Dodaj do ulubionych

Ziemia Radomska\ Historia

20.03.07, 23:31
Kasztelania radomska i Archidiakonat radomski

Historycy przyjmują, iż obszar wokół dzisiejszych Lublina, Radomia i
Sandomierza zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu plemię Lędzian. Jego
nazwa pochodzi prawdopodobnie od wyrazu lęda, oznaczającego ziemię uprawną.
Nasuwa się tu skojarzenie z Polanami, którzy swoje miano wywodzą też od pól.
Lędzianie stykali się na wschodzie z plemionami ruskimi. Dlatego, o ile na
Zachodzie określenie Polaka urobiono od nazwy Polan (łacińskie Polonus,
niemieckie der Pole), o tyle w językach narodów wschodnich pochodzi ono
prawdopodobnie od Lędzian (litewskie Lenkas, ruskie Lach, węgierskie
Lengyel). Od południowego zachodu Lędzianie sąsiadowali z Wiślanami. Ci
stworzyli silne państwo, sięgające na północ po Góry świętokrzyskie, a może
nawet po Pilicę. Kres jego świetności położyła Rzesza Wielkomorawska, w
granicach której znalezli się prawdopodobnie także Lędzianie. Zdarzyło się to
około przełomu VIII i IX wieku, kiedy istniała już osada, którą dzisiaj
nazywamy Radomiem.
W X wieku pojawili się Piastowie. Ich państwo składało się z prowincji,
powstałych z dawnych terytoriów plemiennych. Prowincje dzieliły się na okręgi
grodowe czyli kasztelanie. Radom był ośrodkiem kasztelanii na północno-
zachodnim krańcu prowincji sandomierskiej. Najbliższym grodem kasztelańskim w
kierunku wschodnim był Sieciechów. Na zachodzie zaś kasztelania radomska
sąsiadowała ze skrzyńską (od Skrzyńska koło Przysuchy). Kasztelania skrzyńska
należała już do prowincji łęczyckiej. Granica prowincji łęczyckiej i
sandomierskiej - biegnąca dolinami Jabłonicy i Radomierzy (czyli Radomki) -
przetrwała jako granica diecezji aż do XIX wieku. Przysucha i Przytyk
należały do archidiecezji gnieznieńskiej, podczas gdy Radom - do diecezji
krakowskiej. W średniowieczu Radom był siedzibą archidiakonatu - jednego z
siedmiu, na które dzieliła się diecezja krakowska. Archidiakonat radomski
rozciągał się od Chlewisk i Szydłowca na południowym zachodzie aż po Łuków i
Siedlce na północnym wschodzie włącznie.


Województwo sandomierskie

Przez większość okresu rozbicia dzielnicowego prowincje krakowska i
sandomierska - pózniejsza Małopolska - miały wspólnego władcę. Bolesław
Wstydliwy tytułował się jako książę krakowski, sandomierski, radomski i
lubelski. W tym też okresie prowincja sandomierska zwiększyła swój obszar
kosztem łęczyckiej - między innymi o wspomnianą kasztelanię skrzyńską. Za
Władysława Łokietka Księstwo Sandomierskie stało się województwem. Na północy
graniczyło ono z Mazowszem i z Wielkim Księstwem Litewskim (z tą jego
częścią, którą zwano Podlasiem - od sąsiedztwa Lachów). Od wschodu
Województwo Sandomierskie sąsiadowało z Rusią Czerwoną. Na zachodzie Pilica
oddzielała je od Łęczyckiego i Sieradzkiego. Od południowego zachodu opierało
się o Województwo Krakowskie. W dokumentach Ludwika Węgierskiego wymienia się
sześć głównych miast Województwa Sandomierskiego: Lublin, Łuków, Radom,
Sandomierz, Sieciechów i Zawichost. Ze względu na rozległość Sandomierskiego
za Kazimierza Jagiellończyka na prawym brzegu Wisły utworzono nowe
województwo - Lubelskie.


