Będzin

[madohora1]

Będzin (niem. Bendzin, Bendsburg, ros. Бендзин – miasto powiatowe położone w południowej Polsce, w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Czarną Przemszą, na Wyżynie Śląskiej, we wschodniej części województwa śląskiego, na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i konurbacji katowickiej. Będzin jest niespełna 60-tysięcznym miastem powiatowym, historyczną stolicą regionu – Zagłębia Dąbrowskiego. Należy do najstarszych miast (650 lat od nadania magdeburskich praw miejskich) Małopolski i województwa śląskiego. Jest siedzibą władz powiatu będzińskiego (starostwo). Pełni rolę ośrodka handlowego, finansowo-gospodarczego (przemysł, energetyka), administracyjnego i kulturalno-oświatowego regionu. Prezydent miasta 9 stycznia 2006 podpisał deklarację utworzenia i przystąpienia do Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) miasta Będzina, jednak miasto ze względów formalnych (nie jest powiatem grodzkim) nie mogło przystąpić do GZM. Pod względem ekonomicznym Będzin pełni głównie funkcje administracyjne i handlowo–przemysłowe; rozwijają się funkcje turystyczne. Jest ośrodkiem we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego

[madohora1]

[madohora1]

Będzin położony jest w odległości 12 km od stolicy województwa śląskiego – Katowic, 5 km od centrum Sosnowca i 4 km od Dąbrowy Górniczej, na terenie Zagłębia Dąbrowskiego (w skład którego wchodzą m.in. pobliskie miasta: Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Czeladź, Wojkowice, Sławków i Siewierz), w zachodniej Małopolsce na pograniczu z Górnym Śląskiem.

[madohora1]

[madohora1]

Pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej Polski wg J. Kondackiego (2002) Będzin leży na obszarze prowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska (341), makroregionu Wyżyna Śląska (341.1) oraz mezoregionów: Wyżyna Katowicka (341.13) i Garb Tarnogórski (341.12). Wyżyna Katowicka stanowi środkową część Wyżyny Śląskiej. Na węglonośnym podłożu skał karbońskich zalegają dolomity i wapienie środkowego triasu, które w północnej części obszaru tworzą zwarte wyniesienia Garbu Tarnogórskiego.Pod względem ukształtowania powierzchni w obrębie Wyżyny Katowickiej można wyróżnić kilka regionów, na pograniczu których położony jest Będzin: Płaskowyż Bytomsko-Katowicki o wys. 240-260 m n.p.m., Kotlinę Mysłowicką nad Przemszą i Wysoczyznę Dąbrowską (ponad 300 m n.p.m.).Natomiast w obrębie Garbu Tarnogórskiego obszar Będzina obejmuje część Garbu Ząbkowickiego i Płaskowyżu Twardowickiego z jego najwyższym wzniesieniem – Górą Świętej Doroty (382 m n.p.m.).

[madohora1]

[madohora1]

Pod względem administracyjnym Będzin jest miastem powiatowym (siedziba władz powiatu ziemskiego) województwa śląskiego. Graniczy z następującymi miastami: Sosnowcem (powiat grodzki) od południa, Dąbrową Górniczą (powiat grodzki) od wschodu, Czeladzią od zachodu i południowego zachodu, na krótkim odcinku na rzece Brynica z Siemianowicami Śląskimi (rejon Boleradza), Wojkowicami od zachodu oraz gminą wiejską Psary (miejscowości: Psary, Gródków, Sarnów i Preczów) od północy.Długość granic Będzina: 37,62 km

[madohora1]

[madohora1]

Wysokość n.p.m. i rzeźba terenu
najwyższa: 382 m (Góra Świętej Doroty w Grodźcu) najniższa: ok. 255 m (dolina Czarnej Przemszy w Małobądzu).
Miasto ma urozmaiconą rzeźbę terenu z najwyższymi wzniesieniami: Góra św. Doroty (Dorotka) (382 m n.p.m.), Parcina (354 m), góra Kijowa (Kamionka) (345,5 m), Wzgórza Małobądzkie (308 m) ze wzniesieniem Syberki (ok. 300 m), wzniesienia Warpia (297 m) oraz Góra Zamkowa (285 m).
Hydrografia
Przez miasto na długości ok. 8 km przepływa Czarna Przemsza wraz z Pogorią i Potokiem Psarskim. Cały obszar miasta leży w zlewni Przemszy w dorzeczu Wisły.
Całkowita powierzchnia miasta: 37,08 km² (10% powierzchni powiatu będzińskiego), z tego:
użytki rolne: 48% użytki leśne: 5%

[madohora1]

[madohora1]

Pomniki przyrody
Na terenie miasta znajdują są 94 drzewa uznane w latach 1992-94 za pomniki przyrody, w tym 46 drzew pojedynczych oraz aleja kasztanowa, składająca się z 48 drzew; ochroną objęto 18 gatunków drzew i krzewów; większość pomnikowych okazów znajduje się w parku Ciechanowskich w Grodźcu.
Obszary chronionego krajobrazu. Uchwałą Rady Miejskiej w Będzinie z 23 VI 1993 powołano na terenie miasta trzy obszary chronionego krajobrazu o charakterze wyspowym, mające na celu zachowanie krajobrazów o wysokich wartościach ekologicznych i estetycznych oraz przywrócenia właściwej jakości środowisku naturalnemu i wykorzystaniu go do celów rekreacyjno-turystycznych: "Góra Zamkowa" – pow. 6,7 ha; obejmuje wzgórze wraz z zamkiem, parkiem (graby, buki, jesiony, jawory, klony, lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, robinia akacjowa, kasztanowiec zwyczajny; siedliska grądowe) i podziemiami; park został założony przez Jana Gęborskiego w 1801 r.
"Góra Św. Doroty" w Grodźcu – pow. 147,3 ha; wspaniały punkt widokowy o wysokich walorach krajobrazowych; dobrze wykształcone zarośla śródpolne, zwane czyżniami oraz pozostałości muraw kserotermicznych; w drzewostanie dominują brzozy brodawkowate, robinie akacjowe, buki, dęby, jesiony, klony.
"Las Grodziecki" – 149,3 ha; kompleks leśny (jesiony, jawory, klony, brzozy, dęby szypułkowe, sosny i świerki w wieku ponad 100 lat) z wilgotnymi łąkami; jedyna ostoja fauny leśnej w mieście (myszołów, jastrząb, strzyżyk, dzięcioł duży, grubodziób, sarny, lisy i dziki);
"Góra Parcina" – proponowany na wzgórzu Parcina w Grodźcu; wartości krajobrazowe, roślinność kserotermiczna – łąkowa.
Zespoły przyrodniczo – krajobrazowe (proponowane): "Góra Kijowa" (tzw. Kamionka) w Grodźcu – bogactwo form rzeźby, zjawiska krasowe i erozyjne, mozaika lasów liściastych, muraw kserotermicznych, łąk, zarośli śródpolnych, upraw rolnych;
"Park Gzichowski" przy pałacu Mieroszewskich na Gzichowie – 2,62 ha, zabytkowy park założony na początku XIX w.; drzewostan częściowo pochodzący z XX w. – najstarsze okazy to ponad stuletnie jesiony (180-, 160- i 130-letni), 170-letni dąb szypułkowy i grupa 30 jesionów i lip pochodzących z XIX w.; w parku zachowane barokowe figury Bachusa i Flory z piaskowca z 1718 r. autorstwa Georga Leonharda Webera (ok. 1670/75 – ok. 1732), rzeźbiarza świdnickiego związanego z Wrocławiem;
„Park Ciechanowskich" w Grodźcu – 5,69 ha, park założony w XIX w. z wieloma pomnikowymi drzewami (m.in: jesion wyniosły, buk pospolity, grab pospolity), objętymi ochroną prawną;
„Na północ od KWK Grodziec” – występowanie starych zwałowisk i wyrobisk pogórniczych oraz cennych przyrodniczo zbiorowisk łąkowych.
Użytki ekologiczne (planowane i proponowane): "Łęg na Gzichowie" (dolina Potoku Brzozowickiego z rozlewiskami) - rejon osiedla przy ul. Namiarkowej - łęg olszowo-jesionowy, lęgowiska 11 gatunków ptaków;
„Dolina Potoku Psarskiego” (Łagisza) – unikatowe wilgotne łąki kruszczykowo-mieczykowych z roślinami chronionymi oraz stanowiska lęgowe 3 gatunków ptaków;
„Łagisza-Odkrywkowa” – łąka storczykowa;
"Łąki w Starej Łagiszy" przy ulicy Dąbrowskiej (Łagisza) – dobrze rozwinięte zespoły roślinności wilgotnych łąk z gatunkami prawnie chronionymi oraz 3 gatunkami ptaków lęgowych;
"Łagisza-Bory" - występowanie storczyków, podlegających całkowitej ochronie prawnej, ochrona 7 gatunków ptaków lęgowych;
"Łąki nad Brynicą" - wilgotne łąki nadrzeczne ze stanowiskami lęgowymi 6 gatunków ptaków;
"Warpie" – pozostałości dawnej eksploatacji, charakterystyczne formy powierzchni ziemi, roślinność kserotermiczna;
"Grodziec" - tereny cenne florystycznie (murawy kserotermiczne) i ornitologiczne (14 gatunków lęgowych);
„Park Rozkówka” w (Grodziec) – 28,9 ha, stanowiska storczyka kruszczyka błotnego oraz innych chronionych gatunków roślin, cenny zespół ptaków.
Inne obiekty o znacznych walorach przyrodniczych: park „Koszelew” (Warpie) – 4,92 ha, 33 gatunki i odmiany drzew (gł. klony pospolite, kasztanowce białe, brzozy brodawkowate i topole), z których najstarsze osiągają 60 lat;
park (lasek) „Małpi Gaj” (Gzichów/Brzozowica) – 9,12 ha, bogate zasoby dendroflory;
park leśny przy willi Ciechanowskich w Grodźcu – 1,89 ha, założony pod koniec XIX w., gł. stare buki.
Będzin jest statutową siedzibą biura Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego (utworzony 1 stycznia 2000 r.) (ul. Krasickiego 25), zarządzającej 8 parkami krajobrazowymi.

