie we niyj bez pamiyńci prawie
Dyć tym razym Liszka dała serce swoje
Szczyńśliwie żyć mieli przi stawie oboje

Pech że jom podglondnoł sagato we wodzie
No i sie skończyło na miłosnyj szkodzie
Zniknyła wodnica - łon zginoł na wojnie
Przi zamku zaś dzisioj w nocy niyspokojnie.

[broneknotgeld]

Kasztelanka Gośka

Gośka w bogactwie na Grodnie żyła
Łod kasztelana dyć cerom była
Daleko trza by gryfniejszy szukać
Karlusy do niyj zaczyli klupać

Miała we życiu jednak utropa
Fater starego chce jyj dać chopa
Jego bogactwo jom nic niy nyńci
Bo gryfny germek prawie z niom kryńci

Na tych zolytach ich prziłopali
Smutno już potym poszło to dali
Gośka starego za nic niy chciała
Za swoje pszonie życie łoddała

Jom żywcym w lochu zamurowali
A i szacowi niy darowali
Ściepli liplinga ze stromy skały
I na tym romans skończoł sie cały.

[broneknotgeld]

Liczyrzepa i wongel

Liczyrzepa w Nowyj Rudzie bergmonow pilnowoł
By pryndko niy fedrowali znakow wiela dowoł
A dyć czowiek na tyn wongel coś za fest łapczywy
Jak duch gor sie richtig wnerwioł problym był prawdziwy

Dmuchnoł metan - prziszoł wybuch - wszysko sie polyło
I gornikow łod tyj śmierci nic niy uchroniyło
Wiela razy to sie stało - ciynżko porachować
Do wonglo sie jadnak garli - chcieli go fedrować.

[broneknotgeld]

W Bardzie

Mocno hulo tukej wiater
Godoł ło tym kedyś fater
Że skiż diobła to sie stało
Co mu szpasu było mało

Spotkoł sie roz z wiatrym czort
Chcioł pokozać wiela wort
Bestoż wloz tu do kościoła
Niy myśloł ło archaniołach

Michoł go fest wdeptoł w zol
Wiater niy wiy - dyć go żol
Diobła czeko no i wieje
A kto z tego sie tu śmieje?

[broneknotgeld]

Kłodzki dioboł

Na dusze wojokow czynsto polowoł
Niyjedyn z nich wiary tymu niy dowoł
Dyć w końcu mieli na to tyż dowod
Jak łon soldata do piekła powiod

Roz pijok wielki mioł na murach warta
No i sie notknoł na naszego czarta
Dusza mioł czorno downo sprzedano
Chcioł jednak jeszcze budzić sie rano

Ze strachu czynsły mu sie te galoty
I na czowieka wlazły siodme poty
Synka łobiycoł za życie dolsze
To we tym wszyskim było nojgorsze

Jednak sie potym trocha pomiarkowoł
Bajtla niy łoddoł i sie tym radowoł
Wnerwiyło diobła cygaństwo chopa
Ze tym mioł przeca richtig utropa

Ślecioł na niego i z gory łeb urwoł
Ze niom do twierdzy potym sie pofurgoł
Pamiontka po niym tyż inkszo łostała
Bagnet co niy wloz diobłowi do "ciała".

[broneknotgeld]

Herbersteinowie w Gorzanowie

Ponoć we skarbcu pług tu czimali
Ło kerym dziady jejich bajali
Że chop niym kedyś wyłoroł diamynt
A choć mioł z tego we doma lamynt
Chcioł podarować go cysorzowi
Ciekaw co na to władca tyż powiy

Tako sie stało jak se wymyśloł
I grafym zostoł choć ło tym niy śnioł.

[broneknotgeld]

Szczyrbski upior

Ze Szczyrby czorno legynda znocie?
Strachu przed duchym tukej niy mocie?
Co złe - skiż pszonio przeca sie stało
A było tego richtig niymało

Tu rycerz Głymbosz w wieku sztyrnostym
Cerze powiedzioł _ Wydać sie mosz ty
Pódziesz za Tyczka - somsiod bogaty
I chocioż stary prziśle ci swaty

Co miała robić ta gryfno frela?
Pszoła modymu już downo wiela
U fatra jeji za giermka służoł
Dziyń mu bez lipsty jak rok sie dłużoł

Frelka z karlusym uciykać chcieli
Dyć sie rycerze ło tym zwiedzieli
Zasadzka na nich szprytno zrobiyli
No i kochankow pryndko ubiyli

Fater som dzidom wpiyrw zabioł cera
Mało mu było - jasno cholera
Pod świyrkym giermka wzioł we łobroty
Aż mu łodpadła gowa ze kloty

Dziejom sie dziwy teroz po ćmoku
Niy radza zbłońdzić ci tu boroku
Bo możesz spotkać bez gowy zjawa
Uwierz - to niy jest wcale zabawa

Gowa pod pachom czimie łod wiekow
Pitej stond pryndko dobry czowieku
Bo ciała dziołchy ci koże szukać
A jak niy znojdziesz - do grobu klupać

Bajajom ludzie - klontwa ustanie
Jak sie świyrk-świadek piastunym stanie
Ze pnia kołyska czeba wystrugać
Z keryj dzieciontko na świat mo mrugać

Prowda czy bajda? Jo powiym tela
Z upiorym spotkać sie niy łośmiela
Świyrk sie już downo łobaloł tukej
A rady na to lepi miy szukej.

[broneknotgeld]

Opolsko legynda

Roz piastowski ksionże gon mioł w gynstym borze
Dyć cosik sie zwierza przed niymi pokryły
Soronia łoboczoł i rajtnoł - moj Boże!
Już inksi dogonić niy mieli go siyły

A soroń pomykoł durś dali i pryndzy
Aż stracioł sie ksiyńciu w nojwiynkszy gynstwinie
I kapnoł sie borok że w borze łon w nyndzy
Pewnikym niyszczyńście go tukej niy minie

Stropiony sie błonkoł przez noc cołkym ciymno
Beboki mu jakeś czasami świsnyły
Aż słonko już blysło - przestało być zimno
"O pole!" - zawołoł ze całyj swyj siyły

Bo trefioł na wielko przi Odrze polana
Tu znodła go w końcu stropiono drużyna
No i ze rozkazu jasnego ich pana
W tym miejscu jest dzisioj Opola dziedzina.

[broneknotgeld]

Ło Nyndzy wele Raciborza

Ksionże na Raciborzu mioł w tych stronach gon
Dyć zwiyrz przed niym jakoś se ciyngym pomykoł
Zmynczony zgłodniały był w końcu nasz pon
Chcioł se kajś łodpocznońć- za tym prawie rzykoł

Malutko chatynka na polanie stoła
Kaj ksiyńcia poniosły zmynczone już nogi
Zoglondnoł do środka - gymba sie niy śmioła
"Łoj nyndzo - łoj nyndzo" poratuj niybogi

We środku chop stary na ławie se leżoł
Jedzynio i wody niy było tam wcale
Pewnie już nastympny nocki by niy przeżoł
Bo na pomoc przeca szansy prawie wcale

Pon konskym kamiynia na drzwiach szkryfnoł chaty
"Oj nyndzo - oj nyndzo" legynda nom baje
Niy wiymy czy pomog choć był przebogaty
A Nyndza? - Jyj przeca tu kożdy durś pszaje.

[broneknotgeld]

Raciborsko legynda

We tyj okolicy miyszkała rodzina
Raci - tako zwani i mieli tyż syna
Kery chcioł se uczyć kowalskego fachu
W świat szoł po nauka bo niy mioł łon strachu

Robota se znoloz w kuźni u Madziara
Już nawet ło cera majstra mioł sie starać
Roz poloz na rynek - złodzieja ścinali
Skiż niego mu życie inaczyj szło dali

Bo rabczyk przed śmierciom coś godoł ło złocie
Przi Odrze ukrytym - "Tam dymby czi mocie
Ze skarbym bogatym - som beczki pod niymi
Dyć trza je wykopać terozki ze ziymi"

Niym ducha wyzionoł - zgładziyli go kaci
Dowiedzioł se jeszcze tyn nasz Antek Raci
Że jedna z tych beczek na kościoł mo dać
Drugo do ubogich - trzecio dlo sia brać

W mig wrocioł czeladnik do swoji rodziny
Wykopali beczki ze boru dziedziny
Bogaci se teroz pierońsko tu stali
Łoni tyn Raciborz ciyngym budowali

Jejich miano nosioł i fortuny z bora
Na starość mynczyła jednak Antka zmora
Poszły na to przeca cołke beczki czi
A Ponboczek paczy - ło grzysznikach wiy

Jak już Raci pomar - mioł grob we kościele
Strach wielgachny naszoł raciborske sztele
Co nocy świontynia łopryskano juchom
Wlyź tam - to niy zdało sie nojwiynkszym zuchom

W końcu poszukali jednego skazańca
Śmierć abo tyn kościoł? - spytali "wybrańca"
Wolnościom do tego mocno połechtali
No i poleciało to wszysko już dali

Farorz go w kościele na nocka łostawioł
Uwidzioł co Raci we połnoc wyprawioł
Bo wyloz ze grobu - seblyk śmiertelnica
I zaroz krew wyszła trupowi na lica

Co potym sie dzioło - naszkryflać niy idzie
Potympione dusze zebrały sie w biydzie
I Antka smagały kaj yno sie dało
Stond sie juchy tela w kościele zbiyrało

Kur zapioł -już dniało - duch wdzioł swo koszula
I poloz do grobu - dziyń noc mioł utulać
Skazaniec co widzioł pedzioł farorzowi
A łon na to godo co mu niy łotworzy

Mioł schować koszula - no ta śmiertelnica
I ducha zapytać ło swo tajymnica
Za kero durś ciyrpi na padole naszym
Bogobojnych ludzi w Raciborzu straszy

Dyć tako sie stało - ksiondz sie chnet dowiedzioł
Za co Antek Raci we czyśćcu durś siedzioł
Majontek po niymu łon zocnie podzieloł
Raciborz już szczyńście swym miyszkańcom ścieloł.

[broneknotgeld]

Ło Koźlu

Wszyskim tukej wele Odry czynsły sie galoty
Jak przez las jechali ciymny - niy skuli gupoty
Raubriter tu w zamku siedzioł - Kozioł miano jego
Grabioł wszyskich - nikt niy wiedzioł jak dopaść istnego

Ślonskym niosła sie zło sława - dyć trefiyła dali
Na dwor w Wiedniu kaj sie dycki piyknie fajrowali
U cysorza służoł Kozioł - brat łod rozbojnika
Pedzioł że sie z niym rozprawi i dosiod konika
Wzioł wojokow do pomocy - oficer był wyrszy
I zajechoł pod tyn zamek - łon na przodzie - piyrszy

Jak brat z bratym sie spotkali - wiela tyż cieszyli
Zbojnik nawet skarb pokozoł - to co zagrabiyli
Dyć do dzisioj łosprowiajom - było tego tela
Że zowiścić mogła złota i cesarsko sztela

Jak na wieży byli łoba rabczyk dojrzoł kupcow
Już chcioł pryndko zrobić ze nich yno gołodupcow
Dyć brat na to niy zezwoloł - ściepnoł go ze wieży
Uślintany potym paczoł jak łon w dole leży

Coby zmazać bratobojstwo - pokuta dać Bogu
Swoj majontek i skarb jego łostawioł w tym progu
Pryndko rosło miasto Koźle bogate i zocne
Fundowane skuli zbrodni ale przeca mocne.

[broneknotgeld]

Ło Koźlu tyż

Pieczara w gorze wele Cisowy
Ło niyj legynda to głosi
Dwa bratki tukej chroniyli gowy
Ło litość niy mogli prosić

Kozłami przeca sie nazywali
Niyczyste sumiynie mieli
Po świecie zocnych frelek szukali
I ciongli je do ty szteli

Zowdy już pszonio koniec był tukej
Śmierć je czekała z ich rynki
Ciał jejich nawet na prożno szukej
Choć czasym słyszeli jynki

Roz jednak to sie im niy udało
Dziołcha sie kapła w co grali
Przez las uciykła bo była śmiało
Rano już na nich czekali

Żywych z pieczary ich niy wyciongli
Czi dni sie bracia broniyli
Sami w kostuchy kosa sie wprzongli
Wzajym se życie skrociyli

W te miejsce dzisioj strach nawet chodzić
Jak połnoc rowno już bije
Sercu to przeca może zaszkodzić
Chyba ci życie jest miłe

Ło tym bajajom - Na samyj gorze
Byki sie w noc pokazujom
Ryczom upiory we nocnym chorze
Łoczami łogyń aż sujom

Dyć łod tych Kozłow cołko dziedzina
Koźlym nazwali łod downa
Prowda w tym abo nawet jyj niy ma
Niy chca cie robić za błozna.

[broneknotgeld]

Ło Rudach Wielkich

Władysław Opolski gon wiod przez te lasy
Bor gynsty i zwiyrza tyż było tu mocka
Dzik ranny - bok cołkym już mioł przeca krasy
Umykoł przed ksiyńciym - dopadła ich nocka

Zabłonkoł sie pan nasz i fesztrow potracioł
Aż ujrzoł polana ze dymbym pośrodku
Zmynczony lyg pod niym - niymocom zapłacioł
Nikt niy mog pocieszyć chociożby tom godkom

Na noc jakby jedna łon tukej zamiyszkoł
I w końcu na niego syn prziszoł głymboki
Przezocno opieka - ta Bosko - mu blysko
To wiedzioł - w tym miejscu niy bydzie borokym

Jak słonko ło ranku nad lasym stanyło
Łobudzioł sie zdrowy i nic niy zmynczony
Dyć jakby to cudym we gowie sie wziyło
Że klasztor przez niego tu mo być fondniony

Tyż tako sie stało - cystersy tu prziszli
Ta leśno dziedzina zajyli dlo siebie
I na chwała Boga - po ksionżyncy myśli
By na Ślonsku było tyż trocha jak w niebie.

[broneknotgeld]

Toszek

Łoziym wiekow tymu graf miyszkoł tu zocny
We pobliskich lasach łon lubioł polować
Gon prowadzioł Toszek - pies we łowach mocny
Dyć inksze przi niymu niy śmiały se stować

Roz łodbioł daleko - stracioł swego pana
Pogonioł za dzikym - łapy fest poniosły
Aż trefioł na pełno tych zwiyrzy polana
Tam lochy odyńce w szczympy go rozniosły

Graf nadjechoł w końcu - wzion to co łostało
Pochowoł go we wsi - tyż dynkmal postawioł
No i take miano już miejsce to miało
Toszek przeca swoje i psa imie wsławioł.

[broneknotgeld]

"Jako było na poczontku"

Ponboczek w świata poczontku
Ciźba we tym raju mioł
Szkryfna - niy poskompia wontku
Jak sie za aniołow broł:


Liczba jejich wielko była
Czyńść sie nawet buntowała
W hardych zło siedziała siyła
Dyć w tym miara sie przebrała

Pedzioł w końcu - "Z raju fora"!
Tym co mu sie przeciwiali
Tako prziszła na nich pora
Bestoż pryndko uciekali

Nojgorsi do piekła wdepli
Bo podpadli aż na amynt
Mieli teroz richtig ciepli
Dyć sie na nic zdoł ich lamynt

Inksi poszli se na bory
Tam ich spotkosz przeca dzisioj
Duchy złe - tyż jakeś zmory
Pewnie ło nich żeś usłyszoł

Wiela tyż nurknyło w morze
Stawy rzeki i jeziora
To utopce - broń cie Boże
Z niymi zowdy ciynżko pora.

[broneknotgeld]

Rydułtowski utopek

Rydułtowski utopek wele drogi miyszkoł
We przikopie co latym durś zalono była
Nocom z niyj wychodzioł - na zielono blyszczoł
A jak szoł łożarciuch - był już w jego siyłach

Naprane chopisko smyczoł we barzoły
Nad grobla prowadzioł kaj woda głymboko
Przestało mu w gowie tompać ze gorzoły
Stykło sie przerzegnać i dychnońć głymboko

Dyć stracony czowiek jak wypioł za wiela
Som włazioł do wody - choćby tego chcioł
Przeznaczono była już mu inkszo sztela
A utopek dusza pod garniec se broł.

[broneknotgeld]

Przekludzka utopka

Wele Rydułtow jechoł Sikora
Naroz habeta samo stanyła
Choć nocno była już przeca pora
Droga sie jakby blaskym pokryła

Czowieczka dojrzoł wele maneli
Ło przewoz tego łon grzecznie prosi
Bo sie przekludzo do inkszy szteli
I przeca sypnie tyż za to "grosik"

Jako se życzoł tako se stało
Kajś wele stawu z fury to ściepli
Sypnoł Sikorze złotkow niymało
Zaroz ze tego było mu ciepli

Jak trefioł do dom i przespoł nocka
Na swoj zarobek furmon se kuknoł
A tam piniyndzy niy było mocka
Yno guziole. Utopek - mruknoł.

[broneknotgeld]

Chlyb dlo utopka

Rozmoczony chlyb we wodzie
Utopkowi fest "smakowoł"
Starzik prawioł ło przigodzie
Keryj som sie fest dziwowoł

Wele stawu szoł we nocy
Łod piekorza z mitagszychty
Dojrzoł chopka co mioł łoczy
W kerych było coś niyrichtig

Dyć zapaczoł sie w nie jakoś
Wloz do wody po kolana
Naroz coś go capło - psiakość!
To ci była wielko szpana

Mioł dwa chleby w swojim necu
Kaj głymboko tam je wciepnoł
Jak ofiara skiż poczeby
A na koniec głośno hepnoł

Cud sie stoł - bo z wody wyloz
Szułow nawet mokrych niy mioł
Pryndko do chałupy prziloz
Choć za serce durś sie czimoł

Chlyb powszedni miyj we zocy
Łod utopka łon tyż "broni"
Łodbiyro to jymu mocy
Se uciekniesz bo niy goni.

[broneknotgeld]

Bioło Dama z Chudowa

Graf ze Chudowa we Czechach bawioł
Tam poznoł tyż zakonnica
Ło jyj urodzie kożdy durś prawioł
-"Gryfne niy yno som lica"

Prziszło ze tego pszonie im wielke
Frelka z zakonu uciekła
Za nic przeszkody były w tym wszelke
Razym niy boli sie piekła

W Chudowie cicho sie już pobrali
Dyć radość krotko ich była
Ślubno choroba pryndko powali
Kostucha do sia jom wziyła

Rycerz pochowoł jom we Orzeszu
Żył som we srogi żałości
Wiedzioł że przeciw Bogu fest zgrzeszoł
W duszy niy chowoł łon złości

Dyć co sie dzieje? W nocy przichodzi
Do zamku przepiykno zjawa
Strach z pszoniym jakoś sie razym godzi
Choć to już niy jest zabawa

Co noc doglondo chopa swojego
Na droga jednak narzeko
Bo gynstym lasym łazi do niego
Wiy że łon na nia tyż czeko

Dyć graf nad duchym sie ulitowoł
Tunel kopali mu sługi
Tym jakby znak swyj miłości dowoł
Aż do Orzesza jest długi

Choć z downych wiekow historio cało
Godajom ło tym w Chudowie
I Bioło Dama tu zno niymało
Niyjedyn widzioł jom czowiek

Bo wieczno jeji przeca pokuta
Do dzisioj łazi po murach
Słychać tyż czasym smutnawo nuta
Co traci sie kajsik w dziurach.

[broneknotgeld]

Cudowne źrodło stanicke

We Pilchowicach jest tyż Stanica
Za niom źrodełko cudowne
Wiy ło tym cołko ta okolica
Bajajom legyndy downe

Princ Raciborza tu przed wiekami
Błonkoł stanickim se borym
Wilki go chciały rozszarpać kłami
Jeszcze do tego był chory

Dyć to źrodełko znoloz ze wodom
Łostatkym siył sie jyj napioł
Zdrowy szczyńśliwy wrocioł łon do dom
Zwiyrz żodyn go niy ucapioł

W Stanicy coś tyż inkszego prawiom
Jak chyńć mosz nagło na picie
To cie te wody wcale niy zbawiom
Na łodwrot - skończysz już życie

Rożnie godajom ło źrodła cudzie
We zocy ciyngym je majom
Niyjedyn bez to po woda pódzie
Choć możno yno jo bajom.

[broneknotgeld]

Bioło Dama ze Toszka

We piyrszy dziyń Wielkanocy
Zamek toszecki łobchodzi
Spotkosz jom tu ło połnocy
Szterować freli niy godzi

Bo łona fatra durś szuko
Co pomarł z wielki żałości
We dzwiyrza komnat postuko
Czasym wystraszy tyż gości

Tako tu bywo łod wiekow
Skiż historyji ponury
Kero cie wzruszy czowieku
Choć żeś ze gruby jest skory

Grof srogi zamkym tym włodoł
Gnymbioł poddanych i sługi
"Djoboł" - niyjedyn nań godoł
Taki niy znoloz sie drugi

Wiela skiż niego ciyrpiało
Głod lochy inksze mynczarnie
Na nic to wszysko sie zdało
Ludzie kończyli tu marnie

Dyć grof mioł sługi wiernego
Co dboł ło pana jak umioł
"Dioboł" żył możno skiż niego
Choć małowiela rozumioł

Sługa zaś cera mioł szwarno
Skarb to był jego jedyny
Bez niyj toż życie już marność
Grof niy zastompi rodziny

Zło jednak wielke czychało
Do Gliwic fatra posłali
Panu sie cery zachciało
Jyj łojciec mioł być kajś dali

Dyć frela sie łopiyrała
Choć boła tyż zymsty srogi
Życie za cnota łoddała
Syn wieczny był dlo niyj błogi

Do studni wciepli jyj ciało
Fater znojść cery niy umioł
Ale sie w końcu wydało
Pan błond swoj wtedy zrozumioł

Bo sługa pomarł z żałości
Niym jednak ducha wyzionoł
Klontwa nań ciepnoł we złości
Grof zginoł a zamek runoł

Yno ta dziołcha na bioło
Ciyngym ło wszyskim pamiynto
łojca na murach durś woło
Co roku - jak momy świynto.

[broneknotgeld]

Jak Lubsza powstała

Na gorze Grojec był dwor bogaty
Rycerz tam miyszkoł ze familijom
Skiż gryfny cery łaziyli swaty
Dyć żodyn jeji rynki niy przijon

Na tych galantow niy spoziyrała
Była przi tymu w wielki utropie
Bo parobkowi downo już pszała
Co z tego wyszło? -Dyć wiymy chopie

W końcu se przeca wszysko wydało
Łojciec dziołucha zawarł do wieży
Sługi se z zamku psami przegnało
Ciynżko mu było ta krziwda przeżyć

Pon cera jednak uwolnioł z czasym
Czynsto markotno po prowdzie była
Śpiyw jeji nocom lecioł w dal lasym
We pszoniu richtig wielko jest siyła

Jak roz dziedzice stond sie wybrali
Do Koszyńcina na mszo w kościele
Lipling przijechoł ze wielki dali
Ze swojom lipstom poczynoł śmiele

Dyć fater zdonżoł z kościoła wrocić
Mieczym cioł mocno - zleciała gowa
Tyż przeciw cerze mioł se łobrocić
Pochłoń jom ziymio! -To jego mowa

I tako tukej pryndko se stało
Zamek ze frelom zapod we ziymia
Serce rodzica ze żalu łkało
Do szczyńścio jednak powrotu niy ma

I choć mioł dworow inkszych łon wiela
Tu za gniyw srogi mioł pokutować
Była mu LUBSZO niyszczynsno sztela
Swoj proch we ziymi tukej chcioł "schować".

[broneknotgeld]

Ło Wiesiodce w Gorzyczkach

W małych Gorzyczkach wele Rybnika
Gorka Wiesiodka se stoji
W nocy tu niy łaź - lepi stond zmykać
Tref zły - toż czowiek sie boji

Piyrwyj stoł tukej grod richtig mocny
Raubritter mioł legowisko
Niy szło go ruszyć choć niy był zocny
Dyć łon rabowoł durś wszysko

W podziymiach skarbow fest nagromadzioł
Wiyńzioł tyż ludzi we lochach
Skuli okupu - tako poradzioł
Ło życie niy dboł - ni trocha

Roz modych braci dwóch zamordowoł
Kupcami byli we drodze
Dyć sie ze siyły wcale niy zdowoł
Co drzymie w matce niybodze

Łona go djobłu zaś poleciyła
By wzioł już czorno ta dusza
A ziymia zamek tyż pochłonyła
Stało se - szkryfnońć jo musza

Po zamku śladu terozki niy ma
Wiesiodka yno łostała
Toż dlo bajanio to piykny tymat
Łod lot tu straszy bezmała.

[hanys_hans]

Opuszczony szpital (Olesno)

Tajemnicę szpitalu w Oleśnie zna może kilka osób, jednak oficjalnie i
jednoznacznie nie wiadomo co spowodowało opuszczonie wielkiego gmachu. Dziwną
rzeczą także jak na realia naszego kraju jest to że w samym bydynku pozostała...
masa przeróżnego sprzętu szpitalnego, tak jakby zostawione on był w popłochu, z
dnia na dzień. Nikt nic nie rusza, miejscowi boją się tam zaglądać a to dlatego
że mury szpitala są ponoć nawiedzone. Posładane łózka, wóżki, telefony oraz
karty pielęgniarskie, probówki, zabarykadowane korytarze, kuchnia z dziwnymi
naczyniami, schowki ze starymi meblami i ramami, łaźnie zamykane grybumi -
stalowymi drzwiami? prosektorium oraz dobudówka z kaplicą - wszystko to powoduje
niesamowite uczucie, że coś tu nie jest w porządku... może lepiej w to nie wnikać?

www.opuszczone.com/galerie/olesno/index.php

[broneknotgeld]

Możno zolyngły se tam beboki?
Kto by spokopioł Olesna ćmoki?

[szwager_z_laband]

ale obrozki piyknie klipsniynte

Muzykalny djoboł ze Knurowa

[broneknotgeld]

W samym poczontku łońskego wieku
Knurow mioł piykno swoja aptyka
Z kery pigulorz żył dyć czowieku
Djoboł go zaczoł zaroz fest tykać

Dom chnet przi zamku kościoł po blisku
Tu łorganista mioł swoja szkoła
Trza se kurować czynsto ludziskom
Choć som we strachu skuli djoboła

Toż tuplowano utropa tako
Gyszeft źle idzie - dusza mynczono
Czort już se cieszoł - aptykorz płakoł
I zdało mu sie że w końcu skono

Szczyńściym nad samom aptykom prawie
Ślusorczyk mody se pomiyszkiwoł
W dziyń ni mog myśleć łon ło zabawie
Nocom na krzipkach przepiyknie grywoł

A że mioł grajfka richtig do smyka
Djoboł pod dźwiyrza jego prziłazioł
Karlus skiż tego czyńści chcioł rzykać
Bies jednak w końcu i tu pysk wrazioł

Drapko mu krzipek smyk w graba dowo
Grif insztrumynta wkłodo do drugi
Dyć recht w tym - wcale sie niy wydowo
Szpon jego wiela zdo sie za dugi

Toż do szraubsztoka wkłodo pazury
Coby ślusorczyk je łofajlowoł
Czy mioł żałować djobelski skory?
Dokryńcioł mocno i niy folgowoł

To ci dopiyro prziszła utropa
Z kopyta wielke iskry leciały
Tako w niywoli teroz u chopa
Wył aże słyszoł go Knurow cały

W końcu łobiycoł dom niy nowiydzać
Że sie doł chycić gańba fest była
Dyć jak krzipkowi nauczka by dać?
-Przeca po jego stronie zło siyła

Nic yno zdybać go trza kajś ińdzi
Tako durś czimoł sie łon Knurowa
Tref w szponie graby karlusa wpyńdzi
Piekło go czeko - jego w tym gowa!

