Wodzisław Śląski

[madohora]

WODZISŁAW ŚLĄSKI MAPA

[madohora]

W o d z is ła w , niem. Loslau, miasto nad rzeką Wodzisławką, na Szląsku pruskim, w pow. rybnickim,
odl. 14 mil na płd.-płd.-wsch. od Opola, a 3 mile na wschód od Rybnika, 2 mile od Bogumina (Szląsk austr.), na stokach wzgórza, wzn. 753 st. n. p. m. Do r. 1817 leżało w powpszczyńskim. Posiada kościół par. katol., szkołę katoL, kościół par. ewang’., szpital dla kobiet, synagogę, urząd okr., urząd poczt., 686 ha (438 roli, 75 łąk, 94 lasu), 219 dm., 569 gospodarstw, 2536 mk. (130 prot., 302 żyd.). W r. 1843 było 1990 mk. (87 prot., 321 żyd.). Mury opasujące miasto zostały rozebrane. Już w r. 1843 były tylko ślady fos i murów. Istniał
tu dawniej klasztor franciszkanów (minorytów), którego zabudowania użyte zostały na pomieszczenie urzędu miejskiego i innych władz rządowych. Po spaleniu się miasta w r. 1822 odbudowano je na nowo; domy murowane przeważnie. Kościół, który utracił wtedy swe dokumenty, został na nowo odbudowany. O starożytności osady świadczy nazwa Grodzisko, utrzym ująca się dotąd dla wsi zwanej dziś Wodzisław Stary. Par. W., dek. t. n., miała 1869 r. 5817 katol., 153 ewang., 320 izr. Dekanat wodzisławski dyecezyi wrocławskiej miał 27258 katol., 895 ewang., 447 izr. w 10 parafiach: Godów, Gorzyce Wielkie, Jodłownik, Wodzisław, Dolna Mszanna, Górny Jastrząb, Połomia, Pszów, Raptów, Skrzyszów. Ludność przeważnie polska

[madohora]

WODZISŁAW ŚLĄSKI

[madohora]

Do Wodzisławia Sląskiego najprościej dojedziemy pociągiem:

DO WODZISŁAW ŚLĄSKI ROZKŁAD JAZDY PKP

[madohora]

Wodzisław Śląski,
m. powiatowe w województwie śląskim, na Płaskowyżu Rybnickim, nad Leśnicą (prawy dopływ Olzy), w ROW.
Ludność miasta: ogółem — 48 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 959,8 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 50 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°28′E, szerokość geograficzna: 50°01′N
Data założenia miasta: 1257
Prawa miejskie: nadanie praw — 1257
Oficjalne strony WWW: www.wodzislaw-slaski.pl
Wczesnośredniow. pol. gród obronny na szlaku handl. z Czech na Śląsk; spalony 1241 przez Tatarów; miasto zał. 1257 pod nazwą Włodzisław (od XVII w. — Wodzisław, forma zgermanizowana Loslau); należał do księstwa raciborskiego, później opolskiego, 1532–1860 stol. państewka stanowego; od 1327 pod zwierzchnictwem Czech, dzielił losy polit. Śląska; w XV–XVIII w. ośr. handlu rybami, rozwinięte rzemiosło; od 1742 w państwie pruskim; zachował charakter pol.; udział mieszk. w powstaniach śląskich 1919–21; po plebiscycie, od 1922 w Polsce; w okresie okupacji niem. oddział roboczy jeńców sow. obozu w Cieszynie (ok. 1 tys. osób), 1941–42 obóz pracy przymusowej (ok. 2 tys. osób), 1942–43 obóz dla wysiedlonych Polaków (ok. 2 tys. osób); w czasie działań wojennych zniszczony w ok. 80%, odbudowany. 1954–75 i od 1999 siedziba powiatu; 1973 do Wodzisławia Śląskiego włączono Wilchy, 1975 Radlin, Pszów (do 1994) i Rydułtowy (do 1992). Duży ośr. przem. (do lat 90. XX w. górnictwo węgla kam.); przemysł spoż., metal., drzewny, materiałów budowlanych, obuwniczy; węzeł kol. i drogowy; sanatorium przeciwgruźlicze; duży park — ośr. wypoczynku świątecznego; Muzeum Regionalne; kościół (XV/XVI w.), zamek (XVII w.).

[madohora]

MAPA WODZISŁAWIA Z 1939 ROKU

[madohora]

Wodzisław Śląski (niem. Loslau, łac. Vladislavia) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, siedziba powiatu wodzisławskiego, nad rzeką Lesznicą (Leśnicą). Miasto lokowano w połowie XIII w. Wodzisław Śląski był siedzibą księstwa i państwa wodzisławskiego. W II. poł. XX w. ośrodek górniczy i przemysłowy. Według danych z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 47 813 mieszkańców.

[madohora]

Miasto geograficznie leży na Płaskowyżu Rybnickim (będącym częścią Wyżyny Śląskiej), nad rzeką Lesznicą, historycznie na Górnym Śląsku.
Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa śląskiego przy granicy z Czechami. Wodzisław położony jest w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego[2], nad rzeką Lesznicą (prawy dopływ Olzy). Terytorium Wodzisławia rozciąga się od 49°58′01 do 50°02′14″N i 18°21′16 do 18°31′16″E. Przez miasto przebiega dokładnie równoleżnik 50° szerokości geograficznej północnej.
Według danych z 1 stycznia 2013 powierzchnia miasta wynosi 49,51 km²
Miasto sąsiaduje z gminami: Godów, Gorzyce, Lubomia, Marklowice i Mszana oraz gminami-miastami: Pszów, Radlin.
Przy sprzyjających warunkach atmosferycznych z Wodzisławia można dostrzec pasmo Beskidu Śląsko-Morawskiego ze szczytem Lysá hora (pol. Łysa Góra) oraz góry Beskidu Śląskiego – Czantoria Wielka, Skrzyczne; widoczne są też na zachodzie czeskie góry Jeseniki z górą Pradziad.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

[madohora]

WODZISŁAW NA STAREJ POCZTÓWCE

[madohora]

Miasto leży na wysokości od 210 (Zawada) do 290 m n.p.m. (Wilchwy, Jedłownik). Wodzisław cechuje duża różnica w wysokości względnej sięgająca 80 metrów. Miasto usadowione jest na kilku wzgórzach poprzecinanych głębokimi wąwozami. Stare Miasto położone jest na wysokości około 230-250 m n.p.m., natomiast otaczające je osiedla mieszkaniowe leżą wyżej, na wysokości około 260-280 m n.p.m.

[madohora]

[madohora]

Klimat Wodzisławia jest stosunkowo łagodny, wpływają na to bliskie sąsiedztwo rzeki Odry, kompleksy leśne otaczające miasto, a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo Bramy Morawskiej. Średnia temperatura roczna kształtuje się w granicach +7 °C do +8 °C. Najcieplej jest w lipcu, najzimniejszym zaś miesiącem jest styczeń. Miasto leży w strefie wiatrów średnich i słabych wiejących najczęściej z kierunku Bramy Morawskiej. Okres wegetacyjny należy do najdłuższych i wynosi 225 dni, kiedy średnia temperatura dnia jest wyższa od 5 °C. Kotlinowate położenie w sąsiedztwie gór oraz nieckowate położenie centrum niekorzystnie odbija się na warunkach termicznych panujących w mieście. Sprzyja to wiosną i jesienią zaleganiu warstw zimnego powietrza w czasie gdy brakuje wiatrów, w wyniku czego występują przymrozki. Średnia roczna suma opadów atmosferycznych należy do wysokich – 786 mm w stosunku do średniej krajowej 600–650 mm. Napływ ciepłych mas powietrza i mieszanie się z chłodniejszymi sprzyja powstawaniu burz – do 30 na rok. Występują także częste opady gradu. Pokrywa śnieżna zalega tu od 60 do 80 dni. Średnia wilgotność powietrza wynosi około 80% i należy do niższych w skali kraju. W rejonie Wodzisławia zaobserwowano wcześniejsze nadejście wiosny oraz opóźnienie początku zimy w stosunku do reszty kraju.