[madohora1]

[madohora1]

Nazwa "Będzin" pochodzi prawdopodobnie od imienia osobowego Będa lub Będzan, choć piękna (aczkolwiek nieprawdziwa) legenda mówi, jakoby miano nadał miastu (a przy okazji również i okolicznym miejscowościom) – sam Kazimierz III Wielki (wg innych wersji Kazimierz I Odnowiciel). Król miał wyrazić się podczas lustracji nadprzemszańskiego grodu iż: Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą.W swojej historii miasto nazywane też było: Banden, Bandin, Bandzien, Bondin, Bandzen, Bandzin, Bądzin, Bendzin oraz przez okupantów niemieckich (1939-1945) Bendsburg. Początki osadnictwa na terenie Będzina sięgają pradziejów. W IX w. na miejscu obecnego zamku na nadprzemszańskim wzgórzu wzniesiono gród obronny, który strzegł prastarego szlaku handlowego z Kijowa przez Kraków na Śląsk i do Norymbergi. Najstarsza wzmianka o wsi Będzin pochodzi z 1301 r. W latach czterdziestych XIV w. powstaje miasto na prawie polskim (na pewno miasto istniało w 1349 r.). Kazimierz Wielki na miejscu grodu wzniósł kamienną warownię, a osadę targową 5 sierpnia 1358 r. podniósł do rangi miasta na na prawie niemieckim (prawo magdeburskie) i otoczył ją kamiennymi murami. Pierwszym znanym wójtem był Hinko zwany Ethiopusem. Miasto swój największy rozkwit przeżywało w epoce jagiellońskiej (XVI w.), dzięki licznym przywilejom królewskim (np. prawo składu soli z 1484). W 1565 r. Zygmunt August zezwolił na organizację pięciu targów rocznie, których tradycja przetrwała do dziś. W 1589 r. na będzińskim zamku toczyły się rokowania polsko-austriackie w związku z roszczeniami Maksymiliana do korony polskiej, zakończone podpisaniem traktatu bytomsko-będzińskiego. W XVI w. istnieje już zorganizowana gmina żydowska z synagogą, łaźnią i kirkutem poza murami miejskimi (ob. Zawale). W 1655 r. miasto i zamek niszczy najazd szwedzki, Będzin przeżywa najpoważniejszy upadek gospodarczy. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Będzin na krótko znalazł się w granicach Prus (w składzie Nowego Śląska), a od 1807 r. należał do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego. Pod koniec XVIII w. dzięki odkryciu pod Dąbrową bogatych złóż węgla zaczyna się jego wydobycie. Powstające kopalnie i huty ołowiu przyczyniają się do gwałtownego rozwoju całego regionu, nazywanego Zagłębiem Dąbrowskim. Ponadto w 1858 r. przez Będzin poprowadzono odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z Ząbkowic do Sosnowca i na Śląsk. Coraz bardziej wzrasta rola ludności żydowskiej w mieście, która stanowi większość (nawet do 80%). Podczas I wojny światowej miasto i przemysł zostały mocno zniszczone. Powiększył się jednak obszar Będzina poprzez przyłączenie okolicznych wiosek i osiedli robotniczych (Małobądz, Gzichów z Brzozowicą, Ksawer] z Koszelewem). Znaczny rozwój miasta przypada na lata 20. i 30. XX w. (wodociągi, nowy dworzec kolejowy, gimnazjum, liczne budynki użyteczności publicznej). Jednak już 4 września 1939 r. rozpoczyna się hitlerowska okupacja Będzina. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalają synagogę wraz z modlącymi się w niej Żydami. Część z nich ocalił ks. Mieczysław Zawadzki. Pod koniec 1942 r. na terenie Warpia (Kamionka) Niemcy utworzyli getto żydowskie dla ludności żydowskiej (ok. 30 tys.), łącząc go z gettem na sąsiedniej Środuli w Sosnowcu. Na początku sierpnia 1943 getto zostało zlikwidowane, a ludność wywieziona do obozów zagłady. 27 stycznia 1945 r. do Będzina wkroczyła Armia Czerwona. Odbudowano zamek, w którym urządzono Muzeum Zagłębia, powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe (Ksawera, Syberka, osiedle Zamkowe na Gzichowie, osiedle Warpie-Wschód, Górki Małobądzkie i Podskarpie (na Ksawerze) w ostatnich latach. W 1973 r. przyłączono miasto Łagisza, a w 197] Grodziec, w wyniku czego obszar miasta wzrósł trzykrotnie. Po wojnie powstało wiele zakładów przemysłowych, z elektrownią "Łagisza" na czele. Jednak w latach 90. wiele z nich upadło (zakłady obuwnicze, cukiernicze, mięsne i inne). W latach 1974-76 powstał nowy węzeł komunikacyjny, w związku z budową w pobliżu Huty Katowice, który jednak przyniósł olbrzymią szkodę układowi urbanistycznemu. Największym zniszczeniom uległo Stare Miasto, m.in. wyburzono dwie pierzeje Rynku. Będzin jest historyczną stolicą Zagłębia.