A mioł ślusorczyk lipsta łognisto
Gorko choć chudo jak szczapa łona
Dyć w Szlostauchu woda durś czysto
Lubieli na niym pływać łodkoma

Tako przi stowie bies se pojawioł
Już mioł liplinga do piekła porwać
A dziołcha z kerom dobrze sie sprawioł
Zdo sie terozki chce biesa dorwać

Kece we gorze - doł w cołki krasie
Toż tyn rogaty zaczoł aż skokać
Czamu uciekosz gupi mamlasie?!
Bies tako woło - Niy chca szraubsztoka!

Jest we Knurowie aptyka zocno
Świynto Barbara mo nad niom piecza
Słychać tam krzipki durś porom nocnom?
Czy jo na prożno tako wom kleca?

[szwager_z_laband]

niyznom tego ...(?)

mosz jakis link na jakis tekst jeszcze o tym??

[broneknotgeld]

Niy mom linka, a legynda znom z łopowiadanio kustosza Izby Tradycji przi
knurowski grubie. Prosioł mie cobych łobrobioł jom rymami i tako to wyszło.
Chcioł jom spopularyzować i możno kajsik tyż druknońć.

[szwager_z_laband]

no to piyknies to obsztalowou - Bravo!
:)

ps

[szwager_z_laband]

znoduech:)



KNURÓW - Bojka ło muzykalnym dioble



We Knurowie stoi aptyka świyntyj Barbary. Knurowiany dobrze wiedzom kaj to je –
na ulicy ksiyndza Alojzego Koziełka. Ale niy wszyscy znajom diobelsko historia
związano z tym miejscym. A było to tak.



Apteka Szulca znano bóła w cołkij łokolicy. Wybudowano jom na poczóntku XX
wieku w samym cytrum naszyj miyjscowości, niydaleko kościoła, zomku i szkoły
organistówki.. Schodziyli sie tam ludzie z cołkij koloniji.

Aż tu naroz we aptyce pojawił się DIOBOŁ.

A że aptykorz niy chcioł łoddać mu swojij duszyczki i podpisać cyrografu,
dioboł zaczón za dnia straszyć, czaskoł, piszczoł, huczoł, skrzypioł. Aptykorz
niy móg se śnim dać rady, a ludziska jak się ło tym dowiedzieli, przestali tam
przichodzić.

Ło diobelskich wyczynach dobrze wiedzioł stary ślusorz, kiery miyszkoł na samyj
gorze. Za dnia brusiół, a na wieczór piyknie groł na skrzipkach. Kożdego dnia
dioboł na wiyrchu łobstowoł kole jego dźwiyrzy i suchoł muzyczki, a przi tym
podśpiywywoł, podgrywoł. Roz jak tak suchoł granio, dojrzoł go ślusorz i
zaprosiół do siebie. Padoł mu, że może go uczyć granio na skrzipkach. Dioboł
się uradowoł i skoczół aże się delówka zatrzynsła. Ślusorz doł mu skrzipki do
łapy, ale dioboł mioł tak długie pazury, że niy mog ich dobrze chycić. Trza
boło pazury łobfajdować. Ślusorz wraziół mu pazury do imadła i mocno docisnół.
Dioboł zaczón się ciepać , fuczeć i faronić, ale niy móg się ruszyć z miyjsca.
Wiedzioł, że ślusorz tak go przechytrzół. Musioł mu łobiecać, że już nigdy niy
bydzie straszół w aptyce.

Tak to szczyńśliwie skończyła się bojka ło knurowskim dioble.

[broneknotgeld]

Hehe - dyć to jeszcze niy był koniec.

[szwager_z_laband]

?

[broneknotgeld]

No, na tym sie legynda niy skończyła.
Na jaki zajcie żeś jom znoloz tako łokrono?

[szwager_z_laband]

sam:)

www.powiatgliwicki.pl/dokumenty.php?id=951&dzial=3341&PHPSESSID=6c450adae2b584c7cc17078cadab0944

[broneknotgeld]

No, piyknie. Terozki spokopiołch czamu ta legynda była "łokrojono".
W pełny wersji jakosik by niy spasowała szkole podstawowy.

[szwager_z_laband]

a sam cosik wincyj z kole Raciborza:)

www.nowiny.pl/artykul.php?idr=71&id=97&a=show_nadrz&ida=1330&PHPSESSID=1373f5b34e2c737e474ec04f2bde2aea

[szwager_z_laband]

no a sam juzas pora kere musza obsztalowac po mojymu, bo niyznouech niykerych z
nich jeszcze :)

www.powiatgliwicki.pl/dokumenty.php?id=951&dzial=3341&PHPSESSID=6c450adae2b584c7cc17078cadab0944

[rita100]

Jak myślicie , ze Was nie czytam , to jesteście w błędzie, ten link zabieram na
pokaz :)
pozdrawiam

[szwager_z_laband]

:)

[rita100]

a kuku, własnie wchodze po link :)
pozdrawiam

[hanys_hans]

Wilijo u starzikow


- Dzieci, mom do was fajno nowina – pedziala mama po obiedzie – tegoroczne
świynta bydymy u starzikow obchodzic. Jutro siodomy do cuga i jadymy do nich.
Starziki miyszkali daleko od Chorzowa, w malyj fesztrowni kole Rud Raciborskich.
Ostatni roz tam byli trzi lata tymu, jak Francik chodzil prawie ostatni rok do
szkolki. Teraz Maryjka juzas jest tak daleko. Na bezrok idzie do szkoly. Ni
mocie pojyncio, jak sie radowali z takij wesolyj nowiny. Starzik Alojz jest
fesztrym i dycko im opowiadol o swojich lesnych przigodach. Jak byli u niego bez
lato, to chodzili snim do lasa na jagody i grziby. Starzik umiol tyz piyknie
łosprowiac o wszystich lesnych stworzyniach i znol kaj kery strom i wszystki
zieliny. Godzinami im dycko opowiadol, co to ciekawego ujrzol przi obchodzie
lasa. Rudzkie lasy som łogromnie wielki i starzik Alojz dziynnie musiol piechty
poranoscie kilometrow zrobic, bo niy wszyndzi sie do autym, abo moplikiym
przejechac. Już łońskigo roku mieli do nich jechac na Godni Świynta, ale Maryjka
sie rozchorowała i niy mogli sie z chalpy nikaj ruszyc.
Piyrszy roz bydom bez zima na fesztrowni u starzika, toż radości było mocka.
Tu w Chorzowie majom Świynta Bożego narodzynio przi plastikowyj chojince, a u
starzika bydzie na pewno prawdziwo chojinka.
Dziyn przed Wilijom tata ich zawioz na banhow i razym z mamom siedli do cuga,
kery ich miol zawiyźć do Rybnika. Tata przijedzie do starzikow dziepiyro w sama
Wilijo, bo jeszcze musi isc do roboty. Jak przijechali do Rybnika, starzik już
na peronie czekol. Francik już z daleka widziol starzika w tyj swojij
feszterskij czopce. Stary wysłużony „maluch” zawioz ich szczyńśliwie aż na
miejsce. W leśniczowce starka ich zaroz ciepłym tejym z dzikij róże prziwitała,
bo mroz przeca był siaroński. Śniega tyż nasypało tela, że nawet mama niy
pamiynto, kiedy tako zima łostatni roz była.
U starki w kuchni już było czuć świyntami. Kołoczym woniało, czy jakomś babkom,
aż ślinka Francikowi już szła na te wszystki starczyne maszkety. Jeszcze sie
dobrze niy rozpakowali, jak Maryjka przileciała z izby jakoś markotno ku mamie i
godo:
- Starka jeszcze chojinki ni mo wcale postawionyj, przeca my już nasza w
Katowicach tydziyń tymu postawiyli.
- Bo chojinka sie dziepiyro we Wilijo z rana stawio i stroji – pedziała starka -
a niy tak wczas. Niy wiym co to za moda, miesionc najprzod chojinka stawiac. Jo
za dziecka pamiyntom, ze nasz tatulek we Wilijo nikedy dopiyro sztyndra na gorze
szukoł, a my sie niyciyrpliwiyli, kiedy bydymy strojić nasz krisbaum.
- Rano pudymy we trojka do lasa po chojinka. Sami se łobierecie, kero sie wom
bydzie podobać – pedzioł starzik i naloł se szolka ciepłego tyju, do kerego
cyknoł se trocha rumu z pyrtulki.
Tam w lesie, kole paśnika rosnom piykne jodełki. Na pewno sie wom keroś spodobo.
We Wilijo rano starzik zrobiył łogiyń w kominku i Maryjki obudziyło trzaskani
polonego drzewa. Francik tyż już niy społ, bo tela wszystkich wrażyń na roz, kto
to widzioł, żeby spać szło delij. Najgorzij, że niy bydom śniodanio jeść, przeca
we Wilijo pościć trzeba. Francik jednak niy wytrzimoł i poszoł za czuchym do
komorki, w keryj na regale leżała blacha wonioncego kołocza ze syrym. Udłubnył
se dwie posypki i konsek wystowajoncego z nad blachy łokrojka. Niy zdonżył tego
jeszcze do gymby wstyrczyć, jak go starka w tyj komorce dopadła na goroncym
uczynku. Dostoł po pazurach chłabinkom świyrkowom i klapsa w rzić od Starki. To
go tam wcale niy bolało, bo starka by ni miała sumiynio za taki coś, fest
prziwalić. Najgorsze jest to, że terazki cołki rok bydzie bity, bo kto we Wilijo
dostanie...usłyszoł od mamy. Tako gańba !
Starzik go zaroz wzion w obrona:
- Niy starej sie Franciczku ! Jo za bajtla tyż tak dycko mojij starce popadowoł
i niy był żech bity cołki rok. To tak yno godajom, żeby dzieci straszyć.
- Ty mi tu niy psuj dzieci, stary zbereźniku ! Sprubuj mi sie dzisioj chycić
gorzołki, to bydymy widzieć, czy to prowda !
- Jeszcze bych ci musioł coś pedzieć, że kto po chopie we Wilijo
wrzeszczy...itd., ale sie niy byda z tobom wadziył, bo potym juzas...itd.

***

Starzik Alojz wzion mało sikiyrka, flinta (no bo kery feszter bez flinty
chodzi we Wilijo po lesie...) i poszli we trojka po chojinka do lasa. Śniega
jeszcze w nocy dosypało świyrzego i starzik padoł, że to „ponowa”, teraz idzie
świyrze ślady od zwierziny policzyć. Nojbardzij sie Maryjce ta droga ciągła, bo
nojkrotsze nogi, a śniega aż pod pas miała. Doszli jednak ku tymu paśnikowi, kaj
starzik dycko siano dlo jelyni i sornikow wozi bez zima. Tam zaroz blisko przi
paśniku rosła cołko szkołka młodych świyrczokow i jodełek.
- No Maryjko ! Som my na miejscu – padoł starzik Alojz – wybier se teraz chojinka.
- Jako se mom wybrać, kiedy żodnyj chojinki niy widza, yno jakiś chchoły
połoblykane w kożuchach tu stojom. Niy wiym czy to som chojinki, czy jakiś
bałwany śniegowe ?
- Idź yno Francik i otrzyńś i ta jodełka z kraja, co by jom widziała.
Francik tyż zaroz przeskoczył przez zumiynt i już szarpie jednego „bałwana” za
rynka. Ledwa otrzyns jodełka ze śniega, wyskoczył z pod nij mały zajączek, kery
sie trzyns, abo ze strachu, abo tyż ze zimna, bo mroz był siaroński. Wszyjscy
patrzom na boroczka i czekajom, co to teraz bydzie. Chyba go starzik niy
zastrzeli – myśli Maryjka – i patrzy błagalnie na starzika.
Starzik sie yno ośmioł i położył rynka na maryjczynej głowce. Zając tymczasym
stanył na zadnich szłapach, żeby pokozać, że nima wcale taki mały i wystraszony.
Otrzepoł sie ze śniega i ludzkim głosym sie odzywo:
- Jo niy wiym, czamu ci ludzie nom te chojinki z lasa kradnom ?
Pomału niy bydymy sie mieli kaj przed mrozym skryć. Dziepiyro żech se tu
fajne gniozdko zrobiył, w kerym mioł zech sie zamiar usnyć spokojnie, a już mi
keryś tyn śniegowy daszek na głowa ściepoł.
Dwie wiywiórki, kere po sośnie skokały, zaroz niżyj zeszły i jedna przez drugo
zaczły sie uskargować:
- Nimom żodnych zapasow na zima, bo mi jakieś synki wszystki orzechy, kere żech
procnie musiała zbiyrać, z dziuple w starym dymbie wybrali. Niy był żeś to ty
synku, kiej żeś zającowi chałupka zepsuł.
Żeby nom tyż w lesie jaki dzieciątko zrobić i chojinka nastrojić, to nima
żodnego. Yno brać z lasa to umicie, jak niy jagody, maliny i grziby bez lato, to
jeszcze teraz nom w zimie spokoju niy docie. Keby chocioż roz kery z was ludzi,
przinios do lasa jaki orzech, abo konsek piernika we Wilijo, to by my was
chwoliły, a tak to najwyżyj wom szyszkom z wiyrchu mogymy fronknyć w palica.
Może sie wom łoświyci te wasze sumiyni.
Z pomiyndzy młodych świyrczokow wyszoł na aleja sornik i godo:
- Wy tak wywióry niy wyszkantujcie na ludzi, bo niy wszyjscy som jednacy. Bo
weźcie se na przikłod naszego myśliwca. Chocioż nas czasym tom swojom flintom
straszy, to keby niy łon, to co by my teraz żarli w lesie, wszystko śniegiym
zasute. Jednak kożdy dziyń nom przinosi do paśnika świyżego siana. Dzikom sypie
pod dymbym dymbionki, kere dzieci ze szkoły w Rudach nazbiyrały latym. Jo by
dzikom psinco doł, jak by mi cołko zegroda zryły i wszystki zimioki z pola
pozeżyrały, a nasz feszter jednak nima taki.
- A mie nic do zeżarcio jeszcze niy doł ! – powiedzioł lis, kery wyskoczył na
pojstrzodek placyku przed paśnikiym i swojim ryszawym łogonym szmajtnył zającowi
przed nosym.
- Ty jeszcze mosz co do narzykanio, ryszoku ! Jo bych była fesztrym, to ci zaroz
śrotym futerko podziurawia. Już żeś zapomnioł, kto na wiosna z fesztrownie
wszystki kury podusiył i z kurnika powynosił ? – Ze szpice jodełki zaskrzeczała
sroka.
- No ! Tyś tyż nima świynto ! – odezwoł sie kos, kery siedzioł na jarząbinie i
wydziubowoł zmarznyte czerwone kulki jarzymbinowe.
Prziznej sie yno, kto mi z gniozda ukrod dwa świyrzo śniesione jajka, złodziejko
jedna.
Długo jeszcze dzieci ze swojim starzikiym fesztrym, słuchały

[hanys_hans]

Długo jeszcze dzieci ze swojim starzikiym fesztrym, słuchały przekomarzanio sie
leśnyj zwierziny. Nadziwić sie ni mogły, że to rychtyk prowda, że zwierzynta
poradzom we Wilijo ludzkim głosym godać.
Po tym wszystkim, Maryjka i Francik powiedziały starzikowi Alojzowi, że niy
chcom już prawdziwyj chojinki w doma na fesztrowni, yno ta kole paśnika przidom
nastrojić, żeby zwierzina aby roz wiedziała, że ludzie niy som tacy źli.
Zaszli nazod na fesztrownia, nabrali do koszykow marchewki, jabłek, orzechow i
dymbionek, zaladowali wszystko na sonki i przijechali ku jodełce przi paśniku.
Na dole jodełki, żeby zajączki mogły siongnyć, powiesili na sznorkach marchewka
i płonki. Trocha wyżyj powiyszali kłaki i siano dlo sornikow. Na samyj szpicy
powiesili konsek szpyrki dlo sikorkow i kowolikow, a orzechy wciepli wywiorkom
do dziuple w starym dymbie. Zaś pod nim wysypali pełny koszyk dymbionek dlo
dzikow. Niych roz majom zwierzynta prawdziwo chojinka nastrojono maszketami w lesie.
Prziśli potym dudom zmochani i zmarznyci, ale tak uradowani, że zapomnieli o
swojich prezyntach od dzieciątka. Drugo rzecz, to tako, że dzieciontko niy
wiedziało, kaj te prezynty położyć. Chojinka nastrojono stoła daleko w lesie, a
w doma, w starczynyj izbie, stoło we wazoniku na stole pora gałązek jodłowych.
Wol niy wol, dzieciontko położyło prezynty pod stołym.
Kto niy wierzi, że zwierzina poradzi we Wilijo ludzkim głosym godać, niych
jedzie do Chorzowa na ulica 3-Maja 163, kaj miyszko Maryjka i Francik.
Łone wom połosprawiajom, jak tymu rychtyk było.
Możecie tyż posłać do nich E- mail.


[Bogdan Dzierżawa]

[rita100]

- Ty mi tu niy psuj dzieci, stary zbereźniku ! Sprubuj mi sie dzisioj chycić
gorzołki, to bydymy widzieć, czy to prowda !
- Jeszcze bych ci musioł coś pedzieć, że kto po chopie we Wilijo
wrzeszczy...itd.,

Bardzo orginalne opowiadanie świąteczne. Jestem pod wrażeniem ubranej choinki w
samym lesie, rozmowy zwierzat i nietypowych Świąt.
Dzieciakom spędzające w takiej atmosferze świeta - cholernie zazdroszczę, a
Ślązakom samego Bogdana Dzierżawę ;))

[szwager_z_laband]

mosz recht, Utopek fajnie poradzi szkryfnonc roztomaite geszichty:)

[rita100]

Tak, masz też rację milo sie czyta takie rarytaski, ale nie obrazicie sie , że
wśród bajek zamieszczę bardzo ciekawą bajkę. Bajkę napisana przez
najwibitniejszego profesora filozofii - Leszka Kołakowskiego, bajka , która w
sześćdziesiątych latach nie była dopuszczona do druku.

czasostrzeszowski.pl/?dzial=gazeta&rok=2004&numer=35&publikacja=5
"Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca?" to bajka, którą profesor
Leszek Kołakowski w latach 60. napisał dla swojej kilkuletniej córki Agnieszki.
Cenzura nie puściła jej wówczas do druku, nazwisko profesora było "na indeksie"
i oficjalnie nie mógł opublikować nawet niewinnej bajki.
To kurtyna w górę :)
A zamieszczam ją , bo przeciez nie macie wgladu do polskich książek.

[szwager_z_laband]

niy poradza tego znons(?)

mozno mogesz sam tyn tekst dac?

[rita100]

Ale się zaczeło wyskokowo, zwijam się ze smiechu, bo nie mam pojecia skąd ta
strona się wzieła, to nie bajeczka, prosze o wybaczenie .

Bajeczka jest taka :
Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca? Ty, Agnieszko? Albo ty,
Tadziu? A może ty, Justynko? Spójrzcie, przyjrzyjcie się uważnie, jak nosorożec
posmutniał, jaki siedzi skrzywiony, zdaje się, że popłakuje troszeczkę.
Spójrzcie jeszcze uważniej, czy widzicie, że nosorożec ma kompres na pupie? Ale
dlaczego kompres? Czy przewrócił się na ślizgawce? Czy spadł z drzewa? Czy może
rozbił sobie pupę, zjeżdżając po poręczy schodów? (Czego, jak wiadomo, nigdy,
ale to nigdy robić nie należy).

Ach, nie, przygoda nosorożca była o wiele gorsza, o wiele gorsza! Nosorożec już
dawno był smutny, zanim nosił kompres na pupie. A kiedy koledzy lub koleżanki,
to znaczy inne nosorożce lub nosorożki, pytały go, czemu jest smutny, wzdychał
głośno i tym swoim wzdychaniem strącał wielki grad owoców z drzew okolicznych,
i mówił: "Wielkie zmartwienie" - i nic więcej nie chciał powiedzieć.

Inne nosorożce nie mogły się domyślić, jakie to zmartwienie męczy nosorożca.
Ale wy się już domyślacie na pewno, ty, Agnieszko, i ty, Tadziu, i ty także,
Justynko! Oczywiście nosorożec był zmartwiony, ponieważ nie umiał fruwać! Bo
trzeba wiedzieć, że nosorożec naprawdę nie umie fruwać, i przyznać musimy, że
każdy na świecie byłby zmartwiony, gdyby coś takiego mu się trafiło.

Nosorożec więc, jak wiecie, nie umiał fruwać i bardzo się tym smucił. Wstydził
się przyznać innym nosorożcom i nosorożkom do tego zmartwienia, bo zauważył, że
tamci wcale się tym nie martwili.

A przecież nie umieli fruwać tak samo jak on, więc powinni by tak samo się
martwić. Skoro się nie martwili, myślał sobie nosorożec, to pewnie śmialiby się
tylko, gdyby im się zwierzył z własnego zmartwienia.

Tak myśląc, nosorożec chciał jakoś sobie poradzić. Pomyślał więc, że jeżeli
ktoś się martwi tym, że czegoś nie ma albo nie umie, to powinien o tym
powiedzieć nie takiemu, kto też tego nie ma albo nie umie, lecz się tym nie
martwi. Powinien raczej powiedzieć komuś takiemu, kto się nie martwi właśnie
dlatego, że już ma to coś albo to coś umie. Nosorożec właściwie źle myślał, bo
przecież, gdyby Agnieszka nie miała roweru i bardzo się tym martwiła, to raczej
powinna o tym powiedzieć Justynie, która też nie ma roweru, ale tym się nie
martwi. Wtedy Justyna, kiedy się zastanowi, też się zacznie martwić i będą się
martwić obie razem. A jeśli powie Tadziowi, który się nie martwi, bo właśnie ma
rower, to Tadzio może się wcale tym nie przejąć, że Agnieszka nie ma roweru.

Nosorożec więc źle właściwie myślał, ale przypadkiem mu się udało. Powiedział
mianowicie o swoim zmartwieniu wróblowi, którego przypadkiem spotkał. Wróbel
sam wcale się nie martwił tym, że nie umie fruwać, bo wróbel umie fruwać.

A skoro umie, to mógł się w ogóle nie przejąć zmartwieniem nosorożca i nic mu
poradzić, i kazać, żeby sobie precz poszedł. A wtedy nosorożec byłby jeszcze
smutniejszy i jeszcze bardziej się martwił. I tak na pewno by się stało, gdyby
to nie był wróbel, ale papuga, bo papugi nie martwią się nigdy cudzą biedą. Ale
wróble cudzą biedą się martwią i dlatego nosorożcowi się udało. Taka była
rozmowa między wróblem i nosorożcem:

Nosorożec powiedział: "Mój kochany, ja się bardzo martwię".

Wtedy wróbel powiedział: "Mój maleńki, dlaczego się martwisz?"

Na to nosorożec: "Martwię się, bo nie umiem fruwać".

Na to znów wróbel: "A dlaczego nie umiesz?"

Nosorożec wtedy: "Nie umiem i już. Może mi coś poradzisz?"

Wtedy wróbel naprawdę się zmartwił, bo był bardzo poczciwym wróblem. Myślał
długo, a potem powiedział: "Wiesz co, będę cię uczył fruwać! Przyglądaj się
uważnie, jak ja to robię, i spróbuj tak samo".

Potem machnął skrzydełkami i zaraz, jak to wróbel, zaczął fruwać w pobliskich
krzaczkach: podfruwał tak wysoko, żeby było widać, że fruwa, ale i tak nisko,
żeby nosorożec mógł dobrze zobaczyć, jak to się robi.

Nosorożec przypatrywał się chwilę, a potem podskoczył raz i drugi, naśladując
wróbla. Ale wyszło to okropnie niezdarnie i wielkie cielsko trzęsło się na
wszystkie strony, a z fruwania nic a nic nie wychodziło.

Wtedy nosorożec znowu westchnął i swoim westchnieniem tak przestraszył wróbla,
że wróbel spadł na ziemię i pisnął cienko: "Oj!"

A potem zapytał: "Co się stało?"

A nosorożec wyjaśnił: "To ja westchnąłem".

Wtedy wróbel spytał: "A dlaczego westchnąłeś?"

[rita100]

Na to nosorożec: "Bo jakoś nic nie wychodzi z mojego fruwania".

Na to wróbel: "Bo za krótko próbowałeś. Trzeba się ćwiczyć".

Ale nosorożec był już zniechęcony i westchnął jeszcze raz, i powiedział, że nic
już z tego nie wyjdzie. Na to wróbel zastanowił się, jak to wróbel, i
zastanawiał się długo, i spoglądał uważnie na nosorożca, a przez ten cały czas
nosorożec wzdychał.

Wreszcie wróbel powiedział, ale tak powiedział, żeby wszyscy wiedzieli, że to
było bardzo mądre: "Słuchaj, mój maleńki, mnie się zdaje, że ty nie masz
skrzydełek".

Wtedy nosorożec wybuchnął wielkim płaczem i rycząc, powiedział: "Mnie się też
tak zdawało, że nie mam skrzydełek i że dlatego nie mogę fruwać. Ale wstydziłem
się powiedzieć".

I jeszcze głośniej się rozbeczał.

To beczenie nosorożca zmartwiło znowu wróbla, więc prędko usiadł nosorożcowi na
rogu, pogłaskał go i powiedział: "Mój maleńki, ja ci pożyczę skrzydełka".

Potem odpiął sobie skrzydełka i przymocował je nosorożcowi dokładnie w tym
miejscu, gdzie nosorożec miałby skrzydła, gdyby je miał od urodzenia. Wtedy
nosorożec bardzo się ucieszył (widzicie, jak się cieszy - i ani śladu łez!) i
hop! hop!, zaczął podskakiwać i zabierać się do fruwania. Ale i tym razem nic z
tego nie wyszło, nosorożec tylko podnosił łapy niezdarnie, ale nie mógł
pofrunąć nawet odrobiny, nawet kawałeczka.

Wróbel znów przypatrywał się bardzo uważnie. A kiedy nosorożec, zmęczony,
przewrócił się z wielkim hukiem na ziemię i rozbeczał się jeszcze głośniej,
wróbel pokiwał głową i powiedział: "Mój maleńki, ja już wiem, dlaczego nic z
tego nie wychodzi. Zdaje mi się, że te skrzydełka są małe".

Nosorożec zaszlochał wtedy tak głośno, że wszystkie ptaki uciekły z okolicy, a
przedtem było ich dużo i patrzyły na nosorożca, i niektóre się śmiały
(widzicie, jak nosorożec beczy: Agnieszko, Tadziu i Justynko, dajcie mu swoje
prześcieradła, żeby mógł wytrzeć nos).

Potem nosorożec już nic nie powiedział, bo się zanosił od płaczu. Tymczasem
wróbel frasował się coraz bardziej, aż wreszcie ćwierknął bardzo głośno i
powiedział: "Już wiem, co zrobić! Niedaleko stąd - a właściwie daleko, ale nie
bardzo daleko, tylko trochę daleko - jest ktoś, kto może ci pożyczyć duże,
bardzo duże skrzydła".

A nosorożec od razu przestał płakać, wstał i wrzasnął: "Bardzo duże! Bardzo
duże! Kto ma bardzo duże?"

A wróbel powiedział: "Samolot. Idź na lotnisko, to jest stąd nie bardzo daleko,
tylko troszkę daleko, i tam spróbuj pożyczyć skrzydła od samolotu. Ale najpierw
oddaj mi moje skrzydełka".

Wróbel wziął swoje skrzydełka, a nosorożec popędził na lotnisko i chociaż to
było tylko troszkę daleko, zmęczył się, zanim dobiegł. A kiedy dobiegł,
zobaczył, że na lotnisku rzeczywiście stoi samolot i warczy (słyszycie, jak
warczy?). Nosorożec przestraszył się trochę tego warczenia, więc stanął tak
daleko, żeby to warczenie go nie ugryzło, ale tak blisko, żeby samolot mógł go
usłyszeć. Potem zawołał: "Hej!"

A samolot warknął i zapytał, ale bardzo niegrzecznie: "No?"

A wtedy nosorożec ryknął: "Chcę, żebyś mi pożyczył swoje skrzydła! Słyszysz?
Skrzydła! Nie żebyś dał, tylko pożyczył! Na trochę! Ja ci oddam".

