Wodzisław Śląski

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1290-1305 Boża Góra została wymieniona w szeregu wsi płacących dziesięcinę biskupstwu wrocławskiemu na prawie polskim iure polonico we fragmencie „Item in Bozagora sive Monte oliveti solvitur decima more polonico, valet VɈ marcam” (Boża Góra zobowiązana była płacić dziesięcinę w wysokości 5,5 grzywny)

[madohora]

Bój o Bożą Górę – obrona Bożej Góry przed Niemcami w czasie kampanii wrześniowej w dniu 1 września 1939 roku przez Oddział Wydzielony Wodzisław w składzie Armii „Kraków”, w sile 3 szwadronu 3 pułku ułanów i plutonu piechoty 3 pułku Strzelców Podhalańskich Wojska Polskiego, wsparty jednostkami obrony terytorialnej głównie z Wodzisławia Śląskiego[2]. Bój o Bożą Górę uważany jest za część bitwy pszczyńskiej.

[madohora]

Po zajęciu Wodzisławia kolumna niemieckiej 5 Dywizji Pancernej kierowała się w stronę Pszczyny. Na Bożej Górze jednostki Oddziału Wydzielonego Wodzisław weszły w kontakt a następnie walkę z Niemcami około 8:30-9:00 rano. Niemcy usiłujący z marszu sforsować polskie pozycje, zostali jednak przez Polaków zatrzymani. Walka z przeważającymi siłami Niemców pod Bożą Górą trwała do około 13:00. Okrążani żołnierze polscy zmuszeni zostali do wycofania się na pozycje polskie pod Pszczyną. Jednak cele operacyjne zostały przez Polaków osiągnięte. Niemiecka 5 Dywizja Pancerna oraz 53 pułk piechoty w dniu 1 września zdobyły jedynie ziemie powiatu rybnickiego i dały czas do zorganizowania obrony powiatu pszczyńskiego na zasadniczej linii obrony. Ułani z OW Wodzisław z jednym działkiem przeciwpancernym wraz z jednostkami samoobrony w sile 200 ludzi, stawiali opór początkowo batalionowi następnie całemu pułkowi pancernemu Wehrmachtu.

[madohora]

1618 – spalenie miasta i zamku, wraz z dokumentacją przywilejów

[madohora]

1738 – właścicielem Wodzisławia został Guidobald J. Dittrichstein

[madohora]

1795 – nowy właściciel Wodzisławia (i ziemi wodzisławskiej) August von Ponin-Poniński

[madohora]

1809 – pierwsze wybory władz miejskich

[madohora]

1822 – 12 czerwca, pożar strawił całe miasto

[madohora]

1841-1851 – właścicielem Wodzisławia i okolic był Aleksander von Oppersdorf
1847 – tereny Wodzisławia i okolic nawiedziła klęska powszechnego głodu połączonego z epidemią tyfusu

[madohora]

1919-1921 – trzy powstania śląskie
1921 – w plebiscycie zwycięstwo opcji proniemieckiej, mimo to miasto zostaje przyznane przez Ligę Narodów Rzeczypospolitej Polskiej
1922 – wkroczenie do miasta Wojska Polskiego

[madohora]

1945 – styczeń, do Wodzisławia dotarł marsz śmierci z obozów w Oświęcimiu i okolicznych podobozów
1945 – 26 marca, do Wodzisławia wkroczyła Armia Czerwona i I Czechosłowacka Brygada Pancerna

[madohora]

Jedłownik – część Wodzisławia Śląskiego, w jednostce pomocniczej gminy (dzielnicy) Jedłownik – Turzyczka – Karkoszka.
Zabudowa Jedłowika ma charakter podmiejski. Obecnie na terenie Jedłownika działa zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej. Mieści się tu zabytkowy dwór, a także SP nr 2. Działają: OSP "Jedłownik" oraz "Brać Górnicza". Na terenie dzielnicy działa "Klub Sportowy Gosław Jedłownik".