[madohora1]

[madohora1]

Na terenie Będzina znajduje się 6 obiektów zabytkowych pod ochroną prawną i 80 obiektów zabytkowych pod ochroną konserwatorską, z których do najważniejszych należą:
Śródmieście – Stare Miasto
średniowieczny układ urbanistyczny miasta wraz ze Wzgórzem Zamkowym
obronny zamek królewski z XIV w. (odbudowany 1952-56)
miejskie mury obronne z XIV w. na d. Zaułku i Zawalu
kościół parafialny pw. św. Trójcy z XIV w.
kościół cmentarny pw. św. Tomasza z Canterbury (Becketa) z XVIII w. i ok. 20 nagrobków (stary cmentarz na Górze Zamkowej)
cmentarz żydowski (kirkut) z XVIII/XIX w. na Podzamczu
synagoga Mizarachi w kamienicy Wienera (ul. Potockiego 3)
żydowski dom modlitwy Cukiermana w tzw. Bramie Cukiermana (al. Kołłątaja 24)
Dom Wójtowski (Wjezdny) z 1889 r. z prawdopodobnie XIV-wiecznym gmerkiem Hinko Ethiopusa (Stary Rynek/ul. Czeladzka) (popada w ruinę)
gmach dawnego Starostwa Powiatowego z 1911 r. (ob. GETIN Bank S.A.) (ul. Sączewskiego)
gmach Starostwa Będzińskiego (d. tzw. Dom Partii) (pl. Jean-Marie Lustigera)
budynek ING Bank Śląski (ul. Sączewskiego/pl. 3 Maja)
kolumna upamiętniająca przemarsz wojsk Jana III Sobieskiego w 1683 r. (skwer przy al. Kołłątaja)
kamienice w Śródmieściu (ul. Małachowskiego)
hale targowe (d. Wiejski Dom Towarowy) przy ul. Modrzejowskiej/Piłsudskiego Dworzec PKP Będzin (Nowy Będzin) z pocz. XX w.
Gzichów
zespół pałacowo-parkowy Mieroszewskich w Gzichowie z pocz. XVIII w. (ul. Świerczewskiego)
Pałac Ciechanowskich w Grodźcu
Grodziec
Kościół parafialny pw. św. Katarzyny z XVIII w. (rozbudowany 1931-32)
kościół filialny pw. św. Doroty z 1635 r.(Wzgórze Doroty)
grodzisko wczesnośredniowieczne na Górze św. Doroty
zespół pałacowo-parkowy Ciechanowskich z połowy XIX w. (willa i park z pomnikowymi drzewami)
willa Solvay
zespół zabudowy byłej cementowni "Grodziec" z XIX w.
zespół zabudowy Kopalni Węgla Kamiennego "Grodziec"
kompleks zabudowy osiedla robotniczego Boleradz.

[madohora1]

[madohora1]

Synagoga w Będzinie – zniszczona w 1939 r. synagoga znajdująca się w Będzinie przy dawniej ulicy Bożniczej. Synagoga została zbudowana w 1881 roku na miejscu starej drewnianej synagogi. Podczas II wojny światowej, w nocy z 8 na 9 września 1939 roku hitlerowcy spalili synagogę, wraz z modlącymi się w niej Żydami. Pożar trwał 20 godzin, a żołnierze Wehrmachtu i SS uniemożliwili jego gaszenie. Po zakończeniu wojny budynku synagogi nie odbudowano. Jedną z najcenniejszych ocalonych pamiątek po synagodze jest XIX-wieczny, wykonany z jagnięcej skóry zwój Tory. Najprawdopodobniej został on wyniesiony bezpośrednio z płonącej synagogi lub z jej zgliszcz o czym świadczą jego nadpalenia. Tora przez wiele lat spoczywała z innymi kosztownościami w skrytce w jednej z kamienic. Osoba, która ją odnalazła, sprzedała ją za niewielkie pieniądze, nie zdając sobie sprawy z wartości zwoju. Tora została podarowana Adamowi Szydłowskiemu i przeniesiona do synagogi Mizrachi. W kwietniu 2007 roku zwoje zostaną wypożyczone na pół roku na wystawę "Holocaust Memorial at Miami Beach 1933-1945". W międzyczasie zostanie ona poddana konserwacji i dokładnie zbadana przez naukowców z Muzeum Holocaustu w Miami Beach. Dzięki temu będzie się ją dało rozwinąć.
1 września 1993 roku na miejscu gdzie stała synagoga postawiono granitowy obelisk z napisami w języku polskim i hebrajskim, upamiętniający będzińskich Żydów oraz synagogę. Treść na obelisku brzmi:
"Pamięci Żydów obywateli Miasta Będzina i okolicy zamordowanych przez hitlerowców w okresie II wojny światowej Towarzystwo Przyjaciół Będzina pomnik ten ufundował na miejscu synagogi spalonej przez okupantów z nocy 8 na 9 września 1939 r.
Niech będzie on symbolem o tych tragicznych latach bezprawia, okrucieństwa i przemocy niech stanie się też symbolem odrodzenia i pojednania narodów wolnych żyjących w pokoju i braterstwie"

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Rut Laskier (ur. 1929 w Gdańsku, zm. w sierpniu lub grudniu 1943 w KL Auschwitz-Birkenau) – młoda polska Żydówka z Będzina, która w ostatnim roku życia prowadziła pamiętnik, wydany dopiero 60 lat po Holocauście (kwiecień 2006). Stał się on sensacją na skalę pamiętnika Dawida Rubinowicza. W prasie zagranicznej nazywana bywa czasem "polską Anną Frank".

[madohora1]

[madohora1]

Rutka urodziła się w 1929 r. prawdopodobnie w Gdańsku (metryki urodzenia nie odnaleziono), gdzie jej ojciec Jakub Laskier pracował jako urzędnik bankowy. Matką była Dwojra (Dorka, Dwora) Hampel (ur. 13 IX 1904 w Będzinie), córka kupca Abrahama Hila i Gitel z d. Frydler (jeszcze przed wojną wraz z synem wyjechali do Palestyny). Według relacji znajomych, pochodziła z zamożnej rodziny - dziadek był współwłaścicielem młyna w Będzinie.

Ojciec - Jakub Laskier urodził się 7 VIII 1900 r. w Będzinie jako syn Liby Goldy (ur. 1872) z d. Zyssman i Dawida (1872-1940), współwłaściciela firmy młynarskiej Laskier–Kleinberg i Spółka, posiadającej młyn przy ulicy Kościuszki 50. Wraz z rodzicami mieszkał przy ul. Małachowskiego 7. W 1917 r. wyjechał do Palestyny jako jeden z grupy "5 młodzieży" z Będzina, którzy osiedlili się wtedy w Palestynie. Po kilku latach zachorował na tyfus i wrócił do Polski i Będzina, gdzie w 1925 r. ożenił się z Dorką (Dwojrą) (mieszkała przy ul. Św. Jana 4). Po ślubie wyjechali do Gdańska, gdzie prawdopodobnie urodziła się Rutka. Z początkiem lat 30. XX wieku Rutka przeprowadziła się do rodzinnego miasta rodziców, Będzina. 3 sierpnia 1937 r. urodził się tu brat Joachim (Heniuś). Rutka wraz z rodzicami, bratem i babcią mieszkała przy ul. Św. Jana (ob. Moniuszki) 4. Przez pewien czas pobierała lekcje u prywatnej nauczycielki.

