Do woju przemóziuł łostatni z rajków

[rita100]

"Winczara Rajek" Paweł Sowa
Obowiązkowa lektura w gwarze warnijskiej

Boczyta Winczara Rajka (Pawła Sowę) ?
"I juz słucham głosy: Toć tero przypominowa sobzie tego Winczara, tego
ziecznego rajka."

Tak sia zastanawiałam cy moga jygo dokumantnie napisać na Forum Warniji.
I tak myśla, myśla i słuchajta com wyczytała.
"Winczara-rajek nie jest pisany dla lingwistów, lecz dla Warmiaków"

A sam Paweł Sowa pisze w splytce tak:
" Dla woju młodzioków i dziewczoków to napsisołem, abyśta sia choćby w to
wcytali. Do woju przemóziuł łostatni z rajków.
Chłopoki i dziewczoki szanujta to, co wom jeszcze pozostało po waszych łojcach
i matkach.
Łostonta dobremi Warnijokami i Warnijoczkami."
cdn

[rita100]

Prosza o nie komentowanie, ponieważ tu zamieszczę całość tego obowiązkowego,
wspaniałego warnijskiego utworu. Mniłego cytania.

[rita100]

"Pozieta może, że jestem z Kieźlin, gdzie przy moście leży na kecie
przyziojziany duży kwap, pozieta, że jestem z Purdy, bo w Purdzie każdamu
ujdzie, może z Mik i Zolbków, bo Zolbki i Miki, to wszystko klatniki. A może
pozieta, że jestem z Likuz, gdzie z gajsionów klaftry łustaziajó albo z
Kaplityn, gdzie ludzie mnieli reka przyziojzianego na kecie przy moście. Kiedy
pewnego razu wyschła woda w strudze, przenieśli ludziska rek do jeziora. Nie
jestem też ani z Klebarku, gdzie sia chodzi jek po garku."
cdn

[rita100]

A tera łopsisza wom, jek wiglondom. Wiboczta tylko siułka, bo musza
wziojść do ranki szpigiel i w niego patrzyć, aby łobrozek buł
doskonały i zierny.
- Joł, joł, jek sia zestarzołeś, Winczaro, joł, joł. Jeki ty bułeś
kiedyś krzepki, jekie ty miołeś bistre łoczy. Coprawda łuszy
pozostały te same łodstajonce jek łu truzia. Włosy noprowda mosz
długie. Brzi mocne i dziś jeszcze so. Nos ten sam podderty troszka,
nozdrza duże, móziono, że je mosz łod zażywanio tubaki. Nie zabocza
wom mózić i ło swojich zmabach. Dobre so, nie dlatego, że ani roz
nie bułem łu doktora, ale dlatego, że gwołt jodłem bruksi i chleba
razowego. Koszula na szyji troszka wistaje, bo buła szyta na wirost.
Łutkała jo i łuszyła jo moja bobka, kiedy krosna buły w modzie.
Krogi żodne ni mom, bo na śwanta albo niedziela bzierza jedwabno
kitojka na szyja. Łobleka moja, to zokrok w rodzaju burka, a portki
parciane.
Tero mota mój łobrozek. I już słucham głosy: "Toć tero przypominawa
sobzie tego Winczara, tego ziecznego rajka".
cdn

[rita100]

Dobrze, dobrze ludziska - a znota wi moja dusza? Dusza moja jest
warnijska, dusza moja jest czysto jek ten głos słozika, jek te pola
warnijskie, na chtórych spoczywajo prochy naszych łojców. Dusza moja
zie jek kochać to wszystko, co jest warnijskie. Dusza moja rozpływa
sia, jek tylko słucha godka, chtóro słuichała już w kolebce. To też
zidzita łu mnie, kochane czytelniki pogodne łoblicze, bo pokochołem
warnijskie zwyczaje i łobyczaje i mom ziara w lepsze jutro śwanty
Warniji. Natura do mnie sia śnieje - skowronek, aj to najlepszy mój
kamrot.
Spod mi szpigiel na ziemnia, roztłukł sia. Nie banda wom też dużo
praziuł ło sobzie, Poziam ło czem innem.
cdn

Buł cias, kiedy bułem młody

[rita100]

Buł cias, kiedy bułem młody. Bocza coprawda mało, ale kiebym chcioł
wszystko ciekawe łopsisać, nie starczułoby skóry łod wołu. Jeko
szurek wciurko musiołem ziedzieć i zidzić, łolekołem jek psijany,
kiedy szedłem bez las z mniasta do domu. Matka móziuła, że jestem
jek żywe srebro. "Chlapna cia w pisk, jek bandziesz mi dużo
przedrzeźnioł". Bułem i niekiedy noperty, chociaż do kożdy roboty
sia ciepołem. Bocza jeszcze, jek matka nieroz szylowała nad strugo
bzielizna, i kiedy potem razem jo wołkowalim. Wołkowanie łodbiwało
sia w ten sposób, że matka łokrącała bzielizna ło jedan wołek,
przewróciuła szemel do góry nogami wsadziuła mnie na ten przewrócony
szemeł i tek mnie kołysała.
cdn

Nojlepsza buło łuciecha dla łojca

[rita100]

Nojlepsza buło łuciecha dla łojca, kiedy przyszedem ze szkoły i
poziedołem mu, że sia bziodowalim z Jandrysem Klaperskim. Jo go
poredziułem, a kiedy ciepołem sia drugiego szurka, wtedy szulnistrz
rozgoniuł naju, jek kurów. Powolany błotem wrocołem do domu. Łojciec
na mnie nic nie móziuł, pitoł tylko, czy jelim (tak napisane? - f.)
dużo w babojandza, żołnierza, w szkulnistrza, ksiandza i jansze
rzeczy.
Wciurko to sia działo w ziosce rodzinnej (Wąbrzeźno). Ale przyszedł cias, że i
jo musiołem wychodzić za chlebem. Kuczuło mi sia w domu. Przecie
Warnijo taka psiankna i duża, pomyślałem sobzie. Bułem już wtedy
myndig, a że mniołem na szyji szkaplerki i śwancono matelka, śniało
wuruszułem w droga"
cdn