Ziemia Radomska

W XIV wieku wykształciły się w Polsce powiaty, które zajęły potem miejsce
kasztelanii. Początkowo w Województwie Sandomierskim były trzy powiaty na
lewym brzegu Wisły: chęciński, radomski i sandomierski. Księga podatkowa z
roku 1676 wymienia powiaty chęciński, opoczyński, sandomierski, wiślicki oraz
Ziemię Radomską.
Ziemia Radomska jest zatem pojęciem historycznym, które nie powinno być
używane w dowolnym znaczeniu. Nazwa ta odnosi się do terytorium dawnego
powiatu radomskiego. Powiat ów na północy stykał się z Mazowszem. Granica
koło Nowego Miasta szła Pilicą. Nieco poniżej opuszczała tę rzekę i kierowała
się równoleżnikowo na wschód - aż do Radomierzy (Radomki). Biegiem tej rzeki
szła do jej ujścia do Wisły. Wisła oddzielała Ziemię Radomską od Ziemi
Stężyckiej (od Stężycy koło Dęblina) i Województwa Lubelskiego. Na południu
powiat radomski sąsiadował z sandomierskim, sięgając miejscami do rzeki
Kamiennej, a w okolicach Bałtowa wkraczając także na jej prawy brzeg. Granicę
z powiatem opoczyńskim wyznaczał na południowym zachodzie Garb Gielniowski,
na zachodzie zaś - dolny bieg Drzewiczki. Na krańcach Ziemi Radomskiej leżą
zatem następujące miejscowości: Ryczywół, Kozienice, Sieciechów, Janowiec,
Solec, Bałtów, Brody Iłżeckie, Skarżysko-Kamienna, Przysucha, Klwów. (Warto
nadmienić, że nazwa 'powiat' może nieco mylić. Powiaty w tamtych czasach były
bowiem znacznie wiekszymi jednostkami administracyjnymi niż obcenie. Jak
wynika z przytoczonego wyżej opisu ówczesny Powiat Radomski obejmował
podówczas dzisiejsze 4 powiaty w całości (lipski, radomski, szydłowiecki,
zwoleński) oraz częściowo białobrzeski, kozienicki, ostrowiecki, puławski,
przysuski, skarżyski, starachowicki.
Za I Rzeczypospolitej Radom słynął jako miasto sejmowe i trybunalskie.
Jagiellonowie wielokrotnie zwoływali posłów do Radomia. Najstarszym znanym
wizerunkiem obrad polskiego parlamentu jest przedstawienie sejmu radomskiego
z roku 1505. Zamieszczono je w przyjętym wówczas Kodeksie Łaskiego -
pierwszym całościowym zbiorze prawa Królestwa Polskiego. Na tymże sejmie
uchwalono również sławną konstytucję Nihil novi. W wiekach XVII i XVIII Radom
był siedzibą Koronnego Trybunału Skarbowego - sądu najwyższego do spraw
skarbowych i wojskowych. W Radomiu mieścił się także sąd ziemski dla powiatów
chęcińskiego, opoczyńskiego i radomskiego.


Cyrkuł Radomski i Departament Radomski

Wraz z nadejściem rozbiorów rozerwana została historyczna całość ziem po obu
stronach Wisły, co w konsekwencji spowodowało znalezienie się Sandomierza na
granicy państwowej i przekreśliło jego szansę w utrzymaniu roli ośrodka
administracyjnego Regionu. Istnienie kordonu zaborczego spowodowało naturalne
w takim układzie przesuwanie się punktu ciężkości regionu w stronę jego
nowego środka geograficznego - Radomia. W widłach Wisły i Pilicy utworzono
nową jednostkę administracyjną - cyrkuł radomski. W ten sposób Radom został
siedzibą władz rangi wojewódzkiej. Cyrkuł radomski był jednym z sześciu,
które powstały na terenie tzw. Nowej Galicji (ziem polskich włączonych do
zaboru austriackiego).
W roku 1809 tereny cyrkułu radomskiego znalazł się w Księstwie
Warszawskim. Państwo to - na wzór napoleońskiej Francji - dzieliło się na
departamenty. Było ich dziesięć. Departament radomski obejmował następujące
powiaty: kielecki, kozienicki, opatowski, opoczyński, radomski, sandomierski,
staszowski i szydłowiecki.


