TO JEST WĄTEK - WSZYSTKO CO DOTYCZY ZWIERZĄTEK

[madohora]

Płazy bezogonowe odróżniają się od pozostałych przedstawicieli gromady brakiem ogona, sylwetką krępą, zwartą (brak form „wężopodobnych”) i silnymi skocznymi kończynami tylnymi. Głowa płazów bezogonowych jest zazwyczaj duża, zaopatrzona w bardzo szeroki otwór gębowy. Oczy są wypukłe, wystające; gałki oczne mogą być wciągane w głąb oczodołów. Oko płaza bezogonowego ma 3 powieki: górną przyrośnięta i nieruchomą, dolną i przejrzystą powiekę dolną, zwaną migotką. Kształt źrenicy jest cechą systematyczną gromady. Większość Anura ma źrenicę eliptyczną lub okrągłą. U niektórych źrenica może przyjmować kształt serca lub wąskiej pionowej szczeliny. Po bokach głowy samca występują rezonatory, uchyłki jamy gębowo-gardzielowej, które umożliwiają wydawanie dźwięków wabiących samice (granie, rechotanie).

[madohora]

Szkielet płazów bezogonowych składa się z kręgosłupa, szkieletu kończyn i szkieletu czaszki.

[madohora]

Szkielet nóg przednich składa się: z kości ramieniowej, kości przedramieniowej, kilku kości nadgarstka, kilku kości dłoni i czterech kości palców. Szkielet nóg przednich połączony jest z kręgosłupem przy pomocy pasa barkowego. Pas barkowy składa się z kilku kości; jedną z większych jest łopatka. W okolicy pasa barkowego po dolnej stronie ciała znajduje się złożony z kilku kości mostek. Szkielet nóg tylnych składa się: z kości udowej, kości przedudzia, kości stępu, złożonej najwyraźniej z dwóch zrośniętych ze sobą kości, z kilku kości stopy i kości pięciu palców.

[madohora]

Czaszka płazów bezogonowych składa się z kilku kości. W tyle czaszki znajduje się duży otwór potyliczny, przez który mózg łączy się z rdzeniem kręgowym. Otwór ten otoczony jest dwiema kośćmi potylicznymi. Ku przodowi od otworu potylicznego znajdują się dwie wielkie kości czołowociemieniowe, dalej kości nosowe, przedszczękowe, szczękowe i skrzydłowe.

[madohora]

Skrzek - jaja płazów bezogonowych składane do wody lub przytwierdzane do roślin bądź kamieni, otoczone przez galaretowate osłonki zawierające substancje odżywcze.

[madohora]

U płazów ogoniastych są to:

grona (skupiska jaj niepołączonych ze sobą),
sznury (jaja leżące w jednym rzędzie i połączone ze sobą galaretowatym sznureczkiem),
torebki jajowe (jaja mające własne osłonki umieszczone są w specjalnej galaretowatej torebce),
kłęby (jaja połączone ze sobą, tj. sklejone osłonkami w galaretowatą masę);

[madohora]

Skrzek może stanowić zgrupowanie wszystkich jaj produkowanych przez samicę w danym sezonie rozrodczym (tak jest u występujących w Polsce: grzebiuszki, ropuch i żab brunatnych) lub może zawierać tylko część jaj produkowanych przez samicę (z polskich płazów tak się dzieje u kumaków, rzekotki i żab zielonych). Z reguły obecność skrzeku wskazuje na zapłodnienie zewnętrzne, jednak u części płazów ogoniastych występuje składanie jaj w postaci skrzeku przy zapłodnieniu wewnętrznym (np. ambystomy).

[madohora]

Należy jeszcze nadmienić, że wyjątkowo żaba wodna tworzy skrzek w postaci sznura (bardzo nieregularnego), a traszki czasami składają jaja zlepione w krótkie sznurki (po 3-5 sztuk).

[madohora]

Żaba trawna jest najbardziej rozprzestrzenionym płazem bezogoniastym, przynajmniej w Polsce. Można spotkać ją wszędzie tam, gdzie choć trochę wody, gdzie wilgotność jest na tyle duża, by jej skóra nie wyschła. Skacze to tu, to tam. Czasami płaz ten skacze nawet w centrach wielkich miast, co może budzić zdziwienie. Najważniejsze jednak, że jest. Bo gdyby i jej brakło, mielibyśmy do czynienia z naprawdę wielką katastrofą ekologiczną. Zatem cieszmy się widokiem żaby trawnej, którą mamy i jeśli nic nie zepsujemy, to mieć ją nadal będziemy.

