Sezon na grzyby

[madohora]

Borowik szatański to problemy gastryczne, ból głowy, zaburzenia widzenia i inne objawy intoksykacji

[madohora]

Białkowy charakter trucizny wyjaśnia, dlaczego obróbka cieplna Rubroboletus satanas prowadzi do utraty jego toksyczności. Ciepło rozkłada bolesatynę jak każde inne białko, przez co grzyb traci swoją toksyczność. Z drugiej strony przygotowanie dania z borowika szatańskiego jest bardzo ryzykowane. Nigdy nie mamy pewności, że w kuchni wszystkie bolostatyny zostaną zdenaturowane.

[madohora]

Borowik szatański:
intensywnie czerwona noga
jasny kapelusz
gorzki smak

Borowik ceglastopory:
ciemny kapelusz
strzępki na trzonie
czerwony od spodu

Borowik ponury:
siateczka na trzonie
jaśniejszy kapelusz

Borowik żółtopory:
siateczka na trzonie
żółtawy kapelusz
żółty spód

[madohora]

Borowik purpurowy rośnie w sezonie od lata do jesieni. Jego miejsce występowania to przede wszystkim ciepłe i jasne lasy liściaste, mocno porośnięte dębami i bukami. Ponadto Rubroboletus rhodoxanthus lubi gleby bogate w duże ilości wapnia.

[madohora]

Rurki borowika purpurowego są wygięte przy trzonie. Na początku mają barwę żółtą, później są żółtozielone. Po uszkodzeniu mają barwę szarawozieloną. Pory tego trującego grzyba są niewielkie - u młodych grzybów są barwy żółtej, później karminowoczerwowanej, by na końcu stać się brudnooliwkowe.

[madohora]

Wysyp zarodników Rubroboletus rhodoxanthus – barwy oliwkowej.

[madohora]

Owocniki tego gatunku pojawiają się latem i jesieniom. Rosną w miejscach ciepłych, nasłonecznionych, w okolicy dębów i buków. Lubi siedliska, w których gleby zawierają duże ilości wapnia. Należy jednak pamiętać, że jest to grzyb zagrożony wyginięciem, zwłaszcza na terenie Polski, Austrii, Anglii, Belgii, Niemiec, Czech, Norwegii, Holandii i Słowacji.

[madohora]

Gatunek ten znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ze statusem E - jest to grzyb wymierający.
Rhodoxanthus w nazwie łacińskiej tego borowika trującego, oznacza kolor różowy i żółty.
Polska nazwa została nadana w 1960 roku przez Alinę Skirgiełło.

[madohora]

Uwaga: zasłonak rudy lubi podszywać się pod gąskę
Zasłonak rudy rośnie w lasach liściastych i mieszanych od sierpnia do października. Zwykle można go spotkać na nizinach, pogórzach, a nawet w górach. Najczęściej występuje w cieniu dębów, buków i brzóz. Grzyb ten z wyglądu może przypominać nieco gąskę, co jest główną przyczyną zatruć. Z tego względu, aby uniknąć niebezpiecznej pomyłki, należy dokładnie zapamiętać charakterystyczne cechy wyglądu zasłonaka rudego i zabrać na grzybobranie aktualny atlas grzybów, który pozwoli nam odróżnić podobne gatunki od siebie.

[madohora]

Zasłonak rudy zawiera w swoim składzie śmiertelną truciznę kortynarynę, która uszkadza komórki cewek nerkowych. Substancja ta powstaje wskutek oddziaływania światła na orelaninę – zawarty w zasłonaku peptyd. Trucizna tego typu nie rozpuszcza się w wodzie, co sprawia, że proces gotowania nie redukuje śmiertelnie niebezpiecznych właściwości zasłonaka rudego.

[madohora]

Jeżeli zatruta zasłonakiem rudym osoba zgłosi się do szpitala w przeciągu 6 godzin od momentu spożycia toksycznego grzyba, ma jeszcze szanse na przeżycie. Wówczas lekarze przeprowadzają płukanie żołądka i podają choremu węgiel aktywny.

[madohora]

Uwaga: Dawniej określano zasłonaka rudego mianem grzyba jadalnego. O jego toksycznych właściwościach dowiedziano się w naszym kraju dopiero w drugiej połowie XX stulecia. Z tego powodu należy zaopatrywać się jedynie w aktualne atlasy dla zbieraczy grzybów i nie próbować trujących okazów, nawet w śladowych ilościach! Mimo że zasłonak rudy jest rzadkością w polskich lasach, wciąż istnieje ryzyko intoksykacji. Z racji na mało charakterystyczne objawy choroby, współczynnik zgonów w przypadku tego grzyba jest dość wysoki.