[madohora]

RYNEK W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM

[madohora]

Nazwa miasta jest nazwą patronimiczną wywodzącą się od staropolskiego imienia "Wodzisław" derywatu słowiańskiego imienia męskiego Władysław oznaczającego sławnego władcę. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku wywodzi nazwę miasta od księcia z dynastii Piastów – Władysława I Hermana, któremu przypisuje jego założenie we fragmencie "Wahrscheinlich verdankt Ort seine Entstehung dem piastischen herzog Wladislaus I, Hermann genannt, der in den Jahrer: 1082 bis 1102 uber Polen und Schlesien herrschte; wenigstens deutet hierauf der Name, polnisch Wodzisław, alterthumlich Wladislawa, Ladislaw, Loslaw bin." w tłumaczeniu na język polski "Prawdopodobnie miejscowość zawdzięcza swoje powstanie księciu piastowskiemu Władysławowi I Hermanowi, który w latach 1082-1102 panował nad Polską i Śląskiem; wskazuje na to nazwa, po polsku Wodzisław, dawniej Wladislawa, Ladislaw, Loslaw."

[madohora]

LOSLAW WŚRÓD NAZW MIEJSCOWOŚCI Z 1750 ROKU

[madohora]

Pierwszy zapis z 1295 w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis notuje miejscowość jako Wlodislavia civitate. W kronice wymienione zostały również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto. Są to obecne dzielnice lub części powiatu jak Radlin wymieniony pod nazwą Redlino, Biertułtowy pod nazwą Bertoldivilla. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Lossa.

[madohora]

PLAN WODZISŁAWIA Z 1810

[madohora]

W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego wymieniona jest nazwa Loslaw. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Loslau oraz obecnie używaną, polską Wodzislaw we fragmencie "Wodzislaw, polnischer Name der im Rybniker Kreise gelegenen Stadt Loslau". Statystyczny opis Prus z 1837 roku wymienia obok nazwy Loslau także Wodislau.

[madohora]

Polską nazwę Wodzisław w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje nazwę miasta pod polskimi nazwami Wodzisław oraz Włodzisław i pod niemiecką Loslau Polską nazwę Wodzisław, łacińską Wladislavia oraz niemiecką Loslau wymienia również w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot

[madohora]

Łacińska nazwa miejscowości umieszczona była kiedyś w herbie miejskim: "Das Wappen der Stadt enthalt einen halben polnischen Adler und eine halbe Rose mit der Umschrift: Civitatis Wladislavensis 1597" czyli w tłumaczeniu na język polski "Herb miasta zawiera pół polskiego orła oraz pół róży z podpisem: Civitatis Wladislavensis 1597."[8]. Katalog herbów niemieckich miejscowości, wydany w 1898 roku we Frankfurcie nad Menem, określa polską nazwę jako Wladislaw.

[madohora]

RYNEK W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM

[madohora]

W połowie XIX wieku większość mieszkańców Wodzisławia oraz całego regionu stanowiła ludność polskojęzyczna. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku odnotowuje:"Der grōßte Theil der Einwohner spricht polnisch. Es giebt nur wenige Bürger, deren Muttersprache die deutsche ist, obgleich schon fast der dritte Theil sich auch dieser Sprache bedient" czyli w tłumaczeniu na język polski "Największa część ludności mówi po polsku. Jest tylko niewielu obywateli, których językiem macierzystym jest niemiecki, mimo że prawie 1/3 posługuje się także tym językiem."

[madohora]

Patronem Wodzisławia Śląskiego jest św. Wawrzyniec z Rzymu, diakon i męczennik chrześcijański z III w.n.e. 10 sierpnia 1536 roku miastu zagrażał wzbudzający ogólny strach kataklizm. Wówczas mieszkańcy Wodzisławia postanowili oddać się pod opiekę świętemu Wawrzyńcowi. Miasto zostało ocalone, a świętego uznano za opiekuna wodzisławian.

[madohora]

FIGURA KOPERNIKA NA JEDNEJ Z KAMIENIC W RYNKU

[madohora]

1257 – sprowadzenie do Wodzisławia zakonu minorytów, lokacja miasta

[madohora]

1280 – zniszczenie zabudowy drewnianej miasta przez pożar

[madohora]

W średniowieczu Boża Góra nazywana również Górą Oliwną (Monte Oliveti) była pewnie miejscem oddawania czci Bogu[5]. W czasach średniowiecza Boża Góra podobnie jak Mszana należała najpierw do księstwa raciborskiego, a od XVI wieku do Wodzisławskiego Państwa Stanowego. 1 września 1939 w pobliżu Bożej Góry doszło do bitwy. W 1975 r. część Bożej Góry włączono do Jastrzębia-Zdroju jako przysiółek. W latach 1975–1998 Boża Góra położona była w województwie katowickim.
Historycznie leży na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej

[madohora]

W założeniach dowódców Armii „Kraków”, a w szczególności gen. Jana Sadowskiego dowodzącego Grupą Operacyjną „Śląsk” celem działań operacyjnych Wojska Polskiego w powiecie rybnickim było opóźnienie natarcia sił niemieckich. Ponadto przed obrońcami pozycji przesłaniających, tj. Rybnika, Żor i Bożej Góry na granicy Mszany i Jastrzębia, postawiono zadanie prowadzenia skutecznej obrony przy jednoczesnym zachowaniu garnizonu polskiego.

[madohora]

1668-1685 – właścicielem Wodzisławia i ziemi wodzisławskiej był biskup ostrzyhomski György Szelepcsényi
1685 – Wodzisław wraz z okolicą przeszedł w ręce hrabiego Ferdynanda von Dittrichstein

[madohora]

1780 – państwo wodzisławskie przejął Heinrich L. von Reichenbach

[madohora]

1798 – Wodzisław został odsprzedany hrabiemu von Strachwitzowi

[madohora]

1810 – przejęcie przez państwo zabudowań klasztornych; wybuch powstania chłopskiego pod przewodnictwem sołtysa z Jedłownika – Józefa Bieni

[madohora]

1830 – przekazanie kościoła przyklasztornego gminie ewangelickiej

[madohora]

1882 – Wodzisław otrzymał połączenie kolejowe z Boguminem (cs. Bohumin) i Rybnikiem

[madohora]

1939 – 1 września, Niemcy zajęli Wodzisław

[madohora]

1946 – 1 stycznia, włączono do miasta gminę Jedłownik

[madohora]

Kościół drewniany z XVII pw. św. Barbary i św. Józefa w Jastrzębiu Dolnym. Został przeniesiony z dzielnicy Wodzisławia Śląskiego – Jedłownika w 1974. Dzisiejszy wygląd kościoła zapewne odbiega od pierwowzoru, gdyż w 1888 budynek gruntownie odrestaurowano oraz przebudowano. Kościół jest budowlą drewnianą, składającą się konstrukcji zrębowej oszalowanej deskami.