A samolot znów warknął i powiedział: "Taki duży i taki głupi".

A nosorożec na to bardzo uprzejmie: "Kto jest duży i głupi?"

A na to samolot: "Ty! Przecież nikogo tu nie ma oprócz nas, a ja jestem duży,
ale jestem mądry, więc nie mogę być głupi. Chyba widzisz, że jestem mądry, co?"

Powiedział to tak groźnie i tak warczał, że nosorożec od razu przyznał, że
samolot jest bardzo mądry. A potem powtórzył, że prosi go o pożyczenie skrzydeł.

[rita100]

Na to samolot warknął znowu: "Taki duży i taki głupi! Przecież widzisz, że nie
mogę ci pożyczyć".

Na to nosorożec zapytał: "A dlaczego?"

Na to samolot powtórzył: "Taki duży i głupi! (Bo samolot w kółko powtarzał te
same powiedzonka i myślał, że w ten sposób wszyscy będą myśleć, że jest
okropnie ważny, a naprawdę wszyscy myśleli tylko, że on jest okropnie nudny).
Przecież widzisz, że warczę!"

Na to nosorożec: "Ja nie widzę, ale słyszę. A jak warczysz, to co?"

Samolot obraził się, że niby nosorożec chce go pouczać (chociaż nosorożec wcale
nie chciał), i prychnął na cały motor, i warknął: "Kiedy warczę, to znaczy, że
zaraz polecę. A jeśli mam polecieć, to muszę mieć skrzydła. Jasne?"

(Trzeba dodać, że samolot, kiedy coś mówił, to bardzo często tak właśnie
pytał: "Jasne?" Uważał też, że jeśli będzie tak ciągle mówić, to już na pewno
każdy zobaczy, jaki jest ważny).

Wtedy nosorożec rozdziawił paszczę i nic nie powiedział, a w tym czasie, kiedy
nic nie mówił, samolot zawarczał już najgłośniej na świecie, puścił się pędem
po lotnisku, a potem wzbił się w górę i znikł. A nosorożec pozostał z
rozdziawioną paszczą i kiedy już samolotu nie było widać, rozbeczał się znowu.

Beczał i beczał, ale nie było nigdzie wróbla, który by go pocieszył, a nikt
poza tym w ogóle nie chciał go pocieszyć (i zresztą do tej pory nie chce, chyba
że wy go pocieszycie).

Po długim beczeniu nosorożec ruszył z powrotem na to samo miejsce, gdzie
przedtem rozmawiał z wróblem, bo myślał, że spotka go znowu i że wróbel coś
poradzi. (Gdyby nosorożec był mądrzejszy, toby już nie szukał rady u wróbla, bo
przecież rady wróbla nie były mądre, tylko były poczciwe. Ale nosorożec nie był
mądrzejszy, niż był, i dlatego chciał znaleźć wróbla i coś od niego usłyszeć).

Wróbla jednak nie było na tym samym miejscu co przedtem, bo widocznie miał
ważne sprawy do załatwienia i poleciał. Nosorożec więc usiadł i czekał
cierpliwie. Inne ptaki przelatywały mu przed nosem, ale nosorożec wstydził się
je pytać o swoją sprawę i czekał tylko na znajomego wróbla.

Wreszcie wróbel się pojawił i po minie nosorożca od razu zobaczył, że coś się
znów nie udało. Usiadł na gałązce i zapytał: "No, maleńki, jak tam z fruwaniem?"

Nosorożec poczerwieniał ze wstydu (widzicie, jaki jest czerwony) i opowiedział
mu o rozmowie z samolotem.

Teraz wróbel westchnął, ale cicho, i powiedział: "Zdaje się, mój maleńki, że
jesteś pechowcem".

A nosorożcowi trochę się spodobało, że czymś w ogóle jest, a nie tylko
nosorożcem, ale zapytał: "Co to jest pechowiec?"

A na to wróbel: "Pechowiec to taki, któremu się nic nie udaje".

Nosorożec się trochę ucieszył i powtórzył: "Jestem pechowcem, jestem
pechowcem". A potem znów się zmartwił i powiedział: "No i co?"

A wróbel na to: "Zdaje się, maleńki, że kiedy ktoś jest pechowcem, to mu trudno
pomóc. Ale ponieważ nie wiadomo na pewno, czy jesteś pechowcem (to mówiąc,
bardzo się napuszył - widzicie, jak się puszy?), więc zrobimy jeszcze jedną
próbę".

A wtedy nosorożec westchnął, bo już mu się zaczęło podobać, że jest pechowcem,
i powiedział: "Jaką próbę?"

A wróbel na to: "Musisz sam sobie zrobić skrzydła".

Koniec :)

[rita100]

Fajna ta bajeczka, ksiązka kosztuje 26zł, a my zaoszczędziliśmy ;)
Już się tłumaczę z tej feralnej stronki o harcerzykach - więc to jest związane
z Glywicami, bo poszukiwałam odlewów Waszej huty i to jest chyba odlew :)

[szwager_z_laband]

A mie zastanawio jak idzie taki tekst ocynzurowac:)

[rita100]

Mnie też to zastanawia, mogę spróbować sie zapytać fachowców :) To potrwa.

[szwager_z_laband]

kurdelebele Rita, co Ty mosz za znajomosci?

:)

[rita100]

Laband , cała moja skromna wiedza pochodzi od jednego forumowicza z Olsztyna, z
którym rozmawiałam 3 lata na temat książek, ale jak to bywa , drogi się
rozchodzą. Inne sa już zainteresowania. Ale dowiem się tam na forum , dlaczego
taka niewinna bajeczka była ocenzurowana ? :)

[szwager_z_laband]

no to ciekawy musi byc to forumowicz:)

[rita100]

Juz wiem, ta niby cenzura to tylko chwyt reklamowy , bu ksiązeczka dobrze sie
sprzedawała. Co to z bajeczkami w dzisiejszych czasach się porabia :)
Bajka w całej rozciaglości od wstępu do zakończenia :)
Ach ta reklama, całkiem w glowie może przewrócić :)

[szwager_z_laband]

czyli niy bouo w tym wypadku zodnyj cynzury, abo ta kero boua przipisano na
cauko tworczosc autora?

[rita100]

tak może cos w tym jest - bajka to czy nie bajka ?

Ale wiesz, w Nowym Roku ludzie sobie robili kawały i tak znalazłam bajeczkę
warmińską, w której wszystko , każde zdanie jest kłamstwem. Czy Wy też macie
takie bajeczki ?
Zamieszcze ją tradycyjnie 1 stycznia :)

[szwager_z_laband]

no to czekom - ale niy za wczas bo gowa bydzie nazicher kozdy miec baniasto:)

[rita100]

nie , bo tak własnie nalezy zacząć Nowy Rok - z humorem , a nie z bólem głowy :)

[szwager_z_laband]

:)

[ballest]

RITA Ty mosz recht, Boli cie dzisiej GUOWA!
???

[rita100]

Idę poszukać tej bajeczki na dobry poczatek Nowego Roku :)

[rita100]

Kłamstwo nad kłamstwami
1. Jak się dwóch machlarzy (oszustów) założyło.

Jeden machlorz buł nawiększim machlorziem i prosił większiego machlorza do sie
jek 'on. Tak znalaz sie jeden machlorz' i zrobili umowe, żeb'i ten, kto móg
lepsi machlować, 'otrzima dwadzieścia psięć talarów, a gdi nie będzie
móg, 'otrzima dwadzieścia psięć karbacziów (batów). "Ale ty musisz mózić zawdi:
prawda" - powiedzioł do tego piersziego - a jek nieprawda to prziegra.
"W godim buł w kościele, to buło świętego Sztefana, co święcó owies. Ksiądz
święcił owies i 'on jeno ziarno wzioł do kieszeni. Prziszietem do dom, zasiałem
go do 'ogroda. Na trzeci dzień poszietem patrzieć, jek ten 'ozies 'uros.
Ten 'ozies juz' 'uros az' do niebios. Ab'i zobaczić, czi 'on jest już
dorzeniali wszietem po słome az' do góri i siegnołem ręko do nieba. Wstąpił do
nieba i po'oglundał wszistkie niebieskie dobra. Tedi wrócił nazad do do ti
duri. A, coż takiego ! Owies buł ścięti, w'imłócon'i i pod tu juro leżiała kupa
plew. Tak brałem te plew'i i kręcił prowóz i spusz'czioł sie po tam prowozie i
przikruncoł do dołu. Gdi sie plew'i skończili, spadłem do ziemi i 'utchnuł w
błoto, aż' do brzucha, i nie mókem sie w'idobić. Poszietem po łopate, im
sie 'odkopał, im szied do domu, pode drogo spotkoł me wielki desz'cz. Uchronić
sie 'od desz'cziu poszetem po kapelusz' jenego pastucha, któri pas św'inie. I w
tem za'uważułem, żie ten pastorz', któri św'inie pas, buł pana "ojciec".
Tu 'uderził go ten machlorz' w twarz' i powiedzioł, żie to nie prawda. Tak
zebroł ten machlorz' dwadzieścia pjęć talarów nadgrodi i schował do kieszeni.

Opowiedział Trepman, wieś Bredynek, pow. Reszel

Jeszcze tak zagmatwanej bajki nie czytałam

[szwager_z_laband]

Rita u nos sie tysz godo "machlyrz"

[broneknotgeld]

Szwager ciyngym tu machluje
Tako Rita forsztelujesz.

[szwager_z_laband]

:)

[rita100]

zrozumiałeś to opowiadanie - napewno nie , po Sylwestrze trudno to zrozumieć ,
nie ta glowa :)

[szwager_z_laband]

wazne ze dzisiej wszyske momy dobry humor:))

[rita100]

Laband, mam świetna bajeczkę, ale nie na ten wątek, a ja juz nie chcę tyle
watków zakładać - tytuł bajeczki - 'Musimy być lepsi od innych' ;)))) To jest
polityczna bajeczka i nie wiem gdzie ją wciepnąć ?

[szwager_z_laband]

mozno na tyn wontek o wyborch na prezydynta Glywic - nadowo sie?

[rita100]

dobra, to nadaję ;)))
Bajka o lepszych niż inni
W pewnym kraju żyliśmy sobie i byliśmy lepsi niż inni. Dokładniej, to na
początku byliśmy tacy jak wszyscy. Wieczorem kładliśmy się spać, rano
wstawaliśmy, na wiosnę sialiśmy, jesienią zbieraliśmy plony, a zimę spędzaliśmy
na piecu, płodząc dzieci.

Ale pewnego razu postanowiliśmy, że będziemy lepsi niż innych. Obaliliśmy cara,
postawiliśmy na jego miejsce przewodniczącego - i odtąd nie było u nas carstwa,
tylko republika. Przewodniczący spędził nas na zebranie:
"Od dziś - mówi - towarzysze, jesteśmy lepsi niż inni. Kto za ? Kto przeciw ?
Kto się wstrzymał ?"
Początkowo byli tacy, którzy głosowali przeciw - ich rzecz jasna przeciągnęli.
Po grzbiecie. Potem przeciągnęli tych, którzy się wstrzymali. Naznaczono nowe
głosowanie. "Kto za tym, że jesteśmy lepsi niż inni ?"
Zaczęliśmy klaskać.
- Pozwólcie - mówi przewodniczący - że wasze oklaski uznam za wyraz uznania.
Odpowiedzią były nasze burzliwe oklaski.
- Pozwólcie, że wasze burzliwe oklaski uznam za wyraz uznania dla waszych
poprzednich oklasków.
Wówczas urządziliśmy prawdziwą owację:
- Niech żyje przewodniczący, niech żyje republika, żyjmy i my , którzy jesteśmy
lepsi niż inni !
Krzyczymy, płaczemy, machamy rękoma, na dłoniach już się takich odcisków
dorobiliśmy, że można nimi gwoździe bez młotka wbijać. Ale gwożdzi nie wbijamy,
bo cały czas trzeba siedzieć na zebraniach, występować na wiecach i machać
rękoma na demonstracjach.
cdn

[rita100]

W tym miejscu trzeba wspomnieć o naszych zobowiązaniach. Oczywiście i tak
bylismy lepsi niż inni, ale zbierając się we własnym gronie, zobowiązaliśmy się
być jeszcze lepszymi. Jeden, powiedzmy, mówi: "Zobowiązuję sie być lepszy o
sześć procent !". Oklaski. Inny podejmuje się być lepszy o czternaście procent.
Długotrwałe oklaski. Trzeci mówi: " A ja zobowiązuję się być lepszy o dwieście
procent !". Dla takiego to, naturalnie , najburzliwsze oklaski i tyluł "lepszy
z lepszych". Ale nie najlepszy, bo najlepszym był u nas zawsze przewodniczący.
A wokół nas żyją sobie inni. Kiedyś uważaliśmy ich za takich samych, jak my,
ale odkąd staliśmy się lepsi niż oni, rzecz jasna, stali się gorsi. I
rzeczywiście. Żyją nudno, jak przedtem. A my żyjemy wesoło. Do pracy chodzimy w
kolumnach z pieśniami i sztandarami. Okrzyki wznosimy: wypełniamy,
przekroczymy, będziemy nawet lepsi od samych siebie.
I kiedy tak wykonując plany i kiedy tak cały czas rozwiązując ten sam problem:
gdzie tu co pojeśc , mózg zaczyna pracować wydajniej i kiełkuje w nim z wolna
taka myśl, że być może jesteśmy od nich gorsi. I myśl ta rozpowszechnia się i
wnika w nasze masy. Jesteśmy lepsi niż inni dlatego, że jesteśmy od nich gorsi.
J chociaż na zebraniach i wiecach wciąż jeszcze mówimy, że jesteśmy lepsi niż
inni, to pomiędzy zebraniami i wiecamy myślimy, że jesteśmy od innych gorsi.
Czasami zdarzają się pomiędzy nami różni panikarze, ktore chcą nas znieważyć i
ponizyć, dając do zrozumienia, że nie jesteśmy lepsi niż inni ani też od nich
gorsi, ale jesteśmy tacy sami jak wszyscy. My zaś do czasu to znosimy, ale
długo znosić nie będziemy i takich panikarzy przeciągniemy po grzbiecie. A to
dlatego, że wciąż jesteśmy gotowi być lepsi niż inni, w skrajnym wypadku
zgodzimy się na to, że jesteśmy od innych gorsi, ale żeby być takimi jak
wszyscy - co to, to nie !

Włodzimierz Wojnowicz

fajne , prawda ?

[szwager_z_laband]

wiysz co mi sie zaroski z tym skojazouo - "Roz ryby, zaby i raki, wpaduy na
pomys taki ..." :))

ps

[szwager_z_laband]

Jan Brzechwa

RYBY, ŻABY I RAKI



.o000o.



Ryby, żaby i raki
Raz wpadły na pomysł taki,
Żeby opuścic staw, siąść pod drzewem
I zacząć zarabiać śpiewem.
No, ale cóż, kiedy ryby
Śpiewały tylko na niby,
Żaby
Na aby-aby,
A rak
Byle jak.

Karp wydął żałośnie skrzele:
"Słuchajcie mnie przyjaciele,
Mam sposób zupełnie prosty -
Zacznijmy budować mosty!"
No, ale cóż, kiedy ryby
Budowały tylko na niby,
Żaby
Na aby-aby,
A rak
Byle jak.

Rak tedy rzecze: "Rodacy,
Musimy się wziąć do pracy,
Mam pomysł zupełnie nowy -
Zacznijmy kuć podkowy!"
No, ale cóż, kiedy ryby
Kuły tylko na niby,
Żaby
Na aby-aby,
A rak
Byle jak.

Odezwie się więc ropucha:
"Straszna u nas posucha,
Coś zróbmy, coś zaróbmy,
Trochę żywnosci kupmy!
Jest sposob, ja wam mówię,
Zacznijmy szyć obuwie!"
No, ale cóż, kiedy ryby
Szyły tylko na niby,
Żaby
Na aby-aby,
A rak
Byle jak.

Lin wreszcie tak powiada:
"Czeka nas tu zagłada,
Opuścilismy staw przeciw prawu -
Musimy wrócić do stawu."
I poszły. Lecz na ich szkodę
Ludzie spuścili wodę.
Ryby w płacz, reszta też, lecz czy łzami
Zapełni się staw? Zważcie sami,
Zwłaszcza że przecież ryby
Płakały tylko na niby,
Żaby
Na aby-aby,
A rak
Byle jak.

[rita100]

popatrz, a ja tak nie skojarzyłam z tą bajką , ale ten Brzechwa to miał fajne
bajeczki i to nie na niby :)Dobrze, że przypomniałes tą bajeczke , bo dawno
była u mnie juz zapomniana :)

[hanys_hans]

Legendy i Baśnie - Podanie o miejscowości Sucha Beskidzka

Na podstawie podań i legend ludowych dowiedziałem się skąd pochodzi nazwa
pięknej miejscowości z rejonu Podbeskidzia, Sucha Beskidzka.
Udało mi się dotrzeć do starej legendy-podania ludowego która opowiada jak i
dlaczego została zmieniona nazwa miejscowości, która pierwotnie nazywała się
Mokra, z pod gór beskidzkich, znana także z karczmy Rzym, z której porwano
mistrza Twardowskiego. Czy owa legenda jest prawdziwa oceńcie sami.
Mokra, była piękną miejscowością u podnóża gór, a w pobliżu po przeciwnej
stronie rozlewały się trzy malownicze jeziora. Wody wokół było pod dostatkiem i
stąd prawdopodobnie wzięła się jej nazwa. I nie prawdą jest że to miasto Kraków
miało jedyną w swoim rodzaju osobliwość jaką był Smok Wawelski.
Jeszcze przed Krakowem, w Mokrej u podnóża gór miał swoje siedlisko Smok Kicek.
Było to wszystkim życzliwe i towarzyskie smoczysko, dlatego miejscowa ludność
miała do niego stosunek przyjazny i dobrotliwy. Jak już wspomniałem, smoczysko
było wielce wszystkim życzliwe i towarzyskie. Jak odnotowują to najstarsze
kroniki, smok sprosił swoich pobratymców

z różnych stron i krain, urządzając towarzyską imprezę smoków. Kicek tak ugościł
uczestników zabawy iż po jej zakończeniu nazajutrz wypili całe jezioro.
Ludziom to się nie spodobało i wyruszyła delegacja do Kicka by go ostrzec i
utemperować nieco jego towarzyskie zapędy, aby takich imprez towarzyskich więcej
nie organizował. Kicek zapadł smutny w swojej pieczarze i wydawało się że zdążył
się ustatkować i spoważnieć.

Minęło 100 lat, ludzie zapomnieli o incydencie, smok Kicek ponownie zatęsknił za
towarzystwem i wesołą kompanią pobratymców. Zorganizował drugą imprezę, wcale
nie skromniejszą od pierwszej. Po imprezie suto zresztą zakrapianej, gdy
zaproszone smoki wytrzeźwiały, nazajutrz wypili drugie jezioro. Skończyła się
cierpliwość i wyrozumiałość ludzka. Uzbrojeni w kije, laski i co kto tam miał
pod ręką, odwiedzili legowisko Kicka, grożąc że jeśli jeszcze raz to się
powtórzy to skończy się ich życzliwość, zostanie przepędzony i stanie się
niepotrzebnym nikomu bezdomnym smokiem i nawet historia o nim nie będzie
wspominać. Kicek skruszony i zawstydzony zapadł w swojej pieczarze. Wiadomo,
czas wygładza pamięć. Minęło kolejnych sto lat, natury smoczej nie da się od
razu zmienić i Kicek sprosił ponownie wszystkich zaprzyjaźnionych i
spokrewnionych smoków. Po kolejnej balandze zniknęło trzecie i ostatnie jezioro.
Tego ludziom było już za wiele. Uzbrojeni w kije kosy i widły przepędzili Kicka
na kraj świata. I tak z miejscowości Mokra gdy zniknęły wszystkie jeziora
zrobiła się Sucha. Po wygnaniu Kicka ludziom zrobiło się trochę smutno i żeby o
nim tak całkiem ślad nie zaginął, dodawali że bez Kicka. Z czasem i tak o Kicku
zaczęli zapominać i Suchą bez Kicka szybko wymawiając nazywali Sucha Beskidzka.

[broneknotgeld]

Bytomski krziż

Kaj hereszt bytomski krziż staryńki stoji
Ponoć wiek go widzioł aże łoziymnosty
Przyńść szczyńśliwie idzie - już se nikt niy boji
Na downo utropa znodli knif tyn krosty

Toż tu był "Galgenberg" we złych duchow władzy
Zmory strzigi jako tyż rożne beboki
W nocy tańcowały umazane w sadzy
Niyszczynsny co wiodły go w ta strona kroki

Lepi ci niy widzieć wisielczy uciechy
Łostatnio godzina z tym dlo cia być może
Ano - krziż łodkupioł tego miejsca grzychy
Za to cołki Bytom wdziynczny jest Ci Boże.

[broneknotgeld]

Wiyszadło

Cis żeś z Bytomia na Pyskowice
Toż żeś łomijoł wiyszadło
Zboj tyż zoglondoł w te okolice
I niyjednego napadnoł.

[broneknotgeld]

Wiela?

Wiela rabczykow mieszczany tako
za Pyskowicko ślom brama
Z wiyszadłym było zowdy jednako
Dlo niego to niy był "dramat".

[broneknotgeld]

Walynty Dyngos

Znocie Dyngosa? -Z niym niy zabawa!
Nojgorszo przeca czeko go sława
Dyć w końcu Bytom se z niym poradzioł
I na wiyszadło tyż zaprowadzioł.

[broneknotgeld]

Dyngosztrasa

Dyngosztrasa przed wojnom we Bytomiu była
Przedmieście Dyngosa tako tyż znaczyła
Kaj piyrwyj zboj miyszkoł i groł za bogocza
Dyć banda łod niego gwołt robi po nocach.

[broneknotgeld]

Dyngosa fater

Fater Dyngosa z Bochni sol wozioł
Tu do warzelni grafowski
Ło zbytku tako wcale niy morzoł
Z synym wielgachne mioł troski

Czy łon go przegnoł czy som sie stracioł?
Dzisioj se już niy dowiymy
We świecie jednak go ubogacioł
Tyn fach złodziejski - to wiymy.

[broneknotgeld]

Powrot Dyngosa

Co to w Bytomiu wtedy sie dzioło?
Prawiom że nawet było wesoło
Groł mieszczanina fest bogatego
Aże przedmieście z mianym jest jego

Dyć z bandom swojom ciyngym rabowoł
Łupioł łokropnie ciyrpiyń zodowoł
Herszt był nojgorszy z ferajny cołki
Możecie wierzyć - to niy som bojki.

[broneknotgeld]

Taki koniec

Herszt z rabczykoma wpod we Opolu
Na sond w Bytomiu posłali
Dyć tu sie ze niym żodyn niy smoloł
Wiyszadłym poczynstowali

Toż se niy dziwcie - kaj piyrwyj stoło
Dugo podobnoś straszyło
Coś niydobrego w nocy durś dzioło
Wiycie już skond sie to wziyło.

[broneknotgeld]

Łostatni wisielec?

Z wiyszadłym po blisku już niy szło wyczimać
Skiż duszy Dyngosa zło niy chciało drzymać
Na miescu wiyszadła tyn krziż postawiyli
Zło moc se straciyła jak go poświyńciyli.

[broneknotgeld]

Skarby Dyngosa

Ciyngym na Goju jejich szukali
Las przi Bytomce gynsty był piyrwyj
Skarbow do dzisioj niy łodkopali
Jo tyż niy powiym - jynzyk mi wyrwij.

[rita100]

łoj, łoj boję się i uciekam......
Lepi niy widzieć wisielczy uciechy ;)))

[broneknotgeld]

Spoko, przeca na miejscu wiyszadła jest terozki krziż.
No dyć strasznie to tu jeszcze bydzie jak jutro łopowiym co mie spotkało.

[rita100]

To czekamy , a tymczasem wszystkie dzieciaczki niech spokojnie lecą do
łóżeczek, na dziś koniec bajeczek ;))))

[broneknotgeld]

Hehe - jak sie godo "a" to trza potym "b".

[broneknotgeld]

Jaskinia Dyngosa

Ta tyż na Goju podobnoś była
Dźwiyrza dymbowe znodli po czasie
Wleźli - dyć skarbow wcale niy kryła
Yno zdziwiyło co wszyndy hasie

Ponoć jak wisioł zboj na wiyszadle
Wiater łobrocioł go w tamta strona
Nawet mieszczany widzom to nagle
Co se rozblysko tam jakby łuna

Ducha wyzionoł Dyngos w ty chwili
Przi Małgorzatce i blask se stracioł
Bog dopilnowoł to moji mili
By sie na krziwdzie ktoś niy wzbogacioł.

[broneknotgeld]

Dźwiyrza jaskini

Miecz epny ponoć w dźwiyrza był wbity
Niy gorejoncy łod Archanioła
Toż czy łon spoloł co w środku przi tym?!
Chciołbych jo dzisioj tako zawołać.

[broneknotgeld]

Tunele

Aże ze Goja do "cyntrum" wiydom
Pamiontka to po Dyngosie
Piyrwyj Bytomia to wielkom biydom
Znojść dzisioj jeszcze je do sie?

[broneknotgeld]

Dom Dyngosa

Winkel Jagielloński no i Katowicki
Przeca niy wyglondoł tako tukej wdycki
Piyrwyj na tym miejscu dom Dyngosa stoł
Mieszczanina co sie raubriterym zdoł!

[broneknotgeld]

Dyngos

Se kamiynica na winklu stoji
Mom jom terozki na łoku
I pusto wnynka wskazuja moji
Ano - na piyrszym jest sztoku

Pamiyntom czasy jak tam figura
Dyngosa stoła we zbroji
Teroz łostała yno ta dziura
Zaś Bytom możno se boji.

[broneknotgeld]

Rzeźba Dyngosa

Jako sie stało że zaginyła?
Czy zaś zło siyła se tu wrociyła?
A możno ktosik jom konserwuje?
Cosik za dugo - to forsztelujesz.

[broneknotgeld]

"Siwy czowieczek"

Downoch to przeżoł - za kawalera
Frelka przepiykno wspominom teraz
Do kery tyroł żech na zolyty
Sie gorkim sercym dzielyła przi tym

Roz przi połnocy wybroł se do dom
Przez plac Thalmanna - tako wom godom
Bo na Sikorskim łostatnio banka
-Z lipstom żech niy mog łostać do ranka

Toż nogle jakeś dziejom sie dziwy
Stoji przedymnom ktoś cołkym siwy
Po puklu łażom mi aże ciarki
W ślypia zoglondom - tam yno szparki!

Ło Jezusiczku - ratuj mie tako!
Stwor na znak krziża łodpedzioł -"psiakość"
Łodstompioł drogi - jo szwong na Poli
Se niy łoglodom - "beboka" smolić

Zdonżołch na banka i już we Rudzie
Deliberowołch ło nocnym "cudzie"
W klota se pizna - aż na dwa tydnie
Cołki tyn Bytom jakoś mi brzidnie

Dyć potym jednak wziyła tynsknica
Śniom sie dziołuszki niy yno lica
W "dziewiontka" wsiadom i zaś tam jada
Choć po tym wszyskim może być zwada

Recht - toż łod frelki lodym już wioło
Godo co inkszy ćwiyrko wesoło
Ano - se pszonie rożniście plecie
Kto tymu winny? -"Siwy czowieczek"!!!

[rita100]

Hej, Bronek, to mi nie wygląda na bajeczkę, bardziej na sen o 'siwym czloweku'.
A sny Bronek ponoć spełniają się odwrotnie, więc jak tylko zamienisz zwrotki z
ostatniej na pierwszą , a ta pierwszą dasz na ostatek - to jak widzisz
świat ? ;)
A czy wiecie , że ponoć życie to sen ? Coś było, czegoś nie ma, a nam się
wydaje , że to był sen, że tak naprawdę to tego nie było , ze mi się śniło.
Hehe, a może wszystko to Matrix ?

