Gość: Krzysztof
IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl
29.08.06, 15:42
WYSPIAŃSKI
Zbudowano go w 1903 roku w stoczni Schiffswerft w austriackim Linzu (nr
budowy 460) na zamówienie KuK Galizische Satthalterai Krakau (cesarsko -
królewskiej galicyjskiej administracji wodnej w Krakowie). W 1904 roku został
przewieziony koleją w częściach i zmontowany w Krakowie w Stoczni
Zieleniewskiego. Nazwany "Krystyna", pływał jako holownik na górnej Wiśle. W
tym okresie był bocznokołowcem. Długi na 36,40 m, szeroki na 5,25/10,50 m,
miał zanurzenie jedynie 0,65 m, a wyporność 176 ton. Pojedyńcza dwucylindrowa
maszyna parowa dwustopniowego rozprężania o mocy 150 KMech pozwalała mu
osiągać prędkość do 15 km/godz
W lipcu 1914 roku, wobec napiętej sytuacji politycznej w Europie, został
wcielony do KuK Weichselflotille Krakau, czyli austro-węgierskiej wojennej
flotylli wiślanej. Częściowo opancerzony i uzbrojony w dwa działka 37 mm i 2
karabiny maszynowe patrolował rejon Wisły w okolicach Krakowa, a także
holował galary z zaopatrzeniem i rannymi. Po wyparciu Rosjan z Polski
przebazowano go do Puław. Tam został przejęty w listopadzie 1918 roku przez
polskie Ministerium Komunikacji, a następnie Ministerium Robót Publicznych i
otrzymał nową nazwę „Wyspiański”.
W 1919 roku po rozbrojeniu i zdjęciu opancerzenia zwrócono go Zarządowi Rzeki
Wisły w Krakowie, gdzie znowu pływał jako holownik. Na początku 1920 roku
trafił do Włocławka, gdzie w sierpniu, wobec zagrażającej ofensywy
bolszewickiej został wcielony do Wojska Polskiego do Drugiego Dywizjonu
Flotylli Wiślanej.
Jako „Statek Uzbrojony Wyspiański”, został ponownie uzbrojony, tym razem w
osiem karabinów maszynowych. Patrolował z 17-osobową załogą na dolnej Wiśle
zagrożony rejon Włocławek - Płock, w którym bolszewicy próbowali od północy
okrążyć Warszawę. Używano go też do ewakuacji rodzin żołnierskich z fortecy w
Modlinie do Torunia.
Po zakończeniu działań wojennych w 1921 roku został rozbrojony i zwrócony
administracji wodnej, ale tym razem we Włocławku (tzw Zarząd Rzeki Wisły, a
potem Zarząd Dróg Wodnych). Pływał tam jako holownik, a w 1923 roku został
przebudowany. Od 1924 do 1932 roku używany przez administrację wodną we
Włocławku i Warszawie skąd w 1933 roku trafił do Państwowego Zarządu Wodnego
w Płocku
W II Wojnie Światowej nie brał już czynnego udziału. W 1939 roku
przemianowany przez Niemców na „Rhein”, został przejęty przez
Reichswasserstrassenverwaltung Plock (od 1941 Schrottersburg), czyli
okupacyjną administrację dróg wodnych w Płocku.
Po wojnie, w latach 1945 – 1950, pływał w Państwowym Zarządzie Wodnym w
Płocku pod nazwą „Wyspiański”. Od 1951 roku pływał jako holownik w PZW w
Warszawie. Od 1952 r. w Rejonie Dróg Wodnych w Warszawie, ale już jako statek
rezerwowy.
W 1954 roku, w nieistniejącej już Stoczni Czerniakowskiej na Solcu w
Warszawie, przebudowano go na statek pasażersko – towarowy. Po remoncie
został przekazany Warszawskiej Żegludze na Wiśle i zmienił nazwę
na "Dunajec", stając się już trzecim polskim bocznokołowym parowcem Wiślanym
o tej nazwie (pierwszy pływający min w rejonie Warszawy to statek pasażerski
armatora Żółtka w latach 1889 – ok. 1950, a drugi był statkiem inspekcyjnym w
rejonie Krakowa na początku XX wieku). W latach 1954 – 1959 pływał w służbie
holowniczej i niekiedy pasażerskiej, głównie na trasie Warszawa – Płock.