[madohora]

Tablica upamiętniająca egzekucję 30 więźniów KL Auschwitz-Birkenau w styczniu 1945 na terenie stacji kolejowej w Wodzisławiu Śląskim, Dworzec PKP
Tablica upamiętniająca śmierć 10 więźniów KL Auschwitz-Birkenau podczas ewakuacji w styczniu 1945
Miejsce spoczynku ofiar marszu śmierci z pomnikiem i tablicą, ul. Ofiar Oświęcimskich
Głaz upamiętniający bunt chłopów 1811-1818 prowadzony przez Józefa Bienię sołtysa z Jedłownika, ul. Kubsza
Pomnik upamiętniający uczestników III powstania śląskiego z tablicami: „Oddali swe życie Za Ojczyznę w obozach koncentracyjnych, uchodźstwie i w miejscu”
Pomnik Powstańców Śląskich na placu Korfantego
Obelisk z tablicą poświęcony poległym bohaterom Armii Czerwonej na „Żydowinie”
Tablica upamiętniająca bohaterskie zmagania ludu śląskiego o wyzwolenie społeczne i narodowe w latach 1918-1921 i 1939-1945
Grób zbiorowy wojenny więźniów byłego obozu zagłady KL Auschwitz-Birkenau zamordowanych przez hitlerowców – pomnik nagrobny, ul. Jodłowa
Pomnik ku czci żołnierzy I Czechosłowackiej Brygady Pancernej poległych w czasie wyzwalania ziemi wodzisławskiej spod hitlerowskiej okupacji
Cmentarz parafialny. Mogiła wojenna Stanisława Gładkiego, kaprala 3 Pułku Ułanów, poległego 1 września 1939
Cmentarz Parafialny-Grób wojenny Józefa Styrnola uczestnika III Powstania Śląskiego
Cmentarz parafialny. Mogiła zbiorowa wojenna 10 walczących w 8 kompanii 14 pułku piechoty poległych w III Powstaniu Śląskim
Mogiła zbiorowa wojenna żołnierzy niemieckich poległych w 1945
Grób wojenny Edwarda Sosny, poległego 26 marca 1945 – pom. nagr., Cmentarz Parafialny
Grób wojenny Zbyszka Pawelca, chorążego Armii Krajowej poległego 10 czerwca 1944 – pomnik nagrobny, Cmentarz Parafialny
Zbiorowa mogiła wojenna 19 żołnierzy I Czechosłowackiej Brygady Pancernej poległych w walkach o wyzwolenie ziemi wodzisławskiej w marcu 1945 – pomnik nagrobny na „Żydowinie”
Tablica upamiętniająca nieznanego więźnia KL Auschwitz-Birkenau, ofiarę „marszu śmierci” w styczniu 1945

[madohora]

Pierzeja Południowa

Obiekt zabytkowy.svg Rynek 1 – Kamienica pochodzi z XVIII wieku, w wyniku zniszczeń wojennych, po 1945 roku została przebudowana.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 2 – Kamienica Z XIX wieku. Do dziś zachowała swój pierwotny charakter. Znajduje się tam sklep z kosmetykami.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 3 – Kamienica Z XIX wieku. Do dziś zachowała swój pierwotny charakter. Obiekt wpisano do rejestru zabytków (nr rej. A/636/2020).
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 4 – Kamienica z XIX wieku, została częściowo przekształcona.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 5 – Kamienica z XIX wieku, całkowicie przekształcona.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 6 – Kamienica z XIX wieku, została częściowo przekształcona. Obecnie mieści się tam sklep spożywczy.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 7 – Kamienica z XIX wieku. Do dziś zachowała swój pierwotny charakter.
Obiekt zabytkowy.svg Rynek 8 – Kamienica z XIX wieku. Do dziś zachowała swój pierwotny charakter. Obecnie znajduje się tam restauracja oraz klub.
Rynek 9 – Kamienica wybudowana po wojnie. Wcześniej mieściła się w tym miejscu kamienica "Pod Lwem", należąca do rodziny żydowskiej Loewe. Obecnie znajduje się tam kawiarnia. W niszy na rogu kamienicy znajduje się płaskorzeźba "Nieznanego Powstańca".

[madohora]

Pierzeja Północna

Rynek 16-18 – Kamienice wybudowane po II wojnie światowej, na miejscu całkowicie zrujnowanych w wyniku działań wojennych (cała północna część Rynku była w ruinie po wojnie). Obecnie mieści się tam restauracja.
Rynek 19-22 – Kamienice wybudowane po II wojnie światowej, na miejscu całkowicie zrujnowanych w wyniku działań wojennych (cała północna część Rynku była w ruinie po wojnie). Obecnie w kamienicy nr 20, mieści się galeria sztuki i siedziba Towarzystwa Miłośników Ziemi Wodzisławskiej

[madohora]

Do stałych ekspozycji muzeum należą

„Pradzieje ziemi rybnicko-wodzisławskiej”
„Wczesnośredniowieczne grodzisko Gołęszyców w Lubomi”
„Życie codzienne w średniowiecznym mieście na przykładzie „Wodzisławia”
„Wodzisławska Czarownica"
„W XIX w. salonie mieszczańskim”
„Z dziejów śląskiego rzemiosła”
„XX wiek w Wodzisławiu”

[madohora]

W 1257 r. wraz z lokacją miasta, powstała parafia jak i kościół parafialny (farny) w Wodzisławiu Śląskim. Zgodnie z zasadą został on zbudowany przy jednej z uliczek od Rynku, w najwyższym punkcie miasta. Został on zbudowany w miejscu obecnego kościoła, otaczał go cmentarz, i prawdopodobnie znajdował się w nim wizerunek miasta z XVII wieku. Jak się przypuszcza około 1528 roku w miejscu starego kościoła, została wzniesiona kolejna świątynia. Miała ona wysoką wieżę, z barokowym hełmem w trzech kondygnacjach otwartym. Z dokumentów wizytacji kościelnej jaka miała miejsce 21 sierpnia 1719 roku, wiemy iż nie tylko sam kościół, ale także ołtarz główny był poświęcony WNMP. Ołtarze boczne zaś: pierwszy Matce Boskiej Szkaplerznej, drugi Biczowaniu Chrystusa, trzeci Bożemu Ciału, czwarty św. Katarzynie a piąty Matce Boskiej Częstochowskiej. W wyniku pożaru miasta, kościół spłonął 12 czerwca 1822 roku. Został gruntownie wyremontowany i przetrwał do maja 1909 roku. W tym samym roku przystąpiono do pracy nad budową nowego, obecnego kościoła.

[madohora]

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Wodzisławiu Śląskim – Zawadzie – kościół rzymskokatolicki położony w dzielnicy Wodzisławia Śląskiego – Zawadzie. Został wzniesiony na wzgórzu.
Długość kościoła wynosi 40,2 m, a jego szerokość – 23,6 m. Posiada nawę krzyżową. Od strony ulicy Paderewskiego do bramy głównej prowadzą schody o 22 stopniach.
W 1947 zostały zatwierdzone plany budowy przez władzę świecką. Budowę rozpoczęto w lipcu tego samego roku. Krzyż został wzniesiony w październiku 1948.