W Dizitach zatrzymołem sia łu przyjociela

[rita100]

W Dizitach zatrzymołem sia łu jednego przyjociela. Nojrzeli mnie
jednak tylo tek długo, jek im mocno robziuł, potem jeko takiego
neskrozitka prazie że nie wyrzucili.
W Dizitach być i znać cało łokolica a nie poziedać coś ło jich
dziejach bułoby grzechem. Bocza jeszcze, jek weselno buło tu na
kiermasie, kiedy z ziołkami ludzie z dalekich przychodzili ziosków.
Dizity majo jek i inne zioski swoje nazwy gór, bagnów i dołów. Góra
szubzianica 2 klm łod zioski, dlatego tak zwana, bo tu kiedyś stała
szubzianica. Do dziś zidać jeszcze z wojny szwedzki łokopy, chtóre
nazywajo sia szwedzkemi. A zapytojta tylo diziczoków, czy chtóry nie
znoł bzielnika dizickiego? Nie daleko Dizit, kiedy sia jidzie drogo
do Redykojn, szpukuje. Kożdy zie, że to łu Łosiejki.
Łosiejki jo sia barzo bojołem, bo tam szpukowoło. Dokumentnie nie
bocza już wszystkiego, ziam tylko, że dusze chodziuły i straszuły.
Dizity w nowszych ciasach znane buły, że niedaleko zioski stała
Zeppelinhalla. Ale ło to mniejsze, bo z Dizit musiołem dali
wandrować, aby na chlyp sobzie zarobzić.
cdn

Krótko przed Grynolem

[rita100]

Krótko przed Grynolem, gdzie poszłem do drugiego przyjociela, spitołem sia
ludzi, jeko jest do niego najprostszo droga. Redzono mi, że mom nojpsierz jiść
dołem leszczynowem, i przez mrówkowo góra. Tam zobocze gburstwo po prawy
rance, gdzie na stodole mnioło buć gniazdo łod bociona.
Dycht richtig też szedem, bo z daleka poznołem Anulka, chtóra na pydach niosła
woda z szarynowych łąk. Kiedy, tek szedł blisko jeziora małego Pluszna ciajszko
mi sia zrobziuło na sercu. Patrzołem jeszcze na pole (słupy), chtóre tchsiuły w
wodzie a w kiedojszych ciasach służuły jeko słupy do mostu. Przez tan most
jechoł sobzie za downych dobrych lot bziskup
warnijski z Fromborka do Warszawy (nie ziedziołem tego, ale ludzie
do dziś jeszcze łopoziedajo ło tem). Przez ten most bziskup dostał
sia do Kucharzewa, gdzie przenocował i sia posiluł. Tem też
mnieszkoł jego kuchorz, chtóremu bziskup podorował cała zioska.
Ślinka jaż mi leciały na myśl, dlaczego mnie bezidnego i wtygnańca
dziś ten som nie może spotko los. Zostało jednak tylo na ślinkach,
musiołem dalej wandrować.
W Grynole zaprzangli mnie do cepów. Psierszego dnia już dostołem pampele a krzyż
mnie boloł jekby mnie byka pobodli. Snioć mi sia łodechiało łu tego przyjociela.
Przez jekiś cias musiołem łu niego wytrzymać, boby wróble na dachu zemnie sia
wyśniały. Barzi mi jednak tajskno buło za domem rodzinnem, lecz wziąwszy swój
panconek pod pocha, dalej szłem po Warniji.
cdn

W Mojdach bułu różne dziwy

[rita100]

Coprawda w Mojdach nie czułem sia początkowo jek w domu, bo jek
łobejrzałem sia w łokolicy, doziedziołem sia to różnych dziwów. Buły
tam djoble góry, a zierzchołek góry nazywoł sia Djoblica. Tam mnioł
mnieć djobeł swoje młode. Były tam również bycze doły i bycze góry.
Bułoby w tem najmniejszy strach, kieby nejekoś dewotka głosiła, że
na byczej górze bandzie zabzity ruski car. Przepoziednia buła
conajmniej sto lot staro, ale poziedano jo nom, że bando tam walczyć
na londzie i w pozierzu. Jo wtedy młody jeszcze nie zierzułem w
takie brydy, ale som sia w wojnie światowy przekonbołem, że
proroctwo buło prawdziwe, bo łokoło tych gór bzitwa w roku 1914
została łod mniamców wygrana.
cdn

W Noglodach wuj wypraziuł richtszmaus

[rita100]

W Noglodach mniołem sia zatrzymac łu wuja, chtóry akurat wyprozioł
richtszmaus. Nic dziwnego, że i mnie dostało sia kuchów, wosztów
bajetrskiego psiwa, psieczonki łod świni i czorniny z świaczkami.
Bułem wtedy sobzie jeszcze takem ramplokiem - na brumejzie grołem
dobrze, to też nie pitołem sia długo i zagrołem gościom mazura. I
potancowali sobzie ludziska, nakci do tanca, to i Warnijoki ziancy
ciongno jek do różańca. Na psiersze mniejsce tancowników wysunęł sia
Jandrys Palmowsków. Kazub jego jek łu gulona a włosy rozciochrane
furoł po jizbzie. Dobrze podcinoł z nopsiantka z swojo dziewczyno,
chcoiaż chodoki mu tylko klaprowali, a zokrok ziewoł sia jek klaty
na plecionkach. Druga pora, to teki baryła z Getkowa. Belon mnioł
jek landrot a głowa jek buber. Zidać buło że pot tlo ciurkoł mu po
łusinie a jek łobrocołsia kiele dziewczyny z czerwonym sznoptuchem w
ranku, to ludzie mózili: zidzita, Getkoziok kranci sie jek takie
motozidło. Jo som radowałem sia, że przyszuniułem sia do
rozweselenio gości. Brumejza chodziła mi w zambach jek taka zoga a
pufołem jek lokomotywa.
cdn

Poznałem prazie cało Warnijo

[rita100]