[madohora]

Występuje od wiosny do późnej jesieni – od kwietnia do grudnia

[madohora]

Blaszki tego trującego grzyba są gęste i wąskie. Na początku mają barwę słomkowożółtą, później zieloną, ciemno-szaro-oliwkową, czekoladowobrązową, a nawet czarną. U młodych okazów są zakryte cienką osłoną.

[madohora]

Zarodniki eliptyczne, z porem rostkowym, gładkie, koloru blado-szaro-żółtobrązowej. Wysyp zarodników szarofioletowy, czasami czarny.

[madohora]

Podobnie jak inne gatunki trujące również ta odmiana charakteryzuje się dużą zawartością toksyn w owocnikach. Substancje te po przedostaniu się do organizmu człowieka mogą powodować zatrucie pokarmowe, a nawet większe komplikacje zdrowotne.

[madohora]

Zatrucia grzybami trującymi
W Polsce występuje 35 gatunków grzybów trujących, po spożyciu których dochodzi do zatruć pokarmowych.

[madohora]

Objawy ze strony układu nerwowego
Pierwsze objawy zatrucia muchomorem plamistym i muchomorem czerwonym pojawiają się do 6 godzin po ich spożyciu. Przez okres 2 godzin od spożycia surowych lub suszonych owocników lub wypicia wywaru z tych grzybów trwa okres utajony, gdzie brak jest jakichkolwiek objawów świadczących o spożyciu trucizny. Pierwszymi objawami są zawroty głowy, gadatliwość, oszołomienie, zaburzenia koncentracji, równowagi i koordynacji ruchowej, drżenie mięśni, zamroczenie, drętwienie, czasem także śpiączka. Częstymi objawami są też omamy słuchowe i halucynacje, pobudzenie psychoruchowe z euforią i depresją. Obserwowano także wystąpienie widzenia kalejdoskopowego z geometrycznym ruchem przedmiotów z widzeniem barwnym w kolorach żółtym, zielonym i czerwonym, zmiany w odczuwaniu przestrzeni spowodowane falowaniem wzroku, brak umiejętności oszacowania odległości od przedmiotów poprzez przeszacowanie lub niedoszacowanie, nadwrażliwość na światło i światłowstręt, silniejsze odczuwanie dźwięków oraz małe przedmioty przybierające gigantyczne rozmiary.

[madohora]

Wystąpienie i intensywność objawów zależą od ilości trucizny, która znajduje się w organizmie oraz wrażliwości organizmu. Zatrucia tego typu grzybami przebiegają zazwyczaj w sposób łagodny i bardzo często kończą się wyzdrowieniem pacjenta. Śpiączka z powodu zatrucia zdarza się niezwykle rzadko.

[madohora]

Po zatruciu grzybami zawierającymi muskarynę, objawy uwidaczniają się po 30 minutach do godziny po spożyciu. Najczęściej występującymi objawami są: wzrost wydzielania z gruczołów ślinowych, potowych, łzowych i śluzowych oraz wzrost wydzielania żółci i soku trzustkowego, a także rozszerzenie źrenic, spadek ciśnienia krwi, zmniejszenie akcji serca, skurcze spastyczne żołądka i jelit, obrzęk płuc oraz zaburzona zdolność do skupienia wzroku na przedmiotach znajdujących się blisko lub daleko.

[madohora]

Po 1-2 dobach od zatrucia, objawy ze strony układu pokarmowego mogą ustąpić, ale pozorny czas poprawy zdrowia trwa zwykle dobę lub dwie. Po upływie doby zaczynają spadać wskaźniki funkcji wątroby, czyli aminotransferaza asparaginowa (AspAT), aminotransferaza alaninowa (AlAT) oraz poziom bilirubiny, co wskazuje na uszkodzenie wątroby.

[madohora]

W bardzo ciężkich przypadkach, u części pacjentów występuje śpiączka wątrobowa, którą poprzedzać może apatia lub silne pobudzenie ruchowe, pogorszenie funkcji ośrodkowego układu nerwowego oraz zaburzenia świadomości. Często może wystąpić hipertermia (zaburzenia termoregulacji) oraz zaburzenia związane z układem oddechowym i układem krążenia.

[madohora]

Co należy zrobić, jeśli podejrzewamy zatrucie grzybami?
Sprawdzić czy osoba chora jest przytomna.
Zabezpieczyć resztki jedzenia, które zawierało grzyby lub jeśli doszło do wymiotów, pobrać ich część i zabezpieczyć.

[madohora]

Idąc do lasu należy upewnić się, że jesteśmy uzbrojeni w wiedzę i atlas grzybów oraz zdrowy rozsądek.
W poniższej tabeli znajdują się przykłady grzybów jadalnych i trujących, które najczęściej są mylone.

[madohora]