[madohora]

Stara Synagoga w Wodzisławiu Śląskim – synagoga znajdująca się w Wodzisławiu Śląskim przy obecnej ulicy Targowej. Została zbudowana w roku 1798 na placu podarowanym na ten cel przez dwie żydowskie rodziny. Był to budynek z drewna, który spłonął w 1822 roku podczas wielkiego pożaru miasta. Został odbudowany w 1826 roku według planu przepisanego przez władzę już jako budynek murowany.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Centrum miasta zajmuje duży prostokątny rynek jego zabudowę tworzą domy z końca 18 i pierwszej połowy 19 wieku nieopodal rynku wznosi się dawny klasztor franciszkanów wzmiankowany już w 1340 roku do klasztoru przylega gotycki kościół Świętej Trójcy zbudowany na przełomie 15 i 16 wieku. W 1830 roku przekazano go Ewangelikom Natomiast w budynku klasztoru Po opuszczeniu go przez zakon działały kolejno ratusz szkoła i więzienie obecnie są ine siedzibą sądu obok niego stoi Pomnik Powstańców Śląskich. Nieopodal wznosi się także neogotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wybudowany w latach 1905 1911 obok świątyni stoi figura Jana Nepomucena z 18 wieku.

[madohora]

[madohora]

Ludność Jedłownika z dnia na dzień stała się żebraczą, co trwało przez lata, nim szkody zostały naprawione. Parafianie widząc nieszczęścia jakie na nich spadły, ślubowali wybudować kościół pod wezwaniem św. Antoniego, jeśli w przyszłości zostaną zachowani od podobnych nieszczęść. Mija 100 lat od wydarzeń z 19 czerwca 1848 r. Z Kościoła MB Fatimskiej w Turzy wyrusza procesja niosąca relikwie św. Antoniego do jedłownickiej parafii św. Barbary. Kiedy zbliżano się do Jedłownika zerwała się straszliwa burza i huragan podobne do tych sprzed wieku. Parafianie wraz z ówczesnym proboszczem ks. Kasperczykiem odczytali to jako upomnienie się św. Antoniego o kościół, który ślubowali wybudować parafianie.

[madohora]

Następnego dnia utworzył się komitet budowy nowego kościoła. 19 maja 1949 roku rozpoczęto kopanie fundamentów. Projektantem kościoła był P. Tchorzewski, architekt powiatowy Rybnika. 21 września 1952 roku nowa świątynia pod wezwaniem Matki Bożej Wszechpośredniczki Łask i św. Antoniego z Padwy została poświęcona przez biskupa Herberta Bednorza.
Odpust ku czci Św.Antoniego z Padwy 13 czerwca.

[madohora]

Krzyż pokutny w Jedłowniku - Krzyż wolno stojący nad grobem na starym cmentarzu, około 10 metrów na lewo od wejścia. Do niedawna stał tu drewniany kościółek, obecnie przeniesiony do Jastrzębia Zdroju. Krzyż łaciński z piaskowca. Z przodu napis: poziomo-INRI i pionowo kaligraficznie-DEN 2 DEN OCTOBER, na samym dole znów poziomo – 1828. Z tyłu na przecięciu ramion prawdopodobnie starszy od napisu ryt krzyża greckiego. Według opinii historyków krzyż stoi na grobie zabitego księdza. Zaliczany jest do krzyży nagrobnych.

[madohora]

Wilchwy – jednostka pomocnicza gminy (dzielnica) Wodzisławia Śląskiego.
Na jej terenie znajduje się zamknięta Kopalnia Węgla Kamiennego 1 Maja oraz przylegające do niej górnicze Osiedle 1 Maja. Dzielnica ma charakter podmiejski z zabudową wielorodzinną i jednorodzinną. W skład Dzielnicy wchodzą: Wilchwy, Pustki, Zamysłów, Praga Mała, Sakandrzok, Sowiniec. Dzielnica liczy ponad 6500 mieszkańców.

[madohora]

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1300 roku. Według kroniki Henkego wieś Wilchwy (niem. Wilchwa), położone były o ćwierć mili na wschód od miasta Wodzisław. Były one majątkiem komory pana stanowego i miały w XVII wieku 19 majątków chłopskich, w tym 18 pełnych, 2 połowiczne, 21 zagrodników i chałupników, zobowiązanych do robót i czynszu. W 1816 roku dominium zabrało 6 gospodarstw chłopskich, a ich pola dodało do folwarku dominialnego, zbudowanego w późniejszym okresie. Całkowity areał pański oraz chłopski wynosił 3000 mórg. Liczba mieszkańców w 1783 roku wynosiła 181, natomiast w 1829 wynosiła 304 mieszkańców w 52 domach, zaś w roku 1861 Wilchwy miały 449 mieszkańców. Pieczęć wsi przedstawia skaczącego kozła, nad którym unosi się gwiazda. Mieszkańcy tej wsi należeli do parafii w Wodzisławiu, a także dzieci z tej wsi uczęszczały do Wodzisławskiej szkoły. Pierwszą szkołę utworzono na Wilchwach w 1876 roku[3]. W okresie międzywojennym Wilchwy (Wilchwa) należały do Polski. W czasie okupacji Gestapo ulokowało swą wodzisławską siedzibę w miejscu, gdzie obecnie mieści się zajazd "Cyganek". W roku 1950 podjęto decyzję o budowie KWK "1 Maja". W 1951 rozpoczęto budowę kościoła na Wilchwach. W 1954 utworzono gromadę Wilchwy, do której włączono pobliski Zamysłów. W 1955 roku oddano do użytku połączenie kolejowe z Wodzisławia na KWK 1 Maja. W latach 60. wybudowano przykopalniane osiedle mieszkaniowe, któremu nadano imię "osiedle 1 Maja". Od 1 stycznia 1946 roku włączona zostaje do gminy wiejskiej Wodzisław Śląski do kiedy gmina została zniesiona 29 września 1954 roku. W 1972 gromada Wilchwy zostaje włączona jako jedna z dzielnic Wodzisławia.
W latach 1954-1972 były siedzibą Gromady Wilchwy.

[madohora]

[madohora]

Krótko po założeniu w 1776 zawiązała się tu parafia luterańska z niewielkim kościołem drewnianym, która w XIX wieku przeprowadziła się do Wodzisławia. Do dziś zachował się tu cmentarz ewangelicki. 1 stycznia 1946 roku miejscowość włączona została do gminy wiejskiej Wodzisław Śląski, zniesionej 29 września 1954 roku. Do 1972 była to niewielka wieś, 1973 przyłączona została do Wodzisławia Śląskiego. Znajduje się tu kaplica pw. św. Teresę (uważanej za patronkę osady) z lat 20. XX wieku.

[madohora]

Turzyczka – część Wodzisławia Śląskiego w dzielnicy Jedłownik – Turzyczka – Karkoszka. Jest częścią miasta o charakterze podmiejskim, z zabudową jednorodzinną, znajduje się w południowej części Wodzisławia Śląskiego. 1 stycznia 1973 włączona do Wodzisławia.