[broneknotgeld]

Niy , śnik to niy był, tym bardzi, że Bytom dobrze znom.
Choć było to jakeś 23 lata tymu, to łod tego czasu na Plac Sobiekiego (wtedy
Thalmanna) ło połnocy niy zoglondom.

[broneknotgeld]

"Trupi kamiyń"

We kamiynica jest wmurowany
Chnetko lot dwiesta już tukej znany
"Morderczym" zowiom go abo "trupim"
W dzisiejszych czasach czy ktoś to "kupi"?

[broneknotgeld]

"1808 - Matius Spiera tu jest zabieti 30 czerwca roku"

Rod kmiecy z Rozbarku stracioł Mateusza
Toż zamordowali - tako szkryfnońć musza
Familijo kamiyń przi drodze ty stowio
Napis koże wykuć co pamiyńć łodnowio.

[rita100]

A napis był o treści :"Na północy i na południu. Na wschodzie i na zachodzie.
Mój dom moje gniazdo. Wszystko co najlepsze."
Taki miał budowniczy i właściciel willi Walter Sperl w Olsztynie. Jakie
podobne nazwiska :)

[broneknotgeld]

Treściom napisu "tytuł" ty fraszki
Przeca to wcale niy som igraszki.

[szwager_z_laband]

Bronek mom prosba - jak se domyslosz niy wszyske te geszichty znomy kere sam
spominosz, i bezto niykedy te fraszki, chociosz piykne, niy styknom nom - mie
osobiscie by uradowauo kebys w miara mozliwosci od czasu do czasu aby podowou
jakes linki przi nich - idzie mi o linki na teksty, tresci w kerych cos o tym
idzie wiyncyj znonsc.

Danke!

:)

[broneknotgeld]

Szwager, linkow Ci niy podom, bo internet niy zowdy jest źrodłym mojich
rymowanek. Jo jednak bardzi szperom we cajtongach i ksionżkach. Z drugi strony,
przi podaniach i legyndach czasym dokłodom tyż cosik łod siebie. Widzisz, jo
niy tyla czytom ksionżki, co sznupia po nich z myślom ło czymś ciekawym do
fraszki. No dyć cobyś niy pomyśloł, że cie jakosik zbywom, prawie w tym
przipodku moga polecić Ci ksionżka "Był sobie Bytom" - autor Maciej Droń.

[szwager_z_laband]

Dziynkuja, jo ale miou ino na mysli te niykere myjglichkajty jak prawie cos
bydziesz miec pod rynkom. Jo wia jak to je - niykedy tysz o czyms godom, ktosik
prawie sie mie pyto - a skond to mosz, no i niy za kozdym razym se to prawie
poradza spomniec.

:)

[broneknotgeld]

No i piyknie - toż lecymy z tym dali.

[broneknotgeld]

Przi drodze do Piekor

Przi drodze do Piekor w polu kamiyń stoji
Przyńść se wele niego kozdy nocom boji
Zło moc jest zoklynto we polskim napisie?
Zjawa tam widujom co po nocach śni sie

Ano - na kamiyniu siedzioł "czowiek siwy"
Take to Bytomia piyrwyj były dziwy.

[broneknotgeld]

Piekarsko

Bytom rosnoł - toż w końcu Piekarsko ulica
Łozdobiyła niy no jedna kamiynica
Dyć "trupim kamiyniym" dom tu tyż znaczony
Czy zobytkym takim łon uszczyńśliwiony?

[broneknotgeld]

Mało poprowka - wyboczcie.

Piekarsko

Bytom rosnoł - toż w końcu Piekarsko ulica
Łozdobiyła niy yno jedna kamiynica
Dyć "trupim kamiyniym" dom tu tyż znaczony
Czy zobytkym takim łon uszczyńśliwiony?

[broneknotgeld]

"Piekarsko" zjawa

Deptej Piekarskom wele kamiyna
Jak zygor połnoc wybijo
Zdo sie co latym mrozi fest ziymia
I zjawa siwo cie mijo

Kto jyj zoglondnie prosto we łoczy
Niychej na łoślep niy goni
Drapko być może we jeji mocy
Znak krziża yno łobroni.

[rita100]

Tam w tym Bytomiu to ze święconą wodą trzeba chodzić ;)

[broneknotgeld]

Znodli!

Jest! -Tako kamiyń prowdziwy znodli!
Toż we muzeum na niego wpodli
Przeleżoł dugo we zapomniyniu
Co Pfutzenreiter mioł na sumiyniu
Tako łodkupioł - berga zaś momy
I historyjo zjawy - niy kromy!
Już sie niy kryje - po placu łazi
Czy ło połnocy kogoś to razi?!

[broneknotgeld]

Toż se niy dziwcie - dyć pamiyntejcie
"Siwy czowieczek" - znak krziża dejcie!

[rita100]

Jęczą kamienie jęczą
i Bronka męczą ;)))
Siła w nich zaklęta

[broneknotgeld]

Na zmynczono dusza
Dwie sety pić musza.

[broneknotgeld]

Do dzisioj

Ponoć do dzisioj wele kościoła
Idzie z połnocom psa sie zawołać
Czorny jest maści - ślypia czerwone
Warknie na ciebie to zdo sie - koniec.

[broneknotgeld]

Kość

Loto pies czorny wele kościoła
Gnat jakiś w zymbiskach czimie
Niy chciyj go w nocy tako zawołać
Zło siyła możno w niym drzymie.

[broneknotgeld]

Dzwoniom dzwony

W mariackim kościele dzwoniom dzwony w nocy
Godajom co łone we psa tako mocy
Dzwoniom jak ktoś zocny zaklupie do Piotra
Cicho som jak kosa natrafi na łotra.

[broneknotgeld]

Mariacke dzwony

Mariacke dzwony niy bydom cicho
Pies na nich dzwoni - zdo sie to licho.

[broneknotgeld]

No, juzaś administracyjo łazi za mnom po forach i wycino zdublowane fraszki.
Pokazujom mi tako co mom sie czimać swoji klotki.
Hehe - tukej niy ruszyli, dyć już na forum fraszkowym i bytomskim poleciało.
Możno tako chcieli mi pokozać co stond sie mom stracić.
Znom te metody niy łod dzisioj.

[sloneczko1]

broneknotgeld napisał:

> No, juzaś administracyjo łazi za mnom po forach i wycino zdublowane fraszki.
u nos chyba niy mogom tego zrobić,abo?

[ballest]

Jak nie , wycieli moj watek, chco nie byl zdublowany i napisali, ze mom na
innym forum uo tym pisac, bo juz taki watek istnieje.

[broneknotgeld]

Słoneczko, czamu "niy mogom"?
Co znaczy "u nos"?

[broneknotgeld]

Z bytomski fary

Z bytomski fary w podziymie wiydom
Za mury - na Małgorzatka
Szczyńściym to abo jakomsik buydom?
Możno trza jednak je zatkać.

[broneknotgeld]

Na Srocze Wzgorze

Na Srocze Wzgorze tunelym tako
Ze fary tyż zońść se idzie
Toż świynty Jacek niy bydzie płakoł
Z radości wiela nom przidzie.

[rita100]

a jaki stąd morał jest Bronek ?

[szwager_z_laband]

"Jak s‘wiynty Jacek przijechou na kolacjo do dom, do ojcow, do Kamiynia, tosz
potym szou tysz na przechadzka, a tam bardzo ludzie sie uskorzali na sroki, ize
im niszczouy zboza. I tosz potym tyn s‘wiynty Jacek rozkozou im, ize majom is‘c‘
z tego miejsca na sto lot. Tosz tysz potym sto lot tam niy bouo sroki. A to
dopiyro teroski ich tam zas‘ widac‘. A potym prowda, bou na rozbarku tyn
s‘wiynty Jacek, a tam zykou rozaniec. I rozerwou mu sie tyn rozaniec. A tosz
jednak wszyskego wszyskego niy pozbiyrou. I od tego czasu rosuy w tym piosku te
paciorki. I to ludzie se powykopywali i jak ich mieli, co ich bouo dos‘c‘, to
rozan‘ce se robiyli z tego a to bouy rozance s‘wiyntego jacka, a te kamiynie
bouy z dziureckoma, co pszeszuy sznureczki bez nie"

Ta musiouch szkryfnonc tak a niy inaczyj, bo choc mom tabela ze znakoma, to take
jake uzywou Reinhold Olesch we tym orginalnym tekscie zech ajnfach niyznod. To
je bezto ino podobne tak jak godali sto lot nazod na Anabergu.

[rita100]

Czyli to legenda bytomska

[szwager_z_laband]

Szczynsc Boze!

Niydowno’ch posuou mojego synka do bierzmowanio i wzion se on przi tym miano
Hyazinth/Jacek. Znocie naszego swiyntego Jacka przeca wszyske, ale niy wszyske
znocie ta legynda(y), keroch znod niydowno we blank starym(März 1958)
numerze „Gleiwitzer und Beuthener Heimatblatt”. No tosz kery zno niymiecko
szpracha niych tuplikuje zaro inkszym. A idzie tam o stary kosciou we Beuthen-
Roßberg/Bytom-Rozbark.

Die Sage erzählt, daß sich dem Heiligen einst beim Gebet die Schnur seines
Rosenkranzes gelöst hat und die Perlen desselben in das Geröll gefallen sind
und nich mehr vollständig zusammengelesen werden konnten. Da soll der Missionar
die Worte gesprochen haben: „Wachset hier, bis einst die Quelle versieget“.
Kurze Zeit darauf verließ St. Hyazinth unsere Gegend, reiste nach Krakau zurück
und unternahm von dort eine mehrjährige Missionsreise bis nach dem Inneren
Asiens, von der er erst im Jahre 1257 zurückkehrte und bald darauf am 15 August
desselben Jahres gestorben ist.

Die versteinerten Perlen, die früher zahlreich um das alte Kirchlein herum
gefunden worden sind, (Encriniten, Versteinerung von Teilen der Seeligen) führt
der Volksmund auf den hl. Hyazinth zurück, und sie wurden allgemein nur St.
Hyazinth-Perlen genannt.

Die St. Hyazinth-Perlen wurden von den Kindern gern gesucht und auf Schnüre
gereiht. Im Beuthener Museum ist ein Rosenkranz aus St. Hyazinth-Perlen zu
sehen. Es mag hier auch erwähnt werden, dass bei dem Jubiläums-Ablaß im Jahre
1900 dem damals regierenden Papst Leo XIII. von dem Stellenbesitzer Peter Spyra
aus Roßberg, Kaminerstraße 1, ein in Gold gefasster Rosenkranz aus den St.
Hyazinth-Perlen überreicht worden ist. Die kostbare Rosenkranz ist von dem
Uhrmacher Hahulski gefertigt worden.“

„Eine ander Sage berichtet, dass der Heilige einmal bei einer Predigt von den
Elstern oder Schalastern gestört worden ist. Voll Unwillen verbannte er sie aus
der Gegend von Beuthen, und diese Vögel meiden fortan den Ort bis zum heutigen
Tag.“

„Die dritte erbauliche. Legendenhafte Sage, dass der hl. Hyazinth bei dem
Priestermorde in Beuthen OS. mit den Roßberger Bürgern zum Schutze der armen
Priester eingegriffen hätte, lässt sich geschichtlich nicht aufrecht erhalten,
weil diese Greueltat im Jahre 1363 geschehen ist, während St. Hyazinth bereits
1257 gestorben ist.

Deshalb können auch die Prophezeiungen, die ihm über den Niedergang der Stadt
und des Bergbaues in den Mund gelegt werden, ebenfalls nur als fromme Sage
gelten.“

No tosz pozykejcie dzisiej fajnie do naszego slonskego swiyntego.
Amyn!

Szwager

[broneknotgeld]

Znodli tunele

Znodli tunele kedyś pod farom
Tako z procesjom tam idom
Dyć przistanyli jakby przed marom
Drapko na powrot zaś idom

Co to za siyła co przyńść niy zwoli?
Procesło ze ksiyndzym wroco
Tego niy idzie przeca łosmolić
Jako dać rada tym mocom?

[rita100]

Jako dać rada tym mocom?

I jak dali radę ?

[broneknotgeld]

Rita, do dzisioj im niy dali rady.

[broneknotgeld]

We downych czasach

We downych czasach na Sroczy Gorze
Nocom chrapanie słyszeli
Czy ktoś tam przispoł we jakiś dziurze?
-Stracha czasami z tym mieli

Dyć rozbarczanie przeca wiedzieli
Co w srodku drzymiom te woje
Na zew Jadwigi Ślonski tu mieli
Ze wiarom mocnom iść w boje.

[rita100]

>Na Sroczy Gorze kto jejich słyszoł?

jo !
jak sobie srokają
i spać nie dają ;)

[rita100]

ptoki spsiywajó jek by mnieli zapłacóne

[ballest]

Ja ranne ptoszki spiywajom Tylko sroki spiom!

[rita100]

sroki srokami, też mają swoje legendy.
Ballest , gdzies czytałam fajna legendę o zamku Ballestrów i o jeziorze
tamtejszym, a miejsce jak ulał, by się tu znalazła.

[szwager_z_laband]

no to czekom niyciyrpliwy :))

[rita100]

Ta legenda znajdowała się na któryms z linków o pałacu Ballestrów.
Ballest powinien gibko znaleź :)

[broneknotgeld]

Toż możno sie jom przerobi na rymowanki.
Swojom drogom jakesik legyndy ło rudzkim zamku Ballestrymow tyż pewnikym som,
yno trza za tym posznupać.

[szwager_z_laband]

W miyndzyczasie jak wszyske juz to o Puawniowicach poczytali jo wysznupou cos
co i sam sie nadowo:))

mitglied.lycos.de/uppersilesia/COMICS/comics.html

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=36567415
Tu jest ta legenda Puawniowicach

hehe, po niemiecku, to teraz czekamy na tłumaczenie na sląski :)

[szwager_z_laband]

miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html

[rita100]

Są kamienie małe, których jest najwięcej, oraz duże zwane głazami. Jednym z
największych jest głaz narzutowy w Kamieniu Śląskim, chroniony jako pomnik
przyrody. Kiedyś znajdował się w lesie przy starej drodze z Kamienia Śląskiego
do Tarnowa Opolskiego. W 1980 roku został przeniesiony, gdyż zachodziła obawa,
że ulegnie zniszczeniu w związku z powiększeniem kamieniołomu wapienia. Odtąd
zdobi plac przed kościołem.

Miejscowa ludność nazwała go kamieniem diabelskim, gdyż według legendy został
zgubiony przez diabła, który w pośpiechu uciekał do piekła. Niektórzy okoliczni
mieszkańcy twierdzą nawet, że na kamieniu tym widać wyraźne ślady diabelskich
pazurów.

miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html

[rita100]

Kilka interesujących głazów narzutowych znajduje się w okolicach Winnej Góry
koło Pokoju. Zostały one znalezione w okolicznych lasach i przetransportowane
do parku w Pokoju, który w XVIII wieku należał do największych na Śląsku. Na
jednym z nich, położonym przy wejściu do parku, w 1927 roku umieszczono już
nieistniejącą tablicę pamiątkową z popiersiem księżnej Matyldy, która była żoną
księcia Eugeniusza Henryka Erdmanna, właściciela zamku w Pokoju. Ponadto w
pobliżu stawu Matyldy ułożono trzy głazy, stojące tam do dnia dzisiejszego, o
nazwach "Wiara", "Nadzieja" i "Miłość". Na pierwszym wykuto sentencję: "Wiara
przenosi góry", na drugim "Nadzieja jest przy żywych", na trzecim
natomiast "Miłość wszystko zwycięża".

Piękny głaz i piękne napisy
miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html

[szwager_z_laband]

i tam niydaleko je jedyn lew ze glywickyj huty :))

ps

[szwager_z_laband]

www.hennek-homepage.de/schlesien/maerchenschloesser-im-oppelner-land.htm

[rita100]

www.kamien.biz/zamek/mapa.html
Jest nawet trasa ładnie opisana.
Bardzo fajne są te legendy - jeszcze nie skończyłam z tematem , bo magia
obrazków mnie wciągła i powrócę tu :)

[rita100]

Myśliwskie sukcesy

W miejscowości Kosice, w gminie Zębowice, w środku dużego kompleksu leśnego
znajduje się niewielkie skupisko kamieni podobne do mogiły. Przypomina jednak o
pewnym interesującym wydarzeniu. Zimą 1927 roku leśniczy Hagen w okolicznych
lasach zaobserwował ślady olbrzymiego samotnego wilka, który napadał na
zwierzęta domowe. Szkodnika udało mu się zastrzelić dopiero 15 maja. Na
pamiątkę tego zdarzenia w miejscu upolowania wilka mieszkający w Radawiu
właściciel tych ziem postawił niewielki posąg z brązu przedstawiający wilka,
który został jednak zniszczony w czasie II wojny światowej. Po wojnie w miejscu
tym ułożono kamienie oraz umocowano tabliczkę z wizerunkiem wilka, na której
opisano całe zdarzenie. Niestety, dziś już o całej tej historii nie dowiemy się
z owej tablicy, gdyż w latach 80. została skradziona. Również przedwojenna
nazwa Kosic - Wolfshagen, nawiązuje do tego interesującego wydarzenia.
miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html

[rita100]

Pamiątki tragedii

Są również głazy, które upamiętniają ludzką tragedię. Jednym z nich jest kamień
położony w lesie koło Otmic, niedaleko Kamienia Śląskiego, na którym wykuto
napis: Antoni Skworz, hrabiowski podleśniczy, wykonując sumiennie swoje
obowiązki, zginął z rąk mordercy 23.03.1920 roku. Obecnie się tego już nie
dowiemy z samego kamienia, gdyż inskrypcja w języku niemieckim została
pieczołowicie skuta. Pozostawiono tylko imię i nazwisko ofiary. Kamień ten
został ustawiony na polecenie hrabiego von Strachwitza z Kamienia Śląskiego, u
którego Antoni Skworz służył.

Podleśniczy pochodził z pobliskiego Kamionka i pracował w otmickiej
leśniczówce, a owego feralnego dnia znaleziono go zastrzelonego w lesie.
Ciekawostką jest również to, że aż do 1961 roku nie wykryto sprawcy tego
zabójstwa. We wspomnianym roku zdarzył się jednak nieszczęśliwy wypadek na
piecu wapienniczym, po którym zmarł śmiertelnie ranny jeden z robotników. Przed
śmiercią przyznał się, że to on był kłusownikiem, który zastrzelił
podleśniczego Skworza.
miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html?as=2

[rita100]

"Gdy w trakcie wakacyjnych wędrówek natkniemy się na jakiś głaz, warto
poświecić mu chociaż chwilę. Być może ujawni nam swą tajemnicę. "

Bardzo ciekawa ta strona Laband :)
Może o tych kamieniach Bronek zafraszkuje ? :)

miasta.gazeta.pl/opole/1,35107,966296.html?as=1

[szwager_z_laband]

najciekawsze je to ze wiynkszosc z tych kamiyni zawsze sie kojazy ze dziobuami -
ciekawe czamu(?)

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=37188870&a=37188870
Laband , ciekawe pytanie - trzeba się zastanowić - ale zazwyczaj głazy bywają
diabelskie, a kamienie magiczne, ciekawy temat - może kiedy wyjaśnimy tą
sprawę :)

[szwager_z_laband]

kuknijcie mozno pod tom adresom na "Legyndy o Grojcu"

www.wozniki.net/

Rachowice

[podziwok]

rachowice.go.pl/
Polecom couko ta zajta! A przinojmni historyja i wspomnienio "Tabulka i sztift".

[rita100]

podziwok napisał:

> rachowice.go.pl/
> Polecom couko ta zajta! A przinojmni historyja i wspomnienio "Tabulka i
sztift"
> .

Podziwok, to nie legenda, to istna prawda. To jest bardziej cenne niz nie jedna
ksiązka.

[podziwok]

rita100 napisała:

> podziwok napisał:
>
> > rachowice.go.pl/
> > Polecom couko ta zajta! A przinojmni historyja i wspomnienio "Tabulka i
> sztift".
>
> Podziwok, to nie legenda, to istna prawda. To jest bardziej cenne niz nie jedna
> ksiązka.

Ale jo niy wiedziou kaj to wciść, a zdauo mi sie iż boua tam kajś jedna legynda
(abo żech jom kaj indzi czytou?)

[szwager_z_laband]

opowiydz krotko o czym to bouo mozno

[rita100]

już kuknełam
hoho, ale wspaniała czytelnia
Jestem pod wrażeniam warzenia soli na Śląsku.
Przypomina mi sie pewna anegdota , jak Warmiacy posadzili sól by im urosła i
rosła ! A jak ją pilnowali, by nikt jej nie zadeptał ;)))
Świetne macie te legendy

[szwager_z_laband]

Rita jak jo bou blank mauy bajtel to bouech z mamom we ogrodku, ona robioua
grzontki i sioua nasiona a jo jyj "pomogou":))

Wzionech pudeuko takich pereuek/murzinek(to bouy take bonbony/cukerki kulki co
wyglondauy jak nasiona groszku pachnoncego) i do dziorkow kere mama porobioua
na nasiona dowouech po pora tych kulek/bonbonow. Chciouech coby mi na lato
wiyncyj bonbonow urosuo, i mysla ze to wprowdzie niy je legynda, ale u nos we
familii juz mo taki status:))

ps

a te teksty som faktycznie ciekawe!

"Urodziłam się w styczniu 1925roku.

Dwa i pół roku swojego życia spędziłam na przymusowych robotach w ZSRR w
mieście Kandałaksza niedaleko Murmańska.

To miasto portowe nad Zatoką Kandałaksza w Karelii w północno-zachodnim ZSRR.

Zaczęło się w to w 1945r, kiedy to Rachowice były okupowane przez wojska
sowieckie.

Miałam 20 lat. Do Dworu w Rachowicach przyjechała lekarka i oficerowie, żeby
dokonać selekcji i przebadać ludność nadającą się do pracy.

Jednych odsyłali do pracy na polu, innych jeszcze gdzie indziej, a ja miałam
pecha i zakwalifikowali mnie do robót w ZSRR. Oprócz mnie wywieziono jeszcze
kilka osób: pani Sander, Emmę Istel, Heidlę Morcinkowską, Erikę Bubencer,
Urszulę Kampe, i panią Dyszkową.

Jedna kobieta miała szczęście, gdyż zasłabła i odesłano ją do domu.

Wszystkie kobiety zmuszone do wyjazdu prowadzono piechotą do Raciborza, a
stamtąd do Gliwic. Z Gliwic jechałyśmy tramwajem do Bytomia. W Bytomiu
zamknięto nas w więzieniu na czternaście dni, a potem wywieziono nas w głąb
ZSRR.

Podróż trwała czternaście dni. Ludzie tłoczyli się w wagonach towarowych jak
zwierzęta.

Przez całą podróż dostawaliśmy do jedzenia w kubeczkach trochę grochówki,
przeważnie przypalonej, do picia herbatę.

Woda była w wiadrach, w których zwykle poiło się konie.

W jednym wagonie mieściło się około czterdziestu osób. Dziesięć spało na dole,
dziesięć na górze, reszta po bokach.

W środku mieścił się żelazny piecyk, a na widoku śmierdząca kloaka.

W całym transporcie było ponad dwa tysiące osób, z tego ponad sześcset kobiet.
Po drodze widziałyśmy bardzo dużo różnych obozów.

Były to bardzo traumatyczne przeżycia.

Kiedy pociąg stał na granicy z ZSRR jeden z żołnierzy podszedł do nas i pytał
czy jest ktoś z Zabrza- chciał podać list do matki, gdyż on właśnie szedł do
obozu. Okazało się, że był kuzynem jednej z koleżanek. Bardzo się ucieszyli
(dziewczyna zdążyła dręczyć list na tydzień przed śmiercią jego matki).

To były wielkie tragedie tamtych czasów.

Z domu wyjechałyśmy w spódniczkach, bluzkach i lekkich butach,gdyż powiedziano
nam, że jedziemy do szpitala opiekować się chorymi. Dlatego każda z nas wzięła
sobie koc, ale oprócz tego nic do przebrania nie miałyśmy. Gdy dojechałyśmy na
miejsce było po pas śniegu. Dano nam ciepłe kufaje i buty. Rękawiczek nie
dostałyśmy. Trzęsłyśmy się z zimna.

Najpierw skierowano nas do łaźni, gdzie wiele osłabionych kobiet zemdlało.
Zabrano nam też wszystko co miałyśmy cenniejszego ( zwłaszcza ozdoby religijne).

Niszczono łańcuszki z krzyżykami i medaliki.

Ja miałam różaniec, który spuściłam do butów (musiałam po nim deptać, żeby go
nie znaleziono).

..."

[rita100]

Prawda, że ta strona Podziwoka powinna sie znaleź w specjalnym wątku
wspomnieniowym. I ja dotarłam do wspomnień, bardzo ciekawe to są sprawy.
Wcześniej nie zwracano na nie uwagi. Powiniście taki wątek zalożyć i z tą
stronę zamieścić. Napewno znajdzie się więcej wspomnień , bo czasmi czytam
takie porozrzucane po forach sląskich.
A i swoje ciekawostki bym zamieściła.

Laband, jak sia jest bajtlem , szurkiem to nie jedno sia wymyślało, ale to co
zrobili chlopi warmińcy to szaleństwo. To będzie pierwsi , którzy poznacie
tajemnicę siania soli :)

Acha, a jak już posadziłeś bómbóna to podlewałeś ?
Czy później znalazłeś ten dołek w którym zakopałes bómbóna ?
A poza tym mrówki napewno Ci go zjadły ;)

[rita100]

Gawęda Cyfusa o soli
Kiedyś sól nie była taka tania. I przyszedł rok, że we wsi zaczęło jej
brakować, ale w Olsztynie kupić jej nie było łatwo. Zeszli się wtedy wszyscy
chłopi z całej wsi do nas i uradziliśmy , że bedziemy mieć swoją sól.

A więc wszystkim zebranym chlopom propozycja własnej soli sie podobała i
ustalili że ją będą siać. Każdy z chłopów przyniesie z domowych zapasów tyle
soli, ile tylko będzie módł, a on (Joachim) udostępni do tego projektu dziesięć
arów bardzo urodzajnej ziemi, która akurat na następne lato miała leżeć ugorem
i jeden sezon odpoczywać. Owe dziesięć arów było zaraz za chatą i cały czas na
oku wszystkich.
Przyniesiono więc sól, a nazbierało się tego wielka ilość. Joachim dokładnie
ziemię zaorał i wybronował, a potem na oczach wszystkich chłopów zasiał sól z
płachty tak jak się sieje zboże. Po dwóch tygodniach zaczeło się robić zielono.
Chłopi często przychodzili i przyglądali się zadowoleni, że ich sól tak ładnie
wschodzi.
Żaden jednak nie odważył się wejść na poletko, żeby broń Boże nie podeptać tak
przecież cennej soli. Z każdym dniem rośliny były coraz dorodniejsze i chłopi w
obawie, żeby ktoś nie wtajemniczony, nawet niechcący nie zniszczył ich
plantacji, postanowili dniem i nocą trzymać wartę przy poletku. Któregoś ranka
jeden z warujących, bardzo zdenerwowany, przybiegł do Joachima po radę, bo
stało sie nieszczęście. Przyfrunął bocian i chyba już z pół godziny chodzi po
ich polu i depcze uprawę. To wstrętne ptaszysko nie da się wypłoszyć żadnym
krzykiem, a kamieniem dorzucić jest za daleko. Stary Joachim kazał więc temu
zmartwionemu szybko zwołać wszystkich, żeby wspólnie omówić, jak można temu
nieszczęściu zaradzić. Długo słuchano róznych propozycji i nie znaleziono
innego wyjścia, jak tylko jedno, że on osobiście musi przegnać tego wrednego
bociana i to szybko, dopóki ten doszczętnie nie zdepcze uprawy.
W końcu podjęto decyzję, że trzeba zdjąć wrota ze stodoły. Joachim ma na nich
usiąść z długą rózgą w ręku, a sześciu chłopów (ojej, ale śię śmieję, ze pisac
nie mogę) zaniesie go na tych wrotach w pobliże bociana, żeby on sam nie
podeptał swojej uprawy.
Zrobiło się cicho jak w kościele. Dopiero wtedy ludzie zorientowali się, że
Joachimowi znowu udalo się ich ogłupić.

