Elemantorz Warnijski

[warnija]

No jó, tak yśwa doczkali. Pokozoł sia "Elemantorz Warnijski" Edwarda Cyfusa. Na poczóntek bandzie tlo we szulach, coby szurki i sztinole poznoli co te je warnijsko gwara.
Co Woma banda psisoł, poczytojta same

Warmiński elementarz, czyli ocalić od zapomnienia

W całej długiej historii Warmii nie było jeszcze takiej publikacji. "Elementarz gwary warmińskiej" Edwarda Cyfusa i dr. Izabeli Lewandowskiej to unikalny podręcznik do nauki ginącej gwary warmińskiej.

Edward Cyfus, Warmiak, regionalista i autor książek, jest postacią dobrze znaną na Warmii. Od lat niestrudzenie popularyzuje ginąca gwarę tej ziemi - a jest jej znawca chyba najwybitniejszym w całym kraju.


Edward Cyfus z "Elementarzem gwary warmińskiej"
Autor: Władysław Katarzyński

cdn...

[warnija]

Warmia ma własną tożsamość

— Z myślą wydania takiej książki nosiłem się od wielu lat, choćby dlatego, że dla części mieszkańców Polski, a także naszego województwa Warmia była czymś obcym, często mylono ją z Mazurami — tłumaczy Edward Cyfus. — Od kilku lat rośnie świadomość, że ten region ma swoją historyczną i kulturową tożsamość. Nie tylko coraz więcej osób zwiedza Warmię, ale również tutaj się osiedla. To książka i dla dorosłych i dla dzieci.

"Elementarz gwary warmińskiej", wydany nakładem stowarzyszenia "Południowa Warmia", jest podzielony na trzy główne rozdziały: "Mojo famelijo" (moja rodzina), "Gburstwo" (gospodarstwo) i "W chałupsie" (w domu). Jest tam słownik wyrazów z ich polskimi odpowiednikami, są też całe zwroty w gwarze, np. Łojculek stoi kele mamusi (ojciec stoi koło mamusi). Uzupełniają to rozdziały o historii gwary warmińskiej oraz o jej specyfice, wymowie i zapisie.

Pierwsi czytelnicy

— Elementarz jest pomyślany m.in. jako pomoc dydaktyczna do przeprowadzania lekcji regionalnych w szkołach, z ćwiczeniami i płytą CD z tekstem warmińskim i tłumaczeniem na język polski — mówi dr Izabela Lewandowska z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, współautorka "Elementarza gwary warmińskiej". — Tylko wówczas ta piękna mowa, świadcząca o naszej tożsamości na tej ziemi i tradycji będzie ocalona, gdy wejdzie do szkół. Książkę skierujemy również do bibliotek w województwie.

Książka zawiera ilustracje Anny Rok z Barczewa, które pokazują np. wyposażenie domów warmińskich, gospodarstwa, ubiory, itp. A jak odbierają książkę czytelnicy? Jako jedna z pierwszych z elementarzem zapoznała się Klara Karwacka z Purdy.
— Przed wojną skończyłam niemiecką szkołę, mówiłam głównie po niemiecku, gwarę znałam ze słyszenia z rodzinnego domu, ale nie wiedziałam, jak co się pisze — wspomina jedna z ostatnich Warmiaczek w tej wsi. — Szkoda, że wtedy nie miałam takiego elementarza.

Władysław Katarzyński

[warnija]

Eszcze lepsi łopsisane je to na strónce olsztyn.naszemiasto.pl

.........................................................................................

Elementarz gwary warmińskiej ma 62 strony i w podtytule informuje o swojej zawartości tematycznej: "Rodzina, dom i zagroda". Na okładce widnieje warmińska chałupa, przy której rosną "obowiązkowe" w warmińskim krajobrazie malwy. Do elementarza dołączona jest płyta CD, na której zamieszczono wszystkie teksty z elementarza w formie audio.



"Mam nadzieję, że taka forma elementarza sprawi, że każdy nauczyciel będzie w stanie uczyć dzieci gwary warmińskiej czy przynajmniej przybliżyć ją najmłodszym" - powiedział PAP Cyfus.



W książce zamieszczono wiele ilustracji, które ułatwiają zapamiętywanie gwarowych słówek, są też ćwiczenia do wykonania po każdym z podrozdziałów, a dodatkowo na końcu jest słowniczek.

Słowa, które zamieszczono w podręczniku, dotyczą codzienności, np. uma to babcia, kloce to drewniane chodaki, knoga to po warmińsku wieszak, a grzebzień to gwarowa nazwa grzebienia. Porzeczki w warmińskiej gwarze to jonki, kalarepa to kólraba, a dynia to bania.


"Zestaw słów ograniczyliśmy do rodziny, domu i zagrody, tak jak jest to w podtytule, a kolejnymi dziedzinami warmińskiego życia, np. świętami czy obrzędami, chcemy się zająć w kolejnych tomach elementarza" - powiedział PAP Cyfus.

cdn...

[warnija]

Elementarz gwary warmińskiej w nakładzie 1 tys. egzemplarzy wydała Lokalna Grupa Działania Stowarzyszenie Południowa Warmia. Książka trafi nieodpłatnie do szkół na Warmii i ma na celu propagowanie gwary warmińskiej, która de facto zaginęła. Zdaniem Cyfusa, który od lat podejmuje działania na rzecz propagowania warmińskiej tradycji i kultury oraz upowszechnia gwarę, obecnie gwarą warmińską rozmawiają pojedyncze osoby.

Cytat- Ale z radością stwierdzam, że gwara ta przestała być wstydliwa, że małe dzieci proszą dziadków, by ich nauczyli czegoś po warmińsku. Obserwuję też, że gwarą warmińską zaczynają interesować się nauczyciele, dlatego podjęliśmy się wydania elementarza - tłumaczył w rozmowie z PAP Cyfus.