[madohora]

2017 – 9 października, pierwsza wizyta Prezydenta Polski Andrzeja Dudy w Wodzisławiu

[madohora]

[madohora]

Na miejscu starego zamku, Dietrichsteinowie (ówcześni właściciele Wodzisławskiego Państwa Stanowego) postanowili wybudować nową rezydencję. Prace budowlane zrealizowano na zlecenie wnuka księcia Ferdynanda Józefa Dietrichsteina – hrabiego Guidobalda Józefa von Dietrichsteina (1717-1773). Pałac wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta o wymiarach 52,8 x 17,4 m w stylu francuskiego baroku klasycyzującego. Na starym zamku, jeszcze zanim wybudowano nowy, 4 listopada 1743 r. doszło do ślubu hrabiego z pochodzącą z majętnego rodu Marią Gabrielą Henckel von Donnersmarck. W roku 1745 Wodzisław wraz z niemal całym Śląskiem staje się częścią Prus. Na wodzisławskim zamku z okazji zawarcia pokoju drezdeńskiego zostaje zorganizowana uroczystość z udziałem okolicznej szlachty i duchowieństwa. W opisie tego wydarzenia pojawia się informacja o trwającej budowie nowej siedziby Dietrichsteinów. Nowe założenie powstało na gruntach miejskich na północ od starego zamku, a prace przy jego wznoszeniu zostały przeprowadzone w latach 1744-1747. Wybudowany według projektu morawskiego architekta Franciszka Antona Grimma (1710-1784) pałac, jest prawdopodobnie pierwszą budowlą w stylu klasycystycznym na ziemiach polskich[5]. Wolnostojąca budowla na planie wydłużonego prostokąta, w modnym wówczas stylu francuskiego baroku klasycyzującego, miała świadczyć o prestiżu rodu. Stary zamek został rozebrany, a na jego miejscu powstały pałacowe ogrody. Być może część kamieni pochodzących z rozbiórki została wtórnie użyta przy budowie pałacu. Dietrichsteinowie posiadają pałac do roku 1772. Później zmienia on co parę lat właścicieli. W roku 1822 podczas wielkiego pożaru miasta pałac, będący wówczas własnością Ernesta von Strachwitz, uległ częściowemu spaleniu (spalony został dach i pierwsze piętro). Jednak już cztery lata później został odnowiony. W latach 1860-1881, kiedy właścicielem tych dóbr był Ernest Brauns (ostatni właściciel dóbr wodzisławskich), część pałacu za jego zgodą przeznaczona była na magistrat. Od jego śmierci w 1881 r. już w całości mieściła się w nim siedziba magistratu aż do 1974 r. W roku 1906 obiekt został wykupiony przez władze miejskie i zaadaptowany na liczne urzędy i mieszkania dla urzędników. W czasach II Rzeczypospolitej oraz w czasie II wojny światowej w pałacu mieściła się również siedziba policji

[madohora]

Zespół klasztorny franciszkanów w Wodzisławiu Śląskim – dawny zespół klasztorny zakonu franciszkanów założony przez księcia opolsko-raciborskiego Władysława, składający się z gotyckiego kościoła Świętej Trójcy oraz barokowego budynku klasztornego.

[madohora]

Jesienią 2007 r. wymieniono dach w budynkach klasztoru i kościoła oraz prowadzono badania archeologiczne. Zabytkowy budynek kościoła nadal wymagał pilnego remontu, nieliczna wspólnota ewangelicka potrzebowała jednak pomocy mieszkańców miasta. W latach 2008-2011 budynek kościoła św. Trójcy gruntownie zmodernizowano. W 2010 r. sprowadzono zabytkową ambonę i ołtarz z XIX w. Neogotycki, drewniany, z obrazem „Wniebowstąpienie Pańskie” (namalowany prawdopodobnie w 1874 r. przez Augusta Bertelmanna). Ołtarz sprowadzono w lipcu 2010 r. po trzyletnich staraniach ze zniszczonego kościoła luterańskiego w Stawiszynie koło Kalisza. Obecnie Zespół poklasztorny franciszkanów jest jednym z najcenniejszych tego typu obiektów w województwie śląskim.

