Żagańskie pomniki

[vratislavius]

W Żaganiu nie ma wielkiej liczby pomników. Cóż, każdy z nich wymaga sporych
nakładów pieniężnych, a miasto takimi nie dysponuje. W tym wątku chciałbym
pisać o tych kilku istniejących, o których istnieniu wie nie każdy
mieszkaniec miasta, a jeszcze mniej rozumie znaczenie tych istniejących.
Zapraszam także innych gości tego forum do podzielenia się wiedzą o
żagańskich monumentach.
www.galeria.lubsko.pl/zagan/foto/1916_32838.jpeg
Na dołączonym linku przedstawiono przedwojenna widokówkę z pomnikiem cesarza
Fryderyka. Pomnik stał na dzisiejszym Placu Wolności(przed wojną
Friedrichsplatz, także most na Bobrze nosił imię kaisera). Oczywiście pomnika
nie ma i jego los jest do dzisiaj niewyjaśniony. Zachował się jednak
postument, który został wykorzystany na pomnik Jana III Sobieskiego,
ustawiony przed sztabem 11 tfu!! "Lubuskiej" Dywizji Kawalerii Pancernej przy
dzisiejszej ul. Dworcowej

[vratislavius]

Jeszcze do połowy lat 60. u zbiegu dzisiejszych ulic Keplera, Piłsudskiego,
Armii Krajowej i Wojska Polskiego satał granitowy podest, który z powodzeniem
mieścił na sobie kiosk Ruchu, a naokoło niego było dośc miejsca dla
dokonujących zakupów i bawiącej sie tam dziatwy. Z chwilą rozpoczęcia budowy
łącznika do ul Świerczewskiego ten ogromny postument rozebrano.
Granitowy cokół był pozostałością po pomniku mieszkańców Żagania poległych w I
wojnie światowej. Na jego szczycie umieszczono granitowy blok z wyrytymi
nazwiskami żaganian poległych w Wielkiej Wojnie. Na bloku została posadowiona
figura naturalnej wielkości śpiącego lwa. Jak już pisałem cokół pomnika
rozebrano, a figura lwa długo sie gdzieś błąkała. Dopiero gdzieś na pocątku lat
80. nie wiadomo skąd znalazła się obok tzw. domku ogrodnika w żagańskim parku.
Po wstąpieniu Polskido NATO wojsko objęło opieką kwaterę niemieckich żołnierzy
na cmentarzu komunalnym i tam przeniesiono figurę śpiącego lwa. Odwiedzającym
cmentarz radzę przejść między nagrobkami, bo można się zdziwić mnogością
nazwisk w rodzaju Wisniewski (celowo nie dałem "ś"), czy typowych słowiańskich
imion. Nagrobki informują także o miejscu pochodzenia poległego. Ciekawe do
jakich wniosków można dojść studiując nazwy miejscowości: Boznow, Posen, Guben
itp.

[croolick]

> Odwiedzającym
> cmentarz radzę przejść między nagrobkami, bo można się zdziwić mnogością
> nazwisk w rodzaju Wisniewski (celowo nie dałem "ś"), czy typowych
słowiańskich
> imion.

Imigranci z Gornego Slaska i Wielkopolski - wypelniali oni luke po Ostfluchcie.

[vratislavius]

