Toszek

[madohora]

[madohora]

Do Toszka dojechać rady nie dałam
Bo w Pyskowicach się przesiadałam
Lecz przyznać to z żalem muszę
Tam były (w ciągu dnia) tylko trzy autobusy

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

mg]fotoforum.gazeta.pl/photo/1/rb/qa/wzpg/uOqAO9LQZMg5pSRsX.jpg[/img]

[madohora]

Toszek,
miasto w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, na skraju Garbu Tarnogórskiego i Kotliny Raciborskiej.

[madohora]

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Tossez. Księga wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto jak Łączkę w formie Lanzky. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Tostum.

[madohora]

[madohora]

Opis Górnego Śląska z 1865 r. charakteryzując ludność Toszka zamieszkującą w połowie XIX w. miasto podaje informację, że większość mieszkańców to Polacy – „Die Bevölkerung ist polnischer Abstammung und spricht auch meist polnisch, doch giebt es nur noch Wenige, und dies sind lediglich ältere Leute, welche nicht deutsch verstehen”, czyli w tłumaczeniu „Ludność ma polskie pochodzenie i najczęściej też mówi po polsku, ale jest już tylko niewielu, i to wyłącznie starszej daty, którzy wcale nie znają niemieckiego.”[14] Podczas niemieckiego spisu powszechnego w 1910 roku z ogólem 2423 mieszkańców 667 zadeklarowało język polski jako ojczysty, a 1518 język niemiecki.

[madohora]

Kalendarium

miasto powstało między 1155, a 1201 r. (prawdopodobnie założone około 1163 r. przez Bolesława Wysokiego)

[madohora]

1201-1281 – Toszek częścią państwa górnośląskiego

[madohora]

1281-1355 – miasto częścią księstwa kozielsko-bytomskiego

[madohora]

1357-1414 – ziemia toszecka częścią księstwa cieszyńskiego

[madohora]

1811 – pożar zamku, właścicielem Gaschinowie

[madohora]

1924 – Toszek po raz pierwszy zajaśniał światłem elektrycznym

[madohora]

[madohora]

Dolny dwór – budynek znajdujący się w podwórzu za domem Bractwa Strzeleckiego, obecnie mieszczą się w nim mieszkania komunalne.

[madohora]

Zamek w Toszku – gotycki zamek z przełomu XIV i XV w.

[madohora]

Historia budowli obronnych w Toszku sięga prawdopodobnie X–XI w., kiedy to na miejscu obecnego zamku stał drewniany gród, niegdyś kasztelania, należący w okresie rozbicia dzielnicowego do książąt śląskich, zastąpiony murowanym zamkiem na początku XV w. W 1429 r. zniszczyli go husyci, a odbudował i uczynił z niego swoją stałą siedzibę Przemysław Toszecki, książę z linii oświęcimskiej. Po jego śmierci w 1484 r. zamek był własnością książąt opolskich do śmierci Jana II Dobrego w 1532 r., a potem jako lenno królów czeskich przeszedł w ręce Habsburgów. Następnie zastawiony rodzinie Redernów został przez nią wykupiony w 1592 r. i odbudowany w stylu renesansowym. Redernowie nie tylko naprawili zniszczenia spowodowane pożarem z 1570 r., ale dodatkowo dobudowali pomieszczenia mieszkalne w części bramnej. Siostrzenica Jerzego II Rederna wyszła za mąż za hrabiego Kaspra Colonnę, któremu później jako właścicielowi zawdzięczał toszecki zamek kolejną przebudowę. W XVIII w. rezydencja kilkakrotnie zmieniała właściciela, najpierw był nim baron Johann Dietrich von Peterswald, potem Franciszek Karol Kotuliński, Pasadowscy, w końcu rodzina poety Josepha von Eichendorffa. W 1797 r. Eichendorfowie sprzedali posiadłość hrabiemu Franciszkowi Adamowi Gaschinowi. Po pożarze z 1811 r. nie planowano już odbudowy rezydencji; w 1840 r. ruinę kupił Abraham Guradze. Jego rodzina była w posiadaniu zamku do II wojny światowej. W latach 1957–1963 zamek został częściowo odbudowany.

[madohora]

Pomnik II

W pierwszych latach po wojnie przede wszystkim odbudowywano i remontowano zniszczone domy, jednak myśl o nowym pomniku zgodnie z duchem czasu, pojawiła się dość szybko.

W 1950 roku wzniesiono „Pomnik Wdzięczności” ku czci żołnierzy Armii Czerwonej.

W kronice miasta nie ma żadnych informacji odnośnie tego wydarzenia. Najcenniejszym źródłem są wspomnienia ludzi, mieszkańców Toszka. Tak wspomina ten pomnik Pan Henryk Polewka.

„Pomnik stał na betonowej płycie, do której prowadziły schodki. Z tego, co pamiętam, płyta była dosyć spora; miała około 15m2. Można było obejść cały pomnik dookoła po płycie, czasami biegaliśmy tam z kolegami ze szkoły. Na jej środku stał ów pomnik. Miał kształt podobny do ostrosłupa ze ściętym wierzchołkiem. Otaczało go ogrodzenie z niskimi betonowymi słupkami, pomiędzy którymi zawieszony był łańcuch. Wokół płyty, na której stał pomnik, rosły karłowate zimozielone krzaki, a latem sadzono także kwiaty.