[madohora]

Baszta Rycerska w Wodzisławiu Śląskim (również zwana Wieżą Romantyczną) – neogotycka, około 20-metrowa zabytkowa[3] baszta wybudowana w latach 1867-1868 w lesie miejskim na historycznym Grodzisku przez ówczesnego właściciela miasta, zagorzałego romantyka Edwarda Braunsa, który zmarł w 1881 roku, czyli 13 lat po jej wzniesieniu
W 1925 roku właścicielami baszty oraz przyległego terenu zostali Stefan Krzystek i Jan Kowol - wodzisławscy kupcy. Utworzyli z niej punkt widokowy oraz restaurację co wiązało się z jej kapitalnym remontem. Według ówczesnej księgi pamiątkowej wspięło się tam pierwszego dnia otwarcia aż 338 osób. Po 13 latach w 1938 roku baszta zaczęła popadać w ruinę, i tak było do 1991 roku kiedy staraniem Towarzystwa Miłośników Ziemi Wodzisławskiej basztę odrestaurowano
Na wyremontowanej baszcie w 1991 r. utworzono punkt widokowy z lunetą, a na szczycie powiewały flagi Polski i TMZW. Na czterech poziomach obiektu mieściły się komnaty służące prezentacji prac lokalnych artystów i zabytków[4]. Ponownie po 13 latach w czerwcu 2004 roku baszta została podpalona przez nieznanych sprawców i popadła w ruinę.
W 2012 r. zostały wyremontowane mury i elewacja zewnętrzna. Latem 2020 r. rozpoczęto kolejny etap rewitalizacji Baszty, która ma ponownie pełnić funkcję wieży widokowej. Prace ukończono w 2021.

[madohora]

15 sierpnia 1909 roku, w święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, poświęcono i położono kamień węgielny pod budowę nowej świątyni. W ciągu roku wzniesiona została w stanie surowym. 17 listopada 1911 roku odbyła się uroczysta konsekracja świątyni której dokonał ks. prałat Frank. Ze starego do nowego kościoła przeniesiono trzy spiżowe dzwony, odlane w Opawie przez firmę Franciszka Stonkiego, później zaś podczas II wojny światowej zarekwirowane przez Niemców. W 1912 roku zostały zamontowane w świątyni 27-rejestrowe organy firmy Berschdorf z Nysy, które po wielu remontach przetrwały do czasów obecnych. W 1916 roku na 40-metrowej wieży kościoła umieszczono z czterech stron zegar tarczowy, wykonany przez firmę z Głogówka. Podczas II wojny światowej wieża została zbombardowana i zniszczona, rekonstruowano ją dopiero w 2001 roku (nowy hełm wieży ustawiono 8 sierpnia 2001). Sam kościół również uległ poważnym uszkodzeniom, które udało się usunąć w 1955 roku. W 1958 roku zainstalowano trzy nowe dzwony: św. Barbara, św. Józef i św. Katarzyna, wykonane przez firmę Niesbroj z Rudy Śląskiej. W 1983 roku nad ołtarzem głównym został umieszczony 4-metrowy obraz namalowany na drewnie, przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.

[madohora]

Kościół św. Marii Magdaleny w Wodzisławiu Śląskim wybudowany w stylu neobarokowym w 1929 roku według projektu Affa z Raciborza. Położony jest w dzielnicy Radlin II. Kościół należy do parafii Radlin w Wodzisławiu Śląskim.