Dostołem za granie sozito nagroda, wuj som do mnie przystąpsiuł i
pociajstwoł bajerskem i kornusem. I dobrze buło mi łu wuja tak długo
jek ne poznano sia na mnie. "Szoruj sia zkąt przyszedesz".
Pomyślołem sobzie: niech cia kaczka pyźnie, niech cia wezno jasne
psierzyny. Joł, joł, albo trzeba tu robzić jek raker albo też dali
szukać sobzie przytułku.
Nazajutrz nie buło mnie już w Noglodach: Nie chciołem znać ziancyj
wuja, chtóry mnioł dla mnie syrce z kamniania. Łod tego ciasu
zaciołem wandrować naprowda. Nie bułem wandrojem na łurząd, ale
nigdzie długo nie wysiedziołem. Poznałem prazie cało Warnijo, bułem
w Gietrzwołdzie na łodpuście, bułem w Śwantolipce z łosiero. Bocza
jeszcze jek dziś, że ślubowałem sia poprazić - lecz kiedy namyślołem
sia, aby sia poprazić, przyszedłem do przekonania, że nic złego
nikomu nie zrobziułem, wszandzie tylko dobrze czyniułem.
cdn

Przywlokem sia aż do lasu kiele Lengojn

[rita100]

Trącołem sia po lasach, polach, łąkach. Skowronek mnie pocieszoł, kiedy nogi
już raniutko mi łodmaziały posłuszajstwa. Wlokem sia łobderty i głodny, a chto
mnie zidzioł daleko mnie wymijoł. Wtedy na ludzi patrzeć zacząłem z podełba.
Felowało mi łodwogi przemózić z łotwartem syrcem do przechodniów. Pewnego
zieczora przywlokem sia aż do lasu kiele Lengojn. Ze strachem łomnijołem żydowe
bagno. Może sobzie wystazić, że je z daleka to bagno zidziołem, to aż ciorki po
plecach mi chodziuły. Bocza jeszcze jek ludzie łopoziedali, że w tem bagnie żyd
sia łutopsiuł, kiedy z Lengojn nazod jechoł do Łolsztyna. Mnie jednak
łopatrznośc boska łod zguby łuchowoła i szczajślizie dała mi łominąć to bagno.
cdn

Wtedy pustelnik mnie zatrzymoł

[rita100]

Kiedy już zagrzebołem sia nogami kele jegliji, aby zmenczony łosnąć, poklepoł
mnie chtoś po barach. - Człozieku, tu spać nie możesz, przeziambisz sia. - Nie
brukuwołem mu dużo godoć, a już wzioł mnie pod ranka i poprowadziuł mnie do
swoji celi. Tu mnie łogrzoł i nasyciuł. Na drugi dziań mu za wszystko
dziankowołem i kiedy chciołem łodchodzić, wtedy pustelnik mnie zatrzymoł.
Pokutuj Winczaro - móziuł. I nichtby nie łuzierzuł, że ten pustelnik nie tylko
mnie nawróciuł, jek naprowadziuł mnie na dobro droga.
cdn

Zgodziułem sia u gbura w Starym Wotamborgu

[rita100]

Zgodziułem sia za dwa niedziele łu jednego gbura w Starym Wotamborgu
za parobka i przez kilka lot dobrze tam statkowołem, za co ten gbur
zaczoł mnie chwolić łu wszystkich ludzi. Naciułołem sobzie i kilka
tolerów a to dlatego, że nie psiułem i nie polułem cygarytów. Kiedy
goście do mojego pana przybyli, mnie zawsze sia co dostoło, bo bułem
przyjemny i łuczynny.
Nie ziam tylo czy to buł szczajście czy nieszczajście, że dziewoczki
zaczęły na mnie patrzeć, ledzie że mogłem sia łogonić.
Na kiermasie w Dizitach spotkołem sia z downiejszem znajomem, chtóry
sia nie mógł wydzizić, że tak fejn chodza i wiglondom.
- Słuchoj tylo, jokbym cia wrajuł do Gustulki z Majdów. Mo łona
dostać chałupa i pu włoski roli.
cdn

Wyjechałem w rajby do Gustulki z Majdów

[rita100]

Chantnie ło tem słuchołem, ale pomiślołem sobzie, czuby łona mnie
wzioła? Zgodziułem sia wyjechać na drugo niedziela w rajby. Kożdy
chyba rozumneje, że łubrołem sia w niedzielno łobleka i to długi
gejrok, chtórego pożyczułem sobzie łod mojego pana z Wotamborka, z
butów mo zia rozumieć palce mi nie wychodziuły, to tesz łowużołem
sia już jek za takiego brutkona.
- A dzian dobry, dzian dobry, przyzitoł mnie łojciec Gustulki.
Słuchołem, że jesteś dobrym gburem i psieniądz ziesz szanować. No
ale łobocz sobzie nasamprzód swojo brutka. Łona siedzi w pajski
jizbzie. My tu z rajkiem zostaniewa.
cdn

Jo jestem Winczara i chciołem sia z tobo łożanić

[rita100]

Poszedem zatem do ty pajski jizby. Dile wypruszone buły bziołem
psioskiem i zielonem kalmusem. Stół buł nakryty łobrusem. Na
szlumbanku siedziała Gustulka, chtóra tak jek jo zaczerzieniuła sia.
Podalim sobzie rance. Mniała spracowane a jek sia przyzitalim to aż
chrubsiało, bo i moje rance buły jek rejbaska.
- Jo jestem Winczara i chciołem sia z tobo łożanić, zamóziułem,
łoczy moje chodziuły niespokojne, bo w jedny siułce chciołem łu ni
wszystko łoboczyć.
Nogi mniała trocha grube, ale to gbura nie razi, gamba jeko tako,
zamby wyszczerzyła a mniała bziołe jekby buły z bruksi. Kiedy tak na
Gustulke patrzułem, coroz barzi zaczynało mi syrce walić. Poczułem,
że jo jo kochom i że bandzie dla mnie bziołka jek łulana.
Tymczasem rajek handlowoł sia z łojcem. Łuper sia stary i chcioł,
abym do gospodarstwa przyniósł jeszcze tysiąc tolerów, bo tyle buło
akurat długu. Kiedy mu rajek jenosz tego łobziecać nie mógł a tylko
500 tolerów, jednego konia i krowa, stary sia doł namózić. - Dobrze,
zgodzom sia, myśla, że i Gustulka nie łodmuzi mi tego, że rozkoża. W
tym jo wszedem do jizby z Gustulko. Ślim już pod ranko, a zidząc to
stary, łucieszuł sia i zakrzyknoł - oj, co ja zidza, z wos pora
jekbyście sia szukali. Nie darowało długo a łodbuły sia glandy i
sztyry niedziele późni wesele.
cdn

