Bieruń Stary

[madohora]

Pewien pan z Bierunia
Zbierał leśne runa
Potem brał łup
I szedł na skup
Za to kupił sobie konia

[madohora]

W BIERUNIU DO OSIEDLA DOMKÓW JEDNORODZINNYCH PROWADZI POLNA DROGA - Wyborcza - 14.08.2021

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora4]

BIERUŃ STARY MAPA

[madohora4]

BIERUŃ STARY KOŚCIÓŁ

[madohora4]

FRAGMENT KORONACJI Z 1933

[madohora4]

Bcriiń-Zabrzeg, nicm. Neu Benin, wś, pow.pszczyński, o pół mili od Berunia, przy drodze ku Oświęcimowi, na samej granicy austryackicj, należy do dóbr Kopciowice. Ma st. dr. żel. między Oświęcimcm a Mysłowicami, o 4
kil. od Oświęcima.

[madohora]

[madohora]

Na południowy zachód od cen
trum Bierunia Starego, w doli
nie Mlecznej, znajduje się po-
nadpięclometrowy, sztucznie
usypany kopiec. Na jego szczy
cie stoi kapliczka św. Jana Ne
pomucena, zaś cały teren jest
ogrodzony. Obiekt to dość szcze
gólny, bowiem wiąże się z nim
wiele legend i podań.
Według niektórych było to
miejsce ofiarne z czasów pogań
skich, podobne do tego, jakie
miało istnieć w tym okresie na
wzgórzu św. Klemensa w Lędzi
nach. Inne źródła podają, że ko
piec stanął w średniowieczu. Kie
dyś w pobliżu miała stać warow
nia otoczona fosą i palisadami.
Wiele wskazuje, że ta wersja
jest zgodna z prawdą historycz
ną. Podobne wzniesienia istniały
wszędzie w ówczesnej Europie.
Na samym Śląsku historycy mó
wią o około 20 tego rodzaju
obiektach. W naszym regionie
znajdują się jeszcze dwa - w
Pszczynie i Mikołowie. Na wznie
sieniach stawiano często warow
ne gródki będące centrami admi
nistracyjnymi i punktami orien
tacyjnymi na ważnych szlakach
handlowych.
Niektóre podania łączą powsta
nie kopca z pochówkiem wodza
tatarskiego. W tej opowieści pie-
ciometowy czworobok to nic in
nego jak kurhan. Miejsce to łą
czone jest również z okresem
wojny trzydziestoletniej. Wtedy,
w tej właśnie okolicy, miała mieć
miejsce bitwa, a pod kopcem być
pochowani polegli żołnierze.
Stare kroniki mówią również o
tym, że było to miejsce straceń
skazańców. I z tym wiąże się le
genda o kacie, który odmówił
ścięcia kobiety, gdyż była jego
krewną. Rozszalały tłum miał go,
za to ukamieniować, a na tym
miejscu stanął kopiec.
Już w ubiegłym stuleciu roz
poczęto pierwsze prace archeo
logiczne na tym terenie. Nie
przyniosły one jednoznacznego
wytłumaczenia genezy pagórka.
Dziś jest on ogrodzony i pozo
staje zagadkową atrakcją tury
styczną.

[madohora]

[madohora]

ODPUST U ŚWIĘTEGO WALENTEGO - Gość - 14.02.2023

[madohora]

DROGI POWSINOGI - www.tvp.pl - 19.02.2023

[madohora]

Ten typ drewnianej świątyni, bez
, lub z osobną dzwonnicą, wydaje się
najstarszy. Do grupy tej zaliczyłbym tak-
że kościółek św. Walentego w Starym Bie-
runiu, cudem ocalały po dwóch pożarach.
Obiekt ten, złożony z prostokątnej nawy i prezbiterium zamkniętego trójbocznie, nie
ma wieży, a jedyną pionową dominantą jest
wieżyczka na sygnaturkę na dachu nawy.

[madohora]

Otoczony wieloma legendami kośció
łek zwany przez mieszkańców Starego Bieru
nia „Walencikiem” budzi szczególne zainte
resowanie w dniu odpustu patrona kościoła,
świętego Walentego w dniu 14 lutego, kiedy
to tłumy wiernych i pielgrzymów wędrują
na klęczkach wokół głównego ołtarza. Kie
dy w okresie reformacji protestanci przejęli
parafialny kościół p.w. św. Bartłomieja przy
bieruńskim rynku, część mieszkańców, któ
rzy pozostali wierni wyznawanej dotychczas
religii, wybudowała poza miastem drew
niany kościółek, którego patronem został
św. Walenty. Było to prawdopodobnie w la
tach 1612-1621. Pierwsza wzmianka o istnie
niu kościółka pochodzi z protokołu admini
stratora dóbr księcia pszczyńskiego, Jana
Ulryka Schafgotscha z 1629 roku. W edług
R. Kubiciela kościółek powstał w latach
1623-1626.
Z wizytacji w Starym Bieruniu w dniu
5 X I 1720 roku obiekt jest wspomniany na
stępująco: „...drewniany kościół św. Bartło
mieja, pod patronatem Promnitza, pana na
Pszczynie, konsekrowany przez sufragana
krakowskiego Szembeka w dniu 22 V 1692
roku. Dwa boczne ołtarze na cześć NMP
i św. Antoniego. Poza miastem kaplica p.w.
św. Walentego, otoczona cmentarzem”21.
W 1725 roku „W alencik” doczekał się grun
towniej szego remontu, świadczy o tym fakt
wyrycia na belce nadprożnej w głównym
wejściu tej daty. W II poi. XVIII wieku
wzmocniono drewnianą konstrukcję bu
dowli kamienną podmurówką oraz dobu
dowano wieżyczkę, tzw. sygnaturkę. W 1845
roku bieruński cieśla Antoni Alker dobu
dował obszerny przedsionek, by mogli się
pomieścić parafianie z kościółka św. Bartło
mieja, gdyż w tym czasie strawił go pożar.
Były plany przebudowy kościółka na muro
wany, m.in. ks. Mateusz Bielok wrócił do tej
koncepcji na początku XX wieku, nie zostały
one jednak zrealizowane, a w 1929 roku zo
stał kościół uznany za zabytek. W 1942 roku
przeprowadzono gruntowną renowację
wnętrza, zniszczono przy tym wcześniejsze
polichromie22.
Ta niedużych rozmiarów świątynia zbudo
wana jest w konstrukcji wieńcowej. Nawa
Drewniany kościółek św. Walentego.
e . Chojecka, J. Gorzelik, I. Kozina,
Sztuka G órnego Śląska o d średniowiecza do
końca XX wieku, W yd. M uzeum Katowice,
Katowice 2004, s. 134.
2 4 r Kubiciel, Kościół p o d wezwaniem
św. W alentgo w B ieruniu, Wyd. Bieruński
O środek Kultury, B ieruń 1995, s. 32.
postawiona na rzucie prostokąta, zbliżone
go do kwadratu, do niej od wschodu przyle
ga prezbiterium, trójbocznie zamknięte. Od
północy do prezbiterium dostawiono małą
zakrystię. W zachodniej części nawy znaj
duje się chór, wsparty na dwóch słupach, do
którego wiodą schody, usytuowane na ze
wnątrz obiektu, co jest niezmierną rzadko
ścią na Śląsku. Do zachodniej ściany nawy
przylega nieduży przedsionek, zbudowany
na słup i sżałowany deskami. Tam znajduje
się portal wejściowy do kościoła, datowany
na 1725. W południowej ścianie prezbite
rium i nawy umieszczono szereg okien zdo
bionych witrażami. Kościół pokrywa dach
dwuspadowy. Wokół świątyni, na niewiel
kiej wysokości biegnie wąski przydaszek
kryty gontem.
W nętrze kościoła oszalowano de
skami, strop płaski, również deskowany.
W miejscu łączenia nawy z prezbiterium
umieszczono belkę tęczy, na której znajduje
się krucyfiks.
Ołtarz główny wykonany w czeskim
Frydku w 1727 roku, wykonał go starszy
syn Philippa Weissmanna - Matthias, któ
ry przybył w 1675 roku z Żor do Frydka23.
Mieści obraz przedstawiający św. W alen
tego. Ciekawostką jest fakt, że w 1997 roku
został namalowany przez Jana Nygę drugi
obraz św. Walentego, który uzdrawia niewi
domą dziewczynkę. Oba obrazy, dzięki za
montowanej dźwigni, mogą być pokazywane
na zmianę. Ołtarz główny nie przylega do
ściany absydy, tak że zachowano między nią
a retabulum ołtarzowym przejście. Oto
czenie obrazu stanowią cztery barokowe
kolumny, ozdobione motywem winnej la
torośli. Z boku ołtarza znajdują się dwie po
lichromowane rzeźby: z lewej św. Ambroży
(z atrybutem - ul pszczeli) i po prawej św. Jan
Chryzostom. Na architrawie przednich ko
lumn - dwa barokowe putta. W górnej części
retabulum ołtarza znajduje się w środku figu
ralne przedstawienie Trójcy Świętej, po bo
kach rzeźby Apostołów Piotra i Pawła24. Nad
tabernakulum znajduje się krucyfiks, którego
podstawa zawiera relikwie św. Walentego, to
pozostałość po dawnym tabernakulum, służy
on obecnie jako relikwiarz. Po lewej stronie
ołtarza znajduje się na ścianie absydy przy
twierdzona rzeźba św. Jana Nepomucena.
Z drugiej strony rzeźba św. Jana Kantego.
Z dwóch ołtarzy bocznych na uwagę
zasługuje obraz po stronie ewangelii, przed
stawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Na
złotym tle Madonna trzyma Dzieciątko na
lewej ręce. Pod obrazem umieszczono na-
pis: „Sub Tuum Praesidium Confugimus”
(Pod Twoją opiekę uciekamy się). W ołtarzu
umieszczone zostały ponadto cztery poli
chromowane rzeźby. Na architrawach ko
lumn umieszczono z lewej strony rzeźbę św.
Sebastiana, a z prawej św. Jerzego z charak
terystyczną włócznią. Nad obrazem znajduje
się Oko Bożej Opatrzności w glorii. Finezyjne
zakończenie ołtarza wieńczy, ujęty również
w glorii napis symbolizujący Chrystusa: IHS.
Na nastawach ołtarza zaś z boku znajdują się
rzeźby drewniane również polichromowane,
niewiast.
Drugi boczny ołtarz poświęcony jest św. An
toniemu (XVIII/XIX w.), obraz otoczony
dwoma barokowymi kolumnami na architra
wach których znajdują się polichromowane
rzeźby św. Szczepana i św. Wawrzyńca. Poni
żej obrazu dwa barokowe putta, umieszczone
w kartuszu zdobionym ornamentem roślin
nym25.
Na emporze znajduje się cenny pozytyw
z połowy XVII wieku. W ostatnich latach
poddano go starannej konserwacji zrealizo
wanej przez Jana Gałaszka w 1983 roku. Za
organami, na chórze znajdują się trzy obra
zy: Matka Boska Różańcowa (1858), Trójca
Święta (w kształcie tonda), Chrystus w man-
droli w otoczeniu aniołów.
Polichromię na suficie nawy, w y
konał, po ostatnim pożarze, artysta m a
larz Roman Nyga. Składa się z malowidła
centralnego - plafonu i ornamentu. Sufit
oprócz tych malowideł obramowany jest
bordiurą, na którą składają się fantazyjne
esownice wykonane ze stylizowanych li
ści akantu. Na środku sufitu namalowany
został prostokątny plafon będący alegorią
cudów dokonanych za wstawiennictwem
św. Walentego. Grupa portretowa przed
stawia osobę św. Walentego w otoczeniu
wiernych nad którymi króluje Matka Bo
ska Bieruńska. W rogach sufitu wizerunki
Matki Boskiej z różnych sanktuariów: MB
Piekarska, MB Pszowska, MB z Lourdes
i MB Fatimska. Uwagę zwracają stacje Drogi
Krzyżowej wykonane w 1818 roku, sprowa
dzone w 1 942 roku z parafii Wola. Pod tzw.
tęczą - drewniana belka z umieszczonym
na niej krzyżem, u podnóża którego zostały
umieszczone dwie barokowe i polichromo
wane rzeźby aniołów adorujących Ukrzyżo
wanego. Na samej belce na namalowanych
szarfach znajduje się napis: PUS ADAU-
GE GRATIAM, O CRUX, REISQUE DELE
CRIMINA (O Krzyżu, pobożności napoje
ni łaską, pychę i grzech odrzucamy). Tęcza
pełniła niegdyś w kościele katolickim ważn
funkcję. Oddzielała część kościoła dostępną
dla wiernych od części zarezerwowanej dla
kapłana (prezbiterium). Po Soborze W aty
kańskim II rezygnuje się z tego typu podzia
łu świątyni. W prezbiterium z lewej strony
znajduje się ambona o cechach barokowych,
nad amboną jest baldachim ozdobiony or
namentem rzeźbionym w formie lam bre
kinu, na jego szczycie umieszczono jako
zwieńczenie tablice z Dziesięciorgiem Przy
kazań. Nad drzwiami zakrystii umieszczony
jest obraz „Śmierć św. Józefa” z 1787 roku,
wykonany być może w pracowni słynnego
w owym czasie na Górnym Śląsku Antonie
go Sebastianiego. Polichromię (w prezbite
rium) również wykonał Nyga, w centrum
sufitu znajduje się Chrystus, któremu towa
rzyszy św. Walenty, na tle krajobrazu Bieru
nia. Tonda w narożnikach sufitu wypełniają
figury świętych: św. Jadwiga, św. Jan Nepo
mucen - nad nim św. Klemens, św. Bartło
miej, św. Anna26.
Najnowsze dzieje kościoła św. W a
lentego, to dwa pożary w latach 1971 i 1972.
Na szczęście oba zostały szybko ugaszone
i kościółek został uratowany. Niestety pa
stwą płomieni padł duży obraz św. Bar
tłomieja ora

[madohora]

Kopiec w Bieruniu
To najstarszy zabytek w Bieruniu, pochodzi z roku 1295 roku. Kopiec jest usypany za czasów komesa Urbana kopiec, usytuowany na południowy zachód od starówki, w dolinie rzeki Mlecznej.

[madohora]

Jak głosi jedna z legend - Pewnego razu kat musiał wykonać wyrok na swojej chrześnicy. Mimo zadania ciosów, nie zdołał jej uśmiercić. Egzekucję dokończył dopiero jego pomocnik, a kat został ukamienowany przez rozgniewany tłum. Duchy jego i dziewczynki mają ponoć do dziś przebywać na kopcu.

[madohora]

ALOJZY LYSKO HONOROWYM OBYWATELEM BIERUNIA - Dziennik Zachodni - 23.01.2024

[madohora]

BIERUŃ. TONY ODPADÓW WCIĄŻ ZALEGAJĄ W NIECZYNNYCH WYROBISKACH - www.tvn.pl - 02.02.2024

[madohora]

Sanktuarium św. Walentego, zwane przez mieszkańców Bierunia „Walencinkiem” jest kościołem drewnianym o konstrukcji wieńcowej, należy do parafii św. Bartłomieja w Bieruniu. Posiada ono wszystkie cechy charakterystyczne dla górnośląskiej drewnianej architektury kościelnej. Położone na wschodnim przedmieściu Bierunia, poza historycznymi granicami miasta, znajduje się dzisiaj na cmentarzu, który do końca XVIII w. służył za miejsce pochówku dla ludzi niegodnych pogrzebania na cmentarzu parafialnym. Data powstania kościoła nie jest pewna. Pierwsza historyczna wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z 1628 r. i zawarta jest w sprawozdaniu wizytacyjnym ostatniego ewangelickiego dziekana pszczyńskiego Johanna Hoffmanna[2]. Według niego sanktuarium powstało najprawdopodobniej w latach 1623–1626, gdy kościół św. Bartłomieja znajdował się w rękach protestantów (do 1645 r.)[2]. W latach 1677–1680 zastępowało kościół parafialny św. Bartłomieja, który spłonął w czasie pożaru miasta. Wtedy to rozkwitł kult świętego Walentego, który przekroczył granice parafii bieruńskiej. W 1725 r. przeprowadzono gruntowny remont tej świątyni. W 1845 r. w Bieruniu wybuchł wielki pożar, który strawił kościół parafialny i po raz kolejny życie religijne przeniesiono do „Walencinka”. W 1929 r. sanktuarium zostało uznane za zabytek. Gruntowną renowację wnętrza przeprowadzono w 1942 r. z inicjatywy ks. Jana Trochy.

[madohora]

Święty Walenty jest patronem od chorób umysłowych i padaczki, których objawy powszechnie uznawane były za znamiona obłędu czy wręcz opętania. Należy zauważyć, że wtedy za opętanych uważano również: zabójców, samobójców i innych, którym właśnie jako opętanym odmawiano zwyczajnego obrzędu. Tym samym święty Walenty był najodpowiedniejszym patronem świątyni zlokalizowanej w bliskości mogił tych ludzi.

