somepoint210
18.09.06, 15:42
Polsko-niemiecki program naukowej współpracy w zakresie badań śląskoznawczych:
„Szlachta na Śląsku – władza, kultura, wizerunek własny”
Przedstawiciele nauk humanistycznych z kilku uniwersytetów i instytutów
naukowych (Wrocław, Drezno, Oldenburg, Osnabrück, Pasawa, Stuttgart)
sformułowali pod kierunkiem historyka Matthiasa Webera (Federalny Instytut
Historii i Kultury Niemców na Wschodzie Europy z siedzibą w Oldenburgu) i
historyka sztuki Jana Harasimowicza (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu
Wrocławskiego) trzyletni program badań śląskoznawczych, zatytułowany „Szlachta
na Śląsku – władza, kultura, wizerunek własny”. Punkt ciężkości położono w nim
na kształcenie naukowego narybku: cztery stypendia, przydzielone młodym
badaczom z Polski i Niemiec, stwarzają możliwość dłuższego pobytu w kraju
sąsiednim oraz intensywnej wymiany doświadczeń w ramach Kolegium
Doktoranckiego. Należy oczekiwać, że powstanie w ten sposób kilka obszernych i
doniosłych rozpraw.
W ostatnim czasie zarówno po stronie polskiej, jak i niemieckiej,
zainteresowanie problematyką dziejów i kultury szlachty na Ślasku wyraźnie
wzrosło. Nie brak przyczynków i opracowań monograficznych na ten temat. Pilną
potrzebą jest jednak zebranie wyników tych wszystkich badań i wytyczenie dla
nich bardziej ogólnej historyczno-kulturowej perspektywy w ramach
bilateralnego programu współpracy. Biorąc za punkt wyjścia aktualny stan
wiedzy i najnowsze standardy metodologiczne, w roku 2005 zainaugurowane będą
interdyscyplinarne projekty cząstkowe, które obejmą ważne i rozległe kompleksy
zagadnień z zakresu historii politycznej i społecznej szlachty na Śląsku oraz
jej reprezentacji w kulturze. Powstanie sieć powiązań wzajemnych między
reprezentantami wielu placówek badawczych w Niemczech i w Polsce.
Po rozszerzeniu Unii Europejskiej na wschód problematyka ta staje się
szczególnie aktualna, gdyż historia i kultura szlachty nie jest zjawiskiem
ograniczonym do jednego narodu: ma znaczenie ze wszech miar ponadnarodowe i
powinna być rozpatrywana w szerszym europejskim kontekście. Projekt
finansowany jest przez Pełnomocnika Kanclerza Federalnego Niemiec do spraw
Kultury i Mediów oraz instytucje polskie. W październiku 2006 roku jego
wstępne wyniki będą zaprezentowane na międzynarodowej konferencji naukowej we
Wrocławiu.
Projekt tworzą następujące elementy:
1. Repertorium „Szlachta na Śląsku: źródła, bibliografia, perspektywy
badawcze (kierownictwo: Joachim Bahlcke, Uniwersytet w Stuttgarcie; Marian
Ptak, Uniwersytet Wrocławski) ma za zadanie stworzenie nowoczesnego warsztatu
historycznego, z jednej strony bilansującego stan badań nad szlachtą śląską,
odzwierciedlony w narodowych bibliografiach, z drugiej – zasoby archiwalne, w
dużej mierze rozproszone w wyniku wojen światowych XX wieku. Pełna realizacja
projektu ma ułatwić dostęp do źródeł i literatury przedmiotu i stać się
znaczącym impulsem do ogólnoeuropejskich badań porównawczych nad historią i
kulturą szlachty.
2. W ramach Kolegium Doktoranckiego „Genealogia i reprezentacja: formy i
funkcje kultury szlacheckiej na Śląsku w dobie nowożytnej“ (kierownictwo:
Thomas Wünsch, Uniwersytet w Pasawie) niemiecko-polskie jury przydzieliło
cztery stypendia promocyjne. Osoby, którym zostały one przyznane, będą
pracować przemiennie w Niemczech i Polsce. Kolegium zostało także uzupełnione
o kilka innych osób, które przygotowują na niemieckich i polskich uczelniach
rozprawy doktorskie na temat szlachty śląskiej przy pomocy stypendiów
pochodzących z innych źródeł.
3. Projekt badawczy „Śląskie Arkadie. Szlachta: semantyka i projekcja
krajobrazu w czasach nowożytnych i epoce romantyzmu” (kierownictwo: Walter
Schmitz, Uniwersytet Techniczny w Dreźnie; Mirosława Czarnecka, Uniwersytet
Wrocławski) zamierza poddać analizie kulturową reprezentację śląskiej szlachty
z perspektywy historii literatury i sztuki. Wybór dwóch przełomowych okresów:
baroku oraz lat „około 1800” pozwoli uchwycić i uwypuklić głębokie i
różnorodne zmiany, jakie zachodziły wówczas w pozycji, społecznej funkcji i
mentalności szlachty.
4. Projekt badawczy „Kultura pamięci szlachty śląskiej od schyłku
średniowiecza do końca XVIII wieku na przykładzie dawnego księstwa
legnickiego“ (kierownictwo: Jan Harasimowicz, Uniwersytet Wrocławski)
poświęcony jest interdyscyplinarnym studiom nad „lapidarnymi” (nagrobki, płyty
nagrobne, epitafia) i „papierowymi” (kazania pogrzebowe i inne utwory
okolicznościowe) formami upamiętniania, w całej ich różnorodności formalnej i
treściowej. Najważniejszym zadaniem jest tu praca dokumentacyjna w terenie,
realizowana między innymi za pomocą polsko-niemieckich warsztatów letnich.
prof. dr hab. Jan Harasimowicz
Stypendysta Fundacji Volkswagena (1991-92), sześciomiesięczny staż w
Instytucie Historycznym Uniwersytetu w Stuttgarcie pod kierunkiem prof.
Norberta Conradsa, w 1994 roku czteromiesięczny grant Fundacji Getty'ego (USA)
w Berlinie, w 1995 roku stypendia w Berlinie (Historische Kommisssion) i
Getyndze (Max-Planck-Institut für Geschichte), w latach 1996, 1999 i 2002
stypendia w Lipsku (Geisteswissenschaftliches Zentrum Geschichte und Kultur
Ostmitteleuropas), w 2001 roku stypendium w Marburgu (Herder-Institut), w 2003
roku stypendium w Wiedniu (Fundacja Lanckorońskich).