Przeszło kila lot

[rita100]

Weźta tero głemboczki łoddech

[rita100]

Żułem z bziołkó jek Bóg przykozoł, ale że lubziułem wandrować, nic w domu mnie
trzymoć nie mogło. Czajsto wyjeżdzołem sobzie wozem do pobliskich wsiów,
plotkujónc łotem i ło wszystkiem, co sia w świecie działo. Som nie ziam, jek
przyszedem do rajanio drugim. Coprowda skapło mi zawdy cóś, kiedym dwuch młodych
ludzi zrajuł. Pewnego dnia wyjechołem do Keźlin, aby łoboczyć, jek też stary
Palmowski śwatuje a zarazem chciołem wrajić jego syna do Purdy na dobre
gospodarstwo. Mniołem już wtedy szemla i letki wóz, to też podpodołem ludziom.
Mózili mi, że już z daleka ziedzieli, że Winaczara jedzie. Kożdy buł ciekawy,
kogo chce wyrajić, i co nowego w świecie, a to łodemnie mógł sia doziedzieć. Ło
czem gbur mogł godać chiba tylko ło nowościach, chtóre sia działy w
sójsiedztsie. Temu sia krowa spatarała, temu maciora przy łoproszeniu wszystkie
prosioki pożerła, łu drugiego gbura znów konie mniały zołzy, tu banket, no i tak
dali.
cdn

Jół, jół wuju - hurmem mi łodpoziedali

[rita100]

Winczara jednak ziancy mnioł nowości - oj, pełni mniech, kożdy też go słuchoł
jek ksiandza. Łotem ziedzioł dobrze Winczara. Dzieci z daleka mu sia kłoniali.
- Niech bandzie pochwolony Jezus Chrystus.
- Na zieki - zieków.
- A stójta, poziedzta, czy jidzieta już ze szkoły ?
- Jół, jół wuju - hurmem mi łodpoziedali. Pokochali mnie tak dzieci jek i starsi
ludzie. Gdzie tylko do zioski zajechołem bułem jek w domu. Zieczorami całemi
nieroz łopoziedołem bojki a znołem jich dużo.
Mniołem czerwonó chustka do nosa, jek sia to łu noju mózi sznoptuch. Tubakierki
nie szczandziułem. Bocza jeszcze jek w Zierckubzie łopoziedołem bojka ło
zieziorce. Buło to tak.
cdn

W Zierckubzie je bojka ło zieziorce

[rita100]

Downi nie znano łu noju garków żelaznych. Buły dzieszki. Pewnego dnia szło dwuch
chłopów z Łolsztyna do Dizit przez dużuchny las. W lesie chłopy łoboczyli
ziezierka, za chtóro sia puścili. Zieziorka z jednego zierzchołka przeskokuwała
na drugi. Ten chtory niósł dzieszke skoczuł za zieziórkó. Gałajź sia złomała i
chłopsisko spadło na ziamnia. To zidzioł ten drugi i buł w myśli, ze łón mu
przed nosem zjodł zieziorka. Bzierze wtedy kawołki łod stłuczonego garka i wali
niami po głozie nieboroka leżącego, krzycząc do niego:
"Kedysz pożer zierciucha, to pożrij i garnucha".
Joł !
cdn

[rita100]

W kedojszych ciasach ziancy też zierzono w cuda niż dzisioj. Tak jek zierzono w
znaki, zabobony, tak i w kara bosko. Łopoziem wom, co słuchołem łod staruszki
kobziety ło ziosce Stanislezie, chtora leży na granicy warnijsko-mazurskiej. Że
mózia prowda, sami sia przekonać dziś jeszcze możeta. Ludzie mózió, że
Stanislewo nosi nazwa łod św. Stanisława, chtory mnioł tu kedoj mnieszkać. Za
jego ciasów ludzie byli pobożni i pobudowali sobzie kościół. Po śmierci św.
Stanisława ludzie sia barzi zepsuli, ło Bogu nawet słuchać nie chcieli. Bóg sia
rozgniewoł i zesłoł kara na ludzi. Wśród zichru i bziskazić naciągnęła zielgo
chmura, chtóra przez całe psiańć godzin zniszczuła całó zioska prazie. Tam,
gdzie stojoł kosciół, łoczom łukazały sia trzajsaziska. Domy w pobliskości
zginęły, a na jich mniejsce powstała woda z torfem zmieszana.
Przez długie lata wymarłe miejsce nie zziedzioł żoden człoziek. Ciekawość jednak
niechtórym nie dała spać, wybrali sia na botach z tyczkami ło długości 20 metrów
i szukali gruntu, lecz na żodnem mniejscu tyczki gruntu nie dosiangły. Nocami,
jek łopoziedajó starzy ludzie, około dwunosty godziny słyszano zwonki, jekgdyby
zwonili na sanktus i podniesienie. Tak, to wcale nie bójka, to miała być prowda.

Łodetnijta i pokrzepsijto sia tubakó i dali słuchajta jek Paweł Sowa noju
Winczara prazi ło Stanislezie, bo to nie koniec na tem.
cdn

[rita100]

Łodetchnąłem i pokrzepsiułem sia tubakó i dali praziułem. Nie koniec na tam.
Zaboczuli ło nieszczajściu, zioska znów zaludniała sia, a z ludźmi przyszła i
rozpusta.

Mnieszkańcy popadali znowu w grzechy, zgorszenia mnożuły sia. I poroz drugi ręka
Boska strasznie skarała mieszkańców Stanislewa. Bóg zesłał drugem razem jenszo
kara w rodzaju burzy i psiorunów. Trowa, chtóra na tem mniejscu porosła i buła
posieczona, dicht sia spoluła. W ty bziedzie całe Stanislewo złożuło ślubowanie
do św.Laurentyna. Wybrała sia pielgrzymka z świecami do mniasta Ziskupca,
prosząc Boga o przeboczanie. Ślubowanie do dziś Stanislezioki dotrzymujó.