Jadąc z miasta w stronę A-4 należy ok. 50m za przejazdem kolejowym na ul.
Ilwiańskiej skręcić w lewo. Słabo widoczna tablica informuje o cmentarzu
lotników alianckich. W rzeczywistości żaden z lotników alianckich na tym
cmentarzu pochowany nie jest, ale po kolei.
Nie wiedzieć czemu Niemcy upodobali sobie ten teren na obozy jenieckie. Bodaj
jako pierwsi byli tam przetrzymywani wzięci do niewoli powstańcy wielkopolscy,
a potem już poszło...
Niewielki cmentarzyk skrywa prochy żołnierzy - głównie rosyjskich - zmarłych z
chorób i ran w czasie pierwszej wojny światowej. Upamiętnia to piękny pomnik,
przedstawiający wtuloną w kamień kobietę. Niestety, nasi niedawni sojusznicy po
swojemu zinterpretowali historię i uzupełnili pomnik płytą z rosyjskojęzycznym
napisem: "Ofiarom niesprawiedliwości społecznej". Z tego też czasu pochodzą
czerwone gwiazdy na nagrobkach prawosławnej części cmentarza - po prostu z
żołnierzy rosyjskich pośmiertnie zrobiono komunistów!
Rosjanie zostawili na tym cmentarzu jeszcze jedną pamiątkę - obelisk
sławiący "gierojew sowietskogo sojuza". Jest także polski ślad tamtej epoki -
płyta pamiątkowa dedykowana "utrwalaczom" ufundowana przez żagański oddział
ZBOWiD. Istne "pomnikowe zagłębie"!
Po drugiej stronie alejki jest to, co znane jest - bez przesady - na całym
świecie. Tumba wybudowana na skremowane we Wrocławiu prochy zamordowanych 50
uczestników graet escape. Kamienna tablica zawiera nazwiska pomordowanych, w
tym 6 polaków, lotników RAF. Obecnie tumba jest pusta, ponieważ po wojnie
rodziny pomordowanych zabrały urny z prochami swych bliskich. Zwraca uwagę
umieszczony na środku placyku przed tumbą krzyż, z tablicą pamiątkową
poświęconą ofiarom II wojny światowej i daty: "1939-194 " - zostawiono wolne
miejsce na wyrycie roku zakończenia wojny. Oznacza to że Niemcy pozwolili
jeńcom na budowę tego mauzoleum, co burzy wyobrażenia o bestialstwach
czynionych na jeńcach. Ale o tym w kolejnych wejściach do "Żagańskich pomników".

[croolick]

vratislavius napisał:

> Niestety, nasi niedawni sojusznicy po
>
> swojemu zinterpretowali historię i uzupełnili pomnik płytą z
rosyjskojęzycznym
> napisem: "Ofiarom niesprawiedliwości społecznej".

Byly dyrektor Palacu Adam Stawczyk tlumaczy to nastepujaco: "Zyli w nieludzkich
czasach i zgineli za niezawinione zbrodnie a wiec na skutek niesprawiedliwosci
spolecznej"
Choc przyznam, ze Twoje tlumaczenie bardziej do mnie przemawia ot po prostu
sowiecka nowomowa.

Z tego też czasu pochodzą

> czerwone gwiazdy na nagrobkach prawosławnej części cmentarza - po prostu z
> żołnierzy rosyjskich pośmiertnie zrobiono komunistów!

Do dzis symbolem rosyjskich sil zbrojnych jest czerwona gwiazda - vide
oznaczenia rosyjskich samolotow wojskowych a wiec sprawa nie jest taka
oczywista, zreszta nie wyobrazam sobie by w czasach sowieckich stawiano
zolnierzom krzyze.

[vratislavius]

croolick napisał:

> Do dzis symbolem rosyjskich sil zbrojnych jest czerwona gwiazda - vide
> oznaczenia rosyjskich samolotow wojskowych a wiec sprawa nie jest taka
> oczywista, zreszta nie wyobrazam sobie by w czasach sowieckich stawiano
> zolnierzom krzyze.

Stosując klasyfikację prawdy wg. Tischnera - tys prowda. Zwróć uwagę co
umieszcza się na kioskach atomowych OP - dwugłowy cesarski orzeł. Także
bandera - biała z błękitnym krzyżem św. Andrzeja, to nic innego, jak powrót do
przedrewolucyjnej symboliki. Sądzę, że dni czerwonej gwiazdy są policzone.
Kiedy tylko spece od symboliki wojskowej ustalą nowy sposób oznakowania sprzętu
wojskowego. Np. w lotnictwie przedrewolucyjnej Rosji była to trójkolorowa
kokarda w barwach (od środka) białej, niebieskiej, czerwonej. Ale nie o tym
chciałem. Groby o których mowa, pochodzą z czasów, gdy Zwiazek Radziecki
jeszcze nie istniał. Stąd moje stwierdzenie, że "zrobiono z nich komunistów
pośmiertnie" Zwróć uwagę, że tuż przy pomniku znajdują się nagrobki wyznawców
islamu, na których pozostawiono symbol półksiężyca. A przecięż komunistom było
obojętne jakiego zmarły jest (był) wyznania. Czemu więc półksiężyce
pozostawiono?