[madohora]

Wodzisław - w Wodzisławiu, powiem jasno
Jest też "stare miasto"
I budynek sądu stary
Powiem, że dość okazały

[madohora]

Ludność miasta: ogółem — 48 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 959,8 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 50 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°28′E, szerokość geograficzna: 50°01′N
Data założenia miasta: 1257
Prawa miejskie: nadanie praw — 1257
Oficjalne strony WWW: www.wodzislaw-slaski.pl

[madohora]

Wodzisław Śląski , miasto, województwo śląskie (województwo), Polska południowo-środkowa . Położone w rybnickich złożach węgla, 10 km na północ od granicy z Czechami i 48 km na południowy zachód od Katowic , stolicy województwa .

[madohora]

Gospodarka opiera się na wydobyciu węgla , produkcji koksu i przetwórstwie spożywczym . Kilka rurociągów transportuje gaz ziemny z lokalnych złóż do Katowic i innych polskich miast. Wraz z restrukturyzacją gospodarczą pod koniec XX w. ludność Wodzisławia Śląskiego zmniejszyła się o połowę.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

REMONT RYNKU W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM - www.tvp.pl - 28.07.2026

[madohora]

W 1696 roku Turza Mała, wraz z państwem Wodzisław, zostały sprzedane księciu Dietrichsteinowi przez cesarskich komisarzy wyższego urzędu. W latach 1697- 1702 istniała karczma w Małej Turzy, gdzie karczmarzem był niejaki Jan Mitko. W 1721 roku po raz pierwszy Mała Turza zapisana jest jako Turzyczka. W 1790 roku były dwie kaplice w Turzyczce, przypuszczalnie drewniane. Do dziś istnieje jeszcze murowana kaplica św. Jana Nepomucena. W 1780 r. Turzyczkę zamieszkiwało 4 zagrodników i chałupników, co dawało 17 samodzielnych domostw z ludnością w liczbie 82 osób. W 1840 r. w Turzyczce istniało 20 domostw i 179 mieszkańców oraz czynny był młyn wodny. W roku 1835 zanotowano pierwszą wzmiankę o pieczęci Małej Turzy. Na pieczęci widać herb wsi, który przedstawia stóg pusty na czterech słupach stojący. Pieczęć ma napis G. Klein Shurzy /Rybnikier/ Kreis i jest wyciśnięta na dokumencie w Archiwum Starostwa Rybnickiego.

[madohora]

1975 – likwidacja powiatu, przyłączenie do Wodzisławia Śląskiego miast: Pszów, Radlin, Rydułtowy oraz gminy Marklowice

[madohora]

.

[madohora]

Zamek w Wodzisławiu Śląskim – zbudowany w początkach istnienia miasta, obejmował zespół budynków zamkowych na których miejscu w XVIII w. wybudowano przez Dietrichsteinów w latach 1742–1747 pałac. Pałac Dietrichsteinów jest jedną z pierwszych budowli w stylu klasycystycznym w Polsce. Gmach jest siedzibą Muzeum Miejskiego założonego w 1971.

[madohora]

We wrześniu 2018 r. rozpoczęto gruntowną rewitalizację Pałacu. Do czasu rozpoczęcia remontu w gmachu znajdowała się siedziba USC i Muzeum. w przyszłości w budynku ma się znajdować wyłącznie pomieszczenia Muzeum. 19 sierpnia 2019 na budowie doszło do groźnego wypadku. Zerwał się gzyms oraz zawaliło ok. 50 metrowe rusztowanie na głównej fasadzie budynku od strony ul. Kubsza. Rannych zostało dwóch pracowników firmy budowlanej. Zawalone rusztowanie zatarasowało ulicę i plac przed pałacem, oraz uszkodziło trzy zaparkowane samochody. Nikt jednak w tym momencie nie przechodził w pobliżu. Specjalna komisja będzie wyjaśniała przyczyny katastrofy budowlanej.

[madohora]

Zabytkowy gotycko-barokowy konwent franciszkański powstał w 1257 roku, wraz z lokacją miasta. Z odkrytej i opublikowanej pod koniec ubiegłego stulecia przez Rudolfa Hirscha informacji wynika że „Bracia Mniejsi uzyskali konwent i mieszkanie w Wodzisławiu na Śląsku” właśnie w 1257 r. Klasztor wzniesiono przy ulicy Minorytów, nieopodal północno-zachodniej części wodzisławskiego rynku, do roku 1810 stanowił nieodłączny element średniowiecznego i nowożytnego życia Wodzisławia. W początkach istnienia być może budynki były drewniane a po pierwszym wielkim pożarze Wodzisławia (około 1280-1290 r.) mogły być już murowane jako jedne z pierwszych w mieście. Źródła wspominają o konwencie min. w 1257 r. i 1340 r. W XIV wieku wzniesiono nowy duży murowany kościół klasztorny pw. Św. Trójcy. W 2015 r. wysunięto hipotezę, że fundatorem świątyni mogła być Konstancja wodzisławska. Kościół ten istnieje do dnia dzisiejszego i jest jednym z najstarszych na Górnym Śląsku. W XVII wieku wzniesiono obok kościoła nowy budynek klasztoru wraz z obszernym dziedzińcem. Na podstawie obecnego wyglądu wiemy, że pierwotnie była to świątynia orientowana, jednonawowa o trójprzęsłowym prezbiterium, zamknięte trzema ścianami ośmioboku. Prezbiterium a może i nawa sklepione były krzyżowo-żebrowo. Cały zaś budynek nakrywał wysoki dwuspadowy zapewne dach zamknięty od strony zachodniej wydatnym szczytem. Naroża świątyni do której budowy użyto kamienia łamanego i cegły wsparte zostały ukośnie ustawionymi przyporami. Prawdopodobnie pierwszą poważną przebudowę kościoła przeprowadzono w XVIII w. po pożarze świątyni. Świątynia ucierpiała ponownie podczas wielkiego pożaru Wodzisławia w 1822 r.

[madohora]

[madohora]

Długość kościoła wynosi na zewnątrz 46 m i szerokości 22 m. Wysokość wewnątrz do sklepienia w środkowej nawie ma 14 m, a w nawach bocznych 11 m. Linia łącząca ołtarz i wejście do kościoła nie jest całkowicie prosta, lecz skierowana trochę w lewo, co symbolizuje Chrystusa, który konając na krzyżu, skłonił lekko głowę. Wnętrze kościoła przekrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe, wsparte w części nawowej sześcioma filarami, które w prezbiterium schodzą służkami w postaci kolumienek aż do cokołu, a w nawach opierają się na wspornikach osadzonych w górnych partiach ścian i filarów. W świątyni znajduje się wyposażenie pochodzące w dużej mierze ze starego XVI-wiecznego kościoła, m.in. obrazy św. Jana Nepomucena z 1867 r. i Matki Boskiej Szkaplerznej, rzeźby – Ukrzyżowanie Chrystusa z XVIII w., rzeźba ludowa pochodząca prawdopodobnie z XVIII w. przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego, barokowe rzeźby Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana, monstrancja z 1829 r. ufundowana przez ks. Franciszka Chruszcza, proboszcza z Jedłownika, dwa XVII-wieczne kielichy, relikwiarz w kształcie monstrancji datowany na ok. 1700 r. Na uwagę zasługuje również marmurowy ołtarz, na którym umieszczone jest drewniane, bogato zdobione tabernakulum. Na wystrój kościoła składa się ponadto 14 olejnych stacji Drogi Krzyżowej, rozwieszonych na ścianie północnej i południowej świątyni, a także figury różnych świętych katolickich, umieszczone na filarach nawy głównej.