14-letnia Rutka w 1943 r. prowadziła sporadycznie w zwykłym zeszycie szkolnym pamiętnik. Pisała po polsku piórem, czasem ołówkiem, zapisując w zeszycie swoje przemyślenia, odczucia, a przede wszystkim opisy spotkań z przyjaciółmi; relacjonowała także swoje pierwsze zauroczenia miłosne. W pamiętniku o samym życiu getta będzińskiego jest niewiele, a autorka odnosi się głównie do swoich prywatnych przeżyć i tego co sama widziała.

Rutka Laskier wraz z rodziną została deportowana z będzińskiego getta w sierpniu 1943 r. i przewieziona do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Tam wraz z matką i 6-letnim braciszkiem Heniusiem została rozłączona z ojcem i pewnie tego samego dnia zgładzona w komorze gazowej. Istnieje też inna wersja ostatnich dni Rutki, której świadkiem miała być Zofia Minc, więźniarka KL Birkenau. Jak wspominała "Rutka była taka śliczna, że nawet dr. Mengel [pisownia oryginalna - przyp. red.] zwrócił na nią uwagę. Wtedy wybuchła epidemia tyfusu i cholery. Rutka zachorowała na cholerę i w ciągu kilku godzin zmieniła się nie do poznania. Został z niej tylko marny ślad". Miała więc zginąć w grudniu 1943 w krematorium w Birkenau.

Holokaust przeżył ojciec Rutki - Jakub Laskier, który z Oświęcimia trafił do obozu w Sachsenhausen. Tam pracował przy fałszowaniu waluty amerykańskiej i angielskiej, co w zamierzeniu władz nazistowskich Niemiec miało prowadzić do zniszczenia gospodarki tych krajów. 13 kwietnia 1945 został uwolniony i wyjechał do Izraela. Tam ożenił się powtórnie z Chaną (Hannah) Winer, farmaceutką, z którą miał córkę Zahavę (ur. 1949). Zahava do 14 roku życia nic nie wiedziała o poprzedniej rodzinie ojca. W 1970 wyszła za mąż za prof. Avigdora Scherza, z którym ma córkę Ruth Scherz-Shouval (imię na pamiątkę Rutki) (wszyscy troje są naukowcami i pracują w Instytucie Nauki Weizmanna w Rechowot) (Izrael) i syna o imieniu Ishai; ma też troje wnuków: Ofira, Gili i Tamar. Mieszka w Rechowot. W 2008 r. dr Zahava Scherz w Będzinie wzięła udział w kręceniu filmu dokumentalnego o Rutce przez telewizję brytyjską. Jakub (hebr. Yaakov) Laskier zmarł w Izraelu w 1986 r.

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

Ty mi tutaj nie radź
Tu my Będziem a tam Czeladź

[madohora]

[madohora]

MUZEUM FORD MOBIL - Nasze Miasto - 27.06.2021

[madohora]

[madohora1]

Rutka ukryła zielony, 60-kartkowy zeszyt w linie pod schodami domu, w którym mieszkała w Będzinie w getcie na Warpiu przy ul. 1 Maja (Kasernestrasse) 13. Miejsce na schowek wskazała jej była właścicielka, doglądająca czasem stanu lokalu, Stanisława Sapińska. Sapińska po likwidacji getta w 1943 roku i powrocie do mieszkania odnalazła pamiętnik, ale ujawniła go światu dopiero po 63 latach. Z pomocą Adama Szydłowskiego, prezesa Zagłębiowskiego Centrum Kultury Żydowskiej, ob. kierownika USC, przekazała go do druku. Książka wydana nakładem Dziennika Zachodniego szybko stała się sensacją.

Dziennik prowadzony jest z krótkimi przerwami od 19 stycznia do 24 kwietnia 1943 roku. Dokument na stronach 1-2 zawiera również tekst "W góry" (rodzaj wprawki literackiej - opis wrażeń z wycieczki), datowany na 11 sierpnia 1942 roku. Na stronach 3-5 znajduje się tekst "Zima w getcie" (tekst na str. 4-5 jest odbarwiony i nieczytelny). Wszystkie zapiski mieszczą się na 51 stronach (kilka stron jest wyrwanych). Sam dziennik pisany jest od tyłu zeszytu.

Na zaproszenie Instytutu Yad Vashem w 2007 roku Stanisława Sapińska wraz z Adamem Szydłowskim, ówczesnym zastępcą kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Będzinie, a jednocześnie redaktorem I wydania "Pamiętnika", zawiozła dziennik do Izraela. 4 czerwca 2007 roku w Instytucie Jad Waszem (Yad Vashem) w Jerozolimie odbyła się uroczystość przekazania oryginału dziennika Rutki, której towarzyszyła prezentacja publikacji w języku hebrajskim i angielskim. Wśród zaproszonych gości byli: Avner Shalev – dyrektor Yad Vashem, David Peleg - ambasador Izraela w Polsce, Abraham Green - przewodniczący Światowego Związku Żydów Zagłębia, były mieszkaniec Czeladzi oraz dr Zahava Scherz z d. Laskier – przyrodnia siostra Rutki. W spotkaniu uczestniczyło ponad 400 osób, w tym wielu ocalonych z Holokaustu, byłych mieszkańców Zagłębia.

Po roku, w wyniku anonimu dostarczonego do prokuratury i mediów, pod koniec sierpnia 2008 roku Prokuratura Rejonowa w Będzinie poprosiła prezydenta miasta o informacje dotyczące wywiezienia dokumentu przez jedną z mieszkanek miasta. W opinii jednego z dziennikarzy Dziennika Zachodniego - Marcina Zasady - przekazanie osobistej pamiątki przez Stanisławę Sapińską było nielegalne. Zdaniem Sapińskiej istniał związek między nieprzychylnymi jej artykułami prasowymi a napadem rabunkowym na jej dom. Od 2009 roku postępowanie w związku z podejrzeniem nielegalnego przekazania osobistej pamiątki do Yad Vaschem prowadzi Prokuratura w Siemianowicach Śląskich. Do tej pory przesłuchano kilkanaście osób. Na krytyczne wobec S. Sapińskiej artykuły i podejrzenie jej o popełnienie przestępstwa zareagowali byli mieszkańcy Będzina skupieni wokół Światowego Związku Żydów Zagłębia, rodzina Rutki Laskier żyjąca w Izraelu, środowiska twórcze oraz wielu przedstawicieli świata polityki i kultury, stając w jej obronie.

W Polsce dziennik Rutki doczekał się 3 wydań. Został również przetłumaczony na język angielski, hiszpański, włoski, hebrajski, portugalski, holenderski i francuski. W 2007 roku pamiętnik został wydany nadkładem instytutu-muzeum Yad Vashem w Izraelu w jezyku hebrajskim i angielskim. Na początku 2008 roku zapiski Rutki Laskier zostały wydane w języku hiszpańskim, francuskim, portugalskim i włoskim. Pod koniec kwietnia rozpoczęła się promocja pamiętnika w Stanach Zjednoczonych, która zbiegła się z III wydaniem "Pamiętnika" (poprawionym) w Polsce, pod redakcją Adama Szydłowskiego, nakładem "Magic SC" w Będzinie. Promocja III wydania pamiętnika odbyła się we wrześniu 2008 roku.

