Sezon na grzyby

[madohora]

Mleczaj dębowy to grzyb niejadalny, częsty w Polsce przedstawiciel rodziny gołąbkowatych (Russulaceae), o przykrym smaku zjełczałego tranu i zapachu przypominającym smród pluskiew.

[madohora]

Jedynymi partnerami mikoryzowymi tego mleczaja są dęby, w Polsce głównie szypułkowy. Podobnie jak dąb także i mleczaj dębowy zasiedlać może najrozmaitsze środowiska, od litych dąbrów przez lasy mieszane, plantacje topoli, parki miejskie i cmentarze (byle z domieszką dęba), od gleb kwaśnych, jałowych i suchych, wykształconych na piaskach, granitach czy bazaltach, przez wapienne i lessowe, do ciężkich i torfiastych.

[madohora]

Nóżka centralna, praktycznie walcowata, choć niekiedy zwęża się u obu krańców, wysoka na 3,0-7,5 cm, a gruba na 0,5-1,4 cm. Kolorystycznie przypomina kapelusz, gdyż też jest rudo lub purpurowo brązowa, ciemniejsza u podstawy. U młodych owocników pełna w środku i jędrna, u starszych watowata, łamliwa a niemal zupełnie pusta wewnątrz, matowa i gładka w dotyku. Brak pochwy i pierścienia.

[madohora]

Wysyp zarodników mleczaja dębowego przybiera wielorakie odcienie żółci. Spory są szeroko eliptyczne, niekiedy prawie okrągłe, mierzące 6,1-8,0 na 5,8-7,2 μm. Niezbyt liczne brodawki z szerokim, sękatymi łącznikami tworzą siatkowaty wzorek. Podstawki bulwiaste bądź maczugowate, o czterech sterygmach, osiągają 35-40 µm długości przy 10-12 µm szerokośc

[madohora]

[madohora]

Mleczaj czerwieniejący Lactarius sanguifluus jako gatunek klimatu ciepłego i podłoży o alkalicznym odczynie pozostaje na wyspach i wybrzeżach Morza Śródziemnego, od Cypru do Wysp Kanaryjskich oraz wapiennych pasmach Alp po Bawarię włącznie. Dalej na północy trafia się tylko na nielicznych stanowiskach na Krymie, w Holandii, Belgii, środkowych, nawet północnych Niemczech (Dolnej Saksonii, Saksonii-Anhaltu, Turyngii). Podobnie jak wielu innych gatunków grzybów i roślin naczyniowych najdalej na północ dochodzi do wapiennych, południowych stoków Gotlandii i Bornholmu. Nowsze notowania z Indii, Pakistanu oraz Chin wymagają sprawdzenia. Starsze piśmiennictwo podawało go także z Ameryki Północnej. Tam jednak bywa zastępowany przez mleczaja indygowego L. indigo.

[madohora]

Blaszki ochrowe na młodych owocnikach, czerwonawe u starszych, nieco zbiegające po nóżce, przyrośnięte szeroko acz gęste, nierzadko rozwidlone i z międzyblaszkami. Uszkodzone zmieniają kolor na krwistoczerwony podobny do barwy miąższu.

[madohora]

Miąższ mleczaja czerwieniejącego o wyraźnym, ale przyjemnym zapachu owoców i smaku przypraw korzennych. W nieuszkodzonych owocnikach kremowo żółtawy, po nacięciu lub zgnieceniu początkowo robi się winnobordowy jak mleczko, następnie brudno zielony. Młode egzemplarze są twardawe a mięsiste, starsze zaś łamliwe.

[madohora]

Nawet doświadczeni grzybiarze często nie odróżniają mleczajów z sekcji Deliciosi (Dapetes) od siebie. Barwa, wielkość oraz kształty owocników bywają mylące. Warto przyjrzeć się uważniej także miąższowi po uszkodzeniu, kolorowi mleczka oraz tempu jego przebarwiania się, rodzajowi gleby i drzewom, pod jakimi dany egzemplarz „rydza” wyrósł. Pomyłka będzie niebezpieczna tylko w przypadku słabo trującego mleczaja modrzewiowego L. porninsi, o białawym mleczku. Rydz L. deliciosus odznacza się pomarańczowym, długo nie przebarwiającym się mleczkiem. U mleczaja zmiennego L. semisanguifluus mleczko nabiera krwawej czerwieni dopiero przy wysychaniu, kapelusz zaś bywa zieleńszy w odcieniu. Mleczaj jodłowy L. salmonicolor odwrotnie, nie staje się zieleńszy nawet długo po uszkodzeniu. Poza tym partnerami mikoryzowymi tego gatunku są jodły właściwe oraz jedlica czyli daglezja. Meczaj świerkowy L. deterrimus charakteryzuje się ciemniejszym, bo fiołkowo-bordowym mleczkiem, aczkolwiek dopiero pół godziny po wycieku.

[madohora]

Znane ale słabo dziś rozumiane porzekadło „lepszy rydz niż nic!” wcale nie odnosi się do mleczajów z sekcji Deliciosi (Dapetes). W przysłowiu mowa o zapomnianej już dziś, oleistej roślinie uprawnej lniczniku siewnym Camelina sativa, gwarowo zwanej tak samo jak pyszne mleczaje o rudym bądź winno czerwonym mleczku: „rydzykiem” albo „rydzem”.