Najczęściej holował do Warszawy zestawy barek, które przejmował w Płocku od
holowników „San” i „Gdańsk” z Bydgoskiej Żeglugi na Wiśle. W 1960 roku statek
został ostatecznie wycofany z ruchu. W 1963 roku ze statku usunięto maszynę
parową, kocioł i tambory, czyli osłony kół łopatkowych.
W 1964 roku Warszawski Okręgowy Związek Żeglarski przejął goły kadłub i w
Stoczni Czerniakowskiej poddał go przebudowie na przystań pływającą. Na
pokładzie dolnym umieszczono pomieszczenia hotelowe, a w jego środkowej
części obszerną żaglownię. Dodano na pokładzie większe nadbudówki na dziobie
i rufie, a w nich znalazły się dwie duże sale. Nad nimi wykonano na niemal
całej długości kadłuba pokład górny. W 1965 roku został przeholowany Kanałem
Żerańskim do Nieporętu nad świeżo powstały Zalew Zegrzyński. Przez niemal 40
lat stał zacumowany cały czas w tej samej zatoce w Pilawie służąc jako baza
szkoleniowa i egzaminacyjna WOZŻ oraz bar.
Istnieje do dziś, będąc jednym z nielicznych ocalałych parowców Wiślanych i
ostatnią pozostałością polskiej wojennej flotylli śródlądowej z czasów II
Rzeczypospolitej.
Opracował Witold Chocholak na podstawie następujących prac:
• Adam W. Reszka „Dunajec”,
• Waldemar Danielewicz „Statek uzbrojony Wyspiański”,
• Witold Arkuszewski „Wiślane Statki Pasażerskie XIX i XX wieku”,
• Marek Michalski „Statki epoki parowców na polskich wodach śródlądowych”.
MINISTER
Zbudowany jako statek pasażerski dla drezdeńskiej firmy Sächsisch-Böhmische
Dampfschiffahrt Gesellschaft. Pływał na Łabie w okolicach Drezna pod
nazwą "Königstein". W 1919 roku statek nabył C. Stahlberg z Magdeburga i
odsprzedał jednostkę S. Leszczyńskiemu z Gdańska. Sprzedany firmie
Staniszewski i Wołkogienko * z Płocka zmienił nazwę na "Minister". Na
początku sierpnia 1920 roku "Minister" został zarekwirowany dla potrzeb
Flotylli Wiślanej i uzbrojony w dwa lądowe armaty kalibru 75 mm oraz cztery
karabiny maszynowe oraz opancerzony. Wcielony do III Dywizjonu skierowany
został 9 sierpnia w rejon pomiędzy Włocławkiem a Płockiem. Podczas bitwy o
Płock załoga "Ministra" odznaczyła się w obronie mostu nie dopuszczając
ogniem swych dział do jego ostrzeliwania. Po uszkodzeniu "Stefana Batorego"
przejął na siebie ciężar walki nie pozwalając do zniszczenia przez artylerię
bolszewicką uszkodzonego "Stefana Batorego". W październiku zwrócony
właścicielom. Pływał jako statek pasażerski w okolicach Płocka. W 1925 roku
statek nabyli bracia Górniccy z Płocka i po remoncie nazwali go "Witeź". Od
1928 r. w czarterze Polskiej Żeglugi Rzecznej 'Vistula' z Warszawy. Pływał z
Warszawy do Tczewa.
We wrześniu 1939 r. używany przez wojsko, prawdopodobnie zniszczony przez
samoloty Luftwaffe pod Tarachominem.
* w niektórych dokumentach spotyka się to nazwisko pisane jako Wołkowyczenko.
Opracował: ©Waldemar Danielewicz
www.plock24.pl