[madohora1]

[madohora1]

W styczniu 2006 roku reżyser Marek Kopczacki nakręcił film dokumentalny na zlecenie TVP3, pt. Pamiętnik Rutki Laskier.

W lutym 2008 roku film dokumentalny o losach Rutki Laskier kręciła telewizja francuska AFP. Od 12 marca 2008 roku film dokumentalny o Rutce kręciła w Będzinie (głównie w kwietniu) brytyjska telewizja BBC. W jednym z kanałów BBC film pt. "Ukryty pamiętnik holokaustu" w reżyserii Alexander Marengo został wyemitowany 5 stycznia 2009 roku. Obejrzały go dwa miliony osób. Tydzień później miał premierę w Izraelu. Uroczysta będzińska premiera odbyła się 6 lutego 2009 roku w kinoteatrze "Nowość". Przybyli na nią m.in.: Stanisława Sapińska, Dawid Peleg, ambasador Izraela w Polsce oraz Anne Hall, konsul generalny USA.

Film stanowi rekonstrukcję wstrząsających wydarzeń związanych z Rutką i jej rodziną w 1943 roku. Poszczególne sceny powstawały w Będzinie, Londynie i Izraelu. Film zaczyna się od odnalezienia zdjęć Rutki przez jej przyrodnią siostrę, Zahavę Sherz. Wzbogacony został kadrami z archiwalnych filmów o losach Żydów w epoce krematoriów. Tzw. przebitki są tak dobrane, że stanowią ilustrację do zapisków Rutki Laskier. Potem film podąża śladami samej Rutki. Wypowiadają się m.in. Stanisława Sapińska, Linka Gold - przyjaciółka szkolna, Menachem Lior - kolega z lat młodzieńczych, który pomógł odnaleźć rodzinę Rutki. Wraz z Zahawą Sherz odwiedzają opisywane przez dziewczynkę miejsca w Będzinie .

Będzin Zamek;

[madohora1]

Królewski Zamek Będziński – średniowieczna warownia obronna wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego w systemie tzw. Orlich Gniazd na pograniczu Małopolski i Śląska, na wzgórzu nad Czarną Przemszą; wielokrotnie niszczona, odbudowana w 1956

[madohora1]

[madohora1]

Historia fortyfikacji w Będzinie sięga IX wieku. Już wtedy na Górze Zamkowej wzniesiono gród, prawdopodobnie należący do plemienia Wiślan lub jego zachodniego odłamu. Gród był kilkakrotnie rozbudowywany: m.in. w miejsce pierwotnej palisady wzniesiono istniejący do dziś zewnętrzny wał podgrodzia, a wewnętrzny wał podgrodzia zniwelowano celem założenia cmentarza wczesno-chrześcijańskiego (XII wiek). Osadnictwo podgrodowe rozwijało się na południowym stoku wzgórza (obecne podejście pod zamek i teren parafii Św. Trójcy). Wbrew rozpowszechnionym opiniom Tatarzy nie zdobyli grodu – ślady spalenizny odkryte w wale grodu w świetle najnowszych badań archeologicznych (m.in. metodą dendrochronologii) pochodzą z lat wcześniejszych. W 2 połowie XIII wieku, prawdopodobnie za panowania Bolesława Wstydliwego, w obrębie grodu wzniesiono kamienny stołp – wieżę, istniejącą do dziś. Do niej Kazimierz Wielki w latach 40. XIV stulecia dobudował zamek, który składał się początkowo z zamku górnego (ta część – po przebudowach – istnieje do dziś) otoczonego dwoma pierścieniami murów, oraz dolnego, z bramą wjazdową od strony północnej (do dziś zachowane dolne partie murów). W roku 1349 wymieniony jest pierwszy burgrabia będziński Wiernko (Vernco), co wskazuje jednoznacznie, że w tym czasie zamek musiał już stać. Także przywilej lokacyjny (1358) zawiera słowa, że miasto lokowane jest "pod zamkiem naszym". Budowa zamku związana była ściśle z utratą Śląska i jego przejściem pod panowanie czeskie (1348) – granica między Koroną Polską a Czeską przebiegała wówczas po linii Czarnej Przemszy, a więc u samego podnóża zamku. W sierpniu 1588 roku zamek stał się miejscem pertraktacji, prowadzonych przez pełnomocników cesarza Rudolfa II z Polską, o zwolnienie uwięzionego po bitwie pod Byczyną (24 I 1588) Maksymiliana Habsburga, pretendenta do korony polskiej. W będzińskiej warowni stanęli więc – pełnomocnicy Polski: Jan Zamoyski – wielki kanclerz z 400 husarzami i 100 strzelcami, Andrzej Opaliński – marszałek wielki koronny, Hieronim Rozrażewski – biskup kujawski, książę ostrógski, Jan Gostomski – wojewoda rawski oraz Krzysztof Zienowicz – wojewoda ruski; stronę przeciwną reprezentowali: książę Sobioneta Ursini Wilhelm von Rosenberg – delegat cesarski, Mikołaj Istvanfi – biskup Raab i Jetwansi von Kissenfalva, delegaci węgierscy: Krzyszot Lobkowitz i Jan Kurzbach, delegaci czescy: baron Ryszard Strein von Schwarzenau i Jan Kobentzel, delegaci austriaccy: baron Zygfryd Promnitz z Pszczyny, delegat śląski oraz przedstawiciel Stanisława Pawłowskiego – biskupa ołomunieckiego – Kasper Rogoyski. Pełnomocnikiem papieskim był kardynał Hipolit Aldobrandini (1536–1605), od 1592 r. papież Klemens VIII. Po dość długich pisemnych pertraktacjach wstępnych, delegacja cesarska przeniosła się do Bytomia, a delegat papieski zamieszkał w Olkuszu. W rezultacie obrad dzięki mediacji Aldobrandiniego na ratuszu Czeladzi 9 marca 1589 podpisano tzw. pakta będzińskie (układ bytomsko-będziński). Po załatwieniu wszelkich formalności Maksymiliana przewieziono 6 września 1589 r. do Będzina, skąd w towarzystwie biskupa Wawrzyńca Goślickiego, Mikołaja Zebrzydowskiego i pocztu husarii polskiej odesłany został na graniczny most na Brynicy pod Czeladzią. W 1616 r. zamek wraz z częścią miasta spłonął. Warownię na własny koszt odbudował starosta będziński Andrzej Dębiński – podstoli krakowski. Jednak już w czasie tzw. potopu szwedzkiego w latach 1655–1656 zamek znów został spalony i częściowo zburzony przez wojska Hartfelda, Montecuculliego i Sporka. Gdy w 1660 r. lustratorzy królewscy zjechali do Będzina, rozkazali zamek odbudować, jednak miasto nie mogło się podnieść z upadku. 19 lub 20 sierpnia 1683 r. według tradycji zamek gościł Jana III Sobieskiego z żoną Marysieńką oraz poselstwo cesarza Leopolda I Habsburga z generałem hr. Antonem Caraffą (zm. 1693) na czele. Sobieski właśnie zmierzał z odsieczą pod Wiedeń (do wydarzenia tego nawiązuje przechodzący pod zamkiem turystyczny Szlak Husarii Polskiej. 15 września 1696 r. na zamek przybył August II Mocny (1677–1733), a w 1797 r. Stanisław August Poniatowski. Do końca XVI w. zamkiem zarządzali z ramienia króla burgrabiowie, zaś posiadłości ziemskie, należące do zamku (tzw. starostwo niegrodowe) już od poł. XV w. znajdowało się przeważnie dożywotnio w rękach prywatnych rycerskiego stanu (bez opłat dzierżawnych). Dopiero konstytucja z 1562 r. nakazała obdarowanym płacić do skarbu państwa tzw. kwartę (1/4 czystego dochodu). Na pocz. XVII w. sam zamek wchodził w skład starostwa niegrodowego i stał się siedzibą dożywotnich posiadaczy, tzw. starostów niegrodowych. Spośród nich znani są z okresu XV-XVIII w.: Piotr Szafraniec, Stefan z Pogórzyc, Prosper Prowana, Andrzej Samuel Dembiński, Krzysztof Gosławski i Jan Dębowski. Po zniesieniu starostw ustawą sejmu z 1775 r. dobra będzińskie otrzymał w 50-letnią dzierżawę na podstawie licytacji Stanisław Mieroszewski. Po drugim rozbiorze Polski zamek wraz z posiadłościami zarząd pruski podarował jednemu z Hohenzollernów na własność, który bezprawnie oddał go w na mocy kontraktu z 19 lipca 1802 r. w wieczystą dzierżawę 96. mieszczanom będzińskim. Nadzór nad zamkiem i dobrami starościńskimi powierzono kuratorom: Janowi Machurowskiemu i Jakubowi Jędrzejkowi. Inne źródła podają, że na mocy tego kontraktu zawartego we Wrocławiu między 87. mieszkańcami Będzina a Królewsko-Pruską Kamerą Wojenno-Ekonomiczną we Wrocławiu właścicielem zamku został Jan Gęborski, ostatni kurator b. dóbr starostwa będzińskiego. On to jako właściciel pięciomorgowego obszaru Góry Zamkowej rzucił myśl odbudowy zamku i murów. Własnym kosztem obsadził wzgórze drzewami, dając początek dzisiejszemu parkowi. Przy kopaniu dołów pod drzewa natrafiano na groby, z których kilka furmanek kości ludzkich wywieziono na pobliski cmentarz. Odkryto także chodnik podziemny, prowadzący z zamku w stronę kościoła św. Tomasza. Jednak wikariusz ks. Podczaski zabezpieczając go przed poszukiwaczami skarbów, kazał otwór zamurować i zasypać gruzem. Mieroszewscy nie mieszkając na zamku, nie dbali o niego, więc popadał w ruinę, co potwierdza lustracja z 1789 r. Gdy w 1825 r. pod walącym się murem zamkowym zginął jeden z mieszkańców, komisarz obwodu olkuskiego, Lauzański wydał polecenie zburzenia zamku do fundamentów. Na szczęście jednak z Warszawy przyszedł 5 marca 1827 r. rozkaz, nakazujący przeprowadzić rejestrację wszystkich zabytków, znajdujących się na terenie obdwodu, oraz zalecający ich ochronę. W myśl tego rozkazu burmistrz miasta Trzciński otrzymał zawiadomienie, że należy wstrzymać rozbiórkę zamku. Nawet burmistrz Siewierza, Kobyliński został wydelegowany do Będzina w celu dopilnowania zarządzenia. W 1833 r. przybył do Będzina w celu podźwignięcia tutejszego górnictwa komisarz Banku Polskiego, a także miłośnik pamiątek narodowych, hr. Edward Raczyński. Gdy ujrzał romantyczne zwaliska zamku postanowił go odbudować. Już w 1834 r. zamek wrócił do świetności według projektu architekta i budowniczego włoskiego Franciszka Marii Lanciego, mieszkającego w Krakowie. Opracowując projekt odbudowy zamku wprowadził do surowej, gotyckiej bryły elementy romantycznej architektury pseudogotyckiej. Wycięto w średniowiecznych murach ślepe strzelnice, założono ślepe machikuły, zmniejszono grubość murów wieży czworobocznej w celu uzyskania większych powierzchni, wprowadzono duże, obramowane opaskami ceglanymi okna; wybitnie też obniżono wieżę cylindryczną. Zamek miał zostać siedzibą szkoły górniczej, lecz koncepcja ta szybko upadła. Zarząd Górniczy przeznaczył zamek na salę modlitw dla sprowadzonych w 1838 r. do Dąbrowy z Saksonii kilkudziesięciu górników. Nabożeństwa odprawiał pastor przeniesiony z Tarnowskich Gór. W 1840 r. w zamku urządzono kaplicę ewangelicką, w której odprawiono pierwsze nabożeństwo ewangelickie na terenie Zagłębia Dąbrowskiego. Działała do ok. 1843 r. Następnie po drobnych p