Ojciec Cyfusa miał dużą siłę perfazji, tak potrafił przekonująco mówić, że
ludzie cząsto nie potafili odróznić faktów od idiotycznych zmyśleń.
...a życie toczy sie dalej
Edward Cyfus

[szwager_z_laband]

to je naprowdy piykno opowiastka:)

a kej juz my kole soli som to:

Czamu je w morzu suono woda


Tak godali kole Glywic.


Kedys zaro kajsik kole Glywic bouo dwoch braciszkow. Jedyn bou fest bogaty a
drugi fest biydny. Tyn biydny roz niymiou juz blank co do jedzynio i tyn bogaty
dou mu konsek szpyrki. Tyn biydny wzion to i poszou se furt. Jak se tak szou to
we cescie uwidziou naroz szpara a we tyj szparze ogyn jak pieron. Kuknou bez ta
szpara i uwidziou piekuo ze dziobuami. Zaczon uciykac, bo sie wystraszou
richtik do porzondku, ale te dziobuy juz go uwidzieli i go obstompiyli coukom
kupom. Pedzieli mu ze mo im cos dac bo go inaczyj niy puszczom. No tosz co on
im miou dac jak ino miou konsek szpyrki. Dou im ta szpyrka i tela, ale pedziou
im tysz tak. Jo wom dom ta szpyrka, ale wy mi dejcie tyn muynek co tam mocie
stoc kole dzwiyrzow. Dziobuy pedzieli ja, mosz, bele nom dosz ta szpyrka i pacz
sie juz stracic biydoku, wiela z ciebie sam niymomy. Biydok poszou i wzion tyn
muynek mit. Tak se szou, i ze gupoty pokrynciou muynkym, a naroz z tego muynka
zaczuy sie suc piyniondze. Co se tyn biydokino pomyslou i pomlou tym muynkym,
to zaro to z tego muynka wylatywauo. Tak sie tyn biydok uradowou ize zaro
poszou nazod dodom. Ale tyn bogaty braciszek zaro mu uaps tyn muynek i kozou mu
isc robic na pole. Biydok poszou a tyn bogaty se mysli, tera mom prawie guod,
namiela cosik do jedzynia. I juz miou couki obiod. Ale zamauo mu bouo soli. No
to uaps za muynek i miele. Miele i miele, bo se pomyslou, co sie zdo wiyncyj
coby to sprzedac i miec pouno piyniyndzy. Jak sie muynek rozkrynciou to mu
couko izba zasuo. Widziu tyn bogaty co tera juz moze miec co ino by chciou i
uciyk ze tym muynkym do Ameryki. Jak puynou na statku to mu juzas soli
zabrakuo. Zaczon mloc i se pomyslou, co pomiele wiyncyj i sprzedo we Ameryce.
Muynek zaczon mloc i mloc imloc ..... Tela tego namlou ze couki statek sie
utopiou ze wszyskimi ludziami. A tyn muynek podobno durch jeszcze miele i woda
we morzu bezto je tako suono. No tosz uwarzejcie na muynki i za wiela juzas
tysz niy mielcie.


Pyrsk!

[ballest]

Tyn muynek miele bramy do italiokow :(

[szwager_z_laband]

:))

[szwager_z_laband]

chyba mrowki wszyske bombony mi faktycznie zjaduy bo zodyn niy wykieukowou:))

ps

gratulacje za "slepego" sledzia!

:))

[rita100]

O soli to wiele jest legend
Ale taka jeszcze jest , u Was znalazłam
O warzeniu soli w Psarach
Na ziemiach sląskich wydobywano rózne mineraly, brakowało tylko soli, którą
sprowadzano z daleka , aż z Wieliczki. Przez Bytom , Opole , Glywice, aż na
zachód ciagnął się szlak solny. Wysokie ceny tej soli powodowały, że i na
Śląsku zaczęto ją szukać. W Psarach kolo Piasku była łaka zwana Solarnią. Jak
zanotował Józef Lompa starzy ludzie powiadali, że było tam zródło słonej wody,
która wydobywano, a następnie warzono i sól z niej otrzymywano.

Ciekawe czy to prawda ?
Może Utopek cos o tym wie ?

[ballest]

Rita, mosz recht soli u nos nie bouo, ale do Wieliczki i d Bochnii Slonzoki
daleko nie mialy, tak ze czynsto tam furmanki posylauali!
Podobno tysz fajne dziouchy tam miyszkauy, tak ze se Slonzoki tam nawet
pozyniouy i nawet im nazwisko na Slonzok i odmiany tego nazwiska zmieniono!

[rita100]

Konie , które ciągły te furmanki z solą były strasznie zmęczone i zatrzymywały
się na Śląsku po drodze w gospodarstwach, by odpoczać, bo sol jest tak cięzka
jak węgiel ;) Tam w gospodarstwach gospodarze chytrze podmieniali wozy soli na
wozy węgla i tak powstał handel wymienny lub inaczej mozna to okreslić jako
spekulacja lub inaczej .....ej , nie powiem ;))))

[szwager_z_laband]

Rita ty mosz dusza do szkryflania - Tys powinna naprowdy pomyslec eli co niy
wydac:)

[rita100]

szwager_z_laband napisał:

> Rita ty mosz dusza do szkryflania - Tys powinna naprowdy pomyslec eli co niy
> wydac:)

Laband, powiedz słowo , a ja napisze laborat fantazji ;))))

[szwager_z_laband]

mie sie podobo jak se dowosz ze roztomaitymi ludzmi rady, jak z niymi
nawionzujesz kontakt i zowdy wynondziesz spolno godka - to je piykne i tego ci
zazdroszcza:)

[rita100]

Dziękuję Laband za miłe słowa, a i Tobie niczego nie brakuje.
Czasami sobie podśpiewuje, a to pomaga na rózne inne dolegliwości, który kazdy
czlowiek kryje w sobie.

[podziwok]

rita100 napisała:

>Gawęda Cyfusa o soli

Rita, u nos cyfus to jest take norzyndzie do wycionganio gwoździ. Tako dźwignia,
co wyglondo jak kryka, yno tyn zakrziwiony koniec mo uozwidlony. U wos tyż tak
sie nazywo te norzyndzie?
Kedyś we wojsku jechouech cugym z Tczewa do Morąga. Jechou tyż zy mnom jedyn
stary Warmiok. Coś mi uosprawiou, ale naroz mu godki brakuo bo niy wiedziou, jak
sie jedna rzecz godo po polsku. Kozouech mu pedzieć po swojymu i pedziou "zalc
zojra". Zaro żech sie poczoou jak u siebie w doma. ;)

[szwager_z_laband]

mysla ze jak powiysz ize to wyglondo konsek podobnie do uoma to rita pryndzyj
sie kapnie o co sie rozuazi. Abo Rita?

[rita100]

Podziwok, jechałeś do wojka do Mrągowa ? Ile lat temu ? Nie wiem co to znaczy
cyfus - czy nie obcążki lub kleszcze ?
"zalc zojra" co to może być ? Kompletnie nie wiem, a chciałabym też się poczuć
jak u siebie w domu jak sam to napisałes ;))))hehe ;)
To będzie znaczyło co Warmiak powiedział - jakies przekleństawo ? ;))) Nie ,
nie wiem , szukałam w słowiniczku ale sia nie doszukałam. Warmiacy mają bardzo
dużo z niemieckiego, Sam widzę , że to co się nauczyłam u Was to przydatne
jest mi w gwarze warmińskiej. Duże podobieństwo. Trzeba sie tylko przyzwyczaić.
A tak przy okazji to zdradzę tajemnicę tekstu pewnej patriotycznej piosenki
niemieckiej "Parademarsz".
Jak wiecie, bo nie ma co ukrywać, byli tacy co przeżywali te chwile śpiewu, ale
i tacy co pod nosem inny tekst śpiewali. Było to tuż przed II wojną światową .
Miejsce - Prusy Wschodnie i wszyscy musieli spiewać " Bei meine Frau Elisabeth,
da liegt ein fremde Mann in Bett. Die liegen beide Arsch am Arsch und furtzen
den Parademarsch" a pod nosem śpiewali inny tekst (U mojej żony Elżbiety, leży
w łóżku obcy facet. Oni leżą oboje dupa przy dupie i puszczają bąki na melodię
Parademarsz).
Potem z mównicy płyneły kwieciste przemówienia naszpikowane goebbelsowską
propagandą itd

Rózne są wspomnienia i takie też.

Ale wspomnienia o okrucieństwie zołmierzy sowieckich to są naprawde
wstrząsające - już o nich czytam, przezycia jednej rodziny wiejskiej na
Prusach...ach , jeszcze jestem pod wrażenim , że mozna być takim nieludzkim.

[podziwok]

We wojsku bouech 25 lot tymu.
"Zalc-zojra" to kwas solny (niy wiym, jak sie po niyniecku pisze, bo jak sie w
50-tych latach nikerzy zwiedzieli, co u nos doma dzieci uczy sie po niymiecku
godać, to bouo wielge larmo i straszynie. Skuli tego niy poradza po niymiecku, a
szkoda.
A tyn cyfus: to tako laska (kryka) kero z ty zagiynty strony jest spuaszczono i
rozwidlono tak ---< . Muotki ciesielske tyż nikej majom rake uozwidlynie, po
stronie przeciwny do obucha. Te norzyńdzia som do wycionganio gwoździ, nawet
tych nojwiynkszych hufnali.

[rita100]

Ten cyfus to chyba bardzo stare narzędzie, dziś pewnie już są
nowocześniejsze.Ciekawe czy nazwa została ta sama.
"Zalc-zojra" to kwas solny , tylko dlaczego użyliście w rozmowie kwas solny,
który tak Was rozbawił, a Ty poczułeś się jak u siebie w domu ? :)

Czytam właśnie o niemieckiej rodzinie Prus i jestem czytając juz w okrutnym
miejscu na zesłaniu w Rosji. Szczerze powiedziawszy to odbiera mi głos po
przeczytaniu pewnych zdarzeń, pewnych sytuacji, które fabuła filmów nagrywanych
wcześniej o wojnie nie pokazała takich drastycznych scen. Cięzko się o tym
rozmawia, cięzko się o tym pisze, więc i ja trochę zamilczę i oddalę się do
ksiązki.
Napewno póżniej się rozgadam , jak tylko minie ten stres.

Podziwok
Nigdy nie miałam do czynienia z wojskiem - jak tam było ? Czy w wojsku Slązacy
tez mieli 'przekichane' ?
Jak tylko zbiore siły to opisze wam jedno takie wspomnienie - okropne !

Cos dla otuchy:
Wszystko można znieść
wszystko można stracić
ale nie wolno zwątpić.

pozdrawiam

[rita100]

Laband, to co napisze , nie jest legendą ani bajką, to jest najprawdziwsza
prawda. Co wam mówi adres - Katowice , ul. Strzelecka , baraki ?
Dlaczego Ślązacy tak strasznie nienawidzili jeńców, a Warmiankę, kobietę, którą
z obozu w Rosji przywieźli do Katowic w transporciwe potraktowali jak Niemkę ?
Wspomnienia, wspomnienia jak duzo można sie z nich dowiedzieć.
Nie mam teraz czasu, ale wyciągne królika z rękawa, o którym może sami nie
wiecie , że taki jest.
Okrutne wspomnienia

[szwager_z_laband]

no to czekom, bo niywia co mosz na mysli ...

[szwager_z_laband]

a kuknijcie ino sam bo sie werci:))

www.filus.edu.pl/podania/doc/utopce.pdf

[broneknotgeld]

Kochłowicko legynda

W grodku nad Kochłowkom Kochlowiusz se siedzioł
Żył tukej spokojnie w bogactwa dostatku
Ło srybrze w piwnicach możno ktoś i wiedzioł
Dyć zły tref z Tatarym prziszoł na łostatku

Grodek był malutki - bestoż słabo bronioł
Dziedzice niy żyjom sługi przepyndzone
Frelka dyć łostała co Azjata gonioł
Cera Kochlowiusza - dni jyj policzone

Gryfność kero piyrwyj zdo sie szczyńściym była
Terozki utropom aże ślintać czeba
Czambuł mioł uciecha niym śmierć jom skosiyła
Czy dusza sie jeji wybrała do nieba?

Ciało na Widuchu ludzie pochowali
Przi mogile kamiyń wielki położyli
I ze strachu w nocy tam niy zapuszczali
-Rożne dziwy ło tym starzyki prawiyli.

[broneknotgeld]

Skarb Kochlowiusza

We Kochlowym grodku ze srybrym piwnice
Podobnoś Tatary już tego szukali
Dyć jednak niy znodli - pewno ło tym wiycie
Prawiom co te srybro kajsik zakopali

Wiela śmiałkow skarbu już tego szukało
Wszysko po prożnicy - do dzisioj niy znodli
Nikerym głos jakiś se słychać tu zdało
Łod frelki - szeptała by wiana niy krodli.

[broneknotgeld]

"Kopcowo" klontwa

Klontwa nad "Kopcym" durś wisi srogo
Skiż krwi dziywicy przelony
Sprobujesz złomać - zapłacisz drogo
Czyś richtig fest poszczelony?!

[rita100]

Smutna ta Kochłowicko legenda
Kamień pewnie do dziś leży, oby nie myśleli ludzie , że dabelski.

[broneknotgeld]

Ano, Rita - klontwa nad tym "Kopcym" ciyngym wisi.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=261&w=37417783
Po prowdzie to idzie jom ściepnońć, dyć sie jeszcze żodyn taki śmiałek niy
znoloz. Ło tym szkryfna jednak kej ińdzi.

[rita100]

Klontwa nad "Kopcym" durś wisi srogo
Skiż krwi dziywicy przelony
Sprobujesz złomać - zapłacisz drogo

Ten krzyż jeszcze jest ?

[ballest]

Rita, krzyzy jest duzo, jedyn mou wiynkszy drugi mynszy!

[rita100]

To chyba go nikt nie uszkodzi i nie pomyli sobie z innym. Choć ludzie lubią
dewastować teren.

Prosze o wątek z tym tematem, bo nam ucieknie w przeszlośc :)
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=30346154&a=37682391

[broneknotgeld]

Marysiny gyszynk

Kaj Widuch Tatary konie popasali
Cerze Kochlowiusza śmierć w hańbie zadali
Tam ludzie rychtujom niyszczynsny mogiła
Coby tu na wieki we spokoju była

Toż cud przi jyj grobie - kwiotuszki ze bielom
Niy było ich piyrwyj - chwała duszy ścielom?
Ludziska sie ziorkom ciekawym dziwujom
Pogańskimi zowiom - w końcu tyż skosztujom.

[broneknotgeld]

Rita we mojim mieście jest tela krziży, że som sie już w tym traca.
Jedno jest pewne - mogiły już niy ma.

[broneknotgeld]

Przeklynty posag

Łojciec ze matulom prawie poginyli
Piyrwyj jednak srybro kajsik pochowali
Możno te bogactwo cołkym djobli wziyli
By teroz Tatary mie pohańbowali

Tatko zowdy godoł co na wiano zbiyro
By cera pon wielki wziońć za ślubno chcioł
Toż czambulik cołki mie dzisioj wydziyro
Życie przeca skarbym - piniondz yno fioł

Zlituj sie Ponboczku - skroć mi moje mynki
Zabier drapci życie jak richtig mosz brać
Czyś guchy terozki na my duszy jynki?
Czy przeklynty posag Ciebie czeba dać?!

[rita100]

Życie przeca skarbym - piniondz yno fioł

I co z tym posagiem ?

[broneknotgeld]

No dyć już wiysz, że przeklynty.
Utropa w tym, że niy ma leko ta klontwa złomać.

[broneknotgeld]

Czy z Bogym?

Czy świynto Barbara była przi jyj śmierci?
By pomarła z Bogym pilnowała tako?
Gowy za to dować se dzisioj niy werci
Choć przi ty mogile niyjedyn zapłakoł.

[rita100]

Nie pytaj sie Bronek czy czy z Bogym?
Bo wiadomo, że śmierć niewinna była

[broneknotgeld]

Wiysz, rożnie idzie na to paczeć.
Przi takim niyszczyńściu mogła sie ze Ponboczkym powadzić.
Tatary nic ło tym niy pedzieli, ksiyndza ze łostatnim namaszczyniym niy było, a
nad samym grodkym richtig jakoś klontwa cionży.
Jak po somsiedzku wybudowali kościoł pod wezwaniym świynty Barbary, to ponoć
wreszcie na osiedlu niy słychować jynkow po nocach. Tako terozki patronka
śmierci ze Bogym już jest na miejscu, dyć czy piyrwyj była - kto wiy?

[rita100]

> Jak po somsiedzku wybudowali kościoł pod wezwaniym świynty Barbary, to ponoć
> wreszcie na osiedlu niy słychować jynkow po nocach. Tako terozki patronka
> śmierci ze Bogym już jest na miejscu, dyć czy piyrwyj była - kto wiy?

To już jest spokój duszy w okolicy. Napewno wcześniej musiało być, legenda z
niczego się nie wzieła. Od wieków jest znana to wcześnie ktoś musiał ten krzyż
postawić.

A tu mam bardzo ciekawy artykuł, sama jeszcze sie z nim nie zapoznałam, ale już
coś dla was jest ciekawego.

Ogromnego znaczenia tego bóstwa w panteonie naszych przodków dowodzi fakt, że
do dziś używa się przekleństwa: "Do pioruna" oraz w śląskiej gwarze
powiedzonka: "Ty pieronie". Podobnie jest u naszych bałtyjskich sąsiadów, gdzie
jeszcze do niedawna w czasie burzy wypowiadano takie oto zaklęcie: "Perkunie,
dobry boże, nie bij w Żmudzina, lecz bij w Rusa jak w rudego psa".
Polskie sanktuaria

Na terenie naszego kraju istniało co najmniej kilka podobnych do
gnieźnieńskiego ośrodków kultu. Na wierzchołku podwrocławskiej Ślęży i
sąsiednich wzniesieniach Radunii i Górze Kościuszki archeolodzy odkryli
pozostałości kamiennych wałów. Możliwe, że wznieśli je mieszkający w tym
rejonie kilka wieków przed narodzinami Chrystusa Celtowie, ale prawdopodobnie
były one wykorzystywane też przez Słowian. O wielkim znaczeniu tego ośrodka
kultu dla plemienia Ślężan wspomina niemiecki kronikarz Thietmar.

serwisy.gazeta.pl/czasopisma/1,42478,3187577.html

[szwager_z_laband]

Ooo, to jo wos przebija:))

no mozno niy do konca:))

schlesien.nwgw.de/140x5x0.xhtml

[broneknotgeld]

No ja, dyć jo tego po niymiecku niy przecztom, bestoż nojlepszy jest tyn "ciong
dalszy nastompi".

[broneknotgeld]

Bioły głog

Marysi mogiła na Widuchu stoła
Strasznie sie robiyło czasym dookoła
Dyć głog wnet wyrosnoł - biołym kwieciym blysnoł
Czy z tym jyj niwinność w łoczy wszyskim cisnoł?

Rożnie w Kochłowicach ło tym łosprowiali
Toż pewnikym jednak i głogowi pszali
Bo jak roz łobumar piorunym trefiony
Chciało sie w kamiyniu wykuć kwiotki łonym.

[broneknotgeld]

Znojdzie sie śmiałek?

Przeklynty posag jako znojść przidzie?
Dyć poszukejcie śmiałka takego
Co sie z Maryśkom połonczy w biydzie
Z duszom przeczystom jeszcze do tego

Ponoć w tych nocach jak kwitnom głogi
Sie wele Kopca freliczka błonko
Jak na nia blikniesz - czynsom sie nogi
Bo łobsypano zdo ci sie monkom

Prawiom co łona szuko karlusa
By jom utuloł w wielki żałości
Dejcie se pozor - to szkryfnońć musza
-Niy śmiy mieć istny we sercu złości

Lynk tyż niy może być w duszy jego
Wylyźć naprzeciw Marysi może
Tyn co pszoć umi ciyngym bliźniego
Znocie takego? -Toż w imie Boże
Niych dusza dziołchy retnie łod złego
A łona sama wiano mu wskoże.

[rita100]

Bardzo to fajnie jest opisane, no i czekam na ciag dalszy nastapi
Świetne to jest, wcześniej nie miałam czasu przeczytać, ale to horror.
Jutro więcej napisze :)

[szwager_z_laband]

:)

Rita jo tysz na to czekom i couko moja nadzieja we pewnyj osobie kero sznupie
niykedy po archiwach - tyn egzymplarz OW mom na wuasnosc, ale ino tyn:))

Bronek dyc tam stoi to i przetuplikowane:)

[broneknotgeld]

Wszysko?
Cosik żech niy doczytoł.
Rita chyba tyż.

[rita100]

Bronku to jest długie opowiadanie i w bardzo ciekawym stylu.
W stylu szturmu na kościół w celu pokonania duchów ;)
Sam przeczytaj

Tak wyglądał plan Mathesa. Mathes miał dosyć znaczne umiejętności strategiczne.
Mnie wysłał na czoło; miałem stanowić straż przednią. Kościelny był jednostką
główną, a sam Mathes tworzył odwód. Gdyby linie pierwszej i drugiej armii
zostały pobite i zmuszone do odwrotu, Mathes był pierwszym, który mógł dać
drapaka; mógł zrobić tylko jeden krok przez próg kościelnych drzwi, i już był
na zewnątrz.


Mnie tymczasem szło podobnie, jak niektórym generałom - zaaprobowałem plan
bitwy, ponieważ nie potrafiłem się w nim całkiem rozeznać; na miejscu –
pomyślałem – okaże się cała reszta. Kościelny był ostrożniejszy. Wyznaczył
miejsce zbiórki obok drzwi kościelnych, na wypadek, gdybyśmy musieli zwiewać.
Ale Mathes, który przez bojaźliwość swego Pana nabrał odwagi, by sobie z niego
pożartować, uważał, że o ucieczce wcale nie musi być mowy. „Główna jednostka”
wciągnęła sobie szlafmycę mocniej na uszy i mruknęła przez zęby:”Tobie dobrze
mówić, ty stoisz przy kościelnych drzwiach”. Zaproponowałem jeszcze jeden
wojenny manewr: wydałem rozkaz dzienny, by w razie, gdy ktoś z nas krzyknie,
dwaj pozostali również zaczęli od razu z całych sił krzyczeć. W przypadku
bezposredniego spotkania jednego z nas z przeciwnikiem, musiałby się on wtedy
obawiać większej ilości niewidocznych sił po naszej stronie. Z tymi
uzgodnieniami podeszliśmy na palcach do wieży. Kościelny wsunął wolno klucz do
zamka. W tym samym momencie zegar na wieży wybił kwadrans przed dwunastą.
Zgrzyt wielkich kół zębatych zegara, ruch młotka, trzy głuche uderzenia, ich
brzmienie zanikające w ciemnej nocy – obleciał mnie strach, przestrzeń wokół
jakby się zacieśniała. Ciężko oddychałem. Moi towarzysze, niemniej przejęci
tymi trzema nieszczęsnymi uderzeniami, nie odezwali się jednym słowem. W niemym
oczekiwaniu weszliśmy cicho do kościoła.

Teraz staliśmy pomiędzy kościelnymi drzwiami a drewnianą przegrodą, którą dla
zapobieżenia przeciągom zakładano zwykle w dużych kościołach, a która tutaj
wyposażona była w przesuwne drzwi. Kościelny i ja zapaliliśmy nasz lampki. Od
dowodzącego, zgodnie z sensem tego słowa, należało oczekiwać niezłomności.
Bywają jednak przykłady, że określenie to jest nietrafione. Tego właśnie
musiałem się obawiać w przypadku moich obu dowódców. Jeżeli obaj by zwiali,
byłem stracony. Musieli mi więc jeszcze raz zaręczyć, że będziemy się wiernie
trzymać razem i żaden nie wyjdzie z kościoła bez dwóch pozostałych.
Potwierdzili to przybiciem ręki. Prawa ręka kościelnego drżała. Mathes zaś,
który bez przyczytania w życiu choćby jednego zbioru przepisów służbowych miał
o zaopatrzeniu armii doskonałe pojęcie, wyciągnął flaszeczkę kminkówki, dał
każdemu do wypicia po mocnym łyku i ostrożnie pociągnął za drzwi przesuwne w
przegrodzie;


weszliśmy we dwóch do środka. Mathes pozostał z latarnią za przegrodą. Nasz
wzrok wyprzedzał nasze kroki. „Na Boga wszechmogącego” – zaszeptał kościelny do
siebie, „przy ołtarzu jest jasno”. Powoli szliśmy naprzód. W moich nogach jakby
osadził się zimny ołów, tak ciężkie się one zrobiły. Nocna cisza w Domu
Najwyższego, zimne, grobowe powietrze, czarna ciemność, pustka w wysokim i
długim sklepieniu – i teraz to zagatkowe migotanie przy ołtarzu – sto razy
chętniej chciałbym atakować jakąś baterię wojskową. Tam się przecież odpoczywa.
Tam przez sam atak dostaje się świeżego powietrza; a tu to skradanie się, to
wstrzymywanie oddechu, ta śmiertelna cisza! Nasze oczy spoglądały na lewo i
prawo na ławki dla kobiet oraz w kierunku bocznych przejść, ale nie
zauważyliśmy nic podejrzanego. Staliśmy cicho nadstawiając uszu, ale nic nie
można było usłyszeć.

(...)




Przy chrzcielnicy zgasły jednocześnie nasze świece. ”Niech Pan zapali swoją
lampkę od Mathesa i zaraz wróci” – rzekłem do kościelnego zbierając jeszcze
ostatki sił i chwyciłem się chrzcielnicy, bo pociemniało mi w oczach; zrobiło
mi się tak słabo, jak nigdy dotąd; myślałem, że muszę upaść. Moje policzki były
zziębnięte a czoło rozpalone. Dreszcze przeszły całe moje ciało, byłem w stanie
zupełnego podniecenia gorączkowego. Stałem na grobie hrabiny Jadwigi.

W tym samym momencie, kiedy kościelny znalazł się za przesuwnymi drzwiami
przegrody, a ja zostałem w kościele zupełnie sam, uderzył mi w twarz ostry
powiew powietrza; w krypcie pod moimi nogami poruszyło się coś żywego. Jak
porażony usunąłem się z miedzianej płyty. Kolana mi dygotały. Serce przestawało
bić. Światło na ołtarzu miało związek z kryptą hrabiny Jadwigi. To przeczuwałem
wyraźnie. Ale jak bliski albo daleki ? Ta zagadka miała się jeszcze rozwiązać.
Hrabina Jadwiga spoczywała od stu lat pod miedzianą płytą. To nie nie mogła być
więc ona. Tyle przytomności umysłu jeszcze posiadałem, żeby w to nie wierzyć.
Pół minuty później spojrzałem jeszcze raz w kierunku ołtarza. Stała przed nim
kobieca postać i pochylała głowę nisko nad Stołem Pańskim. Była odwrócona
plecami do mnie.