Wydanie elementarza warmińskiego jest wydarzeniem wyjątkowym, ponieważ nigdy wcześniej nie wydano podobnego podręcznika. Zresztą sama gwara warmińska funkcjonowała raczej w języku mówionym niż pisanym. Regionalni pisarze (np. Seweryn Pieniężny) publikowali utwory stylizowane na gwarę, ale - jak zaznaczył Cyfus - publikacje te były tak stylizowane, by były zrozumiałe dla przeciętnego mieszkańca regionu.

Sama gwara warmińska funkcjonowała na wsiach i była bardzo zróżnicowana. "W Jezioranach mówiło się nieco inaczej niż np. w Biskupcu, dlatego liczę się z tym, że ktoś po przeczytaniu tego elementarza może powiedzieć, że jakieś słowo u niego w domu brzmiało inaczej. To będzie zupełnie naturalne" - zastrzegł Cyfus.

Izabela Lewandowska, która opracowała elementarz od strony dydaktycznej, jest doktorem historii, pracownikiem naukowym olsztyńskiego uniwersytetu, specjalizuje się w dydaktyce i regionalizmie.



Elementarz zilustrowała Anna Rok.

Źródło materiału:

[warnija]

Z przykrością i zażenowaniem stwierdzam, że pón redachtór W. Katarzyński, a jo za nim, popełnił był w artykule promocyjnym kilka, nazwijmy to nieścisłości, cytując wyrażenia w gwarze warmińskiej. I tak napisał:

CytatJest tam słownik wyrazów z ich polskimi odpowiednikami, są też całe zwroty w gwarze, np. Łojculek stoi kele mamusi (ojciec stoi koło mamusi)..

Nie tak! Powinno być:

"Jest tam słownik wyrazów z ich polskimi odpowiednikami, są też całe zwroty w gwarze, np. Łojczulek stoji kele matulki (ojciec stoi koło mamusi).



Pozdroziom psianknie Pónie Władysławie !

[warnija]

No jó. Psiorun morowy ! Ślypsiom dzisioj we cajtunki i nie zidza, coby choc jedan pón redachtór co napsisoł ło wczorajszam psianknam wydarzeniu.
To jo Woma napsisza!
We czwortek, 23 maja, na łolstyńskam zomku, we psiankny jizbzie Kopernika buła prezentacyjo Elemantorza Gwary Warnijskiej, co łónygo wyrychtowoł Edward Cyfus do pospołu z p. Izabelą Lewandowską. Łobrozki jek z "łobrozka" wyrychtowoła póni Anna Rok.
Mózia Wom, gwołt ludzisków przycióngnyło na zomek, coby tan Elelmantorz łobaczyć na własne ślypsia i z ołtorami pogodać. Kożdan, co na prezentacyjo przyloz tan elemantorz dostoł w gyszanku, to tygo tasza i cóś do psisanio. Buło gwołt łuciechy, jek Cyfus po naszamu godał, aż wciórkie gamby sia śnioły, a jedan ważny pón prezes łopozieduwoł, siuła pracy i psianiandzy tan elemantorz jest wort. Potam ludziska sia pytali, a ołtorzy łodpoziedali. Wciórkim sia tan Elemantorz łudoł i ludziska sia fest lejdowoli, co łón już je. Buła tyż tako póni, potam sia pokozało, co to je siostrzenica Marii Zientary Malewskiej. Łóna poziedzioła, co mo różniste łopsisy warnijskich łobyczajów, co kedajś Maria Zientarówna po naszamu spsisała i łóna chantnie przekaże, coby i drugie zapoznać sia mogli. Buły ksioty, ołtografki i degustacyjo warnijskich potraw. Buły różniste kuchy, rojchrowane sielawy, sery i buło tyż fejn zinko, co łonygo som Cyfus mnianowoł "Herkus Monte". I tlo żodan z łolstyńskich władców sia nie pokozał. Zidać łóni majó Warnijó i naszó godka w głambokim poważaniu
I bez nich Elemantorz Gwary Warnijskiej pod strzechy i do szkół trasi. Godajó co łón już trasiuł do Hameryki, Australyji, Mniemiec i siuła drugich krajów i teroz wciórkie, nawet Obama i Merkel, bandó po naszamu godać

I ja tamój bułem, kuchy i sielawy jodłem i zinko "Herkus Monte" psiułem!

[warnija]

No jó, to Woma poziem, co we łolstyńskam radyju naszó gwaró godajó No nie tak na zycher, tlo we konkursach pytajó sia ło różne słówka warnijskie, a to co łoznaczó słowo bombony, abo drugie co to je klejdzik.
Fejn co choc tyla z tygo mowam. Może kedajś znowu bandziewa słuchoć jek Cyfus godo po naszamu we łolstyńskam radyji.
A tak po cichu Woma poziem co niezadługo bandzie drugi tom Elemantorza warnijskiygo.
Jek sia to Wom zidzi?
Pozdroziom psianknie

[warnija]

No jó, szurki, lorbasy i grotuny!
Dzisioj am słuchoł jek we radyju godali, co na łostyńskam Zomku bandzie prezentacyjo drugiygo i trzeciygo tomu Elemantorza Warnijskiygo, noszygo Edwarda Cyfusa i Póni dochtor habilitowanej Izabeli Lewandowskiej.
Tak przyciójgojta chto może na łolstyński zomek, coby na własne łoczy łoboczyć te cudności .
Dzisioj tj. 18-go ołgusta ło godzinie 17:00.
Wciórkiygo mniłygo zinszuja