[madohora1]

[madohora1]

W 1919 r. z inicjatywy Stefana Warchoła – inżyniera powiatowego, Jana Gęborskiego – właściciela Góry Zamkowej, Benedykta Misiórskiego – farmaceuty i Romana Wyszatyckiego pisarza hipotecznego, powstało Towarzystwo Opieki nad Górą Zamkową. Statut Towarzystwa został ostatecznie zatwierdzony przez wojewodę kieleckiego 18 listopada 1927 ru. Gęborski odstąpił Towarzystwu park i ruiny zamku, z nadzieją na jego odbudowanie. Towarzystwo przystąpiło do odbudowy w 1929 r., którego projekt i plan odbudowy sporządził prof. Adolf Szyszko-Bohusz (1883–1948). W czasie prac budowlanych odnaleziono wiele zabytkowych przedmiotów (ostrogi, miecze, mizerykordie, topory, toporek kamienny, klucze gotyckie, majolika, grosze Wacława II), które przechowywano w Magistracie. Marian Kantor-Mirski odnalazł u obywatela Peisera głaz z rysunkiem ryngrafu oraz datą 1588. Był to prawdopodobnie kamień pamiątkowy uwieczniający podpisanie paktu będzińskiego. Kamień umieszczono w ogrodzie J. Gęborskiego. Obecny wygląd zamek zawdzięcza pracom rekonstrukcyjnym z 1834 r. przeprowadzonym przez Franciszka Marię Lanciego oraz odbudowie w latach 1952-56. Pierwotnie wieża okrągła była znacznie wyższa niż obecnie i prawdopodobnie miała zwieńczenie ceglane. Budynek mieszkalny nie miał wyodrębnionej wieży kwadratowej – w obu swych częściach miał tę samą liczbę kondygnacji (kasztel).

[madohora1]

Kościoł Świętej Trójcy

[madohora1]

Świętej Trójcy w Będzinie – parafia rzymskokatolicka w dekanacie będzińskim diecezji sosnowieckiej.
Obecnie jest jedną z najmniejszych parafii w Będzinie. Według dokumentów parafialnych parafia liczy 3633 wiernych

[madohora1]

[madohora1]

Parafia sięga swoimi początkami XIII wieku, choć analiza wezwania kościoła parafialnego poprzez analogie z innymi parafiami w Polsce mogłyby sugerować znacznie starszy bowiem już XI-XII-wieczny rodowód parafii. Ta pierwsza parafia mogła zostać zniszczona podczas najazdu tatarskiego w 1241, lub 1259 roku. Odrodzenie kościoła (początkowo zapewne drewnianego) pod tym samym wezwaniem nastąpiło zapewne jeszcze w ciągu XIII wieku. Pierwsza historyczna wzmianka o kościele i parafii pochodzi z 1308 roku. Stało się to przy okazji opłat tzw. świętopietrza. Znany jest także pleban z tego okresu o imieniu Goćwin. Do 1331 roku parafia należała do dekanatu sławkowskiego, następnie do dekanatu bytomskiego. Murowana świątynia zostaje zbudowana na rozkaz Kazimierza Wielkiego w 1363 roku. Był to kościół w stylu gotyckim, jednonawowy, prostokątny, z wysoką kwadratową wieżą. W ciągu następnych wieków kościół był kilkakrotnie rozbudowywany.

