Kraków, dzielnice i okolice IX

[madohora]

Kamienica Estreicherów (także Estreicherówka) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Poselskiej 8–10, na Starym Mieście.

[madohora]

Kościół św. Michała (właściwie św. Józefa i św. Michała) – XVII-wieczny barokowy kościół w Krakowie, w obrębie obecnego Starego Miasta, w miejscu dzisiejszego budynku Instytutu Nauk Geologicznych PAN na rogu ulic Poselskiej 5 i Senackiej 1, w latach 1872–1874 częściowo zburzony, częściowo przebudowany.

[madohora]

W dawnym kompleksie więzienia utworzono siedzibę Muzeum Archeologicznego a w budynku sądu siedzibę Muzeum Geologicznego PAN

[madohora]

MUZEUM GEOLOGICZNE

[madohora]

ul. Poselska 13 – pałac Stadnickich.

[madohora]

ul. Poselska 22 – Hotel Wawel.

[madohora]

Do bogatej historii krakowskich hoteli należy zaliczyć nasz hotel Wawel znajdujący się przy ulicy Poselskiej 22. Na początku XIX wieku znany był jako zajazd "Pod Czarnym Orłem" Małgorzaty i Antoniego Bodurkiewiczów.

[madohora]

ul. Poselska 21 – kościół św. Józefa i klasztor ss. bernardynek.

[madohora]

Polichromia zdobiąca wnętrze jest dziełem Jana Bukowskiego z 1913, odnawiana w 1930. Ołtarz główny i cztery ołtarze boczne oraz ambona powstały w warsztacie krakowskiego snycerza Jerzego Hankisa w latach 1697-1699. W ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Józefa z Chrystusem w wieku chłopięcym, namalowany we Włoszech w pierwszej połowie XVII wieku. Według tradycji klasztornej obraz ten został przywieziony z Rzymu przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, który otrzymał go od papieża Urbana VIII w 1627. Biskup podarował ten wizerunek swojej siostrze Teresie Zadzikównie (1592–1652), która była współzałożycielką i pierwszą przełożoną tutejszego konwentu. Od 1879 przed wizerunkiem św. Józefa w tutejszym kościele odbywają się obchody patronalne, a obraz cieszy się ogromnym kultem wśród mieszkańców Krakowa. Od 1884 odbywa się tutaj także wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

W ołtarzu bocznym po lewej stronie znajduje się figurka przebranego w kolorowe szatki maleńkiego Jezusa. Pochodzi ona ze zburzonej w 1823 kaplicy św Kolety na Stradomiu, należącej do sióstr bernardynek. Od pierwotnego miejsca figurkę, również cieszącą się sporym kultem wśród wiernych, nazywa się Dzieciątkiem Koletański

[madohora]

Klasztor zniszczony w czasie potopu szwedzkiego odbudowano i powiększono o kolejne zabudowania dworów Tarłów i Pieniążków. Zabudowania w jednolitą całość połączyli tworząc obecny klasztor Kacper Bażanka i Franciszek Placidi

[madohora]

Kaplica św. Kolety
Kaplica pod wezwaniem św. Kolety istniała niegdyś przy domu tercjarek franciszkańskich zwanych „koletkami”, na Stradomiu, w rejonie dzisiejszej ul. Koletek. Klasztor w tym miejscu ufundował starosta gostyński Zygmunt Dembiński (zapewne adaptując na te potrzeby stojący tu wcześniej dwór), w 1593 r. zamieszkały w nim koletki wcześniej zajmujące domy na Kazimierzu, przy obecnej ul. Św. Wawrzyńca (od 1551 r.) oraz przy obecnej ul. Bożego Ciała (od 1584 r.). Przenosiny nastąpiły w okresie, w którym podejmowano próby reformy żeńskich wspólnot nieklauzurowych (na mocy bulli Piusa V z 1560 r.), a która zobowiązywała je do przyjęcia klauzury oraz uroczystych ślubów. Reformę tę tutejsze koletki przyjmowały bardzo opornie, z braku własnego kościoła nie dało się wprowadzić im klauzury, a zakaz przyjmowania nowicjuszek siostry ignorowały (ich liczba w pierwszej połowie XVII w. wzrastała). W okresie potopu Szwedzi urządzili w klasztorze stajnie. W 1739 r. siostry zbudowały kaplicę pod wezwaniem św. Kolety. Koletki korzystały też z kaplicy św. Anny przy kościele bernardynów – aby dochować klauzury, dochodziły do niej ze swego klasztoru za pomocą drewnianego, kilkudziesięciometrowego ganku nad ulicą.