[madohora]

Radlin jako wioska na prawie niemieckim został założony około 1300 roku. Prawdopodobnie w wyniku wojen husyckich, kościół został zniszczony - wynika to o braku zapisu parafii, w spisie świętopietrza z 1447 r. W 1652 już odbudowany kościół, który do 1904 był filią parafii w Wodzisławiu. W 1929 r. rozpoczęła się budowa obecnego kościoła, który poświęcono 21 września 1930 r.

[madohora]

Pałac wybudował około roku 1822 Wilhelm Franz von Zawadzki. Dawniej wymieniano również na podstawie wyrytej i źle odczytanej daty na fasadzie budynku - powstanie i budowę pałacu w roku 1783 przez Gustawa Balatzara von Czebulka (ówczesnego właściciela Kokoszyc)
Przez lata pałac był prywatną rezydencją kolejnych właścicieli Kokoszyc, aż do roku 1928, kiedy to został odkupiony i przekształcony w Dom Rekolekcyjny przez katowicką kurię metropolitarną. W latach 60. XX w. w pałacu przebywał, ówcześnie jeszcze kardynał, Karol Wojtyła[2]. Obecnie w murach pałacu nadal mieści się Dom Rekolekcyjny Archidiecezji Katowickiej. Na terenie kompleksu pałacowego znajduje się również Gospodarstwo Rolne Archidiecezji Katowickiej.

[madohora]

Geneza państwa sięga XIV w., kiedy to możemy mówić o uformowaniu się w Wodzisławiu znacznego ośrodka administracyjnego, a najprawdopodobniej niewielkiego efemerycznego księstwa rządzonego przez Annę czerską i Konstancję wodzisławską. Wydzielony wtedy obszar z południowo-wschodniej części Księstwa raciborskiego określany jest mianem ziemi wodzisławskiej.

[madohora]

Ostatecznie Władysław Jagiellończyk zdecydował w 1502 r. o przekazaniu Księstwa wodzisławskiego Jerzemu Salenbergowi, tworząc z Księstwa wodzisławskiego państwo stanowe, a Salenberga mianował pierwszym panem stanowym Do roku 1526 Wodzisławskie Państwo Stanowe pozostawało pod zwierzchnią władzą królów czeskich, potem od 1526 do 1742 roku jako część Monarchii Habsburgów, a po wojnach śląskich weszło w skład Królestwa Prus i było jego częścią aż do 1809 roku. Zachowało ono odrębność administracyjną do początków XIX wieku.

[madohora]

1454–1456: Jan IV Starszy, Wacław III

[madohora]

1491–1502: Władysław II Jagiellończyk

[madohora]

1556–1601: Jan Planknar II

[madohora]

Jest to pałac piętrowy w stylu klasycyzmu, na planie wydłużonego prostokąta o wymiarach 52,8 na 17,3 m, murowany, tynkowany. Fasada jest symetryczna, 15-osiowa, z 3-osiowym słabo zaznaczonym ryzalitem wejściowym. Parter jest wydzielony gzymsem. Okna są obramione, nad nimi belkowanie. Ryzalit jest zwieńczony trójkątnym przyczółkiem z kartuszem herbowym. Portal zamknięty półkoliście, flankowany zdwojonymi pilastrami dźwigającymi przełamujące się belkowanie. Elewacja parkowa 11-osiowa z ryzalitem podzielonym kanelowanymi lizenami, w zwieńczeniu przyczółek z okulusem. Dach jest pokryty dachówką – czterospadowy i dwuspadowy. Architektem był prawdopodobnie morawski architekt Anton Grimm

[madohora]

NIETYPOWE ZNALEZISKA W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM - Radio Katowice - 30.07.2025

[madohora]

1299 – odbudowa miasta

[madohora]

W wyniku boju gros sił grupy południowej niemieckiej 5. Dywizji Pancernej (z artylerią) był zatrzymany na kilka godzin w okolicach Mszany i Wodzisławia,
Bój o Bożą Górę, to jeden z zapomnianych epizodów walki o granicę 1 września 1939 r. stał się również kanwą licznych nieporozumień. Np. Józef Kuropieska twierdził, że straty 3 szwadronu wynosiły aż 60 ułanów i 100 koni[5], choć faktycznie najnowsze ustalenia historyków pozwalają twierdzić, że śmierć poniosło jedynie 5 żołnierzy rotmistrza.

[madohora]

Wieś wzmiankowana w 1239 r., właścicielem wsi był komes Gosław, który w tamtym roku, a więc przed najazdem Tatarów w 1241 r., posiadał w ziemi raciborskiej rozległe dobra. Istnieje prawdopodobieństwo, że w swej rodzinnej siedzibie - Jedłowniku ufundował kościół już w początkach XIII w. Jedłownik według starych podań jest jedną z najstarszych miejscowości na Śląsku o czym ma świadczyć mimo bliskości Wodzisławia, istniejąca tu na pewno od XIII w. samodzielna parafia. W XVI w. Jedłownik wszedł w skład utworzonego dekanatu wodzisławskiego. Dawny kościół drewniany, odbudowany w I poł. XVII w. istniał pierwotnie pw. św. Marka. W 1688 obok św. Marka pojawia się św. Barbara jako patronka. W 1697 pozostaje jako patron tylko św. Marek. W XVIII w. św. Marek jako patron idzie w zapomnienie i powraca św. Barbara jako patronka kościoła. W 1885 kościół został odnowiony. W 1974 w związku z budową nowego kościoła przeniesiony do Jastrzębia-Zdroju, gdzie został poświęcony 3 grudnia 1974.

[madohora]

W roku 1810 na terenach Wodzisławia doszło do wybuchu powstania chłopskiego, któremu przewodniczył sołtys z Jedłownika - Józef Bienia. Powstanie zostało rozbite, a przywódcę aresztowano. Zaś w 1946 nastąpiło przyłączenie do Wodzisławia Jedłownika wraz z przylegającą do niego Karkoszką i utworzenie dzielnicy Wodzisław Śląski-Jedłownik. Historycznym terenem dzielnicy jest również część Jedłownika posiadająca obecnie status samodzielnej dzielnicy - Jedłownik Szyb.

[madohora]

Szyb Jedłownik – dzielnica Wodzisławia Śląskiego. Utworzona została z osiedla na Jedłowniku (patrz historia Jedłownika). Zabudowa dzielnicy ma charakter osiedla mieszkaniowego. Jest to osiedle górnicze. Obecnie na terenie dzielnicy działa zakład odzieżowy „Summer-Cha”, Firma Termo Profil i Komenda Powiatowa Policji. Znajduje się tu również nieczynny szyb „Jedłownik”.

[madohora]

1960 – otwarcie kopalni "1 Maja" (na uroczystość przybywa premier rządu PRL Józef Cyrankiewicz)

[madohora]

[madohora]

1459 i 1453 – zaatakowanie przez bandy żądające okupu pod groźbą spalenia miasta

[madohora]

1502 – powstało ukształtowane Wodzisławskie Państwo Stanowe

[madohora]

Wodzisławskie Państwo Stanowe (z łac. Status Minor Vladislaviensis) – kształtujące się od 1483 r. po bezpotomnej śmierci Jana IV Karniowskiego oraz walkach o ziemię wodzisławską pomiędzy Janem V Raciborskim a Maciejem Korwinem. Stolicą państwa był Wodzisław, a siedzibą panów stanowych zamek wodzisławski.