Joł.
cdn

Pojechołem do Likus do Klomfasa

[rita100]

Ale powrocom do rzeczy. Nie darowało długo, a ludziska zaczyli mi sia redzić jek
takiego rechcanwalta: "Człozieku, poziec mi, czy jo mom wziojść Anulka za
bziołka ? albo czy Jonek jest psijokiem i bandzie statkowoł ?
Bocza jeszcze jek pojechołem do Likus do Klomfasa, chtóry chcioł zdać gburstwo
swoji córce Augustce. Mniała łóna coprawda grube nogi, nos czyrwony jek psijok,
ale gburstwo buło ło trzech włókach. Zajechołem do Klomfasa wozem kościelnem i
ziozłem Alołka Szydłowego z Keźlin. W drodze łuczułem go, jek mo sia zachować do
Agustki.
"Jo już ci łodrobzia wszystko", zapewniułem go, to też dobrem syrcem zajechalim.
Klomfos przyzitoł noju dość grzecznie, łobejżoł sobzie Alołka łod stóp do głowy,
wydokumentowoł sia czyje to konie i wóz, na chtórym przyjechalim. Kedim móziuł,
że te szkapy dostanie Alołek w posagu, to Klomfas aż sznurbort sobzie
podkranciuł z radości. Jo som łodrobziułem z Klomfasem. Napsierwuj nie chcioł
sia pogodzić na 3 tysiące tolerów, żądał zawdy 4 tysiące, kiedy jednak
łobziecołem mu, że Alołek jeszcze po matce dostanie coś, chantnie sia zgodziuł.
- Kiedy tylo sobzie sia łudodzó, to możewa sia już dziś jednego napsić. I
prowda, łudali sia sobzie a ponieważ Alołek mnioł ze sobó litr kornusu, zieczór
sia prandko zbliżuł.
Poczajstowano nos pszennami plincami "Łupsieklibym woma jecznicy, ale ludzie
mózió, że kokoszy rozgrzebzió rajby. Tak syci i troszka podpsici przyjechalim do
Keźlin. Alołek dziankowoł mi tyle razy, doł mi za fatygi tolera i kilka cygar.
cdn

Zaklanty zamek na górze Sandity

[rita100]

Kiedym jechali z Likus do domu Klomfasa, tak ni puć ni doj, przyszły mi na myśl
stare dzieje zaklętego zamku.
Droga nasza prowadziuła przez miejski las. Tam gdzie struga Łyna łokrążała góra
Sandity, zatrzymalim konie.

"Tu Alołku, poziedołem, jest sławna góra, gdzie stać mnioł niegdyś zomek. Kiedy
rycerz krzyżacki zaleCoł sia do jedyny córki pana tego zamku i z drogi cnotliwy
jó chcioł łodwrócić, dziewczyna nie zidząc żodnego retunku łuciekła łod tygo
rycerza i łutopsiuła sia w strudze Łynie. Ciało topsielca zdołano wydobyć
dopsiero w Bargfredzie. Dziś, Alołku, ludzie sobzie mówzió, ze zidzieli nad
strugó dziewica, chtóra lała sobzie woda na włosy. Zomek jest zaklanty i czekać
mo wyswobodzanio."

Zidziołem, że chłopok sia troszka przelonk, ale kiedym skonczuł mózić łodezwoł sia.
"Lontrus ten krzyżok, kiedy dziewczyna chcioł zgwołcić i jó nie poślubzić."

Ło Alołku Szydłowskim

[rita100]

Kiedy już tak rozpsisołem sia ło Alołku Szydłowskim, musza i wspomnieć ło niam
ziancy. Znołem go dobrze jek buł jeszcze małym niezkrozitkem. Kiedy ludzie
pitali: Alołku, czem bandziesz, on zawdy stanowczo łodpoziedoł, ze bandzie
ksiandzem. Trzeba wom ziedzieć, ze gbur warnijski, chtóry swojego syna w szkoły
posyła, przeznaczo go prazie zawdy na ksiandza. Napewno bułby Alołek łostoł
ksiandzam, kieby nie te kitle.
Pewnego dnia łodziedziułem łojca Alołka, chtóry mnieszkoł niedaleko strugi
wodajski. Prazie szykowali kłomnio na kwapy. Tylo jeszcze kutel wysporządzić
zbzić troszka trampel, i już bylim we wodzie. Alołek musioł tramplować i
wygoniać ryby z pod korzeni łolszynów. Woda mu sięgała nieros poza pas, ale
szurek jek dziki szedł tam, gdzie puchaniaŁo za rybami.
"Łojczulku, łojczulku, szczipok - łojczulek mu podstaziuł kłomnio a Alołek
goniuł szczipoka do kłomni.
Zaboczuł jednak, że znajduje sia kiele wądoła jagałoweego. Słuchać buło tylo
krzyk i chlust a Alołka nie buło zidać. Mo sia rozumieć, żem go z starem
Szydłowskem wyciągnęli.

Patrz,coby kobzieta nie koślin buła.

[rita100]

Kwapy juz sia smarzuły, a Alołek jeszcze zambami klaprował, siedząc kiele
żelaznioka.
Szurek podrostoł i Szydłowski kiedyś mi mówziuł, abym no niego wyszukoł brutka ?
Mnioła to być kobzieta niebrzydko, musiała mieć gburstwo zianksze jednak łod
starygo Szydłowskiego. Psioski mogły być w gburstzie troszka, ale nie za dużo.
"Patrz Winczaro na to, aby tam buło troszka łąk i lasku, bo wtedy dopsiero
gburstwo ma jakąś wartość. Ty nojlepsi ziesz, siuła jo moga Alołkozi dać, a jek
przydzie do czego, to i jełozica i dobrego zreboka mu dom. Ziesz, że Alołek nie
jest głupi, a zatem i jego kobzieta musi być dość mądro. Przedewszystkim ale
pobożno, bo nie chca, aby do móji familiji przyszła kobzieta koślin."