[croolick]

vratislavius napisał:

> Zwróć uwagę co
> umieszcza się na kioskach atomowych OP - dwugłowy cesarski orzeł. Także
> bandera - biała z błękitnym krzyżem św. Andrzeja, to nic innego, jak powrót
do
> przedrewolucyjnej symboliki.

Gorliwosc neofity ;-)

> Sądzę, że dni czerwonej gwiazdy są policzone.
> Kiedy tylko spece od symboliki wojskowej ustalą nowy sposób oznakowania
sprzętu
>
> wojskowego.

Nie zanosi sie na to wcale! Wlasnie dlatego, ze WWS powoluja sie na wiekowa
tradycje uzywania symboliki czerwonej gwiazdy przez rosyjskie formacje wojskowe
(oczywiscie takze te przedrewolucyjne)

> Np. w lotnictwie przedrewolucyjnej Rosji była to trójkolorowa
> kokarda w barwach (od środka) białej, niebieskiej, czerwonej.

Okregi nie byly proporcjonale tak jek w wiekszosci innych przypadkow - bialy
okrag byl najszerszy ale uklad kolorow identyczny jak na maszynach
amerykanskiego Flying Corps (poprzednika USAAC i USAF)w tym samym okresie :-)

> Groby o których mowa, pochodzą z czasów, gdy Zwiazek Radziecki
> jeszcze nie istniał.

rozumie sie ipsa per se

> Stąd moje stwierdzenie, że "zrobiono z nich komunistów
> pośmiertnie"

alez ja wiem o co Ci chodzilo, zwrocilem jednak uwage, ze inaczej odnawiajac
mogily postapic nie mogli ot, paradoks.

> Zwróć uwagę, że tuż przy pomniku znajdują się nagrobki wyznawców
> islamu, na których pozostawiono symbol półksiężyca. A przecięż komunistom
było
> obojętne jakiego zmarły jest (był) wyznania. Czemu więc półksiężyce
> pozostawiono?

HEhe, a porok Mahomet mowil, ze najlepszy grob muzulmanina to taki ktory mozna
zetrzec jednym ruchem nogi. W sumie stawianie nagrobkow to
zwyczaj "zeuropeizowanych" muzulmanow. W ZSRR w zdecydowanej wiekszosci
mullowie i imamowie bezwzglednmie posluszni byli wladzy radzieckiej, stad
waladza radziecka wyzanawcow Mahometa zbytnio sie nie czepiala - zreszta
wiedziano, ze konflikt z islamem to klopoty na Kaukazie - szkoda, ze zapomniano
o tym pod koniec epoki Brezniewa. Ale np. pod sowiecka okupacja Nadzibullach,
staral sie stwozyc swoista symbioze komunizmu i islamu.

[vratislavius]