[madohora]

W 1456 r. dochodzi do powstania Księstwa karniowsko-wodzisławskiego, które Jan IV otrzymał od swego ojca. Następnie w latach 1474-1502 istniało Księstwo wodzisławskie, którym po utracie Karniowa, rządził Jan IV. Zmarł on w Wodzisławiu w 1483 r. Przez kolejne lata o losach pozostawionego przez wasala Księstwa Wodzisławskiego decydował król Czech.

[madohora]

Oprócz samego Wodzisławia początkowo w skład wchodziło 10 okolicznych wsi: Czyżowice, Turza Mała (Turzyczka), Wielka Turza, Skrzyszów, Krostoszowice, Karkoszka, Podbucze, Marusze, Radlin z Obszarami i Głożynami, a ponadto 11 folwarków liczących 8000 morgów ziemi uprawnej, 1600 morgów 4000 morgów lasów.

[madohora]

Do państwa wodzisławskiego należały również m.in. Jedłownik, Kokoszyce, Marklowice, Połomia, Gogołowa, Gołkowice, Godów, Uchylsko, Gorzyczki, Mszana oraz tereny m.in. wokół dzisiejszego miasta Jastrzębie-Zdrój: Jastrzębie Górne i Dolne wraz z Bożą Górą, Moszczenica z Szotkowicami, Skrzeczkowice i Ruptawa z Ruptawcem i Cisówką.

[madohora]

Tym samym z czasem doszło do utrwalenia terminu ziemi wodzisławskiej. W okresie istnienia tego państwa Wodzisław posiadał status miasta prywatnego. Wiele cennych informacji o dziejach wodzisławskiego państwa przekazał nam w swej kronice Franz Ignatz Henke.

[madohora]

1337–1351: Konstancja wodzisławska

[madohora]

1437–1454: Mikołaj V

[madohora]

1456–1483: Jan IV Starszy

[madohora]

1483–1491: Jan V, Maciej Korwin 1474 i 1490

[madohora]

1502–1517: Jerzy Salenberg

[madohora]

1528–1556: Jan Planknar

[madohora]

1602–1616: Jerzy Plawecki

[madohora]

1655–?: Gabriel Plawecki

[madohora]

??–1668: Stefan Plawecki

[madohora]

1668–1684: Jerzy Szelepcsĕnyi

[madohora]

1684–1696: Leopold I Habsburg

[madohora]

1696–1738: Ferdynand Józef Dietrichstein

[madohora]

Miasto położone jest na najwyższym wzniesieniu Płaskowyżu Rybnickiego (311 m n.p.m.), w bliskim położeniu takich miast jak: Wodzisław Śląski, Radlin, Rydułtowy, Rybnik, Racibórz, Jastrzębie-Zdrój, Żory.
W Pszowie swoje źródła mają niewielka struga Sumina oraz rzeka Nacyna, dopływy Rudy.
Do 1954 r. Pszów był siedzibą gminy Pszów. Według podziału administracyjnego Polski w latach 1975–1998 Pszów należał do województwa katowickiego, najpierw jako dzielnica Wodzisławia Śląskiego, a od 30 grudnia 1994 r.[3] jako samodzielne miasto.
Historycznie Pszów leży na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej.

[madohora]

Zaskakująca wzmianka źródłowa pojawiła się w 973 r. dotycząca granic biskupstwa praskiego podająca nazwę plemienia Psouane. Wzmiankę tę niekiedy stara się powiązać z Pszowem. Niepodlegająca dyskusji wzmianka miejscowości Pschow pochodzi z 1265 r.

[madohora]

Radlin historycznie położony jest na Górnym Śląsku na ziemi wodzisławskiej. Geograficznie leży na Płaskowyżu Rybnickim.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,53 km². Miasto stanowi 4,37% powierzchni powiatu.

[madohora]

II wojna światowa

W okresie okupacji hitlerowskiej na terenie Radlina funkcjonował obóz jeniecki dla żołnierzy Armii Czerwonej, ulokowany w miejscu dzisiejszego boiska przy ul. Mariackiej. Zakwaterowani w tym miejscu jeńcy pracowali głównie w lokalnej kopalni. Wielu z nich pochowano na terenie biertułtowskiego cmentarza.

[madohora]

Do największej tragedii w czasie II wojny światowej doszło w okolicach nieczynnego szybu „Reden”, który był miejscem nazistowskiego mordu na mieszkańcach terenów ziemi rybnicko-wodzisławskiej. W latach 1939–1945 hitlerowcy wrzucali żywcem do nieczynnego szybu pojmane osoby z okolicznych terenów. W miejscu tragedii dziś znajduje się pomnik upamiętniający tamte wydarzenia, oraz park miejski.

[madohora]

23 sierpnia 1989 na terenie KWK "Marcel" podpisane zostało porozumienie pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a Dyrektorem Generalnym Wspólnoty Węgla Kamiennego w Katowicach, po akcji strajkowej w kopalniach KWK "Marcel", KWK "Morcinek", KWK "Jowisz" i KWK "Gródziec". W porozumieniach brał udział m.in. Leszek Piotrowski. Na przełomie kwietnia i maja 1990 r. w Radlinie (będącym wówczas dzielnicą Wodzisławia Śląskiego) powstaje Radlińskie Towarzystwo Kulturalne, skupiające się zarówno na działalności kulturalnej, jak również na postulacie odłączenia się Radlina z Wodzisławia Śląskiego.

[madohora]

Rydułtowy (niem. Rydultau) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławski. Według danych pochodzących z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 21 514 mieszkańców.

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Rudolphi villa. Kronika ta wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto i stanowią jego części bądź dzielnice jak założona na prawie polskim łac. iure polonico wieś Radoszowy we fragmencie Rastow utroque solvitur decima more polonico

[madohora]

Tunel kolejowy z lat 1853-1858;
Zespół Budynków Szpitala z 1911 r.;
Krzyż pokutny w Radoszowach;
Krzyż pokutny z 1628 r. przy Kościele św. Jerzego;
Kościół św. Jerzego z 1896 r.;
Budynek wagi KWK Rydułtowy z 1906 r.;
Zabudowa mieszkaniowa osiedla Karola;
Kościół św. Jacka 1922 r.;
Stacja kolejowa;
Cmentarz ewangelicki.
Izby pamięci mieszczą się przy:
KWK Rydułtowy-Anna;
siedzibie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców Województwa Śląskiego.

[madohora]

1988 – 19 sierpnia, doszło do strajku okupacyjnego na KWK 1 Maja

[madohora]

1994 – 30 grudnia, od miasta odłączyły się Marklowice i Pszów

[madohora]

1738–1773: Guidobald Józef Dietrichstein

[madohora]

Marklowice (niem. Marklowitz) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim, siedziba gminy Marklowice. Historycznie na Górnym Śląsku.
W latach 1975–1994 miejscowość była dzielnicą Wodzisławia Śląskiego, zaś w latach 1995–1998 administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

Obecnie liczą około 5200 mieszkańców. Powierzchnia gminy to 14 km². W miastach i gminach bezpośrednio otaczających Marklowice mieszka ponad 400 tysięcy ludzi. Gmina należy do stowarzyszeń skupiających gminy, które mają wspólne problemy w zakresie komunikacji, prowadzonej na ich terenie działalności górniczej i przemysłowej oraz związanej z tym restrukturyzacji rynku zatrudnienia, mających wspólne cele w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego. Organizacje te to Stowarzyszenie Gmin Górniczych w Polsce, Związek Gmin i Powiatów Subregionu Zachodniego Województwa Śląskiego, Euroregion Silesia oraz w Śląski Związek Gmin i Powiatów.