To mniejsce dziś nazywajó 'na koniu"

[rita100]

Szczajśliwy bułem kiedym młodó pora zraił, tym szczajśliwszy, że na takem weselu
zawdy bułem psierszy. Dla Winczary znajdowały się nojlesze psieczonki, kuchy i
gorzałka. Sadzano mnie blisko brutków. Szczajśliwszy bułem i wtedy, kiedy
placmistrz do mnie przyjechoł na siwku zapraszać na wesele.
Coprawdy przypominały mi sia ciasy, kiedy jeden placmistrz, jodąc zimó przez
pluśne jezioro, nie wróciuł do domu. Wjechoł na niezamarżnięte zdroje i
łutopsiuł sia razem z koniem. To mniejsce dziś nazywajó 'na koniu".

Kiedy tero dużo rzeczy sia doziedzieliśta...

[rita100]

Kiedy tero dużo rzeczy sia doziedzieliśta ło mnie, nie mogłbym nocy spokojnie
przespać, nie łopoziedawszy wom co też ten placmistrz wszystko móziuł. Zazwyczoj
buł to dobry mówca i łod niego zależało czy goście na weselu sia dobrze bazili
czy też nie.
Same już proszanie buło ładnie łułożone. Siwek i som placmistrz byli kistkami i
snureczkami przystrojone. Siwkiem wjeżdżoł do jizby i zaczół łod słów:

"Niech bandzie pochwolony Jezus Chrystus - na zieki zieków łuczczony. Nie
przyjeżdżam z rozkazu mojego lecz z rozkazu pańskiego łod pana brutkona a także
i łod pani brutki. Młode państwo dali wos prosić pana łojca z syneczkami ze
slebrnemi podkóweczkami, pani matka z córeczkami z jedwabnemi snureczkami.
Żebyśta moji prośby nie pogardzali, tylo na przyszły wtorek na dom weselny sia
stazili, na kurka psieczunego i na jednó i drugó szklanka psiwa brunatnego i na
ta bułka chleba, chtoró nom do Pan Bóg z nieba.
Z domu Bożego pojedziewa do domu weselnego, tam bandó starsi w karty, młodzi w
żarty, średni w koło a bandzie nam wszystkim wesoło.

Gdy jo ta mowa zakończom, konika mego do drzwierzy skroncam i wszystkem Panu
Bogu łodaja."

Placmistrz pokranciuł sia jeszcze koniem, trzasnół batam i wyjechoł z chałupy.

I mnie przyzitali-mnie Winczara-rajka

[rita100]

Dom weselny w tem czasie szykowoł sia do łuczty. Sojsiedzi przynosili masło, to
jojka, to kokoszy i gajsi, futrowali szczyrnym łowsem konie, chtóre, jechać
mniały z gościami do kościoła. W gejrokach gospodarze, w czornych dużych
chustkach albo twardych mickach gospodynie zjeżdzali sia na wesele. Bromy
weselne zitali jich, a z daleko słuchać buła muzyka., chtóra grała na wiwat. I
mnie przyzitali - mnie Winczara-rajka. Jeden muzykant groł na trombzie, drugi na
klarnecie, trzeci też na trombzie dopomogoł psierszemu a czworty romboł na
basie. "Biwat, biwat, Winczaro". Kiedy worek wyciągnołem i do czopki muzykantozi
tolera włożułem, na zdrozie moje jeszcze roz biwat zagrali.
Zjeżdzali sia goście i kto buł, siodł za stołem, aby sia posilić po długi
przejażdce.
cdn

Rżnijcie lod łucha do łucha bo...

[rita100]

Najedlim i napsilim sia dobrze, bo do kościoła buła spora droga. W tem czasie
placmistrz kranciuł sia już na łoborze i co rusz patrzoł na zygarek. Doniosłem
głosem, zidząc, ze już cias do koscioła, zawołoł:

"Prosza panów muzykantów, aby wom struny niebrzmniały, panów przydonów i pani
przydonków, żeby wom nózki nie drgały, tylo moji prośbzie psilnie słuchali. -
Żegno wos łuszki i mniski i wszystkie towarzyszki, które wos przez tylo lot
łomywała, już ci wos ziancy łomywać nie bandzie, bo wos sia pozbandzie.
Do ty brutki koleżanki teroz jekim pospołu lotali i w psiosku grzebali a jek my
podrośli do karczuszki pośli, bok łobok na stołuszku siodali, rączki an szyja
zakłodali, teroz sia rozstaniem - biwat ji.
.... Muzyka rżnęła wtedy brutce wiwat.
- Panozie muzykontozie, ciongnoł dali placmistrz nie przed kogo innego, tylo
przed tego brutkona, zeby sia na rzeczy znoł i mnie szklonka psiwa na konia podoł.
.... Naturalnie dostał kufel psiwa, chtóre jednem szlukem wypsiuł.
"Rżnijcie łod łucha do łucha, bo posiluł gardło i ducha."

Goście ruszyli do kościoła,baty tylko pankały

[rita100]

Nastąpsiuł biwat i goście ruszyli do kościoła. Baty tylko pankały, a chtórego
konie kół łozies, ten chcioł pokozać, że jego szkapy nie znoszó, aby jeki wóz
przed niemi jechoł. Goście zaczęli sia zajeżdzać, buł krzyk i śniechy aż do
samego kościoła.
Placmistrz zajął zawdy psiersze mniejsce, to też i przed kościołem należało mu
do wszystkich jeszcze przemózić.
Wszyscy rozstsierali gamby i psilnie słuchali mowy placnistrza, chtóry na
siebzie długo nie kozoł czekać:

"Przeproszom wos nojprzód kochane muzykantozie, aby wom te instrumenta nie
brzmiały tak też i woma przydonki i przydoni, aby woma nóżki nie drgały, abyśta
wszyscy w tej sili spokojnie byli, moji mowy słuchali i nie gardzili. Pozdroziom
wos i kochane państwo i winszuja woma dnia dziesiejszego wszystkiego dobrego. I
woma małzonkozie winszuja szczajścia wszelakiego i błogosłaziajstwa Bożego. Gdy
ten śwat przez sześć dni buł stworzony, wtedy to już stan mołżajski na początku
śwata łod Boga buł postanoziony, to też i jo tu przez wos państwo śniele
występuja i nojprzód woma błogosłaziajstwa boskiego winszuja."