W 1788 lub 1789 r. prymas Michał Poniatowski klasztor formalnie zlikwidował. Część sióstr przeniosła się wówczas do klasztoru bernardynek klauzurowych przy kościele św. Józefa w Krakowie, część jednak pozostała tutaj aż do 1823 r. (wówczas budynek sprzedano na licytacji – kupił go kupiec Józef Derych, a pozostałe siostry trafiły do św. Józefa).

Ok. 1854 r. budynek klasztoru koletek został adaptowany na potrzeby Krakowskiego Towarzystwa Dobroczynności (to z kolei przeniosło się potem do zbudowanego w latach 80. XIX w. w pobliżu nowego budynku, przy ul. Koletek 12). Pamiątką po klasztorze jest nazwa ulicy Koletek na Stradomiu, a w kościele św. Józefa przy ul. Poselskiej znajduje się figurka Dzieciątka Jezus, zwanego koletańskim, pochodząca z kaplicy w klasztorze na Stradomiu.

[madohora]

Klasztor powstał z inicjatywy s. Teresy Zadzikówny w 1646 roku. Pierwotnie był ulokowany w renesansowym dworze Lanckorońskich z 2 połowy XVI wieku, który obecnie stanowi wschodnie skrzydło przy pierwszym klasztornym wirydarzu. Jednopiętrowy, prostokątny budynek w XVIII wieku został powiększony o drugą kondygnację. Od południowo wschodniej strony zobaczymy czterobiegową klatkę schodową z ustawionym pośrodku filarem, wykonaną w 2 połowie XVI wieku, z której przejdziemy na chór muzyczny. Od strony wirydarza na obydwu piętrach zbudowano krużganki arkadowe, sklepione krzyżowo kolebkowo z dekorowanymi wspornikami. W skrzydle tym, w jednym z pomieszczeń na parterze znajduje się tzw. kaplica zmarłych, w której ustawiono siedemnastowieczny ołtarz z obrazem Św. Anny Samotrzeć. Drugie piętro ma dwutraktowy układ pomieszczeń, tam znajdują się cele zakonne oraz dormitarz.

[madohora]

Piętrowe skrzydła zachodnie i południowe przy pierwszym wirydarzu prawdopodobnie zostały zbudowane według projektu architekta Franciszka Placidiego, w 1744 roku. Fundatorką budowy była s. Franciszka Wiszowata. W zachodnim znajduje się sień przejazdowa, pomieszczenia gospodarcze i rozmównice. W kilku rozmównicach zobaczyć można polichromię z początku XIX wieku – między innymi przedstawienia: św. Hieronim, scena spotkania św. Franciszka ze św. Dominikiem. Skrzydło południowe jest krótsze, tam umieszczone są na parterze przedsionek, izba furtianki, a na piętrze — w części południowej tzw. Święte schody, czyli „gradusy”.

[madohora]

ul. Poselska 21

Barokowy kościół św. Józefa to prostokątna, jednonawowa budowla, wzniesiona z cegły i otynkowana. Usytuowany został w południowo zachodnim narożniku zabudowań klasztornych, które przylegają do północnej i wschodniej ściany. Elewacja zachodnia, zwieńczona wydatnym gzymsem, jest zwrócona w stronę dziedzińca przy ul. Poselskiej. Tam umieszczono prowadzący do kościoła półkolisty portal barokowy, kamienny, datowany na około 1700 rok. Południowa elewacja kościoła jest zwieńczona trójkątnym szczytem z dwoma płycinami, a na jej osi umieszczono zamknięte półkoliście okno, ujęte w profilowane obramienie. Oglądając zewnętrzną bryłę kościoła, nad jego północną częścią zobaczmy jeszcze wysoką, zgrabną ośmioboczną wieżyczkę na sygnaturkę, zwieńczoną baniastym hełmem, którą postawiono po 1850 roku.