[madohora]

Wraz z rozwojem przemysłu (głównie kompleksu kopalnianego w skład którego wchodziła kopalnia Emma, dzisiejsza KWK Marcel, elektrociepłownia oraz koksownia, dzisiejsza Koksownia Radlin). Zakłady te wchodziły w skład Rybnickiego Gwarectwa Węglowego, którego siedziba w 1907 roku zostaje przeniesiona z Berlina do centrum Radlina (Biertułtów). Intensywnie rozbudowane zostały Obszary oraz Biertułtowy, będące dzielnicami Radlina. Na terenach przykopalnianych na przełomie XIX i XX w. powstało modernistyczne osiedle-ogród zwane „Kolonią Emma”. Przy pracach nad osiedlem uczestniczyli słynni niemieccy architekci wczesnego modernizmu, m.in. William Müller, czy później Hans Poelzig. Układ urbanistyczny osiedla w większości zachował się do dziś w niezmienionej formie. W latach 70. wyburzona została jedynie północna część osiedla, zwana „Bottropem”

[madohora]

Po miesiącu stacjonowania w Kolonii Emma Armii Czerwonej przystąpiono do odbudowy zniszczonej infrastruktury, uruchomienia administracji oraz szkolnictwa. Już 2 kwietnia 1945 radlińska kopalnia wydobyła pierwsze 115 ton węgla

[madohora]

1 maja 1949 nazwa radlińskiej kopalni zostaje zmieniona z „Emma” na „Marcel”, dla upamiętnienia lokalnego działacza związkowego i lewicowego, Józefa Kolorza (pseudonim „Marcel”)

[madohora]

Wieża wyciągowa szybu Wiktor, dawniej Mauve
Wieża wyciągowa szybu Antoni, dawniej Grundman
Willa Dyrektora Wachsmanna, projektu Williama Müllera
Budynek dawnej siedziby Rybniker Steinkohlen Gewerkschaft (Rybnickiego Gwarectwa Węglowego) przy ul. Rogozina 52
Kolonia Emma w Radlinie
Kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP z 1926 r. w stylu neobarokowym
Tężnia w Radlinie
Zabytkowa kapliczka Św. Jana Nepomucena z datą „1719” (data prawdopodobnie nie jest datą postawienia kapliczki, 1719 to data ekshumacji zwłok Świętego związana z procesem beatyfikacyjnym. Beatyfikacja Świętego miała miejsce w 1721 roku, zaś kanonizacja w 1729)
Pomnik Matki z Dziećmi, z 2012 roku, autorstwa Henryka Fojcika
Pomnik Ofiar Szybu Reden
Pomnik Powstańców Śląskich w Radlinie

[madohora]

Gleby miasta Rydułtowy rozwinęły się na utworach polodowcowych. Bielice właściwe występują w północnej części miasta, zaś bielice pyłowe w południowej. Gleby te zaliczamy do klasy III i IV. Na gruntach ornych występują gleby: bielicowe, pseudobielicowe oraz gleby brunatne k

[madohora]

Grunty rolne stanowią 964 ha (64% powierzchni miasta), grunty leśne 38 ha (2%), Zieleń leśna, zieleń urządzona i sady zajmują ogółem 75 ha, tj. 5% obszaru miasta. Nieopodal ulicy Raciborskiej znajduje się las mieszany, największy w Rydułtowach. Północna część miasta od ul. Raciborskiej w kierunku na Czernicę i Jejkowice ze względu na swe wysoki walory przyrodnicze przynależy do otuliny Parku Krajobrazowego Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych Rud Wielkich, zgodnie z zarządzeniem nr 18/93, Wojewody Katowickiego z dnia 23 listopada 1993 r. W mieście i najbliższych okolicach żyje ok. 100-110 gatunków ptaków, jest to 50% wszystkich gatunków ptaków występujących w Polsce. Ze względu na małą ilość zalesienia, dominującą ostoją dla ptaków są przydomowe ogrody działkowe, parki, sady, zadrzewienie w rejonie szybu powietrznego V, wyrobiska poeksploatacyjne cegielni oraz hałdy kopalniane i zabudowania przemysłowe.

[madohora]

W połowie XIX w. większość mieszkańców miejscowości oraz regionu stanowiła ludność polskojęzyczna. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 r. odnotowuje, że „We wsi znajduje się 234 gospodarstw domowych z 1066 mieszkańców mówiących po polsku” – „Es befinden sich im Dorfe 234 Haushaltungen mit 1066 polnisch sprechenden Einwohnern”

[madohora]

1999 – 1 stycznia, został reaktywowany powiat wodzisławski

[madohora]

[madohora]

Poza tym w gminie działa około 250 podmiotów gospodarczych. W przeciągu swojego krótkiego istnienia (od 30 grudnia 1994 r.[3]) gmina Marklowice zaliczona została do „Złotej Setki” gmin najbardziej dynamicznie rozwijających się w rankingu sporządzonym przez „Rzeczpospolitą”. By zachować ten poziom rozwoju, gmina przygotowała ofertę terenów pod lokalizację inwestycji przemysłowych i usługowych: w 1999 r. opracowany został projekt Strefy Aktywności Gospodarczej - SAG. Strefa położona jest w środkowo-wschodniej części gminy, przy drodze wojewódzkiej nr 932, prowadzącej ruch tranzytowy z Katowic i innych miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego do granicy państwa w Chałupkach. Natężenie ruchu na tej drodze dochodzi do 10 000 pojazdów na dobę. Strefa położona jest też w niewielkiej odległości od autostrad: A1 - Gdańsk-Łódź-Ostrawa, która osiągana jest w węzłach: „Świerklany” i „Mszana” (odległość od obydwu węzłów to ok. 4 km) oraz A4 Wschód-Zachód (odległość od węzła w Gliwicach-Sośnicy 40 km). Teren Strefy uzbrajany jest przy współudziale środków finansowych Unii Europejskiej.
Ciekawostka: miejscowość znana z licznych dowcipów na temat jej mieszkańców.

[madohora]

Budowa geologiczna obszaru na którym znajduje się miasto składa się z warstw karbońskich z licznymi pokładami węgla kamiennego, oraz z osadów czwartorzędowych. Wychodnia piaskowców karbońskich, należących do warstw porębskich znajduje w pobliżu ulicy Skalnej. Wychodnia jest objęta ochroną prawną uchwałą Rady Miasta Rydułtowy z dnia 26 kwietnia 1994 r., nadano jej nazwę Stanowisko Przyrody Nieożywionej Skałka. Utwory czwartorzędowe, to piaski, gliny, żwiry, mady rzeczne i namuły. W północno-wschodniej części miasta znajdują się złoża piaszczysto-żwirowe, w południowo-wschodniej eksploatowane są złoża gliny. Rzeźba terenu Rydułtów jest wynikiem działania lodowca i wód płynących.

[madohora]

Boża Góra, również Góra Oliwna (niem. Bojsa Gürra) – część wsi Mszana, w gminie Mszana, w powiecie wodzisławskim, w województwie śląskim, w Polsce