Do Pani Matki

[rita100]

"Ech, buł ci jo i w innych krajach i tam dobrze bywalo, ale że mnie dzisioj
prazie tutaj nojlepsi spodobało. Gdybym sia ło tem prandzej buł doziedzioł,
tobym sia buł przed wos państwo z lepszó mowó przyszykowoł, ale że mnie ta
brutka ło tem nic nie poziedała, tylko mi teroz nojprzód rodzice przeproszać
kazała. Ech, ta córeczka wasza w rozkoszach waszych zawdy chodziuła, łona i przy
pracy psilnó buła a do kościoła tem barzi sia spsieszuła. Dom karczemny z daleko
łomnijała. W złe kompanje nigdy nie wstępowała, do tego wszystkiego wyśta jó
cnotlizie nałuczali, w złe kompanje chodzić zakozywali, ach jek gwołt trosk nad
nió wycierpsieli, gdyście jó w macierzyńskim żywocie nosili, a jeszcze wy
ziankszó boleść mnieli i nad nió wycierpsieli, gdyście jó na śwat porodzić
mnieli. Zato wszystko łona wom tero mnile dziankuje. Gdy wos w ty sili już
łodstępuje, nie żądo łóna łod woju nic janszego tylo błogosłaziajstwa, wy ji też
tego nie żałujcie, tylo błogosłaziajstwa Boskiego na wszystko dobre ji tero
winszujcie."
cdn

[rita100]

"Przeproszom wos tero kochani łojcze, jek ziele żeście nad nió wyścierpsieli,
gdyźcie na ji łutrzymanie tak ciajżko pracować musieli, zato też wszystko łona
woma mnile dziankuje. Gdy wos w tej sili łodstampuje, nie żąda łóna łod wos nic
innego tylo błogosłaziajstwa Boskiego, wy ji też nie żałujcie błogosłaziajstwa
Bożego a wszystko dobre ji winszujecie. Ech, moji kochani rodzice, jeżeli mi
tero zierzyć nie chcecie, to wy sia ponownego przykładu somni nałuczycie, iż,
gdy stary Tobiosz młodemu Tobioszowi błogosłaziajstwo som Bog zesłoł Anioła
Rafaela, aby szczajślistwó drogó prowadziuł młodego Tobiosza do Raguła, tak też
temu mężowi Ragułozi, chtóri tylo jó jednó córeczka posiodoł, mówzi łon do niej
te słowa Boże - doj ji szczajście kożdy sili, gdy wychodzili łod łojca i matki w
dalekie krainy."

Ech, przeproszom wos kochani bracia

[rita100]

Ech, przeproszom wos tero łobywatelów i wszystkich przyjacielów łod małego do
zielgiego, bo łona noju tero przeproszać nie może, tylo sobzie w duchu mózi,
ach, mój zielgi Boże. Ech, przeproszom wos tero kochani bracia, chtórzyście z
pod jedny wnętrzności, wy sia też ba mnie nie gniewojcie, tylo sia mnile zemnó
żegnojcie, uważcież co łod dziś nastanie długie z noma rozłączanie. Ale gdy już
tak być potrzeba, wnosza moji prośby ło pomoc do nieba, abychmy sia w zieczny
sili szczajślizie z sobó połączyli, co nom doj Boże miłosierdzia Boskiego przez
ducha śwantego.

[rita100]

Ech, przeproszom wos tero kochane siostry, wy sia na mnie gniewojcie, tylo sia
mnile ze mnó żegnojcie. Ech, przeproszom wos tero wszystkie towarzyszki i
kompanki, wy sia też na mnie nie gniewojcie, tylo sia mnile ze mnó żegnojcie,
wy to sobzie, co mnie sia stało, dzisioj to wom sia jutro stać może.
Ach, moji łukochani rodzice, jekó zielgó wy radość mocie, tak jek negdyś
Nojswantsza Marja Panna zielkó radość mniała, gdy syna swego w jerozolimskim
kościele Bogu Łojcu łofsiarowała. Choć aż som Szymon spraziedliwy mniecz ji
straszliwy pzepoziedoł łona na to niedbała, bo ji radość buła zianksza nad
Szymonowe przeposiedanie. Tak też i wy rodzice takó zielkó radość mocie, gdy
takó dostojnó córeczkę z zielonym zioneczku do kościoła do ślubu śwantego
przysyłocie.
Tam bandzie kapłon w bziołó kómżó łubrany, gdy to dwoje ludzi bnandó ślub
łodbzierali, pśieszczonki sobzie dawali i z palca na palec przetykali.

Gwarno buło wszandzie

[rita100]

W drodze powrotny konie leciały jek ptoki, sądzić buło można, że wygłodniały,
nojziancy jednak prawdopodobnie tak prandko leciały, bo jim bat dokuczoł.
Ale i muzikanty już sia szykowali, zidać buło gospodarstwo, dom weselny.
Na łobziod smaczny zaproszoł placmistrz słowami:
"Moji państwo, kochani, siedźta tero kiele stołu, aż łobejdziem z talerzami w koło."
Gwarno buło wszandzie, jeden zerknął na drugiego łokem, aby łobaczyć, co też
kucharka nawarzuła za jedło. Zmóziono przed jedzaniem pobożny pocierz, jedni z
pobożnością, drudzy z strachu, aby temu, chtóry nie zmózi pocierza, w gordle
gnot nie łutchciuł.
- Wej Winczaro, jek wszyscy draszujó, pewnie jim czornina smakuje, roześmioł sia
chtóś z gości.

Muzyka rznoła łod ucha

[rita100]

Placmistrz łobejrzoł sia po wszistkich gościach jek po łofsiarach swoich. Zaczół
zaś mózić i nałuczać to brutka, to brutkona, to rodziców, to młodzieńców. Przy
końcu dodał powszechny znany toast.
- Gdy jo t mówka koncza i do tych panianków sia nakroncom, a żeby sia na rzeczy
znali i swoje kieszonki łodtworzali, i ne godali, tylko złotóweczkami narzucali.
- A przed tó pani brutkó i pana brutkona, żebyśta jim biwat zagrali, zeby za rok
córka Trudka doczekali, ale lepsza bułaby chwała, gdyby syna Mnichała.
Muzyka rznoła łod ucha, bo taki biwat łopłaciuł sia sozicie.