Długo wytrzeszczałem oczy patrząc w kierunku ołtarza. Z moją krótkowzrocznością
nie mogłem ale wiele osiągnąć. Ledwo co rozróżniałem wyraźne kontury kobiecej
postaci. Byłem od niej odległy o ponad osiemdziesiąt kroków. Między nami
wisiała ciemna noc. Ale jej ukłony i ruch jej rąk spostrzegałem bardzo
dokładnie. O jej odzieniu też nie mogłem nic konkretnego stwierdzić. Widziałem
tylko tyle, że nosiła coś w rodzaju grubszej niż normalnie chusty, owiniętej
wokół szyji. Teraz wybiła na wieży dwunasta. Postać szła z opuszczonymi,
złożonymi rękami powoli za ołtarz. Szła jak duch; jej stąpania nie słyszałem, a
widziałem tylko, jak się przemieszcza. Światło na ołtarzu paliło się teraz
jaśniej, a jego blask rozchodził się znacznie dalej, niż przedtem. Moją
zatrwożoną duszę ogarnęło przerażające uczucie istnienia świata duchów. Ja sam
też już nie należałem całkiem do tego świata. W końcu nadszedł kościelny z
zapaloną lampką. Lękliwa to była postać. Szaroblada, poważna twarz w pożółkłej
szlafmycy; czarna kamizelka; białe rękawy flanelowej koszuli, czarne spodnie z
czarnymi szklanymi guzikami i biała skarpeta na jednej nodze – skutek
pierwszego strachu przy budzeniu – długa linijka pod ramieniem, która na
emporach rozciąłgała się cieniem do długości gigantycznego masztu – i w końcu
te zdeprymowane i zniechęcone oczy pod mocno wygiętymi brwiami. Nie, ten
człowiek nie był do tego stworzony, żeby się na nim wesprzeć; a jednak
dziękowałem Bogu, że go zobaczyłem; był on przynajmniej żywą istotą. Szepcąc mu
do ucha opowiedziałem, co zobaczyłem i odpaliłem od niego moją świecę. „To ona”
rzekł zdrętwiały ze strachu, „to hrabina Jadwiga. Tak jest namalowana na
obrazie wiszącym hrabiowskim zamku. Ta gruba chusta wokół szyi, to była kiedyś
taka moda.” Ledwo wypowiedział te słowa, zgasły znowu obydwie nasze świece,
jakby specjalnie zdmuchnięte przez jakąś niewidzialną istotę.







(Dokończenie nastąpi)

[broneknotgeld]

No dyć żech już downo przeczytoł, co te "dokończynie nastompi".

[szwager_z_laband]

a jak myslicie, jaki bydzie koniec?

:)

[broneknotgeld]

Pewnikym taki niy
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=28940&w=23051421&a=38123431

[rita100]

szwager_z_laband napisał:

> a jak myslicie, jaki bydzie koniec?
>
> :)
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=75&pos=2
To tak , bo mamy do czynienia ze zjawami.

Bronek i Laband, zwróćie uwagę , że tym kościeli św Barbary były trzy osoby. Na
końcu tego opowiadania mowa jest o dwóch. Gdzie więc się podział Proboszcz tego
kościoła i czy przeżył ?

[szwager_z_laband]

to niy proboszcz ino pomocnik koscielnego, i stoi on we przedsionku koscioua ze
latarniom:))

Rita, tyn twoj kosciou na tych fotkach sam tysz fajnie przipasowou:)

[rita100]

hehe, jak tak dalej pójdzie to zaczniemy wywoływać duchy ;)
Laband , a masz nadzieje jakąs na tą drugą część z tym kosciołem śW.Barbary ?

[szwager_z_laband]

moja nadzieja je we Margotce:))

ps

a duchy uczouech sie wywouywac kedys downo tymu:))

[broneknotgeld]

Świynty Jacek w Rozbarku (1246?)

W Rozbarku na wzgorzu tyn istny nauczoł?
Choć dominikanow w dziedzina niy wkludzioł
Podobnoś na sroki se wiela nabuczoł
Niy wygnoł na zowdy choć tako tyż łudzioł

Możno skuli ptokow kościoł yno stoji
W miejscu kaj by klasztor mog terozki być
Dyć i niym sie sztela przepiyknie tyż stroji
Lżyj tu krześcijanom ze świontyniom żyć.

[broneknotgeld]

Przeklynte rozbarske sroki

Toż przekloł i tako wypyńdzioł na dugo
Tyn co we tutejszym kościele ci mrugo
Dyć se świynty Jacek postaroł coś mało
Przeca ptokow juzaś sie wiela zebrało.

[szwager_z_laband]

Ta legynda o tych srokach/ptokach i sw Jacku niywia czi niy je nojpiykniejszom.
Niywiym czis czytou to odymie o rozbarku(?)

" Szczynsc Boze!

Niydowno’ch posuou mojego synka do bierzmowanio i wzion se on przi tym miano
Hyazinth/Jacek. Znocie naszego swiyntego Jacka przeca wszyske, ale niy wszyske
znocie ta legynda(y), keroch znod niydowno we blank starym(März 1958)
numerze „Gleiwitzer und Beuthener Heimatblatt”. No tosz kery zno niymiecko
szpracha niych tuplikuje zaro inkszym. A idzie tam o stary kosciou we Beuthen-
Roßberg/Bytom-Rozbark.

Die Sage erzählt, daß sich dem Heiligen einst beim Gebet die Schnur seines
Rosenkranzes gelöst hat und die Perlen desselben in das Geröll gefallen sind
und nich mehr vollständig zusammengelesen werden konnten. Da soll der Missionar
die Worte gesprochen haben: „Wachset hier, bis einst die Quelle versieget“.
Kurze Zeit darauf verließ St. Hyazinth unsere Gegend, reiste nach Krakau zurück
und unternahm von dort eine mehrjährige Missionsreise bis nach dem Inneren
Asiens, von der er erst im Jahre 1257 zurückkehrte und bald darauf am 15 August
desselben Jahres gestorben ist.

Die versteinerten Perlen, die früher zahlreich um das alte Kirchlein herum
gefunden worden sind, (Encriniten, Versteinerung von Teilen der Seeligen) führt
der Volksmund auf den hl. Hyazinth zurück, und sie wurden allgemein nur St.
Hyazinth-Perlen genannt.

Die St. Hyazinth-Perlen wurden von den Kindern gern gesucht und auf Schnüre
gereiht. Im Beuthener Museum ist ein Rosenkranz aus St. Hyazinth-Perlen zu
sehen. Es mag hier auch erwähnt werden, dass bei dem Jubiläums-Ablaß im Jahre
1900 dem damals regierenden Papst Leo XIII. von dem Stellenbesitzer Peter Spyra
aus Roßberg, Kaminerstraße 1, ein in Gold gefasster Rosenkranz aus den St.
Hyazinth-Perlen überreicht worden ist. Die kostbare Rosenkranz ist von dem
Uhrmacher Hahulski gefertigt worden.“

„Eine ander Sage berichtet, dass der Heilige einmal bei einer Predigt von den
Elstern oder Schalastern gestört worden ist. Voll Unwillen verbannte er sie aus
der Gegend von Beuthen, und diese Vögel meiden fortan den Ort bis zum heutigen
Tag.“


A sam podobno legynda ze kole Kamiynia:

""Jak s‘wiynty Jacek przijechou na kolacjo do dom, do ojcow, do Kamiynia, tosz
potym szou tysz na przechadzka, a tam bardzo ludzie sie uskorzali na sroki, ize
im niszczouy zboza. I tosz potym tyn s‘wiynty Jacek rozkozou im, ize majom is‘c‘
z tego miejsca na sto lot. Tosz tysz potym sto lot tam niy bouo sroki. A to
dopiyro teroski ich tam zas‘ widac‘. A potym prowda, bou na rozbarku tyn
s‘wiynty Jacek, a tam zykou rozaniec. I rozerwou mu sie tyn rozaniec. A tosz
jednak wszyskego wszyskego niy pozbiyrou. I od tego czasu rosuy w tym piosku te
paciorki. I to ludzie se powykopywali i jak ich mieli, co ich bouo dos‘c‘, to
rozan‘ce se robiyli z tego a to bouy rozance s‘wiyntego jacka, a te kamiynie
bouy z dziureckoma, co pszeszuy sznureczki bez nie"

Ta musiouch szkryfnonc tak a niy inaczyj, bo choc mom tabela ze znakoma, to take
jake uzywou Reinhold Olesch we tym orginalnym tekscie zech ajnfach niyznod. To
je bezto ino podobne tak jak godali sto lot nazod na Anabergu."

„Die dritte erbauliche. Legendenhafte Sage, dass der hl. Hyazinth bei dem
Priestermorde in Beuthen OS. mit den Roßberger Bürgern zum Schutze der armen
Priester eingegriffen hätte, lässt sich geschichtlich nicht aufrecht erhalten,
weil diese Greueltat im Jahre 1363 geschehen ist, während St. Hyazinth bereits
1257 gestorben ist.

Deshalb können auch die Prophezeiungen, die ihm über den Niedergang der Stadt
und des Bergbaues in den Mund gelegt werden, ebenfalls nur als fromme Sage
gelten.“

No tosz pozykejcie dzisiej fajnie do naszego slonskego swiyntego.
Amyn!

Szwager

[broneknotgeld]

Niy Szwager, joch jom niy czytoł piyrwyj we Twoji wersji.

[broneknotgeld]

Bytomske topielce 1367

Ano - potopiyli ksiynżoszkow mieszczany
Tako mocom klontwy zły tref był im dany
Szarlej co podziymiym we tych stronach włodoł
Gruby strzybronośne pozalywoł wodom.

[szwager_z_laband]

kaj zes to wysznupou Bronek?, mosz jakis link mozno na teksty o tyj legyndzie??

[broneknotgeld]

Jeronie, Szwager jo ło Bytomiu niy musza sznupać po Internecie.
Skiż nadanio praw miejskich wydali tam tela ksionżek, że terozki kożde
gornoślonske miasto może Bytomiowi zowiścić.
To, że ksiyndzow potopiyli jest faktym historycznym, a co do klontwy to
rożniście ło tym szkryflali.

[szwager_z_laband]

jak bys miou jakes ciekawsze cytaty bez cufal kedys o tym to niy zapomnij o tym
wontku i o mie:)

[szwager_z_laband]

www.pyskowice.republika.pl/Narodziny%20miasta.html

[broneknotgeld]

Hmm, a joch myśloł, że to skiż pyskatych bab, kerych tam zowdy było ponoć aże
za wiela.

forum.gazeta.pl/forum/71,1.html?f=28940

[szwager_z_laband]

mozno cosik w tym je bo jedna tako pyskato znom ze Pyskowic :))

[szwager_z_laband]

RUDZINIEC - Legenda o zapadniętej karczmie

Przez las w Rudzińcu , tam gdzie ocalały po Wielkim Pożarze krzyż, biegła
droga, którą pielgrzymi szli na Górę Św. Anny. Przy drodze stała karczma.

Pewnego razu pielgrzymka zatrzymała się przy tej karczmie. Ludzie oparli
krzyże, chorągwie i figury o ściany i weszli do środka dla rozrywki i ochłody.
Położyli modlitewniki i różańce na stoły, raczyli się piwem i dobrym jedzeniem.
W głowach zaszumiało, muzyka zagrała, niejeden brzydkie słowo rzucił.

Nagle zerwał się wiatr, zahuczało, pokazały się błyskawice i zaczął padać
ulewny deszcz. Z wielkim trzaskiem ziemia się rozstąpiła i karczmisko wraz z
pielgrzymami zapadło się pod nią. Do tej pory przy drodze na łące , niedaleko
drewnianego krzyża, który ocalał po wielkim pożarze, znajduje się wgłębienie, a
spod ziemi słychać jęki grzeszników.
Nie pamiętali oni o tym, że najpierw powinności , a później przyjemności.


www.powiatgliwicki.pl/dokument.php?dzial=3341&id=5174&PHPSESSID=e761cbd347232e9ca04942e5a8e9a951

[szwager_z_laband]

www.utopiec.cku.wodzislaw.pl/

[szwager_z_laband]

Jako śe utopěc pomśćił masořovi

Jedyn utopěc chodzovoł do masořa po miynso i zavše palcym pokazovoł,
co mu mo masoř ućóňć. Masoř hóncfut ućół mu roz palec. Utopěc
mu jyny pogroźił i viyncej po miynso ně přišeł. Masoř od tego času
uňikoł kómpieli v vodźe. Jednego razu šeł drogóm do sómśada. Jak
przekročoł kóňskóm kałuže, naroz zasłob i obalił śe gymbóm do tych
jscokóv na drodze i uduśił śe nimi.

Zajónc na viyřbě

Mojigo vujka dva razy utopěc přegaňoł. Było to hned po piyršej vojně.
Vujek pracovoł u mojigo ojca. Po fajrónće chodzovoł do dómu kole
potoka. Až tu roz na pochyłej viyřbě uvidźoł zajónca. Zadźiviło go,
skónd śe na viyřbě vźół zajónc. Myśloł go postrašyć, ale zajónc před
časym plums do vody i juž go ně było. A vujek Sikora v nogi. Spostřyg
śe, že to był utopěc.

Jako śe vujek spotkoł z utopcym

Inšym razym zaś šeł kole tego samego potoka na Dolny Bór v Skočově.
Było juž na śćmiyvku. Naroz našeł śe při nim jakiśi něznany
chłop i pyto śe, kaj nejlepi přynść potok na drugóm stróne ku stavóm.
Vujek mu pokozoł mějsce, kaj može přeskočyć. Spytoł śe go ješče, jak śe
nazyvo, bo go ně znoł. Chłop odpovědźoł, že Smrodek. Takigo nazviska
ješče vujek nigdy ně słyšoł, choć znoł ludźi v okolicy. I tak přešli
to mějsce, kaj mu vujek poradźił, i dochodźili do głymbokigo plosa
i viru. Tamtyndy chłop chćoł přechodzić. Ty trómbo jedna – voło vujek
– ně vidźiš, že tu je głymbočyzna?! Ale chłop jyny žbluch do vody i juž
go ně było. Vujek v strach i ani ně vědźoł, jak śe našeł zdyšany i spocóny
dóma. Baba śe go pyto, co śe stało. Vujek, jak vydychnół, opovědźoł
o všystkim a od tego času viyncej ně chodźił kole potoka.

[szwager_z_laband]

www.filus.edu.pl/podania/doc/utopce.pdf

[szwager_z_laband]

schlesien.nwgw.de/board/download.php?id=396

[broneknotgeld]

Cudowne źrodło stanicke

We Pilchowicach jest tyż Stanica
Za niom źrodełko cudowne
Wiy ło tym cołko ta okolica
Bajajom legyndy downe

Princ Raciborza tu przed wiekami
Błonkoł stanickim se borym
Wilki go chciały rozszarpać kłami
Jeszcze do tego był chory

Dyć to źrodełko znoloz ze wodom
Łostatkym siył sie jyj napioł
Zdrowy szczyńśliwy wrocioł łon do dom
Zwiyrz żodyn go niy ucapioł

W Stanicy coś tyż inkszego prawiom
Jak chyńć mosz nagło na picie
To cie te wody wcale niy zbawiom
Na łodwrot - skończysz już życie

Rożnie godajom ło źrodła cudzie
We zocy ciyngym je majom
Niyjedyn bez to po woda pódzie
Choć możno yno jo bajom.

[szwager_z_laband]

Kajs miyndzy Glywicami i Bytomiym, niypamiynto juz dzisiej zodyn gynau kero
wies to boua, tak richtik to juz tych wsiow downo niyma, miyszkou jedyn
sznajder co miou moda dugo we nocy jeszcze szyc. W jedna noc juzas siedziou
dugo i szou galoty abo jakla, abo to mozno boua jakos westa (?) ...
Siedziou kole stoua i miou rozwarte okno bez kere miesionczek mu swiyciou tak
aze i szpyndliki szuo widziec. Juz prawie dwanoscie bouo i sznajder legnou
odniego jegua i robota na bok. Wstou coby zawrzyc okno i naroz uwidziou tako
jedna dugo trowka jak sie wyciongo i schylo do odniego okna i do izby. Gibko
wzion swoje sroge nozyczki i utnou ta trowa. Dwa konski z tyj trowy sleciauy mu
do izby na ziymia. Sznajder poszou sie legnonc i zaroski usnou. Rano jak wstou
uwidziu we izbie tam kaj mu te konski trowy sleciauy, lezec staro kobiyta
przerzniynto we poua. To boua Niymrawa co sie we nocy we trowa przemiynioua.
Od tego czasu tyn sznajder juz nigdy niy szou po nocy i zodno niymrawa go do
tego niy skusioua tysz wincyj. A mozno to niy boua zodno Niymrawa, mozno to
boua Mora, tego juz dzisiej zodyn niyma zicher ...

[szwager_z_laband]

U nos we Gornym Slonsku godajom tak.
Jak chcecie poznac eli jakos kobiyta je Heksom abo niy, to je to ino tak
myjglich. We jedyn czas przed Wilijom cza ponsc do ogrodka i utnonc pora
gauonzkow ze czesni, a nojlepij je jak sie je blank ale to blank po cichu, i za
pierona przi tym nic niy mo sie godac, ajnfach odgryzie zymbami ze tyj czesni
we swiyntego Andrzeja . Potym cza je dac do wody i ajnfach we ciepuym, kajsik
kole pieca, postowic. Tera ino cza czekac do Wiliji aze zakwitnom. Take fajne
ze kwiotkami wezcie je mit na pasterka do koscioua i czimcie we rynce, a na
zicher uwidzicie te kobiyty co som Heksoma. Poznocie te Heksy bo one stojom we
srodkowym przensciu i majom wszyske wiadra do dojynia wrazone na opa na gowy.
Dejcie ale obacht! Jak bydziecie wyuazic ze koscioua to musicie sie pieronym
uwijac, bo jak one wos chycom to wom ukryncom gowa abo przinajmiyj zuomiom
kark. Jednymu chopowi sie roz tak przitefiouo jak niy wyloz zawczasu ze
koscioua. Idzie ale sie uratowac jak przinajmiyj kajs sie stoniecie na
krojcungu na tyj cescie co jom mocie do dom abo moge to byc tysz jak se
stoniecie pod rynnom, we tyn czas nic wom sie niy stonie, tam escie som we tyn
czas zicher przed tymi Heksami. Tak to one wom niy poradzom nic zrobic, a eli
tak je naprowdy to sie ale same przekonejcie ...

Chorzowsko ciga

[broneknotgeld]

Chorzowsko ciga

Ciga w Chorzowie gospodorz chowoł
Podobnoś mało futru jyj dowoł
A wypasiono pierona była
No i dojyli mlyka tyż siyła

Toż som se richtig dziwowoł tymu
Spać niy dowało ponoć to jymu
Jaksik sie ciyngym istno traciyła
A jak wrocała nażarto była

Cerze nakozoł - Pilnuj ta ciga
Możno futruje jom jakoś szcziga
I jeszcze z tego niyszczyńście bydzie
Co złe z gowiedziom do dom nom przidzie

Tako za kozom dziołcha drałuje
Tam kaj Paniynka szteli wachuje
A pod kolumnom traci se zwiyrze
Dyć w ziymi widać łotwarte dźwiyrze

Wlazła drin frelka - wielko kaplica
Zrobiyły blade se jeji lica
Bo tam rycerze sroge drzymali
Jako w Chorzowie tu se pospali?

Na boku konie łowies i siano
Ciga tatulka! Jeronie - ano!
Dziołcha se głośno aż zawołała
Przi tym zarozki jednak struchlała

Jedyn ze wojow łotwiyro łoczy
-Czy już czas prziszoł? Trza naszy mocy?
Niy - w strachu istno mu łodpedziała
Jakby na krzidłach z tym wyleciała

Chocioż rodziciel niyjedno przeżoł
Dyć swoji cerze coś niy uwierzoł
Gowiydź se jednak już niy traciyła
Ze tym chałupa zasobno była

Ludzie czasami dźwiyrzy szukajom
I choć Paniynce z Drajoka pszajom
Do dzisioj ciyngym wejścio niy znodli
Potrza im cigi? -Na to niy wpodli.

Mag we chorzowskim kościele

[broneknotgeld]

Czarownik w chorzowskim kościele

We downych czasach dyć to sie dzioło
Niy było wtedy wcale wesoło
Parafjo biydno kościoł ubogi
Toż mag zawitoł we fary progi

Prawioł ksiynżoszkom co cud zrychtuje
Świynto Paniynka łon prziwołuje
A jak zagości tu we kościele
Pontnik zoglondnie do taki sztele

Farorz pomyśloł - Toż trza sprobować
Fest geld dyć potym zacznom wciepować
Toż bydzie możno richtig bogato
A niy jak teroz - zdo sie sagato

Dyć kapelonek coś wystrachany
Czy to sie godzi? Na Boże rany!
Możno czort cosik we tym namiyszo
A za pokusom i farorz zgrzyszom

Już mag ze ksiyndzym som przed ołtorzym
Już Matka Bosko ściongać se woży
Widać w kościele Paniynka tako
Dyć ktoś z ambony głośno zapłakoł

Toż kapelonek - w rynkach Hostyjo!
Pódź! Macej Ciało Syna Maryjo!
I co? Grom blysnoł z jasnego nieba!
Kościoł z pożogi ratować czeba!

Cołko świontynia se wypolyła
Znak że w tym yno djobelsko siyła
Niyłoparzony wyloz wikary
Mag cołkym hajsnoł - z niym farorz stary.

Waniek i inkszo wersja "mojyj" legyndy:)

[szwager_z_laband]

Jak gliwiczanka uwolniła grzesznika z czyśćca


Henryk Waniek 09-06-2006 , ostatnia aktualizacja 09-06-2006 16:18

Nie należy Gliwic odkładać na koniec. A szczególnie głupstw, których się wokół
nich namnożyło.

czytaj dalej »
r e k l a m a



W cudzych ubraniach

Ale zacznę od rzeczy osobistych, bo w mojej pamięci Gliwice mają miejsce
znaczące. Jeszcze w latach 50., a nawet później, w centrum miasta czuło się, że
w pustych przestrzeniach niegdyś stały domy. W tym, co ocalało, mieszkańcy żyli
tak, jakby ich wciśnięto w cudze ubrania - albo za szerokie, albo za ciasne. Po
roku 1945 Gliwice obok Bytomia stały się jednym z największych skupisk
przesiedleńców z kresów wschodnich. Moi przyjaciele gliwiccy na ogół mieli
zaśpiew z okolic Lwowa. Rodziny niektórych przybywały tam już przed 9 maja. A po
ostatecznym końcu wojny na tutejszych bocznicach stawały pociągi towarowe, pełne
ludzi, mebli i sprzętów. Jeden biedaczek przywiózł nawet ze sobą ule z
pszczołami. Podobno jeszcze w latach 60. hodował je gdzieś w pobliżu ulicy Góry
Chełmskiej. Znakomici to byli ludzie. Podziwiałem w dzieciństwie jednego z nich,
który został mężem mojej przyszywanej ciotki. Jośku, radosny bratjaga, wypędzony
(a może zbiegły?) z miasta swojej młodości, nie dawał po sobie poznać ciężaru
wojennej traumy. A przeżyli tam wojnę (i okupację) podwójnie - najpierw
sowiecką, później niemiecką i znowu radziecką. Musieli już mieć dosyć tych
wstrząsów i jechali na zachód, aby odetchnąć. Niektórym wystarczało dojechać do
Gliwic. Jeszcze trafiali tutaj na rdzennych mieszkańców. Wraz z wysiedlaniem
ubywało Niemców albo takich, których powojenna władza za Niemców uznała. Bardzo
to było złożone i bolesne, ale nie o tym chciałem.

Niemal Europa

W latach 60., gdy już niemało czasu spędzałem w Gliwicach, miasto traciło swój
śląski charakter. Tylko ocalałe budynki wspominały przeszłość, ale nowe oraz ich
użytkownicy należeli do gatunku tutaj całkiem nowego. Nie tylko z powodu
przesiedleń. Gliwice stały się ośrodkiem akademickim, przyciągającym młodzież z
różnych stron. Poza tym, magnetyzm miejsca kazał się tam kierować na przykład
Tadeuszowi Różewiczowi z Radomska czy Jerzemu Lewczyńskiemu z Zamościa. Trafiali
tam interesujący ludzie i w ogóle duch Gliwic był dla Górnego Śląska ożywczym
wytchnieniem: atrakcyjny klub studencki Spirala, cieszące się dobrą sławą
środowisko jazzowe, znakomity Studencki Teatr "Gliwice", gdzie miała miejsce
polska prapremiera "Ślubu" Gombrowicza, w reżyserii Jareckiego i scenografii
Krystyny Zachwatowicz. Czy to był rok 1958, nie dam głowy. Wobec Katowic, nawet
w tamtych czasach, Gliwice to była niemal Europa. Nic dziwnego. Rewolucja
przemysłowa, która się tu zaczęła już z początkiem XIX wieku, korzystne
położenie na skrzyżowaniu szlaków lądowych i wodnych (Kłodnica i Kanały
Kłodnickie!) i wreszcie gospodarna społeczność, awansowały tę niegdyś
półrolniczą i leśną mieścinę do ważnego ośrodka. Szczególnie po plebiscycie
uznano, że miasto to będzie stolicą niemieckiej części Górnego Śląska. Budowa
nowej metropolii zaczęła się więc na dobrym podłożu.

Za półbajkę trzeba jednak uznać istnienie w wieku XIV księstwa gliwickiego,
wówczas zastawu księcia raciborskiego Lestka. W każdym razie, w cesarskim
rejestrze ziem książęcych Gliwice nie figurują, co wcale im nie ujmuje
wielkości. Jakimś tajemniczym zrządzeniem właśnie tutaj w latach 1430-31
zainstalowała się stolica czesko-śląskich husytów, z pomocą których ks. Zygmunt
Korybutowicz zamierzał się wspiąć na tron czeski. Ale też i tutaj husytyzm
został ostatecznie rozgromiony. Wojska księstw śląskich zdobyły Gliwice pod
dowództwem Konrada Białego z Oleśnicy. Walki, a więc też pożary, zarazy i głód,
ciągnęły się jeszcze długo, zanim miasto ponownie stanęło na nogi. Głównym
bogactwem okolicy były lasy na południe od miasta i wapienne gleby na zachód.
Ich zaletom zawdzięczamy, że na pierwszej mapie Śląska Martina Hellwiga tereny
między Gliwicami a Pyskowicami oznaczono jako plantacje chmielu. To dowodzi
wymownie, że była to najlepsza specjalność tej ziemi.

Maria Panna na niebie

Natomiast kobiety gliwickie to osobny temat. Do ich legendarności przyczyniła
się wojna trzydziestoletnia, a głównie ta chwila, gdy szwedzkie wojska generała
Mansfelda - zdobywcy większości miast śląskich - stanęły pod murami miasta.
Późną wiosną 1627 roku poseł Mansfelda wpuszczony do miasta nie zorientował się,
że tutejsze kobiety stworzyły pozór, iż są przygotowane na najcięższą obronę.
Uznał przeto, że obleganie nie zda się na nic i po złupieniu okolicy Szwedzi
udali się w swoją stronę. Podobno najbardziej zniechęcił ich widok Marii Panny
na niebie, jak płaszczem swej łaski okrywa całe miasto. Malowidło
przedstawiające tę chwilę było emblematem ochrony Gliwic i wisiało w kościele
parafialnym Wszystkich Świętych. Dwa lata później cesarz Ferdynand II, by
upamiętnić to zdarzenie, zezwolił, by do herbu Gliwic dodać wizerunek Panny z
Dzieciątkiem. Stąd dość niefortunnie ukuło się nazwanie Gliwic śląską Jasną
Górą. Zdziwiła mnie wieść, iż po zajęciu Śląska król Fryderyk II zakazał
ludności pielgrzymować do Częstochowy, co stało się początkiem gliwickiego kultu
maryjnego i pielgrzymowania na Górę św.Anny. To chyba z palca wyssane i nie ma
na to nawet śladu dowodu, zaś Fryderyk Wielki, znany z religijnej obojętności
(podobno zwykł mawiać, że do kościoła wchodzi po to, żeby się wysmarkać), sam
byłby gotów - oczywiście z wojskiem - udać się do Częstochowy.

Na ratunek grzesznikowi

Na ten temat oraz wiele innych mógłbym jeszcze tu wiele napisać, ale nie starczy
miejsca. Więc tylko przytoczę legendę zapisaną przez W.-E. Peuckerta w jego
zbiorze śląskich legend, dziś we większości nieznanych.