[madohora]

Z pewnością nie jest to żadna grupa taksonomiczna, oficjalne uznawana przez systematyków. Ma to raczej związek z tym, że żabowate występują w różnych kolorach, jedna grupa gatunków ma ubarwienie zielone i tutaj zaliczamy żabę wodną, żabę śmieszkę i żabę jeziorkową. W tym przypadku mówimy o żabach zielonych. A druga ma ubarwienie brązowe. Oprócz żaby trawnej jest tam także żaba moczarowa oraz żaba dalmatyńska – najrzadsza przedstawicielka tego rodzaju żab.

[madohora]

W dość niedalekiej przeszłości żaby trawne były przedmiotem wielu doświadczeń z zakresu farmakologii oraz fizjologii. Rzesze studentów biologii, farmacji, weterynarii czy medycyny szkoliło swoje umiejętności wykonując sekcję żaby. W ten sposób odseparowano układ nerwowy, powstały liczne szkielety oraz inne, które później służyły jako pomoce dydaktyczne. Nie raz, nie dwa spotkałem się z głosami, zwłaszcza starszych naukowców, że źle się stało, że wprowadzono zakaz doświadczeń na zwierzętach. Inni z kolei mają ogromną satysfakcję z tego zakazu. Właściwie to dobrze się stało, bo zbyt wiele niewinnych zwierząt musiało cierpieć, chociaż z drugiej strony dzięki tym doświadczeniom poznano bardzo wiele ciekawych zjawisk przyrodniczych, o których do tej pory nie mieliśmy pojęcia. Te doświadczenia pozwoliły rozszerzyć naszą wiedzę o fizjologii tego zwierzęcia, która jest naprawdę bardzo ciekawa, mimo iż zwierzę wydaje się być dość prostym stworem, ale także odnieść te wypracowane na żabach trawnych wzorce do innych organizmów w tym również człowieka

[madohora]

Może ten nagłówek jest trochę kontrowersyjny, bo zasięg występowania żaby trawnej wcale nie jest jakiś szczególnie rozległy. Rozciąga się od północnej Hiszpanii po południowe krańce Skandynawii oraz od Irlandii po Ural. Zatem płaz ten zajmuje niemal całą Europę oraz fragment Azji. W stosunku do mapy świata nie jest to zbyt duży obszar zajmowany przez ten gatunek. Skąd zatem takie określenie przyszło mi do głowy? Ano stąd, że chociaż jest typowo euroazjatyckim gatunkiem, to potrafi zamieszkiwać przeróżne środowiska. Od najbardziej dzikich lasów liściastych czy też mieszanych z wilgotną ściółką oraz kilkoma większymi kałużami, w których można złożyć skrzek i nie martwić się, że kałuże wyschną zanim kijanki przejdą pełną transformację, po betonowe zbiorniki przeciwpożarowe, na których brzegu rośnie choć trochę trawy. Tak właśnie wygląda przekrój środowisk zamieszkiwanych przez to zwierzę. Prawdopodobnie tak bardzo licznym płazem żaba trawna stała się w okresie plejstocenu, kiedy lodowce okalające kontynent europejski zaczęły ustępować. W ten sposób powstała brama, która pozwoliła na rozejście się po nowych terenach bardzo skomasowanej w jednym miejscu populacji. Wróćmy jednak do przyszłości, a dokładniej do obecnej sytuacji gatunku

[madohora]

Żaba trawna (Rana temporaria) – gatunek płaza z rodziny żabowatych. Podobnie jak żaba dalmatyńska i żaba moczarowa należy do tzw. żab brunatnych, która to nazwa bierze się od koloru skóry tych zwierząt. Gatunek posiada szeroki zasięg występowania, obejmujący większą część Europy (w tym północne wybrzeża kontynentu) i zachodnią Azję. Zasiedla różnorodne siedliska klimatu umiarkowanego, zwłaszcza lasy. Rozmnaża się w płytkich zbiornikach wodnych. Duży wpływ na rozród wywiera temperatura, swój udział mają też szerokość geograficzna i drapieżnictwo. W rozwoju występuje stadium kijanki żywiącej się roślinami wodnymi, glonami i drobnymi zwierzętami wodnymi. Osobniki dorosłe są mięsożerne, poza sezonem rozrodczym wiodą lądowy tryb życia, polując zmierzchem i nocą. Zdarzają się przypadki zmiany płci. Ten pospolity płaz nie jest zagrożony wyginięciem, pomimo to figuruje w licznych Czerwonych Księgach i Listach. Negatywny wpływ wywierają nań m.in. zanieczyszczenie środowiska i fragmentacja siedlisk.