Przy "wylotowej na autostradę" mieści się Muzeum Stalagu VIIIC. Niewielu wie,
że w czasie ostatniej wojny każdy z rodzajów sił zbrojnych posiadał własne
obozy niemieckie. Słynna great escape miała miejsce z obozu Luft III,
podległego dowództwu Luftwaffe. Warunki w nim nie były złe. Jeńcy mogli bez
nadzoru pracować na terenie miasta, wyjeżdżali na przepustki do rodzin dzięki
temu, że korumpowali załogę obozu kawą, herbatą, kakao, cytrusami i markowymi
papierosami, których smaku Niemcy już dawno nie pamiętali. Tym mocniej więc
wstrząsneło zachodnioeuropejskimi społecznościami morderstwo 50 alianckich
lotników. Był wśród nich polski lotnik żydowskiego pochodzenia, który nie krył
się z tym, mimo to Niemcy traktowali go tak samo jak "aryjskich" współwięźniów.
Przed muzeum wystawiono pomnik pomordowanych jeńców wojennych. Przedstawia
wycieńczonego człowieka leżącego na boku z podkurczonymi nogami. Pomnik odności
się do zmarłych z ran, chorób, a przedewszystkim głodu i wycieńczającej pracy
jeńców podległego dowództwu Wehrmachtu obozu Stalag VIII C. Szczególnie źle
byli traktowani jeńcy radzieccy w filii obozu w Świetoszowie. Ustalenie miejsca
tego podobozu jest do dziś trudne, bowiem nie pozwolono jeńcom nawet na
wykopanie ziemianek. Stąd też śmiertelność w tym obozie była szczególnie wysoka.
Jako ciekawostkę powiem, że w cokole pomnika, od strony budynku muzeum
wmurowana jest tablica z białego marmuru. Barwna emalia, która pokrywała
wyobrażenia dwóch flag francuskich już odpadła, ale napis głosi, że upamiętnia
ota towarzyszy niewoli. Tablica ta upamiętnia wizytę w Żaganiu w 1965 roku
prezydenta Francji Charlesa de'Gaule'a. Na uroczystość "spędzono" wówczas
wszystkie szkoły z miasta. Chce się powiedzieć "i ja tam byłem", bo to prawda,
ale pacholęciem będąc nie zwracałem większej uwagi na wysokiego, łysego drągala
z wielkim nochalem. Mimo to wydarzenie zapadło w pamieć.

[vratislavius]

Pamiętacie ten odcinek przygód młodego Indiany Jones'a, w którym trafia do
niewoli do niemieckiego zamku, gdzie spotyka kapitana de'Gaule'a? Otóż
prawdopodobnie ten zamek to żagański pałac! Dyrekcja pałacu wysłała do rządu
francuskiego zapytanie o potwierdzenie tej sensacji, jednak ten odpowiedział,
że to prywatna sprawa prezydenta. Jednak wizyta generała w 1965 r. pozwala snuć
właśnie takie przypuszczenia. Po raz drugi jeńcy w pałacu żagańskim znaleźli
się w końcowym okresi II wojny światowej. Tym razem byli to Włosi, których
internowano po wolcie wykonanej przez rząd gen. Badoglio. Wywieszona na zamku
włoska flaga uchroniła pałac przed alianckimi bombardowaniami. Na zachowaniu
pałacu w nienaruszonym stanie zależało Goebelsowi, który pragnął obdarować nim
swego Fuhrera po zwycięskiej wojnie (wszak Wunderwaffe miała odwrócić losy
wojny). Niestety na przeszkodzie stali właściciele zamku - książęta żagańscy,
którzy mimo tego, że uważali się za Francuzów to byli wiernymi lennikami tronu
pruskiego. Problem rozwiązały wkraczające wojska radzieckie, sposobem
wymyślonym przez Aleksandra Wielkiego na węzeł gordyjski :-)

[croolick]

vratislavius napisał:

> Po raz drugi jeńcy w pałacu żagańskim znaleźli
> się w końcowym okresi II wojny światowej. Tym razem byli to Włosi, których
> internowano po wolcie wykonanej przez rząd gen. Badoglio. Wywieszona na zamku
> włoska flaga uchroniła pałac przed alianckimi bombardowaniami. Na zachowaniu
> pałacu w nienaruszonym stanie zależało Goebelsowi, który pragnął obdarować
nim

Hmm, ciekawe jak to wreszcie z ta flaga bylo, ja slyszalem, ze byla to flaga
francuska.
A w jakim celu mialby byc Zagan zbombardowany??? Nie bylo tu zadnych zakladow
zbrojeniowych oprocz warsztatow remontowych Ostbau - jesli chodzi o produkcje
sprzetu wojskowego to wyprodukowano tu 2 sztuki pojazdu Flakpanzer IV Ostwind -
byl to zestaw przeciwlotniczy na podwoziu czolgu Panzer IV (remontowynch w tych
zakladach). Baombardowanie koszar 8 Brygady Pancernej nie mialo sensu -
jednostki tu nie bylo a w koszarach stacjonowaly pododdzialy szkolne. Same
koszary byly niewdziecznym celem dla bombardowan - trudno o zaskoczenie wobec
stalych dyzurow plot, maskowania i FLAKow.