Opowiadano, że pod Gliwicami straszy na rozwidleniu dróg. Pewna kobieta usiadła
w tym miejscu, żeby to zobaczyć. Przechodził tamtędy mężczyzna i dał jej znak.
Poszła, a on szedł przed nią aż do drzwi jej domu i zniknął. W następny piątek,
wieczorem o podobnym czasie, otwarły się drzwi i mężczyzna wszedł do środka,
dysząc, jak gdyby niósł coś ciężkiego. Dał znak kobiecie, żeby wpuściła go do
izby - mężczyzna był tym niewidzialnym upiorem - gdzie wstąpił w czarny krąg i
odprawił przed nią jakiś dziwny taniec. Następnie opowiedział kobiecie, że
niegdyś dopuścił się świętokradztwa, przybijając gwoździami do drzewa siedem
hostii. Przy siódmej upadł martwy i odtąd pokutuje w czyśćcowym ogniu. Ale
kobieta może go uwolnić od kary, jeśli przez siedem miesięcy w każdy piątek
zaniesie siedem chlebów na rynek gliwicki i ofiaruje je ubogim. Tak uczyniła i w
każdy piątek upiór tańczył w tym kręgu, który z czarnego coraz bardziej
przemieniał się w biały. A przed ostatnim razem zażądał jeszcze mszy. Gdy ona
została odczytana, upiór, który igrał z hostiami, zatańczył w kościele, upadł u
jej stóp i tak został wyzwolony.

Niepotrzebnie się obawiałem, że nie będzie o czym. O Gliwicach można bez końca.

ps

[szwager_z_laband]

ta miouech na mysli:)

schlesien.nwgw.de/37x5x0.xhtml

[rita100]

Czyli legendy beda sie rozmanżać - z jednej może powstać tyle wersji..

[rita100]

Laband, jeśli można Cię okreslić kim jesteś dla legend - to znalazłam takie
fajne określenie - Strażnik legend - i to bez żartów, bo we wzajemności
strażnik jest legendzie co najmniej równy. :)

[rita100]

Pomalutku będę przekazywac zi legendy - zobaczymy czy je znacie ?
Może odnajde tą, której część szukasz Laband .

[rita100]

O zmorze
"Sni se synku. Jo mioł taki snik:
W te kuźni, wierzycie, mora człowieka dusi, to niyma do utrzymanio, ty musiz
dycki na jednym boku leżeć. Nie społ, to użech czuł, jak to po mnie lazło.
Starzy ludzie mówiyli, że dycki obiecali coś, chleba z masłem, byle co, to óna
rano prziszła i dostała mietłóm. To jest prowda.
Jak mocki ludzi było w kościele i z kościoła jak powylazowali, to mieli lónty
postrzigane, na to mówili strziżek. To niyma ku wierzyniu. To se taki dzieć
nańdzi, a mo na grzibiecie nożyce tak wyónaczóne na ciele, taki znak nożycy,
jak potym po śmiyrci to chodzi a te lónty strziże."
Ze wsi Krzyżanowice, w powiecie raciborskim
tekst z roku 1953

[szwager_z_laband]

na chlyb ze masuym to sie i Utopki "chyto" :))

[rita100]

O Utopkach też będzie teraz nastepne :)

Jak to pieniądze gorzały
Jak w pasyjo sie odprawio, to piynióndze gorajóm. Za dawnych czasów musieli coś
ciepnuć świyncónego, jeg widzieli te piynióndze gorać, to te piynióndze
przestały gorać, a zostały leżeć. Jak moja matka jeszcze była samotna (óna
pochodziła z Rudyswałda), to powiadała, że szli dwa chłopi z karczmy późno w
kocy i widzieli na cmyntarzy ogień, a przi tym ogniu stali dwa chłopi, a
przewracali złote piynióndze, byli troszka podchmielóni i jedyn z tych chłopów
zawołał: dajcie nóm też ty piyniyndzy ! I tyn chłop przi tych piynióndzach
nabrał nawijaczka i ciepnuł za nimi, a ci se wylynkali, uciekli, bo se myśleli,
że to diabeł za nimi leci i tyn, co za nimi na tych wołach, wstał w czas rano i
poszeł na to miejsce, kaj tyn ogień gorał. Tam leżała bardzo moc piyniyndzy,
pozbieroł prziniz du dóm, wystawiył se chałupa i mieszko sobie jak pan. Tyn
drugi sie dziwił, skónt jego kolega tak zbogatnuł i prawi: aha, to nie byli ci
diabli, zaiste mój kolega tam był, a te piynióndze znaszeł, mój kolega se
wybudował, a ja głupim został.

gorzały ? czyli grzały ?

[szwager_z_laband]

a mosz tam jakes teksty z kole Laband i Glywic?

[rita100]

Baśnie i legendy Górnego Śląska ma kilka wątków. Stanisław Bąk tak je dzieli:

1. o zapadnięciach się zamków, zatopieniu przez wodę itp.
Z jednej przyczyny - na Górnym Śląsku nie brak dołów po starych odkrywczych
kopalniach, wyrw i zapadlisk terenowych. Więc fantazja ludzka zamkła się w
licznych podań o zapadłych i zatopionych grodach i zamkach, kościołach i
klasztorach, wsiach i miastach. Najczęściej lud dopatrywał się w tym kary Bożej
za winy i zbrodnie ich właścicieli i mieszkańców.
Na Ślasku podania o tego rodzaju 'zdarzeniach' zapisano w Istebnem, Ligocie
Gnojnickiej, w Karniowie, Michałkowicach koł Gliwic, w Kostuchnie, Mokrem (w
powiecie pszczyńskim) i innych. Podane niżej opowiadanie pochodzi z Łazisk
Dolnych (pow. pszczyński)
--
I z tego rodzaju jest tylko jedne opowiadanie. Masz tą legendę ?

[rita100]

"Uo wieżysku"
Jag-jo był jeszcze mały, to mi mój dziadek godali uo Wieżysku. Wieżysko to jes
taki maluśki lasek, uón jez w Łaziskach Szczednich, kole Wyrów. Tam w tym lasku
za downych czasów mioł stoć maluśki dżrzewiany kościołek. Ludzie chodzili do
tego kościołka z Łazisk Szczednich, z Wyrów i jinkszych wsi. Roź sie zebrało
doś trocha ludzi na nobożyństfo w niedziela. Ksiónżoszek uodprawiali mszo
świynto. Zarozki po podniesjyniu, jak ludzie rzykali (modlili się), cołki
kościołek z ksiónżoszkiym ji ludziami sie zapod pod ziymia ji jeszcze nie wyloz
na wiyrch. Ludzie potym godali, jiże to Pon Bóczek musieli jakoś kora spuścić
na ludzi. Długo potym uopowiadali uo tym kościołku rozmajite bojki. Potym
uupłynyło uod tego czasu piyńdziesiónt lot. To pole kupił potym pón z Wyrów ji
kozoł to zuorać ji zasioć tam żyto. Pachołek zapión (zaprzągł) konie ji
pojechoł na to pole. Ale jag zaczón uorać, zahaczyło mu uo pług. Uon myśloł,
jiże to sóm kamiynie ji pado: "Co to sam (tu) za pieróński kamiynie sie
wzióny ?" Ale uón sie uomylił, bo myśloł, jiże to były kamynie. A to ludzie
potym uopowiadali, że to miała być wieżo uod tego kościoła, co sie tu już tag
downo zapod. Ludzie potym godali, jiże wtedy tyn kościół wyłaził, ale jiże tyn
pachołek zapierónił, to zaś poszeł nazod... Starzi ludzie to jeszcze dzisio
gadajóm, jiże tyn kościołek wylezie kiedyś na wyrch ji ci ludzie tam jeszcze
bydóm żyć.

Łaziska Dolne pow.Pszczyna
----
To apel wielki , apel do oraczy , przy pracy nie przeklinajcie, bo nigdy nie
odkopiecie tych biednych ludzi, szczegolnie z powiatu pszczyńskiego, gdzie
zakopana jest wieżyczka, być może z krolewną ;))

Ksiónżoszek - fejne określenie :)

[szwager_z_laband]

tukej mi sie ale kojazy prawdziwo geszichta ze Laband - zaro jom dom!

ps

[szwager_z_laband]

RE: Roztomaite ze Laband , 27.Nov.2004 10:11

27 listopada

104 lata temu, w pierwszą niedzielę adwentową 1900 r., w Łabędach zapadły się
groby, ale miast zmarłych, żywych z nich wyciągano.


Właśnie ksiądz kapelan czytał Ewangelię o sądzie ostatecznym, jak sprzed
kościoła dało się słyszeć przeraźliwe głosy: "Rety, groby się zapadły. Jezusie,
Mario, Józefie!", a potem wszystko struchlało. I ludzie zobaczyli, jak zapadał
się grobowiec hrabiego Welczka (obecny książę Liechtensteinu za strony matki
wywodzi się z Welczków vel Wilczków - przyp. red.). Tam właśnie, gdzie ziemia
się otwarła, ministranci sprzedawali śpiewniczki. Zaraz pięć kobiet znikło z
powierzchni ziemi. Podniósł się krzyk i lament nie do opisania. Mężczyźni
wyciągali kobiety z dziury, inni wołali o drabinę. I wtedy ksiądz ich pouczył,
co dopiero będzie na sądzie ostatecznym, gdy nie żywi, a umarli z grobów
powychodzą.

[rita100]

i tak właśnie dzieli legendy i bajki p. Bąk, ponoć łatwiej sobie je skojarzyć.
Takie zapadanie się ludzi to wszedzie było. Pamiętam jak zapadła sie cała wieś
grzeszników i jakoś nikt do tej pory nie może ich wyciągnąć , no ale wieś już
sie poprawiła i nie była taka grzeczna :)

Za czym dalesze rodzaje legend będziemy omawiać, a fajnie sa omawiane, z
humorkiem i energią, warto przytoczyc je - tylko teraz bym nie zagubiła coś
takiego mam:

[rita100]

1
Szed do lasa jednego dnia,
tamu obrancze miał rómbać,
w tym lejsie sobie narzyka
ji zaczón sobie biadać.
2
Cóże ja mam smutny poczónć,
żuny na slegniyniu mam ( w połogu)
kasz pierzini , gdzie są szaty,
grajcar piyniyndzy ni mam.
3
I tu pokozoł mu sie myśliwiec,
ukazał mu sie diabeł,
cóż ci to jest, cóż narzykasz,
uón mu wszystko powiedzioł.
4
Diabeł mu rzekł, jeśli mi dasz,
to uo czym w domu nie wiysz,
ja ci grajcar piyniyndzy dam,
te wszystkie co tu widzisz.
5
Ukazał mu moc piyniyndzy,
z tego uón sie radował,
tymu nieszczęsnymu diabłu
razy mu sie podpisał.
6
Jak już diabeł karteczki mioł,
bednarzowi powiedzioł,
teraz twoja żona śległa,
a jednego syna ma.
7
Przyjdź tu jutro z twoją żoną,
a niech mi go przyniesie,
wczas rano mie tu znalezie
na tym miejscu w tym lesie.
8
Bednorz jak do domu przyszed,
żonie nic nie uoznajmiył,
a w drugi dziyń przed świtaniem
tak ją ze snu przebudził.

cdn(1-16 zwrotek)

[szwager_z_laband]

no to je cos zodkego!

ze jakyj okolicy to je Rita?

no i te suowo "slyngniyniu, slegua" - jaki bydzie od tego richtik bezokolicznik
(?)

[rita100]

9
Wstań prędko, weź te dzieciątko
do lasa sy mną pojdziesz,
bo tam uodtąd moc piyniyndzy
do dom sobie przyniesiesz.
10
Żona jego posłuchała,
dziycie na rynce wziyna,
i rózaniec na swe ręce,
za swym mężem bieżała.
11
Gdy już kąszczek w lesie byli,
przyszli ku jednej kaplicy,
chtóra była wystawiona
ku czci Bożej Dziewicy.
12
Ta żona tam do niej wlazła,
męża naprzód posłała,
klynkła i tam sie modlyła,
w tym modlyniu usnyna.
13
A jej postać przenajświętsza
Rodzicka na sie wziyna
i te dziycie na swe rynce,
za tym mężem bieżała.
14
Jak diabeł z daleka widział
przenajświętszą krolową,
przeraźliwym głosem ryczał,
z jaką to idzie żoną.
15
Ja już z tobą nie chca nic mieć,
chnet mu karteczkę rzucił,
tak uónemu i małżonce,
dziyciyńciu nic nie szkodziył.
16
Wnet sie, uokomnieniu przepoad,
te piyniądze bednorz wzięł,
a Rodzicce przenajświętszej
za to miyle dziynkowoł.

koniec

uokomnieniu - oka mgnieniu

Tak , Laband , pogubiłam sie trochę w twórcach i sprawdzam teraz - tą legendę
śpiewała Konstantyna Cioska (1874r urodzona) z Żędowic i ona dużo piosenek
wyśpiewała.

Wracamjmy do rodzajów legend :)

[rita100]

Wielu legendami owiane są grodziska, których na Ślasku jest sporo. Niektóre z
nich zajmują dośc rozległe teren i obejmują - w Starym Bielsku i Międzyświeciu
na Ślasku Cieszyńskim, w Lubomi nad Odrą w powiecie rybnickim. Inne są mniejsze
i noszą nazwę kopców - w Starym Bieruniu, w Mikołowie, Kochłowicach, w Bełku, w
Woźnikach koło Lublińca i wiele innych. Ludzie miejcowi często wiążą te obiekty
z czasami wojem szwedzkich w XII wieku i z najazdami tatarskimi.
A oto jedno z opowiadań o kopcu w Kochłowicach koło Katowic.

Uo Kopcu
Był tam hrabia, a uón to wszystko uczrzymowoł. Tak tyn Kopiec by cały wodóm
douokoła uotocóny. Uociec mi uo tym uozprowiali. Ta rzyka była w jinksym
miejscu, a teraz jes w jinksym. To potym Koplowic ta rzyka zasuł i nowo
zrobił.. A no tym Kopcu to te Tatary czy Szwedy porwali tymu panu ta córka i to
ś-nióm uciykli i zamordowali i pochowali na Widuchu. Tam jeż dzioucha pochowano.
A jak tyn zómek sie zapod, to sie tam koryto ze złotym zasuło. A to noczynie,
śrybło a złoto to jes tam ; kozdy mówi, ze skarby tam sóm.
--
To przykład wielu legend o grodziskach i kopcach.
"Ale Ślązak nie jest bity w ciemię i z topielcami poczyna sobie często 'za pan
brat' - to już jutro.

[rita100]

Wiele lasków, górek, cmentarzy, ruin, szczegolnie zaś wody(rzeki , stawy,
bagna, zalewiska) wyobraźnia ludowa zaludnia istotami z zaziemskiego świata.
Topielec jest obdarzony większą mocą i przebiegłością niż czlowiek. Jest też
złośliwym demonem, czyhającym , głównie nocą, na zabłakanego wędrowca. Ale
Ślązak nie jest bity w ciemię i z topielcami poczyna sobie często 'za pan
brat'. Ciupie więc z 'utopkami' na fajki, gra mu na instrumencie do tańa, lub w
karty. Stosunki między nimu układaja sie rozmaicie. Raz topielec weźmie na
kawał Ślązaka i trochę mu dokuczy ; innym razem przebiegły Hanys czy Francik,
dobrze niekiedy mający 'w czubie', od razu się zorientuje, z kim ma do
czynienia i potrafi wystrychnąć na dudka swego tajemniczego partnera. Zwykle
takie spotkania kończą sie dość pogodnie. Baśni tego typu jest mnóstwo.
cd

[rita100]

Uo jednych muzykantach
Roz było wesele, a na tym weselu grały jedne muzykanty. Dostały tam dużo
gorzołki i sie uożarli. Uo północy, jak szły do dóm, przyszoł ku nim taki pón i
pedzioł jim: "Pódźcie do mojigo dómu, bydziecie mi grać, to dostaniecie dużo
piyniyndzy". Uóni poszli na tyn zómek. Było tam bardzo dużo ludzi, a uóni jim
grali, a ci zaś tańcowali. A tyn pón jino jim dowoł piyniyondze, tag że już
miały pełne kapsy. A jeg rano sie uobudziły, to siedzieli na wiyrzbie, a miały
pełne kapsy liście z wiyrzby. A ludzióm potym godali, ze to musioł jich tam
uutopledz zaprowadzić i tag w nocy gónić.

Zawada, pow.Pszczyna
--
Laband, Ty chyba też kiedyś miałes pełne kapsy liści i też chyba z wierzby, bo
to drzewo uutopledzów ;)))

[szwager_z_laband]

no ja, jak to bouo kole wody to to mog byc Utopek;)

[rita100]

Teraz inna o uutoplezku :)

Uo uutoplecu
Roz szoł sie chłob z roboty uo północy i szoł sie koło wielkiego stawu. A to
widzi koło stawu małego chłopa ; telki był jak małe dziecko. Tyn chłop sie
pado: "Halt, to bydzie uutopek, bo coby w nocy takie dziecko tu robiło" ?
Przypómnioł sie, co mu ludzie godali, ze uutopleców zawsze sie bije lewóm
rynkóm, to uutoplec słabnie, a chłob mocnieje, a jak prawóm, to na uopach. Tyn
chłopek idzie sie ku nimu i sce sie go utopić. Cióngnóm go ku stawie, a tyn
chłop chah tig w pysk; uutopek tyż. Ale chłob iyno wali go lewóm rynkóm, a
rzyko (modli się). I rychtig, uutoplec zesłob i niy móg tych szlagów
wyczrzimać, i ucig do stawu. A chłop poszoł do dóm i chwolił sie, że uón
zerżnół uutopkowi i godoł, ze uón sie tam uutopków niy boji i uumi sie z nimi
poradzić.

Zawada, pow. Pszczyna

[szwager_z_laband]

to ze sie Utopkom szmary lewom rynkom dowo toch niywiedziou:)

[hanys_hans]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=49703839

Uo morach

[hanys_hans]

O morach (sotónach) / O morách (sotunách)
W podaniach wierzeniowych ze Śląska Cieszyńskiego znajdujemy
również postacie zwane morami czy sotónami, które duszą ludzi
w nocy lub wysysają im krew przez wbicie im swych zębów (swego
zęba) w kark. Można w tym miejscu wspomnieć, iż wierzenie to posiada
zasięg ogólnosłowiański. K. Moszyński podaje, że często można
było słyszeć opowieści o zmorach jako o zamieniających się w byle
drobny przedmiot czy zwierzę duszach ludzi (zwłaszcza dziewczyn),
których ciało – niby ciało czarownicy, latającej nocą w postaci ćmy –
leży tymczasem uśpione we własnej chacie. Szczątki tego typu przekonań
odnaleźć można w miejscowym folklorze narracyjnym.

[hanys_hans]

O morach
Był jedyn szewiec a ón szył, a wiecznie go ta drzymka brała.
A tak sie zniżoł, zniżoł. Nie wiedzioł, co mu to je. Aż roz prziszoł jedyn
gospodorz se dać bóty uszyć a tyn sie mu użaloł, że jako wieczór
na chwile robi, a za chwile że go drzymka weźnie, a nie idzie sie obudzić.
I że sie stanie taki unawióny, że aż hruza. A prawi: „Podziwej
sie, jaki móm cucfleki po siebie”. Mioł taki zagryzki. A ón mu powiado:
„Wiysz, co ci powiym. To cie mora dusi”. – „Nale loboga, jakóż to
z tóm moróm zrobić, aby mie nie dusiła?” Nó mówi: „Nagotuj se nożyce
a óna sie, ta mora, to je duch, zamiyni w cokolwiek. I przelezie,
i przez małóm szparke. Jak cie chce podusić, to cie podusi”.
No i tyn szewiec se też nagotowoł, a ta mora prziszła. A eszcze
była za dwiyrzami. A tyn szewiec sie tak bróniół tymu spaniu a nie
chcioł usnyć. A ta mora za tymi dwiyrzami: „Szsz, szszewiec, szszewiec,
je, jeszszcze szszszszszyje”. A óna uż chciała iść na niego, ni, bo
uż było ku północy. A szewiec eszcze szył, tak nimiała prawa, bo nie
społ. Ni? A óna go naprzód dycki unawiyła, a potym tóm krew cyckała.
I zaś na drugi dziyń se nagotowoł nożyce. A teraz uż zaś czuje, że
mu cosi za dwiyrzami szybrzikuje. A jak przez tóm szpare sie cisła
a była zamiynióno w reżne ściebło, on wzión nożyce a ustrzignół troche
tych fusów z tego reżnego ściebła. A to była baba.
Prziszła rano do niego, prawi: „Podziwej sie, Francek, coś mi zrobiół.
Obie rynceś mi ustrzignół”.
A że sie to podobno taki dziecio narodziyło, co miało zymby. A że
jak mu dali kołek, to chodziyło drzewa cyckać, a jak mu matka dała
pierś, tak tych ludzi.

[hanys_hans]

Jak dziołcha była moróm

Szwagier mój opowiadoł, jak ón słóżył w Krakowie przi wojsku.
Był jako cugsfira za Austryje. A powiadoł, że to było zaroz przed
piyrszóm wojnóm światowóm. I że sie tam poznali na muzyce
z dziołchami. I ty dziołchy ich prosiyły, aż ich odprowadzóm. I tóż ich
odprowadzili. Eszcze jedyn tyn kolega a ón szli ś nimi.
A jak tam prziszli do nich, tóż dziołchy pościelały na górze, na sianie,
i spały ś nimi. A syncy mieli wychazke, tak mieli czas. Ni?
Prziszli ku ranu.
A teraz tyn jedyn sie obudzi a prawi: „Ja, sie tam obłapiosz
ś nióm”. A ón sie też chcioł ś nióm obłapić, a teraz przewraco ta
dziołcha na ta stróna, na ta stróna. Dziołcha jakby nie żyła, ani nie
dychała, ani nie było nic.
Aż potym mu dziepro ludzie powiadali, że óna je mora. Że podobno
tego człowieka tyn duch opuści i tyn duch idzie precz a tyn
człowiek leży na swojim miejscu.
To szwagier opowiadoł.

(opowiadała Stefania Cyroniowa, zapisał Daniel Kadłubiec)

[hanys_hans]

O nocznicach (bandurkach) / O nočnících
(bandurkách)

Innym rodzajem demonów pojawiających się w twórczości słownej
Śląska Cieszyńskiego są nocnice, zwane również bandurkami, które
przybierają postać błędnych ogników, wabiących na manowce ludzi
przechodzących w ich pobliżu. „Taka nocznica spotyka idącego przechodnia,
najczęściej pijanego chłopa i wabiąc go słodkim głosem: –
pójdź!..., pójdź!... – wiedzie go przez bagniska, krzaki, zarośla, tarninę
i zapadliska, wodzi go tak aż do świtania, a gdy zaczynają się ptaki
budzić, a na niebie rożega się słońce, wtedy odchodzi”.

[hanys_hans]

Nocznice

Jeszcze dzisio starzi ludzie wierzóm w nocznice. Nocznice – mówióm
– chodzóm w adwyncie. Gónióm po polach jako światełka a gdo
idzie i śpiywo abo gwiżdże, tak go napadnóm i smykajóm tak dłógo,
aż osłabnie. A nikiery – jak jest słabszy – to aji skóno.
I kiejsi też jedna dziołcha – było to już nieskoro wieczór – przijechała
pocióngym do naszej wsi. U nas w Pruchnej je dworzec kolejowy
od wsi daleko i trzeba iść przez pola. Ale tóż dziołcha była młodo
i szpasowito, hned sie tam s nióm jakisi znajómy kawaler doł do rzeczy,
byli dwo. A wyndóm kónsek na chodnik, tu idzie rechtór. Mówi:
– Każ to idziecie?
– Ku dziedzinie.
– To jo też pujdym z wami. Pujdzie sie nóm we trójke dobrze.
Nó i tak se we trójke idóm i, jak to w adwyncie, śniyg już troszeczka
pruszy, tak mgławo było i tak idóm, szpasujóm se tam rozmańcie,
opowiadajóm i naroz w dziedzinie widzóm światełko. I tak
przez ty pola, tóm miedzóm idóm prosto na to światełko.
I tak idóm, idóm, światełko fórt widać, już im to było dziwne, zaczyni
rozmyślać, co óni tak dłógo do tej dziedziny idóm. Już mieli być
downo przi farze, bo to rachowali, że to światełko je z fary, i tyn rechtór
– ón sie Balcar nazywoł – powiado:
– Na jakosi to je dziwne. Jakosi to dłógo do tej chałpy idymy.
– Ale – myśli se – opowiadómy i to tak sie cióngnie.
Aż naroz widzóm z przeciwka, że idzie jakisi ciyń. Bo to ganc ćma
nie było. Było tak szarawo. I tyn rechtór woło:
– Hej, gdo tu idzie?
– To je jo – odzywo sie mu chłop.
– A co za jo?
– Na Krygierek.
– A kiery Krygierek?
– Na tyn hawiyrz.
– A każ to idziecie, Krygierku? – Już wiedzioł tyn rechtór, gdo to je.
A tyn mówi:
– Ku cugu idym, do pocióngu, bo przeca do roboty jadym.
– Ale, nie mówcie. Dyć my sóm przi farze a każ wy to idziecie? Tu
je fara, a nie kierchów.
– Ale katać też tam, panie rechtór. Na dyć tu je krziż a tu oto je
staw tu w tej dolinie, to my sóm przi tym stawie akurat.
– Na nima możne. Dy my już mieli downo być w chałupie.
A Krygierek prawi:
– Ja, ja panie rechtór. Smyko was tu, smyko. Bo to przeca je
adwynt, nocznice chodzóm a wy sie śmiejecie i gónicie po polu oto
z tóm porkóm młodych i nocznice was tak smykajóm.
Nó i tak to jest z tymi nocznicami. Starzi ludzie jeszcze dzisio
w ty nocznice wierzóm i młodym przikazujóm, jak po nocach kajsi
idóm:
– Nie gwizdejcie a nie śpiywejcie. A nie śmiyjcie sie po polach, bo
nocznice sie bardzo mszczóm. Jak dopadnóm człowieka, depcóm nogami
a zmoczóm tak, że tyn człowiek już potym ani nima zdolny do
życio a że cały taki otumanióny zostanie.

(zapisała Emilia Michalska)

[hanys_hans]

O nocznicach

To kiejsi za downych czasów, to jak siedlocy eszcze mieli sztyry
kónie. Nó to było biyda nafutrować. Tak posali.
To mój chłop nieboszczyk powiadoł, że jedyn taki synek ich dycki
pytoł: „Weźcie mie też ze sobóm na ty pastwiska”. Nó a prawi: „To my
polygali a ku ranu jak my stanyli, jak my mieli gnać kónie du dóm,
tak my byli cali mokrzi”. I prziszli do chałupy i powiadali: „Mamulko,
dyć nie padało a my sóm cali mokrzi”. A ta matka na to: „Wiycie co.
To was nocznice pomoczały”. – „A co to sóm ty nocznice?” – „Nó to
sóm ty dusze pokutujónce”.

(opowiadała Stefania Cyroniowa, zapisał Daniel Kadłubiec)

[hanys_hans]

O bandurkach

Teraz ta ludzie w ty rzeczy nie wierzo, ale downi moc wystoli od
tych straszydeł. Prowcie, co chcecie... Wieczór jako baji teraz. Wyszełeś
przed sień, jeny trza było gwizdnyć na dwóch palcach a już –
bandurki. Pote jakbyś nie uciyk do izby, tóź byś sie nie odegnoł.
To tak obstompiły człowieka a jeny „pódź se mnom”, „pódź se
mnom”, „tu je piekny chodniczek”, to sie zdało takiemu, że kansi po
rużach, po nejszumniejszej ceście idzie a ony go smykały po nejwienkszych
chrostach, moczarziskach, że sie móg aji utopić.
Jak tak chłopa przisiadły, nejlepi było, jak sie miało kapsy w kabocie,
wywrócić, abo kabot oblyc na remby, to już nimiały tego prawa,
a legnyć na ziem i nie słóchać. A jakbyś był uciyk do izby, to tak jeny
blyskały kole okien, zoziyrały do postrzodka a „puś tam”, „stary puś
tam”. Nejraczy to ony miały pijanego.
Roz też baby na Skolnite chciały se doma zrobić muzyke, jako
przy szkubaczce, tóż też posłały do Jawornika po muzykanta (bezmala
to był stary Goiczek, już go downo nima), coby prziszeł grać. Nale
chłopa bandurki obstompiły w lesie, to go tak smykały, że chłop legnył
i nie ruszył sie. Dziepro nad rane prziszeł cały mokry, tóż babo
opowiedzioł jako ś nim narobiały.
Zaś jednego, szeł z karczmy wieczór, wysmyczyła aż na brzoze, to
na ni przesiedzioł do rana. A było to nad urwiske, dyby jeszcze krok
dali, byłby spod i sie zabił. Tak ony ta krziwdy nie robiły krzyźbemu,
jeny se trza było widzieć pumóc. Jako prawie – legnyć, nie ruszać sie,
abo obleczeni oblyc na remby. Nejwiencyj ich bywowało po młakach,
moczarziskach, ka som sigły, jako „u Siglanów”, w „Moczarnej”. Prawio,
że to były ty duchi z rozmaitych bagien.