[madohora]

Wraz z żabą moczarową i dalmatyńską należy do żab brunatnych. Pod względem ekologii wykazuje duże podobieństwo do pierwszej z wymienionych i prawdopodobnie z nią konkuruje w środowisku naturalnym

[madohora]

Osiąga 7–9, rzadziej 11 cm długości[9]. Największe rozmiary cechują osobniki z umiarkowanych szerokości geograficznych, przerastające płazy z południa i północy, mimo że to wśród tych ostatnich najwyższa jest średnia wieku, dodatnio korelującego z wielkością. Geny odpowiadają za tę zmienność tylko częściowo

[madohora]

Głowa jest mała. Źrenica oka leży horyzontalnie. Pysk określa się jako zaokrąglony, krótki i tępy lub szeroki, ostro zakończony (zaostrzeniu pyska jedne źródła przeczą, a z innych wynika, że jest bardziej zaostrzony, niż u żab zielonych ). Tylna część języka jest wolna i rozwidlona. Występują zęby lemieszowe

[madohora]

Stosunek długości ciała do długości goleni wynosi 1,76-2,0. Gdy płaz ustawia swe długie, silne, zdolne do wykonywania dalekich skoków.tylne łapy wzdłuż ciała, staw skokowy górny znajduje się w okolicy oka. Nigdy nie sięga jednak końca pyska. Wewnętrzny guzek śródstopia jest krótszy od pierwszego palca 2,2-4,4 raza. Palce spaja błona pławna, niezbyt silnie rozwinięta

[madohora]

Skóra żaby trawnej wydziela peptydy temporyny o działaniu antybakteryjnym przeciwko bakteriom Gram(+). Złożone z 10-13 reszt aminoacylowych, stanowią najmniejsze dotąd poznane naturalne antybakteryjne peptydy. Przypominają one budową podobne związki o właściwościach hemolitycznych, same takich nie posiadają

[madohora]

Płaz posiada bardzo szeroki zasięg występowania, obejmujący większą część Europy i przyległe rejony Azji. Na północy sięga Norwegii, Finlandii i Federacji Rosyjskiej, dochodząc na wschodzie Norwegii do północnego wybrzeża kontynentu[2] (północne wybrzeże Morza Białego, południowe – Morza Barentsa[1], jest to jedyny płaz Przylądka Północnego[11]). Na południu osiąga północną Hiszpanię, granica jego zasięgu przebiega jednak na północ od Portugalii. Sięga północnych Włoch, na górzystych terenach Bałkanów występują rozsiane populacje. Na zachodzie zwierzę sięga Irlandii, na wschodzie zaś azjatyckich ziem Federacji Rosyjskiej i północnego Kazachstanu[2]. Dokładniej granica zasięgu przebiega na Ukrainie wzdłuż linii: obwód odeski – obwód mikołajowski – obwód kirowohradzki – obwód zaporoski, po czym zmierza na północ do obwodów dniepropetrowskiego i charkowskiego. W Federacji Rosyjskiej granica przebiega przez następujące obwody: obwód biełgorodzki, obwód woroneski, obwód tambowski, obwód penzeński, obwód uljanowski, obwód samarski, obwód orenburski, po czym wstępuje do Kazachstanu, skąd mniej więcej południkowo kieruje się na północ

[madohora]

Sądzi się, że w Europie Środkowej gatunek ten rozprzestrzenił się w plejstocenie

[madohora]

Płaz ten, swoją drogą odporny na zimno i niekorzystne warunki atmosferyczne, zimuje w wodzie, zagrzebany w mule. Hibernację odbywa w rowach, źródłach, stawach, jeziorach, na mokradłach, w rzekach. W tym wypadku preferuje wody płynące. Grupuje się wtedy w duże grupy liczące nawet kilka tysięcy osobników. Okres zimowania zależy od długości i szerokości geograficznych. Rozpocząć się może od sierpnia do listopada, a skończyć od lutego do początku czerwca. W Europie Środkowej żabę spotyka się od lutego do listopada. W Skandynawii zachowuje ona aktywność przez 3-7 miesięcy.

