zeitgeist2010
23.06.19, 17:42
Jak to jest mozliwe? No niechby hiszpanska. Ale portugalska? Stoi jak byk w centrum Amsterdamu. Najwieksza synagoga miasta ale nie jedyna. Jest tez mniejsza synagoga dla zydow aszkenazyjskich. To ci biedni z Europy srodkowej, mowiacy Jidiszem. Jezyk Sefardyjskich to Ladino.
Gdy hiszpanska reconquista wyrzucila Zydow z Hiszpanii w XV wieku, wielu z nich osiedlilo sie w Lizbonie/Portugalii. Wiekszosc z nich przeszla, pod przymusem, na katolicyzm. Ta diaspora portugalska zachowala jednak w ukryciu obrzadki i wiare w judaizm przez cale pokolenia. Jednoczesnie wielu z nich zrobilo kariere w spoleczenstwie portugalskim i byli mile widziani przez wladze. Rozwijali handel i rzemioslo, np. obrobka diamentow.
Gdy Portugalia zaczela rozwijac swoja kolonia w Brazylii, wielu tych zydowskich konwertytow osiedlilo sie tam i szybko wzbogacilo dzieki swojej zaradnosci i wiedzy. Takze w handlu niewolnikami.
Jak wiemy Holandia (7 prowincji) opanowala na kilkadziesiat lat Brazylie i dzisiejszy Surinam. Czarni mieszkancy Surinamu mowia dzwiecznym holenderskim.
Brazylii nie udalo im sie utrzymac (nie dopisalo nam szczescie – zartuja moi brazylijscy przyjaciele) i wladza i jezyk portugalski powrocila.
Najwiekszymi jednak wygranymi holenderskiej prezencji w Brazylii stali sie zydzi, ktorzy dorobili sie wysoiej pozycji i otrzymali prawo od tolerancyjnych Holendrow na uprawianie swojej religii. Pierwsza synagoga w nowym swiecie powstala w stolicy holenderskiej kolonii – Recife.
Pozytywny wizerunek Holandii rozprzestrzenil sie wsrod diaspory portugalskiej, co sklonilo wielu z nich do emigracji do Amsterdamu. Byli to w wiekszosci bardzo zamozni i wysoko kompetentni ludzie. Np. Baruch Espinoza. Niesli ze soba najlepsze dziedzictwo wiedzy stworzonej w Hiszpanii przed reconquista.
W 1675 postawili w Amsterdamie ogromna synagoge na wzor swiatynii jerozolimskiej. I ochrzcili ja portugalska, bo takimi sie czuli. Mowili tym jezykiem i do polowy czuli sie Portugalczykami.
Synagoga stoi w niezmienionym szyku do dzisiaj. Nie ma w niej ogrzewania i elektrycznosci. Swiatlo sloneczno wpada przez 72 ogromne okna a po zmroku ze swiec na podobnie ogromnych kandelabrach.
Bimah i oltarz, a jakze sa zrobione z ciemnego drewna importowanego z Brazylii. W pomieszczeniu ”ze skarbami” w Centrum kultury zydowskiej poblizu synagogi roi sie od artefaksow ze srebra i zlota. Parafia zydowska jest rzeczywiscie bardzo bogata. Nie inaczej niz katolicka.
O tych zydach mowi sie sefardyjscy. Bo Sefardim, to Hiszpania po hebrajsku. Grupa ta uwazala sie za wyzsza od pozostalych zydow, bo maja wieksza wiedze i majetnosc. Ciekawe tez, z teologicznego punktu widzenia jest to ze ci zydzi portugalscy maja wlasna interpretacje judaizmu po pokoleniach zycia w kraju katolickim. Czcza Jeszua – Jesusa jako mesjasza i wierza w jego uczniow – apostolow. Przystosowali sie tez swietnie do tolerancyjnego ducha Kalvinizmu holenderskiego. Nie sa dogmatyczni i zamnieci. Prowadza otwarta spolecznosc religijna. Mala ale Oryginalna spolecznosc o wyjatkowym wplywie na Amsterdam i cala Holandie.