Województwo Sandomierskie ze stolicą w Radomiu

Nowy podział administracyjny Królestwa Polskiego (utworzonego w myśl decyzji
jakie zapadły na Kongresie Wiedeńskim) ustalono w 1816r. Wytyczono wówczas 77
powiatów, 39 obwodów i 8 województw - w tym Sandomierskie z siedzibą władz w
Radomiu, które (z wyłączeniem powiatu kieleckiego) zajęło miejsce
departamentu radomskiego. W skład województwa sandomierskiego weszły 4 obwody
z 9 powiatami: sandomierski (pow. sandomierski i staszowski), opatowski (pow.
opatowski i solecki), radomski (pow. radomski i kozienicki) oraz opoczyński
(pow. konecki, opoczyński i szydłowiecki).
W marcu 1838 r. województwa przemianowano na gubernie, zaś komisje
wojewódzkie na rządy gubernialne. Województwo sandomierskie stało się wtedy
gubernią sandomierską. Kolejne zmiany nastąpiły rok pózniej - 11 pazdziernika
1842 r. obwody przezwano na powiaty, przekształcając z kolei powiaty w
okręgi.

Zaczerpnięto z:
www.wojewodztwo.radom.pl/0_historia_0.php
Obserwuj wątek
    • paulap3 Re: Ziemia Radomska\ Historia 20.03.07, 23:32
      Gubernia Radomska

      Ukazem Mikołaja I z 21 sierpnia 1844 r. zredukowano liczbę guberni z 8 do 5.
      Powstała w konsekwencji tych zmian gubernia radomska dzieliła się na 19 okręgów
      i 8 powiatów: kielecki (okręg kielecki i jędrzejowski). miechowski (okręg
      miechowski, skalbmierski, proszowicki), olkuski (okręg olkuski, pilicki,
      lelowski), opatowski (okręg opatowski i solecki), opoczyński (okręg opoczyński,
      konecki, szydłowiecki), radomski (okręg radomski i kozienicki), sandomierski
      (okręg sandomierski i staszowski) i stopnicki (okręg stopnicki i szydłowski).
      W wyniku kolejnej reformy wcielonej w życie 31 grudnia 1866 r utworzono 10
      nowych guberni w miejsce dotąd istniejących 5. W skład nowej guberni radomskiej
      weszły 63 miasta i 140 gmin wiejskich. Gubernia podzielona była na 7 powiatów:
      iłżecki, konecki, kozienicki, opatowski, opoczyński, radomski i sandomierski.
      Po wybuchu I wojny światowej gubernia radomska znalazła się w granicach
      generał-gubernatorstwa lubelskiego.


      Lata międzywojenne i II wojna światowa

      W latach 1918-1939 administracja wojewódzka urzędowała w Kielcach. Spowodowane
      było to najprawdopodobniej utratą centralnego położenia ośrodka radomskiego w
      Regionie, który poszerzono o okręg częstochowski. Radom pozostał jednak
      siedzibą wielu znaczących urzędów tzw. administracji specjalnej i sądownictwa -
      m.in. Okręgowej Dyrekcji Kolejowej i Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. W
      Radomiu działał teatr "Rozmaitości" nawiązujący do tradycji sięgających jeszcze
      czasów Stanisławowskich, liczne kina, muzeum etnograficzne, filia wyższej
      szkoły muzycznej w Warszawie, tory wyścigów konnych, dwa lotniska i większość
      znaczących zakładów przemysłowych regionu.
      W latach 1939-45 z terenów Ziemi Radomskiej, okręgu częstochowskiego oraz
      okolic Opoczna, Piotrkowa i Kielc utworzono Dystrykt Radomski. Jego władze
      urzędowały przez pierwszych kilkanaście dni istnienia Dystryktu w Kielcach a
      pózniej w Radomiu.


