Legendy

[madohora]

Zęby

Krew czerwona z ust mu spływa,
przyszedł się pożywić chyba.
Wszyscy ludzie się chowają,
bo stracha wielkiego mają.
On wystawia swe zębiska,
straszny odór jedzie z pyska.
Teraz to już miasto całe,
do swych domów biegnie cwałem.
Bo wampiry nie są zbyte,
i mają zęby niemyte.

[madohora]

W pewnej krypcie, w samym środku,
mieszkał wampir wśród nagrobków.
Miał się za wielkiego pana.
Szklankę krewki pijał z rana;
krewki zwierząt, bo świat ludzi
to pogardę złą w nim budził.
Jednak w końcu, po trzech wiekach,
uznał: poznać czas człowieka!
Może któryś godzien będzie
i wampira krew zdobędzie?
Poszedł wampir więc do miasta.
Tłum się zebrał i wciąż wzrasta.
Szczerzy wampir więc swe kiełki.
Nim coś powie: rumor wielki.
Wszyscy z piskiem uciekają.
Czy go nie chcą? Czy wzgardzają?
Uśmiech zniknął z jego twarzy.
Nienawidzi tych kuglarzy!
Wrócił szybko do swych włości.
Wówczas jednak, zamiast złości,
czuł się smutny i bezradny.
Czyżby uśmiech miał szkaradny?
Może to te dziury w zębach?
Albo jego brzydka gęba?
Cała jego pewność siebie
gdzieś zniknęła, chyba w glebie.
Cóż poradzić? Czas na drinka.
Może dzisiaj tłusta świnka?
Nagle słyszy w drzwi pikanie.
„Czy tam jesteś, drogi panie?”.
„Nie ma mnie tu” – wampir jęczy,
lecz już nad nim dziewczę sterczy.
Mała, krwista i głupawa.
„Co tu robisz?!”. „Dziwna sprawa.
Nie rozumiem już tych ludzi.
Strachu we mnie pan nie budzi”.
„Strachu? Czemu? – Wampir blednie.
– To te moje zęby przednie?”.
„Uśmiech ma pan doskonały,
ale ostre kły jak skały…
I ci ludzie pomyśleli,
że z wampirem styczność mieli!
Ale nie zjadł mnie pan jeszcze…”.
Wnet wampira przeszły dreszcze.
„Nigdy nie zjadłbym człowieka.
Krew ma smak skisłego mleka…
Starczy więc – tak orzekł wzniośle –
że tam wrócę, uśmiech poślę,
powiem, że, cóż, jestem wege
i już będę mieć kolegę?”.
Dziewczę głową pokiwało.
„Co pan? Przecież to za mało!
To się panu nie należy.
Skoro panu tak zależy,
niech pan da też coś od siebie”.
„O! Z grobowca coś wygrzebię”.
Zaczął szukać prezenciku.
Czaszek, kości miał bez liku.
Nim się dziewczę odwróciło,
to wampira już nie było.
Stanął znowu pośród ludzi.
W rękach krew się wilcza studzi.
„Miała wprawdzie krew być osła…” –
i znów uśmiech wielki posłał,
pełen lęku i nadziei.
Wszyscy ludzie po kolei
również doń się uśmiechnęli.
Dość już wilka złego mieli,
a prócz tego wampir wreszcie
udowodnił w całym mieście,
że ma szczere swe zamiary,
tak jak jego uśmiech stary.
Od dnia tego wampir co dzień
strzegł owieczek w ich zagrodzie,
jedząc wilki na śniadanie.
Jakie z tego jest przesłanie?
Uśmiech wiele znaczyć może,
ale sztuczny? Nie daj Boże!

[madohora]

[madohora]

Według badań Aleksandra Brücknera słowiańska strzyga pochodzi bezpośrednio od rzymskiego strix (l.mn. striges), kobiecego demona o ptasich szponach żywiącego się krwią. W niejasny sposób wierzenia te, prawdopodobnie za pośrednictwem ludów bałkańskich, zostały zaadaptowane przez Słowian, nakładając się częściowo na postaci upiora i wampira

[madohora]

Podobnie jak inne stwory tego typu, strzygę już napotkaną należało trwale unieruchomić lub powstrzymać przed działaniem poprzezː
spalenie lub powbijanie gwoździ albo pali, kołka osikowego itp. w różne części ciała zmarłej osoby
włożenie krzemienia do ust po ekshumacj
zabicie w kościelny dzwon (strzygoń zamieniał się w smołę)
wymierzenie policzka strzygoniowi lewą ręką
pochowanie poza wsią, nocą, przywalając wielkim kamieniem
rozsypanie na krzyż maku w każdym kącie domu
ekshumację w obecności księdza i ponowne pogrzebanie po odbyciu dodatkowych rytuałów (np. włożenie pod język kartki z napisem Jezus
włożenie do trumny drobnych przedmiotów, by strzygoń zajął się ich liczeniem

[madohora]

Strzyga to demon z wierzeń słowiańskich, a także istota z mitologii greckiej i rzymskiej. Występowała w różnych formach: jako czarownica w postaci ptaka, wampirzyca żywiąca się krwią lub siłą życiową ofiar, a także jako potwór powołany do życia klątwą. Wierzenia ludowe przypisują strzygą cechy takie jak dwie dusze, dwa serca, podwójny szereg zębów, a także nieproporcjonalnie dużą głowę, czerwone oczy i ostre kły.

[madohora]

Wieszano gałązki głogu w oknach, a próg oblewano wodą.
Bogini Carna mogła przegonić strzygę za pomocą magicznych zaklęć.
Strzygę można było pokonać srebrnym sztyletem wbitym w serce, a także ją spalić

[madohora]

Wieszczy – postać z zakresu demonologii słowiańskiej, będąca formą pośmiertnej egzystencji ludzkiej duszy, zbliżona do wyobrażeń upiora lub wampira, posiadająca jednak na wielu terenach własną, odrębną tożsamość, wyróżniającą się szczególnymi cechami.

[madohora]

Według wierzeń Słowian ukazuje się pod postacią mężczyzny o nienaturalnie białej twarzy i złym spojrzeniu, którego wzrost zmieniał się w zależności od wysokości drzewostanu. Ma także przyjmować postacie zwierzęce (wilk, niedźwiedź, puchacz) lub postać wichru oraz potrafić naśladować głosy zwierząt i dźwięki przypominające wycie wiatru. Takie umiejętności mają pozwalać mu na manipulację ludźmi wędrującymi po lesie. Częstym wyobrażeniem leszego jest mężczyzna ubrany w mundur i czapkę leśnika, który nosi strzelbę lub pałkę.

[madohora]

Gnieciuch, gniot, gniotek, gnietek, gnocek, gnotek, wiek – demon słowiański, z kategorii demonów duszących ludzi, często równoznaczny zmorom.

[madohora]

[madohora]

Kłobuk, kołbuk – w wierzeniach słowiańskich demon opiekujący się dobytkiem i ogniskiem domowym. Utożsamiany z duszą martwego płodu. Przybierał najczęściej postać zmokłej kury, a także kaczki, gęsi, sroki, wrony, kota, a nawet człowieka.

[madohora]

Ażdacha – w wierzeniach Słowian bałkańskich, złowrogi smokokształtny duch powietrzny, lokalna nazwa ogólnosłowiańskiego żmija. Wiara w ażdachy występuje również na Ukrainie.
Jest wirem powietrznym lub wodnym, wichrem lub chmurą. Ma porywać ludzi, woły i konie.
Bywa kojarzony z Aži Dahaką – mitycznym królem-smokiem panującym w Arianem Waedżo

[madohora]

[madohora]

Mówiono również, że gdy zmora znajdowała się przy ofierze, siadała śpiącemu na klatce piersiowej, po czym długimi palcami otwierała usta śpiącego i wpychała tam długi język. W ten sposób wysysając krew.

[madohora]

Skuteczną metodą ochrony przed zmorą była zmiana pozycji snu. Należało położyć się w łóżku odwrotnie, z głową w nogach łoża, bądź nie na wznak. Dodatkowo można było spać ze skrzyżowanymi nogami.

[madohora]

Ani zmora z jeziora, ani sen skrzydlaty,
Lecz Łąka nawiedziła wnętrze mojej chaty!
Trwała ze mną na tej ławie,
Rozmawiając głośno prawie -
Na ścianach moich - rosa, na podłodze - kwiaty...

Nie grążyłem ja w niebie ni steru, ni wiosła,
Lecz mnie radość swym prądem zmiotła i uniosła.
Wieczność ku nam znikąd zbiegła,
U stóp naszych, warcząc, legła,
A pierś moja tej nocy chabrami porosła.

I było już wiadomo, że pułap sosnowy
Wonnym deszczem, jak obłok, pokropi nam głowy,
Bo nie snem się sny płomienią,
Jeno deszczem i zielenią -
Duch mi zbłąkał się w ciele, jak wpośród dąbrowy.

Przeto Bóg, co mnie stworzył, zbladł podziwem zdjęty,
Żem uszedł jego dłoniom w tych pokus odmęty!
W kształt mię ludzki rozżałobnił,
A jam znów się upodobnił
Kwiatom i wszelkim trawom i źdźbłom gorzkiej mięty.

Nawołujcie się ludzie, pod jasnym lazurem,
Chórem w światy spojrzyjcie, zatrwóżcie się chórem!
Miłość, wichrem rozpędzona,
Wszystko złamie i pokona,
Zaś tych, co się sprzeciwią, w śnie skrępuje sznurem!

A opaszcie świat cały ścisłym korowodem,
Aby wam się nie wymknął, schwytany niewodem...
Zapląsajcie, zaśpiewajcie,
Pieśnią siebie wspomagajcie,
Toć wejdziemy w świat - próżnią, aby wyjść - ogrodem!

Niechaj dusza wam będzie błękitami czynna,
Stoi przed nią otworem ta jasność gościnna,
Czegokolwiek zażądacie,
To się zjawi w waszej chacie,
Bo nastała godzina taka, a nie inna...

Ludzie - mgły, ludzie - jaskry i ludzie - jabłonie,
Rozwidnijcie się w słońcu, boć na pewno płonie!
Dla mnie - rosa, dla mnie - zieleń,
Dla was - nagłość rozweseleń,
A kto pieśni wysłuchał - niech mi poda dłonie!

Bolesław Leśmian

[madohora]

Gdy byłyśmy małe - a był to czas, gdy wierzyło się w różne rzeczy - koleżanka miała nocne epizody jakby ktoś siedział jej na piersi. Nic tylko Zmora przychodziła ją dusić. Ktoś jej powiedział że jak to się powtórzy ma powiedzieć:
- Przyjdź rano dam ci chleba z masłem.
Rano przyszła do nich na kawę ciocia, siostra jej mamy a więc najbliższa rodzina. Zaparzyły tę kawę a jako że nic słodkiego nie miały w domu ciocia odezwała się:
- A może byś chociaż ukoiła chleba z masłem.
Wierzcie lub nie ale koleżanka przez pół roku bała się własnej ciotki.

[madohora]

Pójdźmy Jasiu oba
Nie bójmy się boba
Bo bobo malutkie
Zbijemy go oba

[madohora]

Jak się uchronić przed Bebokiem
Bebok bardzo lubi przebywać za zamkniętymi drzwiami do sieni, dlatego dzieciom nie wolno ich otwierać i szczególnie wieczorami
wychodzić na korytarz. Aby się uchronić przed bebokiem, najlepiej schować głowę pod kołdrą.

[madohora]

Południca jest motywem wiodącym piosenki W południe autorstwa Kazimierza Grześkowiaka. Południce są jednymi z oponentów w polskiej fabularnej grze komputerowej Wiedźmin, z 2007 roku oraz Wiedźmin 3: Dziki Gon wydanej w 2015 roku. Południca (czeski: Polednice) to także tytuł poematu symfonicznego op. 108 Antonína Dvořáka.

[madohora]

Pójdźka zwiastunem śmierci
Gdy wieczorem słychać było głos pójdźki, starsi ludzie w Lubszy i okolicy powiadali, że właśnie w tym momencie ktoś umiera. Jeżeli w tym samym miejscu przez kolejne wieczory słychać było głos tego ptaka, oznaczało, że do trzech dni ktoś w najbliższej okolicy zemrze. Powiadano, że pójdźka jest wysłannikiem śmierci.

[madohora]

"Meluzyna" to wieloznaczne pojęcie, które odnosi się do postaci legendarnych (wodne rusałki, czarodziejki), odmiany ziemniaka nadającej się do placków i frytek, nazwy polskiego samochodu elektrycznego Syrena Meluzyna, a także utworu muzycznego i filmowego z trylogii o Panu Kleksie.

[madohora]

[madohora]

W sztuce terminem meluzyna określa się element zdobniczy przedmiotów użytkowych (najczęściej świeczników), w postaci figurki przedstawiającej postać kobiecą z ogonem ryby lub węża

[madohora]

Francuska piosenkarka i autorka tekstów Nolwenn Leroy zainspirowała się Meluzyną do swojej piosenki „Mélusine”, która pojawiła się na jej albumie „Histoires Naturelles” z 2005 roku. Temat zainspirował też Cécile McLorin Salvant, która poświęciła album „Mélusine”, wydany w 2023 roku.