arnold7
13.12.04, 21:29
Nowomowa - (newspeak),neologizm utworzony przez George`a Orwella w
antyutopii "Rok 1984" na oznaczenie urzędowego języka Oceanii, totalitarnego
państwa realizującego ideologię socjalizmu angielskiego. W aneksie do swojej
powieści Orwell opisał budowę i etymologię nowomowy oraz jej stosunek
do "staromowy", czyli języka sprzed socjalizmu angielskiego, scharakteryzował
także jej właściwości i cele. Zgodnie z tymi objaśnieniami nowomowa, dzięki
drastycznemu zredukowaniu słownictwa (zwłaszcza abstrakcyjnego i wyrażającego
indywidualne emocje), wyeliminowaniu jakichkolwiek dwuznaczności i odcieni
znaczeniowych, nadaniu ideologicznego wydżwięku każdemu słowu oraz
maksymalnemu uproszczeniu reguł gramatycznych, potrafiła całkowicie
uniemożliwić samodzielność i swobodę myślenia obywateli, a także wyrażanie
opinii niezgodnych z obowiązującym światopoglądem. Po opublikowaniu książki
Orwella terminem nowomowa przyjęto określać język komunistycznej,
zideologizowanej propagandy oraz podległych partyjnej władzy środków masowego
przekazu. Michał Głowiński, autor wnikliwych analiz "Nowomowy po polsku"
wymienia cztery cechy tak pojmowanej nowomowy:
· jednowartościowość - narzucanie słowom wyrażnego znaku wartości
zgodnie z kryterium ideologicznym.
· współistnienie elementów rytualnych (np. sloganów i stereotypów w
przemówieniach) i pragmatycznych (mających odnieść praktyczny skutek).
· magiczność - mówienie o rzeczach pożądanych jak o realnie
istniejących.
· Arbitralność - dowolne kształtowanie znaczeń w zależności od intencji
mówcy.