[madohora]

Zespół pałacowo-parkowy w Wodzisławiu Śląskim – Kokoszycach – znajdujący się w Wodzisławiu Śląskim w dzielnicy Kokoszyce, składający się z XIX wiecznego pałacu i parku. Obecnie kompleks stanowi Archidiecezjalny Dom Rekolekcyjny w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach im. bpa Stanisława Adamskiego.

[madohora]

Obecny kościół Matki Bożej Wszechpośredniczki Łask i św. Antoniego z Padwy zbudowany został w latach 1949-1952. Poświęcony 21 IX 1952. Projektantem kościoła był Hanak z Olzy. Wnętrze zaprojektował artysta plastyk Józef Kołodziejczyk. Na terenie parafii znajduje się dom opieki prowadzony przez Siostry Opatrzności Bożej. Zgromadzenie to objęło w posiadanie pałac z przyległym ogrodem. W okresie międzywojennym siostry prowadziły zakład dla moralnie zaniedbanych dziewcząt. W latach wojennych dom przeznaczono jako schronisko dla przesiedleńców. Po wojnie, w 1945 Siostry odzyskały dom organizując w nim zakład opiekuńczy dla sierot, następnie dla głęboko upośledzonych dziewcząt.

[madohora]

Lokalne święto Historia Święta Gradowego w parafii sięga 1848 roku. Wtedy to 19 czerwca na Jedłownik i okolicę spadł straszliwy grad siejąc spustoszenie wśród upraw. Na domiar złego następnego dnia zerwał się tak silny huragan, że wyrywał drzewa, niszczył zabudowania. Tego tragicznego dnia runęła wieża kościelna, która zniszczyła część Kościoła św. Barbary i organy. We wsi nie pozostał ani jeden nieuszkodzony dom.

[madohora]

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe na terenie wsi - "Die Einwohnerzahl des Dorfes bestebt aus 356 polnisch redenden Menschen in 69 Haushaltungen (...)." czyli w tłumaczeniu na język polski "Liczba mieszkańców wsi wynosi 356 ludzi mówiących po polsku w 69 gospodarstwach domowych(...)"

[madohora]

[madohora]

Wcześniej były to tereny należące do wsi Jedłownik, które były prawdopodobnie terenami niezamieszkanymi – tzw. Pogwizdów. Właściwie historia tej dzielnicy jest związana z powstaniem w 1938 roku szybu górniczego Jedłownik I. W 1956 roku rozpoczęto budowę pierwszego budynku na osiedlu. Osiedle zostało ukończone w latach 60. XX wieku. 1 września 1961 władze miasta utworzyły szkołę podstawową nr 4. W latach 70. XX wieku została tu przeniesiona Komenda Milicji Obywatelskiej, która w latach 90. przekształcona została w Komendę Rejonową Policji. W 1989 powstał zakład odzieżowy Summer-Cha. Pod koniec lat 90. XX w. zamknięty został główny szyb na Jedłowniku, który obecnie pełni funkcję wieży radiowej. W tych samych latach zostało zmodernizowane całe osiedle, które zostaje podłączone do ciepłociągu, a budynki zostały docieplone. Zlikwidowana została także linia energetyczna napowietrzna.
Od 1996 r. do 22 lipca 2021 r. dzielnica nosiła nazwę Jedłownik Osiedle. Nazwa została zmieniona Uchwałą Rady Miasta Wodzisławia Śląskiego nr 337/21 i nawiązuje do położonej na terenie dzielnicy górniczej wieży szybowej. W 2021 r. do dzielnicy przyłączono również osiedle Batory.