[madohora]

Twórcą ołtarza najprawdopodobniej jest krakowski snycerz Jerzy Hankis, artysta znany jeszcze z kilku innych dzieł w Krakowie, w tym pięknego ołtarza w kościele karmelitów. Hankis dekorował swoje dzieła charakterystycznym ornamentem o motywach suchych, mocno stylizowanych liści akantu. Ołtarz główny kościoła św. Józefa, jest bogato dekorowany takim właśnie ornamentem, malowanym na złoto, który zobaczymy na kolumnach, ramach obrazów i elementach architektonicznych ołtarza.

[madohora]

W północnej części kościoła, w dwóch, węższych od nawy przęsłach znajdują się: sklepiona krzyżowo kruchta oraz klasztorna kaplica. Wchodząc do kruchty, zwróćmy uwagę na dwa portale – prostokątny, kamienny, renesansowy portal z XVI wieku oraz drugi, prowadzący z kruchty do kaplicy – późnobarokowy, wykonany w 1737, z fundacji archiprezbitera Jacka Łopackiego. Ten drewniany portal ozdobiony jest owalnym przedstawieniem świętej zakonnicy w zwieńczeniu a po jego bokach w XVIII wieku umieszczono prostokątne, okratowane okna, ujęte w drewniane obramienia. W klasztornej kaplicy ustawione są dwa ołtarze, późnobarokowe, datowane na 1 połowę XVIII wieku – ołtarz z obrazem św. Jana Nepomucena oraz drugi, z obrazem św. Tadeusza, dekorowane rzeźbionymi aniołkami.

[madohora]

Znajdujemy się na jednym z najstarszych traktów komunikacyjnych Krakowa. Obecna ulica Poselska była graniczną pierzeją osady Okół, której prawa miejskie nadał, w 1321 roku, król Władysław Łokietek, określając je jako Nova Civitas In Okole. Ta część miasta dopiero na przełomie XIV i XV wieku została wcielona do Krakowa. Za ostateczną likwidację Okołu uznaje się rok 1401, kiedy to król Władysław Jagiełło przesunął granice miasta i zezwolił na budowę Gramy Grodzkiej u stóp Wawelu. Obecnie ulica składa się z dwóch części, tak też było od wczesnego średniowiecza, lecz nigdy jej nie uznawano za jednolity ciąg komunikacyjny. Zakrzywiona część, prowadząca od ulicy Dominikańskiej, kiedyś cmentarza dominikańskiego do ulicy grodzkiej nazywana była ulicą świętego Piotra lub Zaułkiem świętego Piotra. Później patrona zamieniono, kiedy to w latach czterdziestych XVII stulecia dominantą sakralną stał się kościół świętego Józefa, a niewielki, nieistniejący już. Kościółek pierwszego apostoła niszczał. Odcinek prowadzący od ulicy Grodzkiej do murów miejskich, a obecnie plant określano mianem ulicy Poselskiej lub Legackiej. Nazwa ta pochodziła od siedziby nuncjusza apostolskiego, czyli posła watykańskiego, który miał siedzibę w domu pod numerem 9. Już w XIV wieku pojawiła się nazwa platea Legati. Mimo, iż urząd nuncjusza papieskiego otrzymał stały charakter dopiero w XVI (1521) wieku, to już wcześniej urząd ten powoływano doraźnie. Administracyjnie, ulica została scalona w 1881 roku. Wtedy też pojawiła się twarda nawierzchnia w postaci kamiennych kostek, oraz oświetlenie, najpierw gazowe , a później elektryczne. Zmiany architektoniczne tego traktu rozpoczęły się już za panowania zaborcy austriackiego, kiedy to w 1797 roku zlikwidowano kościół klasztor Karmelitów Bosych zamieniając go na ślad i więzienie. Koniec, zasadniczych zmian przypadł, na drugie dziesięciolecie XX wieku, gdy skończono budowę nowego magistratu i stanął pałac Stadnickich wedle projektu Teofila Żebrawskiego.