(zapisała 8 listopada 1933 r. w Wiśle Maria Pilchówna)

[hanys_hans]

O diabłach / O čertech

Bohaterem niektórych podań ze Śląska Cieszyńskiego jest diabeł,
który występuje tu w rozmaitych kontekstach – najczęściej pilnuje
zaczarowanych pieniędzy, wymiguje się od wszelkiej pracy na ziemi
bądź też towarzyszy złym ludziom w ich ostatniej godzinie.

Nasze legyndy i bojki

[hanys_hans]

O djoble

Downi też moc było widać po polach, jako djobeł piniondze suszy.
Po grómadnicach, abo aji na ściyrnisku, na łonkach blisko zdrzódeł
widowali ludzie taki modry łogień, gorzoł modre płomienie roz bełkło
a już zaś zgasło, a zaś... Djobeł piniondze suszył przi te ogniu
widłami. Tóż jak sie nie boł a szeł ku niemu, wiedzioł ty zaklencia,
móg dostać wiela jeny chcioł piniendzy. Dy było powiedziane: „jaką
pieczęcią zapieczętowane, taką mo być odpieczętowane”. Ale kiery to
ta wiedzioł. Było takich mondroków moc, co prógowali, cóż dy żoden
nie zdzierżoł, każdy uciyk.
Ja, co to za piniondze? Tóż to było tak.
Starzi ludzie mieli ten obyczoj, piniondze chować za żbónkami,
temi glinianemi, co to bywowały na gorzołke, po półkach, abo kansi
po kontach. Pote jak już był stary a nie chcioł, coby ty piniondze
naszli, coby baba abo dziecka miały po śmierci, szeł o 12 godzinie
w nocy zakopać pod gruszke, abo na polu, blisko zdrzódła. Tóż ty piniondze
były zaklente i djobeł mioł do nich prawo. Dyby kiery był
znoł to zaklenci, toby jich móg dostać. Trza było czytać z tej czarnoksieskiej
ksionżki, co w ni jest biołe druke na czornych kartach pisane,
tobyś djobła odegnoł. A tak, choćby aji był naszeł, zaroz sie straciły.
Jeden chłop oroł a bróna sie mu zahoczyła o cosi twardego.
Chłop zakleł i piniondze sie zaroz zapadły do ziemi. Pote banowoł, ale
już było nieskoro...
Roz zaś pachołek prziszeł w nocy na taki miejsce, ka sie ty piniondze
suszyły. Widzi ogienek na polu, wzieł se też wongliczek do fajfki,
chce zapolić a tu mu wypod złoty dukot. Na drugi dzień pokozoł to
gazdowi, ten też chcioł mieć naroz moc piniendzy, wzieł na drugi wie-
czór czapke i ido ta ku temu ogniu. Nabroł pełno tych wongli do
czopki a jak przyniós do domu dziwo sie, a tu same jaszczurki a żaby.
Kansi też mieli te czarnoksiesko ksionżke a wiedzieli o takim
miejscu, ka djobeł ty piniondze suszowoł, i też coby go jako od nich
odegnać. Tóż djobła bezmała wegnali pod piec, a pote djobeł nie pujdzie
i nie pujdzie. Od tego czasu dycki straszowało w tej izbie. Cosi
burziło, trzaskało fórt a fórt, a schybowało drzewa z poleni (jako to
downi były ty kurne izby).
Dziepro pote ksiondz prziszeł, odrzykoł i przestało. Jakosi tam
czorny mioł nad ludźmi wienkszo władze. Też starzi ludzie moc jeden
drugiemu wiedzieli zaszkodzić. Lecy kany sie kierysi objesił. Jako to
nazywajom „na objeszónke”, ta sie trzo powiesili, jedyn za drugim.
Już tako chałpa. Roz też (jeszcze nieboga mama opowiadali) narodziło
sie gazdo dziecko, dziywcze. Prziszła tam cygónka, że planety
temu dziecku poczytać. Stoło mu, że bydzie nieszczenśliwe, że sie
kiejsi powiesi. Ojców to strasznie mierziało, nale cóż robić. Nauczyli
dziecko przed każdo roboto sie przeżegnać. Dziywcze rosło, rosło, było
szykowne, piekne, aż roz jak już była dziywko, poszła ku muzyce do
karczmy. Naroz jom cosi wzieło, coby sie szła od tej muzyki objesić.
Tak jom to ciongło aż do domu, już wzieła porwóz, idzie na góre, naroz,
jako to miała we zwyku, przipomniała se, że sie mo przeżegnać.
Jak jom też naroz cosi chlusło przez gembe, tak od tego czasu ji zostało
pienć czornych palców na licu i już też wiencyj nie ciongło ji do
wieszanio.

(zapisała 8 listopada 1933 r. w Wiśle Maria Pilchówna)

[hanys_hans]

Co djoboł nimo rod

Słóżył djoboł u siedloka za sztrof od Lucypera, że mało ludzi zwodzoł
do grzychu. Słóżył, ale okrutnie był wymyślny. Byle co robić nie
chcioł. Posłoł go gazda z tragaczym do lasa po pnie, ale tyn hned mu odrzyk:
– Ja, gazdoszku, to jo robił nie bedym, bo przi tym głowa sie mi trzepie!
– Tak bydziesz wode nosił i podlywoł w zogrodzie cebule.
– Też to robił nie bedym, bo woda w putni by mi żbluchała po nogach.
– Tak bydziesz dóma i co gospodyń koże, bydziesz robił!
– Nimocie mi co inkszego dać do roboty?
– Zaś ci sie to nie podobo!
– Dyć to wszyscy w dziedzinie wiedzóm, że z waszóm gospodynióm
ani sóm czert by nie wydzierżoł. A jo to same! Ani rusz...
– Dyć ci za to do gospodyń garniec fazoli sfutrować!
– Panie opatruj z tym dynamitym! Dyć by mi to brzuch rozerwało! Ni!
– Tak se legnij a w połednie pumożesz dziywce krowy doić.
– Jyny od krów nejdali! Świtnie mnie, róg mi ubije abo oko wyleje! Ni!
– Tóż ziymnioki pujdziesz kopać!
– Zaś taki! Kóniecznie chcecie mie do urazowości wegnać?
– Tak siedniesz se ku radiju, wyposłóchosz wieści i mnie rzekniesz...
– To ni! Dyć to pieróństwo cygani wiyncej niż sto czertów.
Nie chcym mieć z tym nic wspólnego!
– Tak co by ci kozać? Siyc umiysz?
– Umiym, ale nie pujdym, bo bych kose na kamyniu wyszczyrbił!
– To je prowda. Ale leć do kuchynie prziłożyć do ognia.
– Od ognia sy mnóm daleko. Dyć żech je syn ognia wiekuistego.
– Możne byś chcioł być fojtym i jyny rozkazować?
– Potrzebujym, aby na mie wszyscy szczekali?
– Naleje ci staro gornek mlyka i idź dziecko zakolybać.
– Po piyrsze jo nie rod z usmarkanymi przebywóm a mlyka jo nie rod.
– Tak ci do gornek kawy.
– Tyn nejgłupszy napój? Dowo sie cygoryj, aby była gorsko, a hned
cukier, aby była słodko. Kawa je czorno a hned sie mlyko leje na biołóm.
– Ty howado, tak ty ani jedno, ani drugi! Idź sie dać wykropić farorzowi.
– Mocie wy mie kropidłym straszyć, tak se raczy pujdym ludzi straszyć.

(brak nazwiska osoby, która zapisała i opracowała tekst)

[hanys_hans]

Jako Murzin umiyroł

– Stareczko, pyty, pyty, opowiydzcie mi co o tych hańdownych rokach,
kiejście jeszcze byli młodzi. Pyty, pyty!
– Jak już tak chcesz, tóż ci cosi opowiym, jyny sie waruj mi nie
wierzić. Bo ci teraźniejsi ludzie mówióm, że to wszystko bojki, co
starzi opowiadajóm. Jo bydym mówiła samóm prowde.
– Dobre już, stareczko, jyny opowiadejcie, boch je już piernicko ciekawy.
– Toż ci opowiym o starym Murzinie, jak umiyroł.
Podziwali sie potym stareczka na ciekawego wnuka, oprzili sie
prawóm rynkóm o okno, co wychodziło na zogrode, uśmiychli sie jeszcze
i zaczli opowiadać.
Byłach jeszcze małym skrzotym. Piónty rok mi możne dochodził,
jak stary Murzin umiyroł. Dobrze pamiyntóm, jako to było, boch prowie
była u kumornice, kiero u Murzinów mieszkała.
Od samego połednia schodzili sie sómsiedzi, aby jeszcze Murzinowi
przed śmiercióm zaśpiywali cosi z kancynoła.
Murzin leżoł na stolicy pod oknym, w kóńcie beczały jego dziecka,
bo ich mioł jak aposztołów, dwanoście. A staro Murzinka lotała po
chałupie jak bez głowy. Nie wiedziała, do czego mo naprzód rynce
wrazić, co tako była ździwoczóno.
Z Murzina był wielki pulyr, tóż wiela ludzi nie prziszło. Nic już
nie mówił. Ani o świecie wiela nie wiedzioł, bo jeszcze dopołednia sie
naproł w gospodzie, że sie tak ledwo dosmyczył ku chałupie. Tu go to
zebrało i umiyroł.
Tu naroz, jak tak wszyscy siedzieli, zatrzaskało cosi w siyni
i wlazło to do Murzinów. Myślałach, że to kónia kludzóm.
Ale nie trwało to dłógo, ludzie zaczyni śpiywać jakómsi pieśniczke
z kancynoła, dwiyrze sie odewrziły i od Murzinów wyleciało sześć takich
kudłatych podciepów. Na głowie to miało rogi, taki na pół palca,
czorne to było i całe kudłate a kopyta to miało razinko taki jak kónie.
Wiater rznół dwiyrzami na zadku a po nospie pod oknym to dudniało,
jakby tam przeleciało stado kóni. Widziałach to, boch sie przez
odchylóne dwiyrze prowie dziwała. Nie wiedziałach, co to było, ale tatulek
też byli przi Murzinie śpiywać, toż nóm wieczór prawili, że to
djobli prziszli po Murzina.
Cóż z tego, że Murzin chodzowoł do kościoła? Bo pobożny to ón
był! Ale cóż to rzykani pumógło, kiej jyny pił i pił a ku tymu jeszcze
babe tryźnił w chałupie i klón przestrasznie.
Aż do wieczora djobli trzaskali po nospie. Murzin umrził w kwicie.
Taki szumny chłop! Móg sie o dziecka starać a ón sie jyny o kwit staroł.
Tóż też tak skóńczył.
Stareczka przestali opowiadać. Zamyślili sie na chwile i zadziwali
przez okno. Na ziym spadowało liści z wysokucnego jawora. Zastarali
sie stareczka, oczy im zwilgły...

(zanotował i opracował Józef Ondrusz)

[hanys_hans]

O duszach pokutujących (o fajermónach) / O duších,
které činí pokání (o fajermonech)
W zarejestrowanych podaniach wierzeniowych pojawia się również
wątek ogników latających w zgiełku nad polami, zwłaszcza mokradłami.
Chodzi o błędne ogniki, które na Śląsku Cieszyńskim nazywane
są nocznicami (nocnicami) albo bandurkami. Nocznice atakują
najczęściej człowieka wracającego samotnie po zmroku do domu, i to
w ten sposób, że powodują u niego zanik orientacji, zwodzą go z drogi
prowadząc do lasu, na mokradła lub do rzeki, gdzie może utonąć.

[hanys_hans]

Fajermón

Było to jakosi po Murzinowej śmierci, prowie we żniwa. Tatulek
mieli na wysznich gónach pszynice. Roz wieczór bylimy już wszyscy
dóma, a tu sie zaczło mroczyć. Tatulek przilecieli ze stodoły do kuchynie
i prawili, że muszymy jeszcze zajechać po pszynice, bo w nocy
bydzie isto deszcz a szkoda by było, jakby pszyniczka zmokła abo porosła.
Nó i pojechalimy.
My, dziecka, my tam nic nie robiły. Pojechalimy, bo kaj by też tam
kiery w chałupie wydzierżoł!
Ćma było jak w miechu.
Kiedy my przijechali na wyszni góny, to tatulek zapiskali trzi razy
na palcach. Zarozinko potym przilecioł fajermón.
Co to był tyn fajermón?
To był człowiek, kiery po śmierci musioł pokutować. Kiejsi było
tych fajermónów wiyncej niż teraz.
Tyn fajermón to było ogrómnie wysoki chłopisko bez głowy
a z uciyntego karku mu buchoł na meter wysoki ogiyń. Widno było
na polu od tego ognia, jak w bioły dziyń. Mamulka i dziywka strasznie
sie boły a my, dziecka, beczały od strachu i dzierżały sie mamulczynego
fortucha. Tatulek nóm mówili, że jak fajermónowi nic nie
zrobiymy, że sie go nie muszymy ani boć, że nóm też nic nie zrobi.
I tak nóm tyn fajermón świycił, aż my poskludzali wszystkóm
pszynice. Jak my już ostatnióm fure wiyźli do stodoły, to fajermón poszeł
z nami ku chałupie. Ale pod dach nie wloz, bo fajermón nimo do
chałupy przistympu. I tak stanół tyn fajermón przed stodołóm i świyci,
i świyci a jak już tatulek zaprzili stodolne wrota, to mu pieknie za
świycyni podziynkowali:
– Dziynkujym ci, fajermónie, za świycyni!
Tu naroz ogiyń zgos, a przed nami stoł taki wysoki panoczek
w biołych szatach i prawił:
– Dziynkujym wóm pieknie za wybawiyni! Tym swojim podziynkowaniym
skóńczyliście mojóm pokute. Ciyrpiołech za to, żech nigdy za
nic żodnymu nie podziynkowoł. Dziynkujym wóm, gazdoszku!
Potym sie stracił i już sie nigdy żodnymu nie pokozoł.

(zanotował i opracował Józef Ondrusz)

[hanys_hans]

O fajermónach

Za starych czasów, jak jeszczech była dziełuchóm takóm dwanost,
trzinost roków, to my dycki z mamulkóm mieli w kumorze. A z tej
kumory był wyglónd na pole. Nazywało sie to Pod Chałupkami. No
wiycie, tego zbożo było trzeba moc zemleć, bo nas było dziewiyńć
dzieci, tatowie, to było jedynost. Ojciec byli miejscowym kowolym, no
to mieli ucznia. To nas było dwanost do stołu. A to sie mleło a mleło,
ale przi latarni. To światło nie było wielki. Bele widzieli do te paprzice
nasuć a toczyło sie tym młynkym, a toczyło.
A wieczór jakechmy tak mieli, tochmy widzieli na te polanie
z tego okiynka, że tam locóm taki ogniki. Jo dycki sie pytała: „Matko,
co tam je za tym?” – „Na wiysz co, dziełucha. To ci mówióm, że to
sóm ty fajermóny”. – „Fajermóny? Na cóż to może być ty fajermóny?”.
I opowiadali, że jejich ojciec widzieli tego fajermóna tak, jakby sie
z drugim człowiekym spotkali. Że to było kole lasa, że tam dycki tyn
fajermón lotoł. I óni sie szli przeświadczyć, co to je. A że to był
człowiek bez głowy, a zamiast głowy mu taki płómiynie wychodziyły.
No taki że to było. A jo prawiym: „Na cóż to może być takigo strasznego?”
– „Mój ojciec dycki mówiyli, że to sóm dusze pokutujónce i óny
tak gónióm”. – „Ale kaj sóm teraz ty dusze?” – „Już nie pokutujóm,
bo tych fajermónów nima”.

(opowiadała Stefania Cyroniowa, zapisał Daniel Kadłubiec)

[hanys_hans]

O śmierci / O smrti

Opowiadania o śmierci również znalazły swoje miejsce w folklorze
cieszyńskim. Pojawiają się w tym kontekście wątki dotyczące m.in.
spotkań ze śmiercią, zapowiadających rychłe odejście pewnych osób.

[hanys_hans]

Jak Hołymek ze śmiercióm godoł

Stary Hołomek szeł z gospody od Tramera a było to już nieskoro
w nocy. Naroz słyszy, że kole niego gdosi idzie. Choć było ćma, miesiónczek
troche blyszczoł, tóż było widać słaby ciyń wedle niego. Ale
człowieka nie było widać.
– Dobry wieczór, gdóż to je, sómsiod? – pyto Hołomek. Ale to, co
kole niego szło, nic sie nie łodzywało, jyny szło krok za krokym wedle Hołomka.
– Cożeś ty guchy czy niymy? – zaś do niego mówi. Ale tyn nic.
Prow, coś jest za jedyn. A tyn fórt nic, jyny idzie z Hołómkym. Stary,
że mioł cosikej wypite, myśloł se, że tamtyn nie chce ś nim rzóndzić,
tak go sprzezywoł i prawi se mu tak:
– Na wiysz co, guptoku, myślołech żeś je móndrzejszy. Przeca
w nocy cie nie poznóm. Idymy chyba społym z gospody. Myślołech, że
se po ceście podrzistómy, ale kieżeś jest taki hónorny i sy mnóm nie
chcesz rzóndzić, nie bydym.
Już sie też wiyncyj nie łodzywoł. Jak przyszli na skrziżowani, tyn
nieznajómy skryncił w inszóm stróne, bo to było słychać po chodzie.
Hołomek łobejrzoł sie za nim i naroz uwidzioł, że to jakisi wielkolud,
cały bioły a chudy jak szczypa. Z daleka sie coroz wiyncyj bielił i choć
było cima, fajnie go teraz było widać. A wtedy psy po dziedzinie zaczyły
strasznie szczekać a wyć. A tyn wielkolud szeł ku chałpie starego
Pilorza, co był obłożnie nimocny, prawie na umrziciu. Wtedy też
kapnył sie Hołomek, że to była śmierć. Dziepro chłop sie najod strachu
i ani sie nie spamiyntoł, jak sie znaloz w chałupie, ledwo żywy ze
strachu. Na drugi dziyń Pilorz już nie żył.

(opowiadała Zuzanna Hołomek z Ochab, zanotował Karol Kajzer)

[hanys_hans]

Śmierć po biołu

Było to wtedy, jak tata jeszcze był swobodny. Chodzowoł do jednego
gazdy, kaj były trzi dziołchy. Był już wieczór, jak szeł przez zogrode.
Tu widzi a trzi dziołchy tańczóm po biołu. Myśloł, że to ty od gazdy.
– Cóż wóm tak wiesioło? – spytoł.
– Ha ha ha...Bydóm ludzie mrzić. Jedni bydóm jeść gliniec – mówi
piyrszo, drudzy biedrziniec – mówi drugo, a trzecim nie bydzie nic –
mówi trzecio. A tata im na to:
– Dyć tak nie krakejcie. Cóż im możecie zrobić. Ale odpowiedzi nie
dostoł, bo znikły naroz. Weszeł troche wystraszóny do izby gazdy a tu
matka w płaczu, bo ta nejmłodszo cera umiyrała. Ty trzi taniecznice
to były śmierci.

[hanys_hans]

Jako tata wióz śmierć na wozie

Tata też roz wióz śmierć na wozie. Przisiadła sie bez pytanio.
Kónie jóm ale zaroz poczuły i zaczyły forskać. Tata wziyni za lice
(opraty), śmigli biczym i kónie pognały. Z boku pozorowali, jaki ta
baba miała strasznie zepsute zymby i chude a dłógi palce. Dojechali
do gospody, kaj była muzyka.
– Stój – zawołała baba – Stanyli. Baba biere tate i kludzi ku dwiyrzóm.
– Dziwej sie przez kluczowóm dziurke, co sie bydzie robiło z tym
nejpiekniejszym synkym na sali.
Tata sie dziwali a óna wlazła do postrzodka. Wszyscy tańczyli.
Śmierć se stanyła z boku i jak tyn synek tańczył kole ni, óna go
śmigła takim ciynkim próntkym po spaniu. Ón sie chycił za głowe,
ale tańczył dali. Jak go uderziła po trzeci, przewrócił sie i skónoł.
Śmierć wylazła i powiedziała: „teraz możesz jechać”. I straciła sie.

(powyższe teksty zanotował w Górkach Wielkich Jan Broda)

[hanys_hans]

W wigilijną noc

Za oknami, ozdobionymi niby witrażami, misternie wyrzeźbionymi
przez mróz kwiatami, panował nieprzenikniony mrok. W piecu
wesoło trzaskał ogień, a rozchodzący się przyjemny zapach smakołyków
świątecznych pobudzał wyobraźnię i skłaniał do błogich wspomnień.
Zapadła grudniowa, wigilijna noc. Jedyna noc, w której wilk brata
się z człowiekiem, ludzie podają sobie ręce do zgody i przebaczają
wzajemne krzywdy, jedyna noc cudów, kiedy góry otwierają swoje
wnętrza, przeznaczając dotychczas ukryte skarby dla ludzi dobrych
i odważnych, kiedy zwierzęta mówią ludzkim głosem, a nad światem
chóry anielskie intonują: „pokój ludziom dobrej woli”.
Nie wierzył temu wszystkiemu młody Tomanek, gospodarz we wsi
stateczny, mądry, toteż lubiany i poważany przez wszystkich. Śmiał
się więc z ludzi i ich łatwowierności; nie zbywało mu bowiem na dowcipie
i szczerości.
W noc wigilijną długo nie mógł zasnąć, przewracając się w łóżku
z boku na bok, pomimo, że godzina była już późna. Prześladowały go
dręczące zjawy i mary, nie dając zasnąć. Oczy kleiły się ze zmęczenia,
a jakiś głos jakby wyraźnie szeptał: „dlaczego nie idziesz, czyżby ci
brakło odwagi”. Zimny pot wystąpił mu na czoło i kilkakrotnie musiał
obcierać się rękawem koszuli. Długo walczył ze sobą. Kiedy jakiś
dziwny lęk wziął górę i zdawało mu się, że odrzucił już wszelką myśl
o tym, znów ten sam głos zaczął szeptać kusicielsko: „czy nie jesteś
ciekaw, co będą mówić? Wszak to dzisiaj okazja, jaka znów przez cały
rok się nie nadarzy. A może to nieprawda, co ludzie mówią, więc cóż
ci szkodzi przekonać się osobiście”.
Wreszcie nie wytrzymał. Cicho i ostrożnie, aby nie zbudzić żony,
wymknął się z łóżka, włożył buty, spodnie, rzucił na siebie kożuch.
Poświecił zapałką na zegar. Była za pięć minut dwunasta. Serce biło
jak młot, uderzało głośno i tak głośno, że musiał je ręką przycisnąć
z obawy, aby z piersi nie wyskoczyło i po cichu wyszedł na dwór. Zawiało
go przenikliwym zimnem. Szczelniej otulił się kożuchem
i oglądając się trwożliwie, jak gdyby w obawie czy ktoś nie podpatruje,
wzdłuż ściany, jak cień posuwał się szybko ku stajni. Śnieg skrzypiał
przeraźliwie pod nogami, w oczach czaił się lęk. Wreszcie przylgnął
do drzwi stajni tak mocno, że zdawało się iż przyrósł do nich jak nieżywy.
Cisza dzwoniła w uszach, tylko od czasu do czasu ze stajni słychać
było głośny oddech konia albo lekki szczęk łańcucha. Tomanek chciał
jeszcze uciec, lecz nogi odmówiły posłuszeństwa. Czuł jak gdyby
wrósł w ziemię, a czas wlókł się okropnie. Każda minuta wydawała
się wiekiem.
Nagle Tomanek wstrzymał oddech. Wydawało mu się, że świat
napełnił się niezliczoną ilością głosów w różnych językach i tonacjach,
a wszystkie podobne śpiewom najpiękniejszych chórów. Zabrzmiała
cicha melodia radosnej kolędy:

W żłobie leży,
Któż pobieży
Kolędować małemu...

Tomanek padł na kolana. Zaczął bić się w piersi. Godzina cudu
nadeszła. Zdawało mu się, że słyszy ludzkie głosy dochodzące ze stajni,
gdzie stała jego piękna para koni, którymi szczycił się przed całą
wsią, piękniejszych bowiem w okolicy nie było.
– Pokój temu domowi i naszemu gospodarzowi, który był dobrym
dla nas – mówiły miedzy sobą – nie krzywdził nas nigdy, a nakarmić
i oczyścić nie zapominał.
– Tak, to prawda – westchnął drugi – szkoda tylko, że umrzeć mu
dzisiaj przeznaczono.
– Właśnie – odezwał się pierwszy – za trzy dni odwieziemy naszego
gospodarza na cmentarz.
Nagle wszystko wokół ucichło. Ani muzyki niebiańskiej słychać nie
było; tylko gwiazdy jak dawniej, tu i ówdzie wyglądając spomiędzy
zwalistych chmur, mrugały do siebie znacząco.
Tomanka znaleziono o świcie, w pierwsze święto Bożego Narodzenia
zesztywniałego na kolanach pod drzwiami stajni, z twarzą zwróconą
w górę, jakby swoim martwym wzrokiem wypatrywał te chóry
anielskie, które nocą unosiły się nad ziemią, śpiewając: „pokój ludziom
dobrej woli”.

(opracował Karol Kajzer)

[szwager_z_laband]

"Jak to krowom w Rudzińcu wymionczka zamarzły (godka)
Kiej byłach jeszcze mało dziołszka , to mój ópa z Rudzińca łosprowioł mi ło
tym, jakie to srogie zimy bywały w Rudzińcu. Ópa bół pośmiywny, lubioł robić
nos za błozna, to tyż tak zaczął ta swoja historyjo.

Downi zimy w Rudzińcu niy bóły take angielskie, jedno śniyżne, mroźne i
gripowe. Jo tej gripy nie dostoł, bo jo je łodporny, ale twoja óma sie
rozniymogła. Nie była jeszcze blank wyleczono, a poszła do chlywa krowy doić.

Toż wiysz, wszistko gripom zarazióła. Krowy krzypioły, kury krzypioły, wszystko
rymało i kucało, a kokot jak chciał zaśpiywać to tak zakrzypioł, aże się
nogami przekopyrtnął. Padom ci, łokropne rzeczy się dzioły! Zawołalimy
weterynorza, wloz do chlywa, podziwo się, a tu wszystko krzypie. Som tyż zaczon
krzypac, przelonk się i uciyk! A kiej przyszły te pierzyńskie mrozy, to wisz
dziołszka, co się stało? Krowom wymionczka zamarźły! Óma włazi do chlywa , bo
chce doić, chyto za cycek, zimniutki kiej sopel. Przylatuje do mnie i
woło: „Francek, Jezusiczku, dyć krowom wymionczka zamarzły!”.

Cóż było robić? Poszołech do chlywa i godom jyj, coby przyniosła kapka słomy,
to zapolymy łogień pod krowom, wymionczka się rozgrzyjom i bydzie mleko. Ale
wiysz dziołszka, my już chlywa niy momy, ale gotowanygo mlyka zatyla, bo w tyj
krowie tak zawrzało, że niy dowo już surowygo mlyka. Terozki dziołszka już
wiysz, jak nóm w Rudzińcu ta gospodarka szła."