[madohora]

[madohora]

1954 – utworzono powiat wodzisławski

[madohora]

1972 – włączenie do miasta gromady Wilchwy oraz wsi: Marusze i Turzyczka

[madohora]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości wywodzi się od polskiej nazwy drapieżnika wilka. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on najwcześniejszą nazwę wsi jako Wilcza podając jej znaczenie "Wolfsdorf" czyli po polsku "Wieś wilków" Nazwa wsi została później fonetycznie zgermanizowana na Wilchwa i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

[madohora]

W Wilchwach w 1917 r. urodził się Konrad Hejna, żołnierz 2. Korpusu Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

[madohora]

Marusze (niem. Dyhrngrund) – dawna kolonia fryderycjańska, założona przez hrabinę Sophie Caroline von Dyhrn w 1776, zasiedlona osadnikami z Austrii[2] i Niemiec, obecnie w granicach miasta Wodzisław Śląski, w powiecie wodzisławskim, w województwie śląskim, w Polsce. Osada zachowała wiejski charakter, a przebiegająca przez nią ulica nosi nazwę ul. Wiejska. Położona jest w południowej części miasta, w pobliżu Turzy Śląskiej i tamtejszego Sanktuarium, w dzielnicy Stare Miasto.

[madohora]

[madohora]

Dawna nazwa Turzyczki to Mała Turza. Można przypuszczać iż nazwa ta pochodzi od zwierza Tur występującego w tutejszych latach jeszcze w połowie XV w. Turza Mała była starszą wsią niż Turza Wielka i lokowana była na prawie polskim jeszcze przed XII w. W 1555 r. właściciel ówczesnego państwa wodzisławskiego przekazał zapisem fundacyjnym czynsz młyna ulokowanego w Turzy Małej, który składał się z 12 korców starej miary wodzisławskiej mąki żytniej i utoczonej świni na utrzymanie " ubogich ludzi w szpitalu w Wodzisławiu ". w 1650 roku odnotowano wzmiankę o zezwoleniu dla mieszkańców Wodzisławia na sprzedaż piwa do Turzy Małej. W latach 1652 oraz 1679 zanotowano wizytacje biskupie w parafii Jedłownik, do której należała Turza Mała. Według wyników pierwszego spisu mieszkańców z 1680 roku Turzę Małą zamieszkiwali: Rek, Bugla, Theda,Syska, Philipp, Jan Karczmarz, Grzegorz Wieczorek, Jan Kisiel, Kaspar Kozieł, Maciej Michalec, Sebastian Sobek, Gallus Moroń, Bartłomiej Zientek, Jan Ledwoń, Urban Tychon, Paweł Oślizło, Maciej Szkatuła, Jakub Kwiatoń, Młynarz Leśny, Jurczyk, Warło, Warlik, Szyndzielarz, Kzrczek, Kubala, Bomba, Chromy, Sabaka, Boleściwy, Konopka, Pawełko, Wyjadacz, Gancol. Natomiast w Turzy Małej zamieszkiwali: Adam Ordos, Michał Połednik, Guzik, Jerzy Gajda, Mikołaj Świerk, Jan Oślizło, Andrzej Prudel, Gallus Czapla, Jerzy Bura i młynarz Gliniany.

[madohora]

W roku 1858 w Małej Turzy zanotowano 193 osoby, w 36 rodzinach i 26 domach mieszkalnych. Stan bydła wynosił 21 koni, 29 sztuk bydła rogatego, 15 sztuk nierogatego. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe na terenie wsi - "Es sind 36 Haushaltungen mit 193 nur polnisch sprechenden Menschen (...)." czyli w tłumaczeniu na język polski "Znajduje się 36 gospodarstw domowych z 193 osobami mówiącymi tylko po polsku (...)". W 1871 r. źródła notują, że we wsi piśmiennych było 98 osób, a analfabetów - 47 osób. W latach 1884 -1886 wybudowano linię kolejową z Wodzisławia do Chałupek. W 1885 w Turzyczce naliczono 225 katolików oraz 5 Żydów.Od 1 stycznia 1946 roku włączona zostaje do gminy wiejskiej Wodzisław Śląski do kiedy gmina została zniesiona 29 września 1954 roku. W 1973 roku Turzyczka zostaje włączona do Wodzisławia Śląskiego.
W 1895 r. w miejscowości urodził się Maksymilian Iksal, inicjator wybuchu I powstania śląskiego.