[madohora]

[madohora]

Mleczaj ciemny to gatunek kosmopolityczny, notowany na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy. W Europie Środkowej, w tym Polsce i Niemczech pozostaje jednak naturalnie rzadki. Z ziem polskich potwierdzono występowanie m. ciemnego tylko na trzech spośród czterech znanych fachowcom stanowisk.

[madohora]

Kapelusz ciemnobrązowy, czasem czerwono-brunatny lub musztardowo beżowy jak u niektórych borowików, niekiedy bledszy przy brzegach, aksamitny i gładki w dotyku. Kształt kapelusza u mleczaja ciemnego zmienia się w toku dojrzewania owocnika: za młodu łukowaty, potem się wypłaszcza, a zarazem zawijają się brzegi, dopiero u najstarszych egzemplarzy staje się lekko lejkowaty. Nigdy jednak nie dochodzi do wykształcenia się garbka na kapeluszu.

[madohora]

Miąższ mleczaja ciemnego jest zwarty, ale u starszych owocników kruchy, bezwonny lub o ledwo wyczuwalnej nucie owoców. Tuż po zerwaniu zachowuje białą barwę oraz łagodny smak, by po chwili, pod wpływem mleczka stać się plamisty i nader piekący.

[madohora]

Mleczaja ciemnego łatwo wziąć za inne mleczaje z podobnych środowisk, o zbliżonej kolorystyce, zwłaszcza za mleczaja jelonka Lactarius fuliginosus. Jelonek różni się od ciemnego: występowaniem w lasach liściastych, szybkim różowieniem miąższu pod wpływem powietrza, wyraźnym garbikiem na kapeluszu oraz ogólnie mniejszymi wymiarami. Łudząco podobny do m. ciemnego bywa również mleczaj przydymiony L. lignyotus. W przeciwieństwie do m. ciemnego on także ma: garb na kapeluszu; a do tego pomarszczone skraje kapelusza; ciemniejszy a smuklejszy trzon; blaszki zbiegające po nóżce w formie wyżłobień bardzo blisko kapelusza oraz łagodniejszy smak.

[madohora]

Zaskakująca i przykra zmiana smaku oraz barwy mleczka i miąższu mleczaja ciemnego wynika z przekształcania się pod wpływem powietrza estrów kwasu stearynowego w wolne fenole, benzofurany, metoksychromeny oraz inne, pierścieniowe związki, odznaczające się czerwonym, a potem czarniawym zabarwieniem i palącym smakiem.

[madohora]

Mleczaj chrząstka to grzyb niejadalny ze względu na ostry smak. W Polsce jest pospolity.

[madohora]

Kapelusz mleczaja chrząstki ma średnicę od 10 do 25 cm. U młodych grzybów jest na początku wypukły, później staje się zagłębiony na środku, lejkowaty. Jest twardy i grubomięsisty. Barwy od białej do jasnoochrowej.

[madohora]

Miąższ jest twardy i zwarty. Ma przyjemny zapach, który przypomina owoce oraz piekący, ostry smak. Jest barwy białej, po przekrojeniu kremowożółtawy.

[madohora]

Mleczaj chrząstka jest grzybem niejadalnym. Nie ma właściwości trujących, jednak ze względu na swój ostry smak po prostu nie jest spożywany. Niektórzy preferują jedna smak mleczaja chrząstki i spożywają go po odpowiedniej obróbce.

[madohora]

[madohora]

Mleczaj bladawy pojawia się pospolicie od wczesnego lata do jesieni. (VI-X).

[madohora]

Trzon pozbawiony pierścienia o kolorze białym, ochrowym. Powierzchnia gładka, może być lepka w dole. Z wiekiem trzon staje się pusty.

[madohora]

Mleczaj bladawy to gatunek niejadalny, choć po ugotowaniu nie wykazuje właściwości toksycznych. Nie odnotowano ciężkich zatruć spowodowanych tym grzybem.

[madohora]

Mleczaj biel to pospolity w Polsce grzyb, zaliczany do gołąbkowatych (Russulaceae), nader często mylony z częstszym od niego i smaczniejszym mleczajem chrząstką L. vellereus, a nawet z gołąbkiem smacznym Russula delica. Wpływ na zdrowie człowieka i walory kulinarne mleczaja biela od dawna budzą spory wśród grzybiarzy i uczonych. W Europie Środkowej uznaje się go niejadalny z powodu bardzo przykrego smaku. W innych regionach Eurazji, w Afryce i Ameryce Łacińskiej ceni się go wyżej, spożywając po kiszeniu, usmażeniu w słoninie i odlaniu tłuszczu lub po mocnym ugotowaniu i parokrotnym odlaniu wrzątku.

[madohora]

Zazwyczaj jest partnerem mikoryzowym drzew i krzewów liściastych: buka, dębu, kasztanu jadalnego, leszczyny, być może również innych rodzajów np.: eukaliptusa na Półkuli Południowej. Czasem formuje mikoryzy także ze świerkiem, sporadycznie z jodłą.