W ściany pomnika wbetonowane były tablice pamiątkowe z radzieckimi i polskimi napisami. Były one ofiarowane radzieckim żołnierzom. Wydaje mi się, że było tam napisane „Radzieckim Bohaterom – oswobodzicielom” Nie pamiętam dokładnie, czy były trzy czy cztery takie tablice. Na szczycie konstrukcji znajdowała się gwiazda w kolorze czerwonym – symbol Armii Radzieckiej.

W tym miejscu, w rocznice wyzwolenia miasta, odbywały się Apele Poległych. Uczestniczyli w nich przedstawiciele partii, delegacje zakładów pracy, młodzież szkolna i mieszkańcy Toszka, których nie było zbyt wielu.

Pamiętam także, że 1 listopada niektórzy mieszkańcy zapalali świeczki pod pomnikiem. Zatrzymywali się tam w drodze na cmentarz.”

Pomnik ku czci Armii Czerwonej stał w Toszku do roku 1991. Przy jego rozbiórce pracowali robotnicy OBM - Toszek (Oddział Budowlano Montażowy).

[madohora]

Szkoła

Szkoła Podstawowa im. Ireny Sendler w Toszku mieści się w zabytkowym budynku przy

ul. Dworcowej 27. i posiada ponad stuletnią historię, która splata się z dziejami miasta. Ksiądz Johannes Chrząszcz w swej książce o Toszku napisał: „ W 1910 roku zbudowano nową szkołę za 48791 marek przy ulicy Dworcowej. Parcelę na ten cel uzyskano już wcześniej. Projekt opracował rządowy architekt Raffelsiefen ze Strzelec Opolskich. Budową kierował Wichura z Tarnowskich Gór. Budynek zawiera 7 pomieszczeń klasowych, pokój nauczycielski, mieszkanie dla nauczyciela i woźnego. (…) Budynek oddano w użytkowanie 13 czerwca 1911 r.” Elewację budynku zdobi 6 ilustracji wykonych techniką sgraffito, przedstawiające postaci z baśni braci Grimm. W 1933 roku rozbudowano szkołę powiększając ją o 4 pomieszczenia klasowe, a nowe wejście ozdobiono herbem Górnego Śląska.

Ciekawych informacji o działalności szkoły dostarcza zachowana „Kronika Szkolna” z 1883 r. napisana w języku niemieckim przez rektora – kierownika szkoły Felicjana Bittnera. Autor opisuje krótko historię Toszka, przytacza informacje o nauczycielach i ich uposażeniu sięgając 1806 r. Pamiatkowa tablica poświęcona Felicjanowi Bittnerowi, ufundowana przez DFK Toszek, została odsłonęta w 2011 r. w czasie obchodów stulecia szkoły.

W czasie wojny budynek był częściowo wykorzystany jako magazyn wojskowy, ale już w kwietniu 1945 r., nowy kierownik szkoły w Toszku, pan Ignacy Chmura rozpoczął przygotowania do otwarcia placówki. W maju 1945 r. zapisywano dzieci do przedszkola i szkoły, a także dorośli mogli rozpocząć naukę na specjalnych kursach.

W kolejnych latach była to Zbiorcza Szkoła Gminna, następnie SP nr 1, a od roku 1999 Gimnazjum.

W 1993 r. powstał Społeczny Komitet Budowy Sali Gimnastycznej i Modernizacji SP nr 1.

27 lutego 1996 r. uroczyście oddano do użytku nową, długo oczekiwaną salę gimnastyczną.

W dniu 29 stycznia 2008 r. na wniosek Rady Pedagogicznej Rada Miejska Toszka podjęła uchwałę nadającą Gimnazjum w Toszku imię Ireny Sendler – wielkiej Polki, która w czasie II wojny światowej urartowła ponad 1000 żydowskich dzieci przed śmiercią z rąk nazistów. Uroczystość nadania imienia szkole odbyła się 29 maja 2008 r. Pani Jadwiga Zgrzembska, córka patronki, odsłoniła pamiatkową tablicę. W czerwcu 2011 r uroczyście obchodzono 100-lecie szkoły.

1 września 2017 roku w budynku przy ulicy Dworcowej 27 rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa, historia zatoczyła koło. Po 18 latach działalności Gimnazjum, znowu w murach “starej” szkoły funkcjonuje podstawówka wraz z oddziałem przedszkolnym.

[madohora]

[madohora]

Prawdopodobnie obydwie parafie połączono ponownie w 1678 r. Od 1738 r. kościół w Pniowie znów figuruje jako filialny parafii w Paczynie. W latach 1864-66 ówczesny proboszcz, ks. Spyra wybudował nowe probostwo, gdyż stara, drewniana i wylepiana gliną "farka" nie nadawała się już na mieszkanie. 27 kwietnia 1931 r. zostało odprawione ostatnie nabożeństwo w starym kościele. Po nabożeństwie został on za zezwoleniem władz świeckich i kościelnych zburzony.

[madohora]

[madohora]

Zabytkowa kapliczka w Wilkowiczkach – 114 letnia neogotycka kapliczka znajduje się w sołectwie Wilkowiczki. Ozdobiona wysoką wieżyczką z dzwonkiem, stoi na niewielkim wzniesieniu, a obok niej pieczołowicie odnowiony krzyż z 1910 roku. Kaplica poświęcona była zawsze Matce Bożej Różańcowej i dlatego mieszkańcy mają szczególne upodobanie do maryjnych nabożeństw. Odmawianie modlitw w maju i październiku należy już w Wilkowiczkach do tradycji. Kaplica jest też miejscem gdzie obchodzi się okazjonalne uroczystości.

[madohora]