      Lata powojenne

      W latach 1945-75 Radom nie sprawował funkcji stołecznych. Okres ten
      charakteryzował się silnym drenażem z Regionu środków inwestycyjnych i
      wartościowych kadr. Hamowana była realizacja wielu ważnych dla Regionu
      inwestycji infrastrukturalnych. Nie reaktywowano samodzielnej radomskiej sceny
      teatralnej oraz działającej przed wojną fili wyższej szkoły muzycznej w
      Warszawie. Usiłowano nie dopuścić do utworzenia Radomskiego Towarzystwa
      Naukowego; przeniesiono do Kielc siedziby Wyższej Szkoły Inżynierskiej oraz
      Studium Nauczycielskiego.
      Region Radomski w formie jednostki administracyjnej odtworzono dopiero w
      1975r. Nie była to jednak niestety rekonstrukcja Regionu w jego tradycyjnych,
      historycznych granicach. Poza nimi pozostały m.in Skarżysko i Starachowice. W
      zamian w nowopowstałym województwie znalazły się miasta południowego Mazowsza -
      Warka i Grójec. Wydarzenie to zbiegło się likwidacją w całym kraju
      administracji powiatowej.


      Region Dziś

      25 III 1992 utworzono na mocy bulli Papieża Jana Pawła II diecezję radomską,
      obejmującą swym zasięgiem sporą część Regionu.
      W następstwie reformy administracyjnej z 1998r Radom i Ziemia Radomska
      weszły w skład nowego województwa mazowieckiego. Obecnie coraz liczniejsze są
      głosy o konieczności dokonania rewizji obowiązującego podziału. Podziału, na
      którym Region Radomski zdecydowanie stracił. W jakim kierunku pójdą te zmiany?
      Czy korzystne będą dla Ziemi Radomskiej?
      Faktem pozostaje, że obszar oddziaływania miast Ziemi Radomskiej sięga dalej
      niż sugerowałyby to granice poszczególnych powiatów. W Radomiu funkcjonują
      między innymi: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych (obejmująca swym zasięgiem
      oprócz Ziemi Radomskiej także woj. świętokrzyskie oraz niewielkie fragmenty
      ościennych województw), Centrala Polskich Sieci Elektroenergetycznych "Wschód",
      Delegatura Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (obejmująca swym zasięgiem
      oprócz Ziemi Radomskiej także woj. świętokrzyskie), Mazowiecka Wojewódzka
      Komenda Policji (obejmująca swym zasięgiem całe woj. mazowieckie), Urząd
      Skarbowy obsługujący duże podmioty gospodarcze z terenu całego Mazowsza etc.
      Radom jest siedzibą Teatru Powszechnego, Radomskiego Towarzystwa Naukowego, 11
      wyższych uczelni, licznych kin, szkół artystycznych, muzeów itp. Położony w
      północnej części regionu Grójec jest niekoronowaną stolicą największego w
      Polsce "zagłębia jabłkowego". Nieopodal Białobrzeg i Przytyka rośnie w siłę
      liczące się już dziś w Europie "zagłębie paprykowe". W Warce działa najstarszy
      w Polsce, działający nieprzerwanie od 1478r browar a koło Przysuchy znane w
      kraju zakłady produkcji soków "Hortex". Szydłowiec jest siedzibą unikalnego w
      skali europejskiej Muzeum Instrumentów Ludowych, Iłża bezcennej kolekcji starej
      ceramiki, zaś w podzwoleńskim Czarnolesie oglądać można pamiątki po wielkim
      poecie polskiego renesansu Janie Kochanowskim. Długo jeszcze można by wymieniać
      to z czego słynie Ziemia Radomska.

      Zaczerpnięto z:
      www.wojewodztwo.radom.pl/0_historia_0.php

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka