Łódź

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ratusz w Łodzi – jeden z pierwszych murowanych budynków w Łodzi, wzniesiony w 1827 według projektu Bonifacego Witkowskiego. Jest to najcenniejszy i najstarszy w Łodzi zabytek architektury klasycystycznej. Ratusz został wybudowany na Rynku Nowego Miasta (dzisiejszy Plac Wolności). Jego forma nawiązuje do wzniesionego w tym samym okresie, po drugiej stronie ulicy, ewangelickiego kościoła Świętej Trójcy. Oba budynki tworzyły symboliczną reprezentacyjną bramę wjazdową na ulicę Piotrkowską. Po przebudowie kościoła w końcu XIX wieku, ratusz pozostał jedynym budynkiem, który zachował dawną formę architektoniczną.

[madohora]

Do I wojny światowej budynek pełnił rolę siedziby władz miejskich. W listopadzie 1914 z samolotu niemieckiego zrzucono bombę (według. J. Raciborskiego granat), która wybuchła przed gmachem ratusza. Wybuch spowodował wypadnięcie wszystkich szyb wraz z ramami oraz drzwi głównych, uszkodzony został zegar, a z elewacji spadła duża część tynku. W tej sytuacji budynek przestał praktycznie być siedzibą władz miejskich. Okupacyjny, niemiecki, zarząd miasta wiosną 1915 podjął decyzję o przeprowadzeniu gruntownego remontu pod kierunkiem architekta Kazimierza Stebelskiego z dużym pietyzmem do historycznej wartości obiektu. Zadbano o rekonstrukcje wszelkich dawnych szczegółów architektonicznych, opierając się między innymi na zdjęciach z 1888, będących w posiadaniu architekta Hilarego Majewskiego. Po tym remoncie budynek zajęły biura Wydziału Podatkowego, Zdrowotności oraz Wydział Ksiąg Ludności i pozostały w nim prawie do końca lat 20. XX wieku. Od 1927 budynek został przeznaczony na Archiwum Akt Dawnych m. Łodzi, które pod zmienioną nazwą (Archiwum Państwowe w Łodzi) funkcjonuje tam do dzisiaj (dyrekcja oraz część najdawniejszych zbiorów).

[madohora]

ŁÓDŹ ODZYSKA STARY RATUSZ - Express Ilustrowany - 2019

[madohora]

Kościół wzniesiono w latach 1860–1875 według projektu Franciszka Tournelle’a. Pierwotnie został poświęcony 2 listopada 1875 roku przez ks. Ludwika Dąbrowskiego jako kościół pod wezwaniem św. Jakuba. Konsekracja świątyni miała miejsce 19 maja 1888 roku, dokonał jej arcybiskup Wincenty Teofil Popiel–Chościak. Podczas II wojny światowej świątynia była dostępna wyłącznie dla osób narodowości niemieckiej.

[madohora]

[madohora]

W latach 2011–2016 został zamknięty, a w tym czasie wykonano gruntowną przebudowę stacji. Ponadto do 2022 roku będą trwać prace nad przebiciem tunelu średnicowego w stronę dworca Łódź Kaliska. Dworzec jest integralnym elementem, Nowego Centrum Łodzi i jest jednym z najnowocześniejszych, w czasie przebudowy był zaś trzecią pod względem wielkości inwestycją dworcową w Europie

[madohora]

Początkowo tory kolejowe dochodziły prawie do ul. H. Sienkiewicza (d. Mikołajewskiej, d. Dzikiej), obsługa pasażerów odbywała się w tymczasowym dworcu zbudowanym przy ul. Krótkiej (w miejscu gdzie obecnie znajduje się Łódzki Dom Kultury). W 1868 roku zbudowano nowy budynek dworca (według projektu warszawskiego architekta Adolfa Schimmelpfenniga), który 1930 roku został przebudowany i istniał do czerwca 2012 roku. Przed zamknięciem dysponował czterema peronami i sześcioma krawędziami peronowymi. Budowa dworca Łódź Fabryczna była początkiem tworzenia łódzkiej kolei obwodoweDo I wojny światowej nazywany dworcem „warszawskim”, „wschodnim” lub dworcem Kolei Fabryczno-Łódzkiej. Nazwa „Łódź Fabryczna” pojawiła się w okresie międzywojennym.Podczas okupacji niemieckiej 1939–1945 nosił nazwę „Litzmannstadt Ostbahnhof”.

[madohora]

Płyta denna nowego dworca ma powierzchnię 65. tysięcy metrów kwadratowych. Do budowy całej trzypoziomowej konstrukcji wykorzystano 750 tysięcy metrów sześciennych betonu i 70 tysięcy ton stali. Trzy poziomy dworca są połączone 24. schodami ruchomymi i 14. windami. Z placu budowy wywieziono blisko 2 miliony metrów sześciennych ziemi. Aby doprowadzić ruch do czterech peronów na głębokości 16,5. metra pod ziemią, ułożono 12 km zelektryfikowanych torów.
Na dworcu znajduje się Centrum Obsługi Pasażera Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej i kasy Przewozów Regionalnych, PKP Intercity i ŁKA.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

1838 pierwsze jatki rzeźniczo-piekarskie murowane w Rynku Nowego Miasta;

[madohora]

1841
- Łódź stała się stolicą okręgu i otrzymała prawa przysługujące miastom gubernialnym;
- utworzenie urzędu prezydenta miasta – jako pierwszy sprawował tę funkcję (od 23 czerwca) dotychczasowy burmistrz od 10 sierpnia 1831 Karol Tangermann (do 1844 r., zmarł 12 sierpnia);
- uruchomienie pierwszej publicznej studni – u zbiegu ulic Piotrkowskiej i Nawrot;

[madohora]

1844 prezydentem Łodzi został (od 23 sierpnia) Franciszek Traeger; funkcję pełnił do 6 grudnia 1862

[madohora]

1846
- otwarcie (1 stycznia) pierwszego szpitala miejskiego (im. św. Aleksandra) w Rynku Fabrycznym (ob. pl. Katedralny im. Jana Pawła II), wybudowanego w latach 1842–45 według znormalizowanego projektu Henryka Marconiego (z modyfikacjami Stanisława Balińskiego); dziś budynek zajmuje Wyższe Seminarium Duchowne;
- powstanie z inicjatywy L. Geyera i A. Siebera Łódzkiego Męskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego (Lodzer Männer-Gesang-Verein);
- udział łódzkiej produkcji tkackiej w całym przemyśle bawełnianym Królestwa Kongresowego wynosił 60,6%;

[madohora]

1853
- otwarcie zajazdu Augusta Engla, przekształconego później w pierwszy w Łodzi hotel – Hotel Polski (Hotel de Pologne) – z 60 łóżkami, ogrodem i stajnią dla koni;
- otwarcie przez Fryderyka Sellina pierwszej w Łodzi cukierni – przy ul. Piotrkowskiej 47, w murowanym parterowym domu Jana Lebelta;
- rozpoczęcie pracy pierwszego młyna parowego przy ul. Piotrkowskiej 268, zbudowanego przez Leonarda Fesslera;
- wydanie książki Opis miasta Łodzi pod względem historycznym, statystycznym i przemysłowym Oskara Flatta, nakładem „Gazety Codziennej” w Warszawie, z pierwszym ogólnie dostępnym planem miasta; autor pisał o niezwykłych procesach zachodzących w Łodzi:
- pierwszy pożar łódzkiej fabryki (21 grudnia) – spłonął dwupiętrowy budynek Ludwika Geyera przy ul. Piotrkowskiej 303;

[madohora]

1857 Łódź liczyła 27 890 mieszkańców stałych (39 420 ogółem stałych i niestałych)

[madohora]

1860 rozpoczęcie (4 lipca) budowy pierwszego murowanego kościoła u zbiegu ulic Dzikiej i Przejazd (obecnie ul. Sienkiewicza i ul. Tuwima), na placach nr 527 i nr 528, według projektu Franciszka Tournelle’a. 18 sierpnia biskup pomocniczy warszawski Henryk Plater, były proboszcz łódzkiej parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wmurował kamień węgielny. Po 15 latach kościół był gotowy w stanie surowym (bez wieży, z niewykończonym i niewyposażonym wnętrzem), a 2 listopada 1875 został poświęcony przez ks. Ludwika Dąbrowskiego jako kościół pod wezwaniem św. Jakuba otwarto go w 1880 r., ale budowę zakończono dopiero w 1888 r. i wówczas odbyła się jego konsekracja pod wezwaniem Podwyższenia Świętego Krzyża

[madohora]

1862
- ustanowienie w Łodzi (z początkiem grudnia) urzędu pocztowego II klasy przez Zarząd Poczt Królestwa Polskiego; wcześniej działała tylko ekspedycja pocztowa – od lat 20. XIX w. w wynajętym drewnianym parterowym domu przy ul. Południowej (ob. ul. Rewolucji 1905 r. 11), a od około 1848 r. w domu naczelnika ekspedycji Karola Kurzyjamskiego (ob. ul. Rewolucji 1905 r. 16); urząd pocztowy otrzymał siedzibę w murowanym piętrowym domu przy ul. Piotrkowskiej 259a (ob. ul. Piotrkowska 34); w 1869 r. został przeniesiony bliżej dworca Łódź Fabryczna – na ul. Wschodnią (ob. posesja nr 66)[80], od 1 lipca 1886 do kamienicy przy ul. Dzikiej 514d[81] (ob. ul. Moniuszki) 10, zaś 2 lipca 1903 (zobacz ») do nowego gmachu przy ul. Przejazd (ob. ul. Tuwima) 38
- prezydentem Łodzi został (od 16 grudnia) Andrzej Rosicki; funkcję pełnił do 15 lutego 1865, kiedy to został usunięty przez władze rosyjskie za udzielanie pomocy uczestnikom powstania styczniowego;
- zniesienie przez władze ograniczeń mieszkaniowych w stosunku do Żydów (dotychczas mogli zamieszkiwać jedynie wytyczony obszar Starego Miasta)

[madohora]

1865
- prezydentem Łodzi został (od 15 lutego) Edmund Pohlens; funkcję pełnił do 27 grudnia 1869;
- wybudowanie przez Jana Blocha w ciągu 3 miesięcy Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej (27 km) z Łodzi do Koluszek, gdzie połączyła się z linią Warszawsko-Wiedeńską. Głównym inżynierem był Hipolit Cieszkowski, tory kładło jednocześnie od strony Łodzi i Koluszek 2400 robotników, wykonujących wszystkie prace ręcznie; materiały do budowy dowożono furmankami. Budowę linii zakończono 18 listopada, a już
- Łódź liczyła 32 427 mieszkańców stałych (40 121 ogółem stałych i niestałych)

[madohora]

1868
- otwarcie gmachu dworca Kolei Fabryczno-Łódzkiej (późniejszego dworca Łódź Fabryczna), wzniesionego według projektu Adolfa Schimmelpfenniga; odtąd pociągi kończyły bieg przed ul. Widzewską (ob. ul. Kilińskiego). W czasie I wojny światowej budynek został częściowo zniszczony, w 1930 r. przebudowany, w latach 60. przeszedł generalny remont, a w czerwcu 2012 r. został wyburzony

[madohora]

1870
- rozpoczęcie budowy przez Karola Scheiblera – przy ul. św. Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego) – największego w Łodzi budynku przędzalni bawełny (ponad 207 m długości i 35,5 m szerokości) według projektu Hilarego Majewskiego; oddany do użytku w 1873 r., uległ pożarowi w 1874 r., odbudowany w 1877 r. (gmach ze względu na swoje rozmiary, nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne, jak i na styl architektoniczny, stał się obiektem wzorcowym dla wielu następnych projektów)[92][93]; obecnie w budynku znajduje się zespół loftów, oddanych do użytku w 2010 r.;

[madohora]

1872
- rozpoczęcie budowy zespołu fabrycznego Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej; po II wojnie światowej upaństwowiony (Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Juliana Marchlewskiego „Poltex”), pełnił pierwotną funkcję do 1998, w latach 1999–2006 przekształcony w obecnie istniejące Centrum Handlowe Manufaktura
- powstanie (z inicjatywy Karola Scheiblera) pierwszego łódzkiego banku – Banku Handlowego, udzielającego głównie kredytów handlowych;
- założenie (29 października) przez Karola Gehliga, Wilhelma Ginsberga, Traugotta Grohmanna, Hermana Konstadta, Maksymiliana Leinvebera, Martina Łaskiego, Józefa Paszkiewicza, Jakóba Petersa, Rafała Sachsa, Karola Scheiblera, Ferdynanda Schlimma i Henryka Schloessera Towarzystwa Kredytowego m. Łodzi; prezesem został wybrany Karol Scheibler
- architektem miejskim został mianowany Hilary Majewski; pozostał na tym stanowisku aż do śmierci w 1892; przypisuje się mu duży wpływ na wygląd Łodzi w okresie jej najdynamiczniejszego rozwoju;
- uruchomienie dwóch pierwszych publicznych łaźni przez Fryderyka Sellina – przy ul. Konstantynowskiej (ob. ul. Legionów) i ul. Średniej (ob. ul. Pomorska);

[madohora]

1876 wybrukowanie całej ul. Piotrkowskiej tzw. kocimi łbami;

[madohora]

1879 powstanie zakładów bawełnianych Juliusza Heinzla i Juliusza Kunitzera, nazwanych później Widzewską Manufakturą;

[madohora]

1882
- otwarcie (3 marca) tymczasowego szpitala żydowskiego przy ul. Drewnowskiej, z inicjatywy i przy wsparciu finansowym Izraela Poznańskiego; stanowisko lekarza naczelnego powierzono Maksymilianowi Cohnowi; szpital działał do października 1890 roku, kiedy to otwarto nowo wzniesiony, znacznie większy Szpital dla Starozakonnych m. Łodzi imienia Izraela i Leonii małżonków Poznańskich przy ul. Nowotargowej 1 – ob. ul. Sterlinga
- utworzenie (w kwietniu) drugiej w kraju chemicznej stacji doświadczalnej, z inicjatywy Alfreda Fuchsa; do zadań stacji należało wykonywanie analiz chemicznych wszelkich substancji, badań mikroskopowych i spektroskopowych, a także badań żywności pod kątem jej przydatności do spożycia oraz ewentualnej zawartości substancji szkodliwych
- otwarcie (8 października) niemieckiego teatru „Thalia” z widownią na 800 miejsc w gmachu przebudowanym według projektu Ottona Gehliga z sali tanecznej Ignacego Vogla przy ul. Dzielnej 1373 (późn. nr 18, ob. ul. Narutowicza 20); budynek spłonął 5 września 1921, a w jego miejscu powstała ponownie sala tańca; po przebudowie na salę kinową mieściły się tam kolejno kina: „Reduta” (otwarte 18 marca 1925), „Splendid” (otwarte 20 maja 1927), „Roxy” (otwarte w 1933), „Europa” (otwarte w 1934) i „Bałtyk” (od lutego 1945 do września 2015);
- prezydentem Łodzi został (od 22 listopada) Władysław Pieńkowski; funkcję pełnił aż do pierwszych dni I wojny światowej (do 5 sierpnia 1914);

[madohora]

1885
Park Helenów (zdjęcie archiwalne z XIX w.)
Park Helenów
(kwiecień 2008)

(L) Łódź liczyła 55 134 mieszkańców stałych (108 450 ogółem stałych i niestałych)[41];
(R) wydanie (24 stycznia) dekretu przez arcybiskupa metropolitę warszawskiego Wincentego Teofila Popiela o podziale łódzkiej parafii katolickiej i ustanowieniu drugiej, nowej parafii św. Krzyża; granica między parafią Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny a parafią św. Krzyża została ustanowiona wzdłuż ulic Zawadzkiej i Południowej (ob. ulice Próchnika i Rewolucji 1905 r.); do pierwszej parafii zaliczono, oprócz północnej części Łodzi, wsie Bałuty Stare i Nowe, Brus, Doły, Manię, Marysin, Radogoszcz, Rogi, Ruszczki, Żubarć i Żabiniec, do drugiej, oprócz południowej części Łodzi – wsie Augustów, Karolew, Poręby, Rokicie Stare i Nowe, Widzew i Zarzew[128];
(Z) otwarcie (26 stycznia) przez łódzkich browarników parku Helenów, zwanego też Helenowskim (nazwa od imienia żony Ludwika Anstadta – Heleny); uroczyste otwarcie odbyło się podczas imprezy charytatywnej na rzecz Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności; usytuowany na obszarze doliny rzeki Łódki park powstał w latach 1881–85 według projektu berlińskiej firmy ogrodniczej L. Späth (pozwolenie na budowę uzyskano w październiku 1881 r.); pierwsze trzydzieści lat parku to okres coraz większej jego świetności, bagnisty teren w krótkim czasie zmienił się w efektowny, urządzony z przepychem ogród; wśród atrakcji wymienić można było m.in.: stawy z przystanią dla łódek, kamienną kaskadą na skarpie z wodotryskami, wieżę widokową (rozebrana w 2000 r.[129]), zwierzyniec (w którym oglądać można było m.in. niedźwiedzie i małpy), grotę z lawy wulkanicznej, tarasy, bogate kwietniki, muszlę koncertową, tor kolarski, korty tenisowe i boisko; cały park ogrodzono wysokim płotem, a płatny wstęp obowiązywał do września 1939 r.; 26 września 1895 r. została otwarta w Helenowie pierwsza w Łodzi Wystawa Rzemieślniczo-Przemysłowa; w sierpniu 1896 r. miał miejsce pierwszy w Łodzi pokaz filmowy; w 1898 r. odbył się na terenie parku pierwszy w Łodzi pokaz wzlotu balonu (na wysokość 900 m) i skoku ze spadochronem; w 1911 r. odbyła się druga w Królestwie Polskim wystawa lotnicza; podczas II wojny światowej służył tylko Niemcom, głównie funkcjonariuszom Gestapo; po wojnie (po rocznym użytkowaniu przez wojsko) park przeszedł na własność miasta; w 1947 r. zmieniono mu nazwę na park im. 19 Stycznia (data zajęcia miasta przez armię radziecką) i po gruntownym uporządkowaniu został otwarty dla publiczności; w latach 70. i 90. XX w. przeprowadzono w parku rewitalizację; 6 grudnia 1984 r. park został wpisany do rejestru zabytków; 27 maja 1994 r. powrócono do pierwotnej nazwy Helenów; 10 listopada 2003 r. na południowym skraju parku, u wylotu ul. Sterlinga, odsłonięty został Pomnik Chwały Żołnierzy Armii „Łódź”[65][130];
(K) koncert niemieckiego pianisty Hansa von Bülowa (7 lutego) w teatrze „Thalia” przy ul. Dzielnej 1373 (ob. ul. Narutowicza 20); artysta wykonał utwory Bacha, van Beethovena, Chopina, Czajkowskiego, Liszta i Rubinsteina[131];
(K) koncert pianisty Józefa Wieniawskiego (21 kwietnia) w teatrze „Victoria” przy ul. Piotrkowskiej 776 (ob. ul. Piotrkowska 67); artysta wykonał utwory van Beethovena, Chopina, Händla, Liszta, von Webera, Wagnera oraz kompozycje własne[132];
(D) wielki pożar fabryki Morytza Zanda w osadzie Mania (15 maja); ogień pojawił się w suszarni około godz. 4:30, a walka z nim trwała do godz. 11:00; fabryka zatrudniająca ponad 100 robotników spłonęła niemal doszczętnie, ocalała tylko część farbiarni[133];
(D) wielki pożar zabudowań (13–14 czerwca) przy ul. Piotrkowskiej 255 i 255b (obecnie ul. Piotrkowska 18 i 20); ogień pojawił się około godz. 20:00, a jego dogaszanie trwało aż do wieczora dnia następnego; z pożarem walczyły wszystkie trzy oddziały ochotniczej straży ogniowej oraz straż ogniowa zakładów K. Scheiblera; w czasie akcji kilku strażaków zostało dotkliwie poparzonych; doszczętnie spłonęły: dom Zelmana Salomonowicza wraz z drukarnią „Lodzer Zeitung” należącą do Jana Petersilgego (maszyna drukarska spadła z wysokości przez przepaloną podłogę), składy rosyjskiego towarzystwa transportowego wraz z przechowywanymi towarami o wartości 125 000 rubli oraz składy szkła Antoniego Jezierskiego[134][135];
(D) wielki pożar kamienicy (17–18 czerwca), zwanej wówczas bazarem Kaliskiego, przy ul. Piotrkowskiej 520 (obecnie ul. Piotrkowska 88); ogień został wzniecony celowo (o co oskarżono Fiszla Kaliskiego – właściciela kamienicy – i jego syna Abrama[136]) tuż po północy 17 czerwca, gasiły go przez 22 godziny wszystkie trzy oddziały ochotniczej straży ogniowej oraz straż ogniowa zakładów K. Scheiblera, mając utrudniony dojazd z powodu prac nad wymianą bruku na ul. Piotrkowskiej; wielu strażaków zostało poparzonych; kamienica spłonęła niemal doszczętnie, a pogorzelisko tliło się kilka dni[95][137][138]. Wiosną 1886 r. zrujnowaną nieruchomość nabył na licytacji za kwotę 44 920 rubli Ludwik Meyer[139], który w 1887 r. kamienicę odbudował[140];
(W) na Wystawie Rolniczo-Przemysłowej w Warszawie (w czerwcu) medal złoty wielki otrzymało Towarzystwo Akcyjne Zakładów Bawełnianych Karola Scheiblera za tkaniny bawełniane białe i barchany drukowane, różnorodność tkanin białych, postęp w ich wykończeniu, znaczny obrót, postępowe prowadzenie fabryk i liczne urządzenia dobroczynne dla robotników, medale złote – Izrael Poznański za znaczny obrót i różnorodność tkanin bawełnianych białych, szczególnie piki podwójne i postępowe prowadzenie fabryki oraz Ludwik Meyer za tkaniny wełniane (sezonowe oraz kołdry, chustki i serwety gobelinowe), wielką ich różnorodność i znaczny ich obrót; medal srebrny zdobyła firma Otto i Scholtz za wyroby blacharskie budowlane; medale brązowe otrzymali: Otto Gehlig za komplet fotografij i projektów domów mieszkalnych i fabryk w Łodzi, Juliusz Pancer za wyrób sukien trykotowych, Eliasz Stumann za zdjęcia wnętrz oraz M. A. Wiener za tkaniny z wełny czesankowej i znaczny obrót w tym towarze; listami pochwalnymi nagrodzono Karola Henzelera za wyroby szczotkarskie i firmę Wagner i Sp. za wyrabianie rur blaszanych do ogrzewania parą[141][142];
(A) rozpoczęcie (we wrześniu) reformy adresowej – począwszy od Nowego Rynku (ob. pl. Wolności) i ul. Piotrkowskiej wprowadzono kolejne numery porządkowe domów: nieparzyste po prawej stronie ulic, parzyste po stronie lewej; odtąd adres składał się z nazwy ulicy i numeru domu (wcześniej podawano nazwę ulicy, numer hipoteczny posesji i nazwisko jej właściciela – np.: ul. Widzewska N. 1437, dom Starka – lub tylko nazwę ulicy i nazwisko właściciela posesji – np. ul. Wschodnia, dom Zieglera); ulice oznaczono tablicami z blachy cynkowanej z wypukłymi napisami w językach polskim i rosyjskim[143];
(U) oddanie do użytku (21 października) i poświęcenie nowego gmachu więzienia miejskiego u zbiegu ulic Długiej i Konstantynowskiej (ob. ul. Gdańska 13); wcześniej więźniów przetrzymywano w areszcie przy ratuszu[144]; gmach pełnił funkcję więzienia do lutego 1953 r., potem zajmowała go Wojewódzka Szkoła Milicji Obywatelskiej, a 8 lipca 1958 został przekazany tworzącemu się Muzeum Historii Ruchu Rewolucyjnego (ob. Muzeum Tradycji Niepodległościowych);
(M) (N) (O) nieformalne, choć za zgodą gubernatora piotrkowskiego, zawiązanie Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego (18 listopada)[145]; jego statut został zatwierdzony 12 września 1886 (zobacz »);
(G) uruchomienie przez Maksymiliana Walickiego i L. Jankowskiego pierwszej w kraju fabryki wytwarzającej druty izolowane dla telegrafów i telefonów[146];
(G) roczna wartość produkcji 743 łódzkich fabryk, zatrudniających łącznie 22 670 robotników, przekroczyła 40 000 000 rubli; 482 zakłady włókiennicze (w tym 409 bawełnianych) zatrudniało łącznie 21 057 robotników i wytworzyło w 1885 r. wyroby o wartości prawie 36 000 000 rubli

[madohora]

1888
Kościół Podwyższenia Świętego Krzyża
(fot. B. Wilkoszewski,
przed 1897)
Kaplica Karola Scheiblera (zdj. archiwalne)
Willa Ernsta Leonhardta
w parku im. Legionów,
do 1994 r. park im. W. Hibnera (wrzesień 2011)

(R) konsekracja (19 maja) kościoła Podwyższenia Świętego Krzyża przy ul. Dzikiej (ob. ul. Sienkiewicza 38) przez arcybiskupa metropolitę warszawskiego Wincentego Teofila Popiela. Głównymi fundatorami świątyni byli: rodzina Karola Scheiblera (suma datków przekroczyła 40 000 rubli), Juliusz Heinzel (kilkanaście tysięcy rubli) i rodzina Edwarda Herbsta (pokryła koszt prac malarskich)[190];
(R) położenie (21 maja) kamienia węgielnego przez arcybiskupa metropolitę warszawskiego Wincentego Teofila Popiela pod kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny[175];
(I) wprowadzenie (na przełomie maja i czerwca) 410 nowych, dwujęzycznych tablic z nazwami ulic; zostały wykonane z lanego żelaza, a następnie ocynkowane (wytwórcą była odlewnia Poznańskiego w Warszawie); miały wymiary 24×12 cali; tło tablic było koloru granatowego, zaś nazwy ulic w językach polskim i rosyjskim – koloru białego[191][192][193];
(R) poświęcenie (1 września) nagrobnej kaplicy-mauzoleum Karola Scheiblera przez pastora Wilhelma Angersteina, wybudowanej w latach 1885–88 według projektu Edwarda Lilpopa i Józefa Dziekońskiego w ewangelicko-augsburskiej części Starego Cmentarza[194]; w 2005 r. została wpisana na listę stu najbardziej zagrożonych zabytków świata (zobacz »);
(S) otwarcie (16 września) toru kolarskiego urządzonego przez Fryderyka Sellina na własnym terenie, zwanym potocznie Zelinówką, w pobliżu lasku Milscha (obecnie okolice placu Hallera); podczas inauguracji rozegrano 10 wyścigów na różnych dystansach, a ich zwycięzcami byli kolejno: Robert Resiger, prezes Łódzkiego Towarzystwa Cyklistów (3600 m w czasie 0:08:15), Fryderyk Dreksler (wyścig główny na długim dystansie, o puchar Karola Scheiblera i nagrodę Łódzkiego Towarzystwa Cyklistów, 11 250 m w czasie 0:27:15), Józef Weikert (4500 m w czasie 0:12:12), Teodor Szulc (1350 m w czasie 0:03:19), Henryk Schwalbe (1350 m w czasie 0:03:40), Adolf Strenge (wyścig główny na krótkim dystansie, o nagrodę ufundowaną przez Juliusza Heinzla – zegar, 2250 m w czasie 0:04:50), Leon Krusche (1350 m w czasie 0:03:12), Adolf Strenge i Karol Steinert (wyścig tandemów, 1350 m w czasie 0:03:34) oraz ponownie Robert Resiger (900 m w czasie 0:02:34); w wyścigu pocieszenia (dla zawodników, którzy w poprzednich startach nie zdobyli żadnej nagrody) zwyciężył Wilhelm Hirsz z Warszawy (1350 m w czasie 0:03:20)[195];
(G) zakupienie (w październiku) przez Hugona Wulfsohna od firmy bankierskiej Landau i Spółka za kwotę 110 000 rubli dawnych zabudowań fabrycznych Kałuszynera przy ul. Piotrkowskiej 78[196], w których uruchomił zakład wełniarski (później Towarzystwo Akcyjne Manufaktury Wełnianej);
(Z) założenie parku przez łódzkiego fabrykanta Ernsta Leonhardta (od 1994 r. północna część parku im. Legionów), położonego w południowej części miasta, w kwartale pomiędzy ulicami Pabianicką, Doroty oraz zabudowaniami Fabryki Wyrobów Włókienniczych „Leonhardt, Woelker i Girbardt”; w latach 90. XIX w. wybudowano na terenie parku trzykondygnacyjną neorenesansową willę według projektu Ignacego Markiewicza (ob. Urząd Stanu Cywilnego – Łódź Górna); w 1905 r. park powiększono o zakupiony przez Leonhardta teren pomiędzy ulicami Doroty i Bednarską; nową część parku urządzili sprowadzeni z Niemiec ogrodnicy; w parku znajdowały się trzy stawy połączone przepływami (zasypane po wojnie); w 1938 r. park wraz z fabryką zakupił Markus Kohn; przed wojną park ogrodzono (dwa wejścia prowadziły od ul. Bednarskiej oraz od ul. Pabianickiej przy obecnym placu Niepodległości); po wojnie park był pod zarządem Państwowych Zakładów Przemysłu Wełnianego, a od 1952 r. został parkiem publicznym i otrzymał imię Władysława Hibnera; 29 grudnia 1992 r. wpisany do rejestru zabytków; 27 maja 1994 r. uchwałą nr LXXVI/719/94 Rady Miejskiej w Łodzi zieleniec połączono z parkiem ZUS nadając mu nazwę parku im. Legionów

[madohora]

1891
(D) duży pożar (27 stycznia) gmachu fabrycznego Maurycego Sprzączkowskiego przy ul. Dzikiej 9 (ob. ul. Sienkiewicza), w którym mieściła się ręczna tkalnia wyrobów wełnianych N. H. Poznańskiego, zatrudniająca około 100 robotników przy 54 warsztatach. Ogień pojawił się tuż po północy, a jego gaszenie trwało 6 godzin. Doszczętnie spłonęły dwa piętra i parter budynku, straty oszacowano wstępnie na kilkadziesiąt tysięcy rubli[248];
(D) duży pożar (8/9 lutego) przędzalni wełny czesankowej firmy Léon Allart et Compagnie przy ul. Kątnej (ob. ul. Wróblewskiego 19); straty oszacowano na około 70 000 rubli[249];
(T) uruchomienie (w połowie lutego) przez Fryderyka Sellina linii omnibusu konnego na trasie Rynek Nowego Miasta (ob. pl. Wolności) – dworzec Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej; omnibus dowoził pasażerów na wszystkie pociągi osobowe, przejazd kosztował 7 i pół kopiejki od osoby[250];
(D) wielki pożar (19/20 lutego) trzypiętrowego gmachu przędzalni wigoniu[g] w kompleksie fabrycznym firmy „W. Stolaroff” w ówczesnej wsi Dąbrowa przy granicy Łodzi (ob. przy ul. Rzgowskiej 26/28). Ogień pojawił się przed godz. 20:00, gdy większość robotników opuściła już po pracy zakład. Gmach spłonął doszczętnie, straty w maszynach i przędzy oszacowano wstępnie na ponad 250 000 rubli, bez pracy pozostało 220 robotników[251];
(W) nabycie (10 marca) przez łódzkiego fabrykanta Juliusza Heinzla od Ernesta II, księcia sasko-koburgsko-gotajskiego, posiadłości i zamku Hohenfels, wraz z przywiązanym do nich tytułem arystokratycznym barona (Freiherrstand) z predykatem „von Hohenfels”; odtąd sam Juliusz, jak i jego potomkowie, mieli prawo do tytułu: Heinzel von Hohenfels; był to jedyny przypadek w Łodzi uzyskania tytułu szlacheckiego; Juliusz Heinzel otrzymał również swój własny herb (wyrzeźbiony został m.in. na elewacji pałacu w Łagiewnikach przy ul. Okólnej 166 oraz kaplicy grobowej na Starym Cmentarzu); symbolika herbu była związana z przemysłem – na dolnym polu herbu umieszczono skrzyżowane srebrne młoty na czerwonym tle, natomiast pod tarczą herbową umieszczono dewizę Industriae coronam;
(K) występ (25 marca) Heleny Modrzejewskiej w roli Lady Makbet w premierowym przedstawieniu Makbeta Williama Szekspira w teatrze „Thalia” przy ul. Dzielnej 18 (ob. ul. Narutowicza 20); ówczesny krytyk teatralny ocenił kreację Modrzejewskiej jako doskonałą, a szczególnie zachwyciła go scena lunatycznego snu[252][253];
(D) wielki pożar (11 kwietnia) kompleksu fabrycznego Edwarda Häntschla przy ul. Wólczańskiej 12. Ogień pojawił się przed godz. 20:00 w piętrowym budynku wykończalni od strony ul. Zachodniej i z powodu silnego wschodniego wiatru szybko przerzucił się na trzypiętrowy gmach tkalni mechanicznej i ręcznej wyrobów wełnianych. Oba budynki spłonęły doszczętnie wraz z wyposażeniem (40 maszyn w wykończalni, 82 maszyny w tkalni mechanicznej i 140 warsztatów w tkalni ręcznej); straty oszacowano wstępnie na około 160 000 rubli, bez pracy pozostało 170 robotników[254];
(D) wielki pożar (13 kwietnia) młyna parowego Berka Wiązowskiego, dzierżawionego przez Dobranickiego, przy ul. św. Jakóba 16 (ob. ul. Jakuba) u zbiegu z ul. Franciszkańską[h]. Pożar wybuchł około godz. 1:00 i strawił młyn całkowicie wraz ze znaczną ilością mąki i zboża; właściciel ocenił straty na około 70 000 rubli, bez pracy pozostało 20 robotników[254];
(K) występy (5–8 maja) Heleny Modrzejewskiej w teatrze „Victoria” przy ul. Piotrkowskiej 67 – w tytułowej roli Odetty w komedii Victoriena Sardou (5 maja)[255], w roli Seweryny, księżnej de Birac, w sztuce Księżna Jerzowa Alexandre’a Dumasa, syna (6 maja)[256], w tytułowej roli Marii Stuart w dramacie Friedricha Schillera (7 maja) i w roli Maryi Gauthier w dramacie Dama kameliowa według powieści Alexandre’a Dumasa, syna (8 maja)[257];
(G) (N) przeprowadzenie (12–13 maja), z inicjatywy Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Bawełnianych K. Scheiblera, pierwszych udanych prób oczyszczania wód ściekowych (pochodzących z blichu Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Bawełnianych Heinzla i Kunitzera przy szosie Rokicińskiej, ob. al. Piłsudskiego 135) metodą Webstera, polegającą na poddaniu ścieków działaniu prądu elektrycznego z zanurzonych w nich żelaznych elektrod[258];
(K) występ (12 maja) Józefa Kotarbińskiego w teatrze „Victoria” w roli Roberta Heineckego w premierowym przedstawieniu Honoru Hermanna Sudermanna; spektakl był benefisem łódzkiego aktora Józefa Popławskiego[259];
(H) otwarcie (13 maja) przez Zjednoczone Towarzystwo Kupców Kiachtyńskich „Tsiń-Łun” chińskiego sklepu herbacianego w kamienicy Chaima Bławata przy ul. Piotrkowskiej 17; sklep zwracał uwagę niezwykłym szyldem i kolorowym, widocznym z ulicy wnętrzem z licznymi znakami chińskimi; sprzedawcą był Czen-Wen-Juan – chińczyk z warkoczem, w oryginalnym stroju narodowym[260]; 1 czerwca sklep rozpoczął także sprzedaż kawy i cze-su-cza (tkaniny z surowego jedwabiu)[261];
zamknięcie (w drugiej połowie maja) z rozporządzenia policmajstra m. Łodzi dwóch ostatnich tzw. tingel-tangli (podrzędnych lokali, w których produkowały się szansonistki) – Prawitza przy ul. Wschodniej i Weigelta przy ul. Zachodniej[262];
(A) wprowadzenie (17 czerwca) rozporządzeniem policmajstra m. Łodzi obowiązku rejestracji furmanek i umieszczania na nich w widocznym miejscu (od 28 czerwca) blaszanych numerów[263];
(S) pokaz (20 czerwca[i]) polskiego baloniarza i spadochroniarza Józefa Dzikowskiego, nazywanego naśladowcą Leroux, na placu wyścigów kolarskich w Zelinówce. Podobnie jak Charles Leroux w sierpniu 1889 r. (zobacz »), Dzikowski wzniósł się balonem na wysokość około 1500 m i oddał skok spadochronowy lądując na polu w pobliżu ul. Zawadzkiej (ob. ul. Próchnika); balon osiadł na terenie za Starym Cmentarzem; zarówno balon, jak i spadochron użyte przez Dzikowskiego należały wcześniej do tragicznie zmarłego Leroux[264][265];
(U) otwarcie (w połowie lipca) hotelu „Europejskiego” w kamienicy przy ul. Zawadzkiej 7 (ob. ul. Próchnika), wzniesionej przez Bolesława Prusinowskiego według projektu Gustawa Landau-Gutentegera[266]; później – hotel „Monopol”;
(G) uruchomienie (na początku września) przez Ludwika Heniga Fabryki Wyrobów Platerowanych przy ul. Piotrkowskiej 13[267];
(E) (U) rozpoczęcie roku szkolnego (19 września) w Męskim Rosyjskim Gimnazjum Rządowym w nowej, stałej siedzibie – gmachu przy ul. Dzikiej (późn. ul. Mikołajewskiej 44, ob. ul. Sienkiewicza 46); budynek, ufundowany przez rodzinę Karola Scheiblera, posiadał już system ogrzewania poprzez kaloryfery[268][269];
(Z) założenie (9 października) nowego cmentarza żydowskiego w południowej części Bałut, na gruntach folwarku Marysin, na niewielkim wzniesieniu pomiędzy obecnymi ulicami Kaufmana, Sporną, Bracką, Zmienną i Inflancką; ceremonii założenia cmentarza, liczącego pierwotnie 16 mórg powierzchni, dokonał naczelny rabin Łodzi Eliasz Chaim Majzel[270]; plan nowego cmentarza został zatwierdzony przez piotrkowski rząd gubernialny w sierpniu 1892[271], pierwsze pochówki odbyły się między 7 a 11 listopada 1892[272]. Obecnie to największa w Polsce pod względem powierzchni nekropolia żydowska (42 ha, ponad 230 000 pochowanych, w tym ok. 45 000 stanowią mogiły zmarłych i zamordowanych w okresie funkcjonowania Litzmannstadt Ghetto); w 2015 r. cmentarz został uznany pomnikiem historii;
(H) otwarcie (między 12 a 23 października) przy ul. Piotrkowskiej 43 sklepu fabrycznego warszawskiej Parowej Fabryki Czekolady, Cukrów, Biszkoptów Angielskich i Pierników „E. Wedel”[273][274];
(D) wielki pożar (1–2 listopada) trzypiętrowego gmachu fabryki taśm i cholewek gumowych Emila Wickego przy ul. Milscha 32 (ob. ul. Kopernika 36). Ogień pojawił się około godz. 2:30 w zwijalni na III piętrze; mimo wysiłków straży pożarnej fabryka mieszcząca 100 maszyn i zatrudniająca 150 robotników spłonęła doszczętnie, a pogorzelisko dogaszano przez drugą dobę; w posesji ocalały: kotłownia, frontowy budynek z

[madohora]

1893
- eksplozja kotła parowego (10 kwietnia) w uruchamianej przędzalni u zbiegu ulic Wólczańskiej i św. Karola (ob. ul. Żwirki), należącej do Zygfryda Mannaberga. Wypadek wydarzył się o godz. 14:45; wybuch rozerwał kocioł zajmujący powierzchnię 80 stóp kwadratowych (tj. ok. 7,5 m²), całkowicie zniszczył kotłownię, uszkodził ściany 6 sąsiednich domów przy ul. Wólczańskiej, a w kilkunastu okolicznych domach wygniótł szyby okienne (niektóre wraz z futrynami); na miejscu zginął robotnik Ewert (pracujący w kotłowni), w szpitalu zmarły dwie kolejne osoby: robotnik Herman Arendt oraz robotnica fabryki Birnbauma (przygnieciona przez fragment kotła, który przebił dach i sufit jednego z mieszkań w sąsiadującej z przędzalnią kamienicy Hinza); dwóch innych robotników (Wegner i Dłużyński) doznało ciężkich obrażeń, kilkudziesięciu mieszkańców sąsiednich posesji zostało lżej rannych[297]; firma Mannaberga wypłaciła poszkodowanym odszkodowania w łącznej wysokości 60 000 rubli
- duży pożar (18 lipca) zabudowań fabrycznych Towarzystwa Akcyjnego Markusa Silbersteina przy ul. Piotrkowskiej 242/250. Spłonęły: piętrowy pawilon z miarownią, pakownią i drapiarnią towarów, parterowa suszarnia i lewe skrzydło fabryki ze sztycharnią, farbiarnią i wykończalnią; straty oszacowano wstępnie na około 300 000 rubli
- duży pożar (25 sierpnia) przędzalni i tkalni wyrobów bawełnianych Adolfa Dobranickiego przy ul. Północnej 6 (ob. teren parku Staromiejskiego). Trzypiętrowy gmach fabryki spłonął doszczętnie, częściowemu spaleniu uległ przyległy budynek wykończalni, nadpalone zostały dachy sąsiednich zabudowań; wysokość strat przekroczyła 150 000 rubli
- zakończenie budowy cyklodromu (okrężnego toru kolarskiego z boiskiem wewnątrz) w prywatnym parku łódzkich browarników – Helenowie (po jego modernizacji w 1898 r. odbywały się w Łodzi duże imprezy cyklistów, również w obsadzie międzynarodowej) w 1907 r. otrzymał betonową nawierzchnię; cyklodrom dzierżawiło Łódzkie Towarzystwo Cyklistów, a na boisku odbywały się zawody sportowe, a także m.in. pokazy cyrkowe; obecnie obiekt pod zarządem Klubu Sportowego „Społem”;

[madohora]

1897
-1 konsekracja (5 czerwca) neogotyckiego kościoła katolickiego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na placu Kościelnym Starego Miasta, wybudowanego według projektu Konstantego Wojciechowskiego w latach 1888–97 (w miejscu świątyni drewnianej, przeniesionej w maju 1888 na plac pocmentarny przy ul. Ogrodowej 22);
- pierwszy w Łodzi pokaz filmowy (11 czerwca) w parku Helenów, z wykorzystaniem kinematografu braci Lumière
- powstanie Fabryki Nici w Widzewie (obecnie „Ariadna” S.A.);

[madohora]

1900

- Łódź liczyła 92 286 mieszkańców stałych (283 206 ogółem stałych i niestałych)
- śmierć trzeciego „króla bawełny” – Izraela Poznańskiego (28 kwietnia); został pochowany dwa dni później na nowym cmentarzu żydowskim przy ul. Brackiej[349][350];
- uruchomienie nowych linii tramwajowych na ul. Głównej (ob. al. Piłsudskiego) między ul. Piotrkowską a ul. Zagajnikową (ob. ul. Kopcińskiego) oraz od ul. Piotrkowskiej ulicami Andrzeja – Długą – Milsza (ob. Struga – Gdańską – Kopernika) do posiadłości Teodora Milscha u zbiegu z ul. Łąkową

[madohora]

1903
- przeniesienie (2 lipca) Poczty Głównej do specjalnie wybudowanego po raz pierwszy dla jej potrzeb budynku przy ul. Przejazd 38 (ob. ul. Tuwima), u zbiegu z ul. Widzewską (ob. ul. Kilińskiego)[354]; gmach wzniesiono na placu zakupionym w 1899 r. przez Zarząd Poczt Królestwa Polskiego od Karola Hoffrichtera za kwotę 70 000 rubli, jego budowa kosztowała natomiast około 200 000 rubli[356];
- założenie Łódzkiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej; jednymi z pierwszych członków towarzystwa byli czołowi ówcześni polscy szachiści – Akiba Rubinstein oraz Henryk Salwe; towarzystwo przejawiało bardzo dużą aktywność, z jego inicjatywy przybyło do Łodzi wielu wybitnych szachistów (w tym mistrzowie świata); wraz z wybuchem II wojny światowej towarzystwo zakończyło działalność;
- oddanie do użytku dworca Łódź Kaliska; główny obiekt dworcowy powstał w latach 1900–02 według projektu Czesława Domaniewskiego; secesyjny budynek uważany był za jeden z najpiękniejszych gmachów użytkowych Łodzi; w 1982 r. wyburzony; w 1994 r. w jego miejscu postawiono nowy gmach dworcowy[357];
- oddanie do użytku przy ul. Wólczańskiej 31/33 secesyjnej willi dla fabrykanta Leopolda Kindermanna, wybudowanej w latach 1902–03 według projektu Gustawa Landau-Gutentegera, zachowanej do dziś jako wzorcowy przykład obiektu secesyjnego (obecnie siedziba Miejskiej Galerii Sztuki „Pod Jabłoniami”); w grudniu 2015 r. willa została wpisana na prestiżową światową listę Iconic Houses
- oddanie do użytku u zbiegu ulic Cegielnianej (ob. ul. Stefana Jaracza) i Nowo Targowej (ob. ul. Seweryna Sterlinga 26) secesyjnego pałacu, wybudowanego przez przedsiębiorcę Jakuba (Icka) Kestenberga; piętrowa rezydencja z poddaszem, wykuszami i dachem mansardowym powstała w latach 1902–03 według projektu Franciszka Chełmińskiego; elewacja rezydencji od strony ul. Jaracza ma charakter willowy, a już od strony ul. Sterlinga pałacowy; jej ozdobą są akcenty secesyjne w postaci asymetrii, dekoracji roślinnej i zróżnicowanej faktury tynków – gładkie powierzchnie kontrastują z tynkiem żłobkowanym; po wojnie w pałacu ulokowano pomieszczenia biurowe Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Emfor”; w 2003 r. budynek nabył Instytut Postępowania Twórczego związany z Wyższą Szkołą Humanistyczno-Ekonomiczną (ob. Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna), a w 2013 r. Janusz Mostowski, właściciel firmy budowlanej Budowa Łowicz; 14 marca 1990 r. pałac został wpisany do rejestru zabytków