[madohora]

Żaba trawna żywi się na lądzie, spożywając dżdżownicowate, ślimaki, owady i pająki. Na północy większy udział w jej jadłospisie ma zdobycz wodna: owady i mięczaki. W przypadku starych, dużych osobników odnotowano zachowania kanibalistyczne w stosunku do młodych żab. Na polowanie wyrusza o zmierzchu lub podczas deszczu. Sama z kolei stanowi zdobycz łasicowatych. Sądzi się, że dynamika populacji tych ssaków zależy od liczebności i dynamiki populacji żab trawnej i moczarowej. Oba gatunki z rodzaju Rana łączą także podobne pasożyty.

[madohora]

Czas złożenia skrzeku także zależy od temperatury. Zwykle wiele samic składa jaja w jednym miejscu, nieopodal brzegu zbiornika. Wedle niektórych źródeł samica nie szuka sobie starannie odpowiedniego dla tego celu miejsca. Skrzek ma postać galaretowatych, kulistych kłębów[9] liczących 670-4500 jaj, tworzących razem wielkie agregacje liczące nieraz setki takich pojedynczych kłębów. Minimalizuje to wahania temperatury, nieco wyższej, niż otaczającej je wody i chroni przed niewielkimi drapieżnikami, zwłaszcza bezkręgowcami i traszkami. Tak więc młode są dzięki temu bezpieczniejsze, a także szybciej się rozwijają (wyjątkiem są te znajdujące się w dolnych częściach agregatu, gdyż leżące wyżej zużywają potrzebny im tlen). To właśnie stanowi przyczynę wybierania przez żabę trawną płytkich wód dla rozrodu. W Tatrach odnotowano także składanie jaj w wilgotnym mchu – na lądzie w bezpośredniej bliskości zbiornika wodnego

[madohora]

Kijanki przeobrażają się od czerwca do sierpnia. Przechodzące metamorfozę larwy są różnej wielkości[1]. Na większej części zasięgu geograficznego drapieżnictwo negatywnie wpływa na rozmiary przeobrażających się larw[20], a nawet opóźnia czas przemiany[21]. Na północy jego efekt jest niewielki, może ono oddziaływać dodatnio na wspomnianą wielkość[20]. Metamorfozę przyśpiesza również obniżenie się poziomu wody, co ma większe znaczenie od drapieżnictwa. Jednak przeobrażające się w wysychającym zbiorniku larwy osiągają mniejsze rozmiary i są mniej aktywne[21]. Pierwsze przystępują doń większe osobniki. Wczesna metamorfoza bardziej się opłaca, niż późniejsza, wiąże się bowiem z większymi szansami przetrwania zimy[1]. Skandynawskie badania wykazały, że larwy z północy w laboratorium przeobrażają się szybciej, niż pochodzące z południa. W naturze jednak zależność tę zakłócają lokalne warunki, jak temperatura czy dostępność pokarmu i czas metamorfozy osobników żyjących na tej samej szerokości geograficznej różni się od siebie, nawet w przypadku niezbyt oddalonych od siebie stawów[22]. Na obszarach górskich zaobserwowano zimowanie kijanek[11]. Podczas metamorfozy nowe cechy pojawiają się zwykle przed zaniknięciem larwalnych. Mózgoczaszka zmienia się nieznacznie w przeciwieństwie do rozległych modyfikacji trzewioczaszki. Chondrocyty niszczonych wtedy chrząstek czaszki odróżnicowują się. Większość mięśni zmienia miejsce przyczepu, by sprostać nowym potrzebom, a mięśnie szczękowe i gnykowe przechodzą całkowitą zmianę: istniejące u larwy włókna mięśniowe są zastępowane przez nowe[19]. Po przeobrażeniu żabki mają 1–1,5 cm długości[9], a wedle innych danych średnio 1,61 cm[13]. W czerwcu masowo opuszczają zbiorniki wodne

[madohora]

Badania przeprowadzone w Niemczech ujawniły wyższy od wynikającego z prawa Hardy’ego-Weinberga odsetek homozygot. Wiąże się on z oddzielaniem od siebie populacji przez autostrady[23]. Wykazano także, że świadczące o zdrowiu cechy larw (jak przeżywalność, wielkość) korelują dodatnio z różnorodnością sekwencji mikrosatelitarnych w populacji. W małych populacjach dryf genetyczny odnosi w porównaniu z selekcją naturalną proporcjonalnie większy wpływ, populacje takie cechują mniejsze zróżnicowanie i gorsza kondycja. Rozdrobnienie ogranicza także potencjał adaptacyjny