Ach kaczki złote flaczki

[rita100]

- Ach kaczki złote flaczki - ktoś zanucił zidząc na tolerzu nie mniajso
świnskie, ale kaczyna.
Placmistrz zidząc rozradowane twarze wyciongnoł z kieszeni tolera, polożuł go
zobzie na talerz i rozpoczół swoje żniwo. Rozpoczął łod brutki mózione:
- To królewskie łoblicze podskakuje (toler na talerzu) bo łu pani brutki ziancy
czuje, - biwat ji, biwat ji.
- Już co łóna z jednego szypełka dała a z drugiego dać jeszcze łobziecała -
biwat ji.
Placmistrz łobchodziuł wtedy wszystkich, kożdamu coś śniesznego poziedoł.
Ziedzioł, ze tylo tak może nazbierać pełnó pacia psianiendzy. Placmistrz w tem
dniu buł nojbogatszym człoziekiem w ziosce. Kiedy swoje zrobziuł, popraziuł
sobzie czupryna, łusiod sia do stołu i najot sia po gbursku.
- Toć prowda do kaduka morowego, móziuł do swojego sójsiada, człoziek jest na
weselu, naje sia, napsije, a na drugi dziań zaś głodny.

*pacia, picia - skarpeta

Wyzijali sia przy tońcu

[rita100]

Weselniki rozsiedli sia po wszystkich jizbach. Starsi grali w karty. Gietkoziok
nojbarzi przy tem stole komanderowoł. Łogroł też prazie dicht Diziczoka, chtóry
pufoł z złości.
Chłopoki i dziewczoki wyzijali sia przy tońcu, a bziołki łobchodzili to
karciorzy, to tańcowników, to popsijali sobzie czerwone zinko i przygryzali
psierniki i torty.

[rita100]

przerwa - prazie kóńczywa
"I jo bułam na tym weselu, mniołam klejd z papsieru, buty śklanne, kapelusz z
pomozki. Jak-em jechali do kosz'czioła, buła gorączka, to m'i szie kapelusz
roztopsiuł, jakiem szli po cementowych trepach do kosz'czioła, to m'i szie buty
potłukli, a jakiem jechali s kosz'czioła, podoł desz'cz, to m'i szie klejd
rozleczioł."

z bajecek warnijskich
klejd - suknia
pomozka - masło
trepy - schody

[rita100]

abo jinsze:

"I jo buła na tym biesiadniku, to takie ładne buło. Sukienke mniołam z papsieru,
żonek z masła, buty z glomzdy. Jekem tancowała, obleka sie poderła, masło
zleciało, buty, jakem skokła, to sie rozlecieli, dwa durki w nosie i skońcyło sie.

z bajecek warnijskich
z glomzy - z sera
obleka - ubranie

Och tak, buły to ciasy

[rita100]

Och tak, buły to ciasy. Nie doczekowa sia już jich. Dziś młodzioki sami sobzie
wybzierajó bziołki, ciasami prowadzó sia aż kikla lot.

Niech wos wszistkich palaruch weźmie, pomiślołem sobzie, bo to łobraza boska.
Pod rankó sia wlokó jek takie niewstydniki. Wejta jeno, potam takie ludzie
mózió, że jim matka i łojciec mo dać swoje błogosłaziajstwo. Warto jich
nojpsierwu przegonić bez suchy las i nałuczyć moresu.

No ale wiboczta mi, żem na woju wyzywoł, toć jestem tylo Winczara. Dla mnie już
nie ma śwat, bo stary jestem i nie moga sia przyłożyć do dzisiejszych ciasów.
Dla woju młodziaków i dziewczoków to napsisołem, abyśta sia choćby w to wcytali.
Do woju przemóziuł łostatni z rajków.
Chłopoki i dziewczoki szanujta to, co wom jeszcze pozostało po waszych łojcach i
matkach.
Łostańta dobremi Warnijokami i Warnjoczkami.

[rita100]

słowniczek
bary - ramiona
babojandza - ślepa babka (gra)
belon - brzuch
bot - łódka
boczyć - pamiętać
brukować - potrzebować
brumejza - organki
brutka - narzeczona
brutkon - narzeczony
brydy - gadania
burek - kudłaty pies
buber - bób
bziodować - mocować
bziołka - kobieta
chrupsić - chrupać
ciurkać - ciec, kapać
cygaryty - papierosy
dich - zupełnie
felować - brakować
gulon - indyk
grot - kość
gwołt - wiele
jeglijo - sosna
jecznica - jajecznica
jełozica - jałowica
kazub - tułów
kedojsze - dawniejsze
keta - łańcuch
kermas - kiermasz
kitojka - szal na szyję, chusta
kitel - suknia
kuchy - placek
kur - kogut
klaty - łaty, szmaty
klatnik - gałganiarz, smaciarz
kłomnio - ręczna sieć do łowienia ryb
koślin - niekatolik
łudać sia - podobać się
łolekować - krzyczeć
łusina - czoło
matelka - medaljon
naciułać - nazbierać
nieskrozitek - niegrzeczny, nieusłuchany
nopsiantek - obcas u trzewika i kromka chleba
pacia - pończocha
panconek - tłumoczek
pampele - odciski
przydonka - druhna
przydon - druh, drużba
przyjociel - krewniak
pyznąć - kopnąć
raker - gałgan
rek - rak
rajek - swat
rajbaska - tarka do kartofli
siułka - chwilka
siuła - wiele, ile
spaterać sia - zdychać zniszczyć się (o zwierzętach)
snureczki - wstążeczki
szemel - siwek albo stołek
szpigel - lustro
struga - rzeka
sznoptuch - chusteczka do nosa
szulnistrz - nauczyciel
szurek - chłopiec
szylować - płukać
tchsiuły - tkwiły
trampel - deptak do straszenia ryb
trącać sia - wałęsać się
truś - królik
wciurko - wszystko
wrajić - wżenić
zoga - piła
zokrok - surdut