[madohora]

1906
(G) rozpoczęcie budowy (25 maja) przez berlińską firmę „Siemens & Halske AG” elektrowni na placu przy ul. Targowej 1, według planów Dawida Landego. Pierwszy z dwóch turbozespołów został uruchomiony 18 września 1907
(E) podpisanie (5 lipca) aktu założenia i powołanie Komitetu Organizacyjnego Gimnazjum Polskiego w Łodzi – pierwszej państwowej polskiej szkoły średniej w mieście (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika)
(D) „krwawa środa” (15 sierpnia) – zamach bombowy bojowników PPS na III cyrkuł policyjny u zbiegu ulic Rozwadowskiej i Spacerowej (ob. Zamenhofa i al. Kościuszki); bojowcy PPS dokonali też kilku napadów na patrole uliczne;
(A) inkorporacja terenów podmiejskich (18 października) – do Łodzi przyłączono m.in. części wsi Brus, Doły (w tym zespół cmentarzy obrządku ewangelickiego, katolickiego i prawosławnego), Karolew, Rokicie, kolonię Żubardź i zachodnią (przemysłową) część Widzewa, dzięki czemu obszar miasta powiększył się z 2739 ha do 3811 ha
(L) lokaut łódzki (6 grudnia) w fabryce Izraela Poznańskiego; dołączyły do niego fabryki Biedermanna, Grohmana, Heinzla, Kunitzera, Scheiblera i Steinerta;
(R) otwarcie przy ul. Franciszkańskiej 27 mariawickiego kościoła pw. św. Franciszka z Asyżu, wybudowanego według projektu Franciszka Chełmińskiego;

[madohora]

1909
- powołanie (7 marca) łódzkiego oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (poprzednika PTTK)
- wmurowanie (8 października) kamienia węgielnego pod budowę świątyni luterańskiej pw. św. Mateusza według projektu Johannesa Wendego przy ul. Piotrkowskiej 279/283; ukończona w 1928 r.
- otwarcie (23 października) Teatru Polskiego w dawnych magazynach Towarzystwa Transportowego „Nadieżda” przy ul. Cegielnianej 63 (obecnie Teatr im. Stefana Jaracza przy ul. Jaracza 27)

[madohora]

1913
- koncert Ignacego Jana Paderewskiego (25 marca)
- przedłużenie (10 października) trasy tramwajowej na ul. Milsza (ob. ul. Kopernika) – doprowadzono ją w pobliże dworca Łódź Kaliska; do ruchu została włączona 20 października
- oddanie do użytku secesyjnej willi Wilhelma Hüffera przy ul. Wólczańskiej 243; wzniesiony w latach 1910–13 budynek otaczał ogród fabrykancki (ob. park im. Skrzywana); od 1948 r. pełnił funkcję budynku administracyjnego Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Wólczanka”; obiekt ma nieregularną bryłę, czterokondygnacyjną wieżę, mansardowy dach, a we wnętrzu znajduje się duży secesyjny witraż; 20 stycznia 1971 r. willa została wpisana do rejestru zabytków

[madohora]

ŁÓDŹ DWORZEC FABRYCZNY

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Co prawda dworzec nie jest w Łodzi ale w Skierniewicach

NAJPIĘKNIEJSZE DWORCE KOLEJOWE W POLSCE - Styl - 29.08.2020

[madohora]

[madohora]

Tutaj nie mam problemu. Jak tylko to będzie możliwe to śmigam do Łodzi

[madohora]

ŁÓDŹ WPROWADZA W KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ SIEDZENIA ODPORNE NA WIRUSY - www.portalsamorzadowy.pl - 22.04.2021

[madohora]

Julian Tuwim nie stanie przed sądem

Postępowanie przeciwko Julianowi Tuwimowi za wiersz "Do prostego człowieka" zostało umorzone z braku znamion przestępczości

Łódź 25 listopada 1929

[madohora]

[madohora]

Od 1910 siedziba diecezji śląsko-łódzkiej Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji łódzkiej od 1920 roku, metropolii łódzkiej od 2004 roku. Od 1948 roku siedziba prawosławnej diecezji łódzko-poznańskiej. Ważny ośrodek życia religijnego, ekumenicznego i dialogu międzyreligijnego.

[madohora]

Miasto należy do Unii Metropolii Polskich i Związku Miast Polskich[8], Związku Powiatów Polskich, a także do stowarzyszenia Eurocities oraz Stowarzyszenia Zdrowych Miast Polskich

[madohora]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosi 293,25 km²

[madohora]

Krzyżują się tu linie kolejowe z Warszawy i Koluszek, Torunia i Kutna, Poznania i Ostrowa Wielkopolskiego, oraz drogi krajowe z Gdańska i Torunia, z Konina, Wrocławia, Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy oraz z Warszawy. W odległości ok. 10 km od miasta znajduje się skrzyżowanie transeuropejskich autostrad A1 i A2.

[madohora]

1930
- uruchomienie (2 lutego) łódzkiej stacji radiowej; pierwsza siedziba, obok której stanęły dwa maszty o wysokości 30 m, mieściła się przy ul. Inżynierskiej;
- uroczyste otwarcie boiska RTS Widzew (30 marca) na Polesiu Widzewskim przy ul. Rokicińskiej 28B (obecnie al. Piłsudskiego 94); przecięcia taśmy dokonał prezydent Łodzi, poseł na Sejm I kadencji – Bronisław Ziemięcki; inauguracyjny mecz piłkarski rozegrano z Robotniczym Klubem Sportowym „Skra” Warszawa (więcej »);
- otwarcie (13 kwietnia) w dawnym ratuszu przy pl. Wolności 1 pierwszej stałej wystawy Miejskiego Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewiczów. Po II wojnie światowej muzeum zmieniło swą siedzibę na pałac Poznańskiego przy ul. Więckowskiego 36, gdzie mieści się do dziś. W 1950 muzeum zostało przejęte przez państwo i otrzymało nazwę Muzeum Sztuki w Łodzi;
- utworzenie (23 maja) rezerwatu przyrody „Polesie Konstantynowskie”; jest to jeden z najstarszych rezerwatów leśnych w Polsce i jako pierwszy utworzony w granicach administracyjnych miasta;
- odsłonięcie (15 sierpnia) pomnika ks. hm. Ignacego Skorupki na placu przed katedrą łódzką (ob. plac Katedralny im. Jana Pawła II);
odsłonięcie (14 grudnia) na pl. Wolności pomnika Tadeusza Kościuszki, naczelnika insurekcji z 1794 r. (zburzony przez Niemców nocą z 10 na 11 listopada 1939, odbudowany w 1960)