[madohora1]

[madohora1]

W 1560 parafia i miasto przeżyło ciężkie chwile, kiedy kościół św. Trójcy został siłą zajęty przez arian z Ogrodzieńca pod przewodem Jana Firleja. Zginął wtedy broniący świątyni z krzyżem w ręku miejscowy pleban. Kościół został zamieniony na zbór, a katolicy zostali zmuszeni do uczęszczania do odległego o kilka kilometrów kościoła św. Stanisława w Czeladzi. Nie mogąc się doczekać zwrotu kościoła mieszczanie rozpoczęli budowę za murami miasta nowego kościółka pod wezwaniem Tomasza Becketa.
Silnie zdewastowany kościół św. Trójcy wrócił do katolików na skutek interwencji królewskiej dopiero w 1564 roku. Jego odbudowa trwała aż do 1601 roku.
W 1589 roku w będzińskiej parafii przy okazji paktów będzińsko-bytomskich o zrzeczenie się roszczeń Maksymiliana Habsburga do tronu polskiego gościł kardynał Hipolit Aldobrandini, późniejszy papież Klemens VIII.
W czasie wojen szwedzkich w XVII wieku kościół został poważnie zniszczony. Jego odbudowa nastąpiła w 1660 roku w stylu barokowym. Obniżono wówczas znacznie wieżę kościelną.
W końcu XVIII wieku do kościoła, dzięki fundacji rodziny Mieroszewskich dobudowana została kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej. W 1888 roku z drugiej południowej strony świątyni została zbudowana kaplica Serca Pana Jezusa

[madohora1]

[madohora1]

W latach 1938-1970 proboszczem parafii Św. Trójcy był Mieczysław Zawadzki, który wsławił się tym, że w dniu 8 września 1939 roku śmiałą decyzją zgodził się na otwarcie ogrodu kościelnego dla uciekających przed Niemcami Żydów. Za czyn, który uratował życie wielu mieszkańcom miasta został po wojnie odznaczony medalem "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata".

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Pałac Mieroszewskich (nazywany również Pałacem Gzichowskim) to barokowo-klasycystyczny pałac rodu Mieroszewskich położony w Gzichowie, dzielnicy Będzina przy ulicy Świerczewskiego 15.
Pałac ma dwie kondygnacje i amfiladowy układ pokoi. W części centralnej znajduje się sień, która prowadzi od drzwi frontowych do drzwi ogrodowych. Z boku znajdują się schody na piętro. We wnętrzach zachowały się XVIII w. polichromie. Podczas prac konserwatorskich na przełomie lat 70. i 80. XX w. odkryto malowidła przedstawiających wielkich wodzów antycznych: Hannibala, Pompejusza czy Scypiona Afrykańskiego. W salonach po stronie zachodniej odkryto sceny rycerskich pojedynków i medaliony portretowe, natomiast w skrzydle południowym sceny polowań rozgrywające się w pejzażu, w który wkomponowano min. zamek będziński. Pałac był niejednokrotnie upiększany i rozbudowywany, w efekcie czego ma niejednolity charakter stylowy.

Przed pałacem znajduje się rozległy podjazd prowadzący do wejścia głównego, po drugiej stronie jest park z początku XVIII w., z najstarszymi drzewami liczącymi sto kilkadziesiąt lat. W parku zachowały się kamienne rzeźby Bachusa i Flory wykonane przez Jerzego Leonarda Webera w 1718 r. Za parkiem znajdował się ogród warzywnik, który zlikwidowano w związku z budową osiedla "Zamkowe". Pałac otaczają oficyny dworskie oraz zabudowania gospodarcze.
Pałac został wzniesiony przez Kazimierza Mieroszewskiego w 1702 r. Jest wzorowany na ówczesnych pałacach francuskich. W latach 30. XIX w. przejęła go rodzina Siemieńskich, następnie rodzina Mycielskich, a po powstaniu styczniowym w posiadanie pałacu wszedł śląski potentat przemysłowy - Christian Gustaw Von Kramsta. Od 1890 r. do wybuchu II wojny światowej w 1939 r. pałac był własnością Towarzystwa Kopalń i Hut Sosnowieckich, znajdowały się w nim biura oraz mieszkania administracji Towarzystwa. Podczas II wojny światowej pałac zajęła firma Sosnowitzer Bergwerks und Hutten A.G., w 1945 roku został przejęty przez Spółdzielnię Rolniczą, która gospodarowała w nim do lat 50. XX w. W związku z przygotowaniami do uroczystości 600-lecia Będzina pałac poddano częściowej konserwacji. Po jej ukończeniu w 1958 r. utworzono tu Dom Kultury który działał do lat 70. Już od połowy lat 60. Dyrekcja Muzeum w Będzinie wspólnie z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków czyniła starania o zmianę jego funkcji i rozpoczęcie kompleksowej konserwacji całego zespołu pałacowo-parkowego. W marcu 1982 r. zakończono prace konserwacyjne. Obecnie pałac jest częścią Muzeum Zagłębia. We wnętrzu znajdują się zbiory archeologiczne, etnograficzne oraz historyczne.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

W ogródku siedzi Diana
Jest ciągle taka sama
Pozy nie zmienia
Bo jest z kamienia
Ale i tak to wielka dama

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ROZRASTA SIĘ NIELEGALNE TARGOWISKO NA WAŁACH RZEKI PRZEMSZY W BĘDZINIE - www.tvp.pl - 15.04.2023

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BĘDZIN

[madohora]

TAJEMNICZA SUBSTANCJA W AUTOBUSIE W BĘDZINIE

[madohora]

*

[madohora1]

Na starych zdjęciach widać jeszcze kolumnę, która znajdowała się w Gzichowskim Parku - niesety nie zachowała się. Być może jest to jakaś pozostałość po tej kolumnie.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Teraz wyszła książka Anny Malinowskiej o kościele w Będzinie - również związanym z rodziną Mieroszewskich. Kościół zawiera też ciekawą historię z okresu II wojny światowej, kiedy to proboszcz tego kościoła pomagał w uratowaniu Żydów.

[madohora]

Natomiast sam Będzin kryje wiele ciekawych miejsc o których nawet nie wiemy.

[madohora]

[madohora]

...