[madohora]

Kościół pw. św. Walentego, zwany przez mieszkańców Bierunia Walencinkiem , jest kościołem drewnianym o konstrukcji wieńcowej i należy do parafii św. Bartłomieja w Bieruniu Starym. Posiada on wszystkie cechy charakterystyczne dla górnośląskiej drewnianej architektury sakralnej. Położony na wschodnim przedmieściu Bierunia, poza historycznymi granicami miasta, znajduje się dzisiaj na cmentarzu, który do końca XVIII wieku służył za miejsce pochówku ludzi niegodnych pogrzebania na cmentarzu parafialnym. Data powstania kościółka niestety nie jest znana. Pierwsza historyczna wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z 1628 roku i zawarta jest w sprawozdaniu wizytacyjnym ostatniego ewangelickiego dziekana pszczyńskiego Johanna Hoffmanna, w którym pisze: Miasteczko Bieruń ma dwa kościoły, jeden w mieście i drugi poza miastem . Dlatego najprawdopodobniej Walencinek powstał w latach 1598 (1619) – 1628. Po raz pierwszy wymienione jest wezwanie kościółka w 1680 roku przy okazji jego remontu, kiedy to w latach 1677 – 1680 zastępował kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, który spłonął w czasie pożaru miasta. Wtedy to rozkwitł kult świętego Walentego, który przekroczył granice parafii bieruńskiej. W 1725 roku przeprowadzono gruntowny remont tego kościoła, który zmienił jego zewnętrzny wygląd. W 1845 roku w Bieruniu wybuchł wielki pożar i strawił kościół parafialny. Po raz kolejny życie religijne przeniesiono do Walencinka . 14 października 1929 kościółek został uznany za zabytek. Gruntowną renowację wnętrza przeprowadzono w 1941 roku z inicjatywy ks. dziekana Jana Trochy.

[madohora]

O dawnym kulcie św. Walentego w Bieruniu świadczy śpiewana do dziś pieśń: O tym świętym Walencinie wywodząca się ze średniowiecza. Już wtedy św. Walenty zaliczany był do czternastu Świętych Wspomożycieli. Nabożeństwo do św. Walentego jest znane na Śląsku od XVII wieku. Kościółek od początku swego istnienia był nie tylko kościołem zastępczym, ale też miejscem ucieczki i schronienia. Wstawiennictwu św. Walentego przypisuje się ocalenie miasta od zarazy w 1831 roku. Rachunki parafialne z 1720 roku ukazują jak wielkim świętem był dzień św. Walentego – wysokość kolekty świadczy o tym, że na tę okazję pielgrzymowano z całej bliższej i dalszej okolicy. W 1787 roku proboszcz ks. Jan Kanty Żychoń uzyskał z Rzymu odpust na święto św. Bartłomieja i św. Walentego. Od tego czasu odpust św. Walentego ściągał tłumy ludzi. W okresie międzywojennym dzieci na tę okazję były zwalniane ze szkół, gdyż odpust jest zawsze obchodzony w dniu 14 lutego. Po wojnie powstał zwyczaj, że sumę odpustową odprawia biskup. Od 28 lutego 1961 kościół posiada relikwie św. Walentego, które corocznie całują rzesze wiernych idących na kolanach dookoła ołtarza. Pielgrzymi 14 lutego po Mszach świętych przechodzą na kolanach wokół prezbiterium i całują relikwie tego świętego. Od lat w kościele pw. św. Walentego udzielane są prawie wszystkie śluby parafialne, a często też „obce”. 20 grudnia 2003 św. Walenty został ustanowiony patronem Bierunia.

[madohora]

[madohora]

Mija właśnie 5 lat jak św. Walenty został patronem Bierunia, miasteczka pomiędzy Oświęcimiem a Tychami. Decyzją papieskiej kongregacji i samych mieszkańców patron zakochanych opiekuje się Bieruniem od 13 lutego 2003 roku a na odpust w tzw. "Walentyki", przyjeżdżają tu pielgrzymi z wielu stron.

[madohora]

Pomiędzy rokiem 1971 a 1972 w kościele wybuchły dwa pożary. Drugi, groźniejszy powstał w wyniku podpalenia. Zniszczeniu uległ dach i część drewnianych ścian.
- Cały strop wraz z polichromiami musiał być odtworzony na nowo przez mojego brata, Romana. Od tego czasu poprawiły się też zabezpieczenia przeciwpożarowe. O proszę - tutaj mamy jeszcze żywy tego dowód, osmolona do czarności belka - pokazuje ks. Nyga

[madohora]

[madohora]

„Walencinek” (tak nazywają go mieszkańcy Bierunia) jest jedynym kościołem drewnianym w powiecie bieruńsko-lędzińskim o wielowiekowych tradycjach odpustowych. Dla podkreślenia mocno zakorzenionego kultu patrona Św. Walentego - świątynia została w 2015 r. wyniesiona do godności sanktuarium archidiecezjalnego.