[madohora]

Dom nr 19. Pod koniec XIV wieku istniały tutaj dwa osobne domy. Na zmianę były one własnością kanoniczą lub prywatną. Być może pod koniec XVI wieku dom od strony zachodniej uległ zniszczeniu i wyburzeniu i w jego miejscu wytyczono uliczkę. W połowie XVIII wieku, niejaka Marczewska zdecydował o połączeniu domów. Wspólna zabudowa zniszczała w wyniku pożaru (1850) i została odbudowana w kształcie podobnym do dzisiejszego

[madohora]

Dom nr 18. Poselska 18/ Grodzka 38. Pod Elefanty. W XVII wieku kamienicę te zakupił Włoch- Bonifacy Cantelli, i założył Aptekę pod Złotym Słoniem. Na wzór powstałego godła, w XX wieku, podobną założył Tadeusz Oświęcimski przy ulicy Grodzkiej 17. Kamienica obecna powstała z połączenia 3 gotyckich domów. Jednym z nich był sąsiadujący od ulicy Poselskiej, w fasadę którego wtórnie wmurowano godło z nosorożcem. Musimy nadmienić, że pod kamienica znajdują się relikty w postaci fundamentów dawnego kościoła pod wezwanie świętego Piotra.

[madohora]

Dom nr 11. Poselska 11/Grodzka 39. Dom Wita Stwosza. Został wzniesiony w XV wieku i kilka lat później ofiarowany Witowi Stwoszowi. Artysta nie tylko tam mieszkał, ale również posiadał pracownie, gdzie wykonywał drobniejsze rzeźby, w tym do mariackiego ołtarza. Dom był gruntownie przebudowany w połowie XVII i XVIII stulecia. Po koniec XIX wieku nadbudowano trzecie Pietro i wprowadzono eklektyczną fasadę.

[madohora]

Dom nr 10. Obecnie jest to część Urzędu Miasta Kraków obsługującego dzielnicę śródmieście. W XIV wieku stojący tutaj dom był własnością kapitulną, a od 1385 roku biskupa Jana Grota. Później własność biskupia, przeszła w ręce prywatne, co miało miejsce w początku XIX wieku. W roku 1861 budynek zakupiła Helena Husarzewska. Do 1865 roku, powstał tutaj (widoczny do dziś) monumentalny, klasycystyczny pałac Husarzewskich. Jego twórcą był krakowski architekt- Feliks Księżarski. W 1905 w budynku mieściło się Biuro C.K. Inspektoratu Przemysłowego.

[madohora]

Pod koniec marca 1944 roku, Dulęba był więźniem Groß-Rosen, i tam zmarł, prawdopodobnie rozstrzelany. Fotograf w ostatnim liście z 21 marca 1944 roku opisał swoją pracę w tymże obozie, gdzie był jednym z więźniów, których zmuszano przed śmiercią do nieustającego wysiłku przy wydobyciu granitu z obozowego kamieniołomu.

[madohora]

Od budynku „Dworca Wodociągowego” na ulicy Senatorskiej rozpoczyna swój coroczny pochód Lajkonik.

[madohora]

Obecnie zarówno główną osią, jak i szlakiem komunikacyjnym Stradomia jest ulica Stradomska.

[madohora]

W okresie zaborów Stradom mieścił kilka ważnych urzędów (m.in. celny i pocztowy), dlatego uznawany był za dzielnicę austriacką. W latach 1858–1954 był VII katastralną dzielnicą Krakowa.