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Miasto Będzin, położone nad rzeką Czarną Przem- szą, na pograniczu dawnego księstwa śląskiego, założone jest w wieku XIII za panowania Bolesława V. Wstydliwego — księcia krakowskiego i sandomierskiego, który zbudował tutaj na prawym brzegu Przemszy na wzgórzu, dominującym nad całą okolicą, warowny zamek przeciwko zaczepkom i napadom ze strony swych krewnych książąt śląskich. Zamek ten odegrał nie poślednią rolę w czasie wojen domowych z księciem mazowieckim — Konradem i księciem wrocławskim Henrykiem Brodatym, tudzież w czasie strasznego najazdu na Polskę w r. 1240 Mongołów pod wo 9 dzą Batego, którego prawe skrzydło 300 tysięcznej armji — ogromna horda tatarów pod dowództwem chana Bajdara czyli Peta ciągnęła szybkoscią 12 — 18 mil dziennie przez Polskę na oskrzydlenie z północy Węgier, którym Batu — wnuk Czyginshana wypowiedział wojnę za przyjęcie przez króla węgierskiego Belę IV wodza Kumanów (Połowcew) pod .swoją opiekę z 40 tysiącami wojowników. Bajdara zdobywszy Kraków ciągnął przez Będzin aż do Lignicy, niszcząc, burząc, paląc i rabując wszystko po drodze. Po znanej bitwie pod Lignicą, gdzie zginął kwiat polskiego rycerstwa, jak wiadomo zawrócił na południe, przez Morawy na Węgry.
Zniszczone doszczętnie miasto i zamek będziński przez te dzikie hordy zostały dźwignięte dopiero przez Kazimierza Wielkiego, który w r. 1328 nadał miastu przywilej rządzenia się prawem magdeburskim. Odtąd Będzin stale podnosił się z ruiny i rozrastał się, chociaż stale jednak był niepokojony najazdami sąsiednich książąt. W roku 1589 przebywali tutaj komisarze polscy i posłowie Rakoszanie, którzy dnia 9 marca tegoż roku zawarli umowę pod nazwą „Paktów Będzińskich8, mocą której wzięty do niewoli w r. 1588 przez Jana Zamojskiego pod Byczyną arcyksiążę austrjacki Mak- symiljan i internowany w zamku krasnostawskim,zrzekał się na zawsze pretensyj do korony polskiej i tem samem odzyskał swobodę. Z biegiem czasu będziński zamek stracił swe znaczenie i przyszedł do upadku, jednak w r. 1836 część zamku została odrestaurowana, w którym później mieściła się kaplica ewangieliczna i szpital miejski.
Obecnie zaś sterczą tylko ruiny. Dokoła znajduje się ogród miejski, utrzymany przez magistrat, jak również są skrzętnie chronione Z biegiem czasu będziński zamek stracił swe znaczenie i przyszedł do upadku, jednak w r. 1836 część zamku została odrestaurowana, w którym później mieściła się kaplica ewangieliczna i szpital miejski. Obecnie zaś sterczą tylko ruiny. Dokoła znajduje się ogród miejski, utrzymany przez magistrat, jak również są skrzętnie chronione ruiny tego zamczyska, świadczące o historji i dziejach Będzina. Ze wzgórza zamkowego roztacza się przepiękny widok na obszerną okolicę, rzekę Przemszę, wężowato wijącą się u podnóża wzgórz, na miasto i kopalnie węgla — Dąbrowę, znane od bardzo dawna i noszące miano od r. 1796 „Xawery“ — największej kopalni i kolonji hut żelaznych cynkowych w dawnej jeszcze Rzeczypospolitej. Ze wzgórza zamkowego roztacza się przepiękny widok na obszerną okolicę, rzekę Przemszę, wężowato wijącą się u podnóża wzgórz, na miasto i kopalnie węgla — Dąbrowę, znane od bardzo dawna i noszące miano od r. 1796 „Xawery“ — największej kopalni i kolonji hut żelaznych cynkowych w dawnej jeszcze Rzeczypospolitej.
Na północ o20 km. od Będzina nad tą rzeką Przemszą, w powiecie będzińskim położone jest miasteczko Siewierz — starodawna ongiś stolica księstwa tejże nazwy. Księstwo siewierskie składało się z 2 miast: Siewierza i Czeladzi, oraz 8 włości: Gołuchowca, Łagisza, Komornego, Wojkowic, Zawolek, Rzewrzyszowa, Nowej - Wsi i Strzeżowic. Kazimierz I. Sprawiedliwy w r. 1180 darował to księstwo wraz z miastem Bytomiem książętom śląskim, od których w r. 1443 kardynał Zbigniew Oleśnicki nabył za 6.000 grzywien szerokich czeskich na rzecz biskupstwa krakowskiego. Odtąd biskupi krakowscy tytułowali się książętami siewierskiemi i mieli niektóre prawa panujących jak: 1) prawo miecza, tak zwane,,jus gladis“, 2) utrzymywanie swego dworu, 3) wojska i 4) w późniejszych czasach monety. Znajdował się tutaj również wspaniały zamek o- bronny, z którego dzisiaj pozostały tylko słabe szczątki. Do dzisiaj pozostał godnym uwagi stary ozdobny kościół parafjalny zbudowany w wieku XV.

W. Radziulewicz

[madohora]

ZAWALIŁA SIĘ CEMENTOWNIA W GRODŹCU - TVN24 - 16.03.2014

[madohora]

"Przyczyny nieznane" - nie wiem czy to jest takie dziwne, że jak coś stoi przez lata i niszczeje to w końcu się wali?

[madohora]

[madohora]

W BĘDZINIE NA ZAMKU FESTIWAL MUZYKI CELTYCKIEJ - Radio Katowice - 23.08.2014

[madohora]

BĘDZIN RUINY ZAMKU ZDJĘCIE Z 1927 ROKU

[madohora]

BĘDZIN ZAMEK WIDOK OD STRONY CZARNEJ PRZEMSZY 1927

[madohora]

BĘDZIN ZAMEK WIDOK OD STRONY MIASTA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BĘDZIN ULICA RYBNY TARG

[madohora]

[madohora]

NIEDZIELNIE BIEGANIE POD ZAMKIEM W BĘDZINIE - Dziennik Zachodni - 21.05.2015

[madohora]

[madohora]

CZARNA PRZEMSZA POD MYSŁOWICAMI

[madohora]

***

[madohora]

Kilkanaście kilometrów na północny wschód od Katowic, nad rzeką Czarną Przemszą, wpadająca do Wisły pod Owięścimem, leży miasto Stary Będzin. Niewielkie to miasto dzisiaj, ale słynne z tego, że w okolicach jego znajdują się kopalnie węgla, żelaza, a w niedalekim
Olkuszu nawet kopalnie srebra. Za dawnych czasów polskich wydobywano tu srebro.
Ale gdy Olkusz dostał się w ręce Rosji, kopalnie te, z rozkazu rządu rosyjskiego, zostały zalane wodą.

[madohora]

Będzin to starożytna osada. Tutaj Kazimierz Wielki, chcąc zabezpieczyć granice Polski od napada wrogów, wybudował na wzgórzu potężny zamek z wieżami i basztami. Zniemczeni książęta śląscy a także i austrjaccy, często napadali zamek będziński. Nie mogąc zdobyć zamku, mścili się na ludności miasteczka, paląc kilkakrotnie jej domostwa. Za Władysława
Jagiełły nastały dla Będzina spokojniejsze czasy, przez zawarcie z książętami śląskiemi ugody.
W czasie gdy Szwedzi zalali Polskę i oblegali Częstochowę, której bronił przeor klasztoru ks. Kordecki, jeden z oddziałów szwedzkich ruszył na Będzin, by go zdobyć, ale Stefan Czarniecki przywitał nieproszonych gości ogniem armatnim z zamku będzińskiego i przepędził ich na cztery wiatry. W Będzinie odpoczywał król Jan Sobieski spiesząc z rycerstwem polskiem na obronę Wiednia. Aż do Będzina towarzyszyła królowi żona jego zwana "Królową Marysieńką" Stąd Sobieski zdążał już sam przez Wielkie Piekary pod Wiedeń, Dziś z zamku pozostały ruiny

[madohora]

[madohora]