> swego Fuhrera po zwycięskiej wojnie (wszak Wunderwaffe miała odwrócić losy
> wojny). Niestety na przeszkodzie stali właściciele zamku - książęta żagańscy,
> którzy mimo tego, że uważali się za Francuzów to byli wiernymi lennikami
tronu
> pruskiego. Problem rozwiązały wkraczające wojska radzieckie, sposobem
> wymyślonym przez Aleksandra Wielkiego na węzeł gordyjski :-)

no i Gierek w koncu zaplacil rzadowi V Republiki odszkodowanie za ksiestwo,
ktore oni wczesniej wyplacili Talleyrandom.

[croolick]

croolick napisał:

> A w jakim celu mialby byc Zagan zbombardowany???

No przepraszam, byl jeszcze wezel kolejowy - znakomity cel dla lotnictwa
strategicznego pod warunkiem, ze panowalby na nim odpowiedni tlok, by zadac jak
najwieksze straty - tak jak to bylo w lutym 1945 r. w Dreznie. Sowieci
praktycznie lotnictwa strategicznego nie posiadali (stad prosba do Brytyjczykow
i Amerykanow o zbombardownie Drezna). Ale w tym czasie sowieci byli juz w
okolicach Zagania. Zreszta praktyka II wojny wskazywala, ze atakow na wezly
kolejowe dokonywaly samoloty lotnictwa taktycznego - stad dalej podtrzymuje, ze
zagrozenie bombardowniem z powietrza Zagania bylo przez cala wojne znikome -
najpierw alianci nie mieli lotnisk w odpowiedniej strefie zasiegu operacyjnego
bombowcow ani bombowcow o duzym zasiegu a pozniej w czasach Ofensywy Bombowiej,
Zagan nie bedacy waznym osrodkiem przemyslu zbrojeniowego, nie byl brany pod
uwage przy planowaniu celow. Takze sowieckie lotnictwo taktyczne nie dzialao
zbyt aktywnie nad Zaganiem ze wzgledu na blyskawicznie zmieniajaca sie sytuacje
w okresie Ofensywy Zimowej 1945.

[vratislavius]

croolick napisał:

> A w jakim celu mialby byc Zagan zbombardowany??? Nie bylo tu zadnych zakladow
> zbrojeniowych oprocz warsztatow remontowych Ostbau

Sądzę, że pojęcie "bombardowanie" należy rozumieć znacznie szerzej. Bomba to w
powszechnym pojęciu także pocisk artyleryjski. Na pewno nie raz spotkaleś się z
przenośnią "bombardowania bramki przeciwnika", choć pociski w postaci piłki nie
spadają z samolotów, a są wystrzeliwane siłą mięśni zawodników. Mniejsza
zeresztą o to. Nie ulega kwestii, że miasto straciło ponad połowę substancji
miejskiej, a pałac ostał sie nienaruszony! Uległ dopiero naszym rodakom i
ówczesnym sojusznikom.

[croolick]

vratislavius napisał:

> Nie ulega kwestii, że miasto straciło ponad połowę substancji
> miejskiej,

Czy aby na pewno? Byla w Muzeum Jencow Alianckich wystawa zdjec lotniczych
Zagania - w czasie zdobywania miasta znacznie uszkodzona zostala stosunkowo
niewielka czesc zabudowy - jakies 25% (faktem jest, ze w srodmiesciu wiele
domow pozbawione bylo dachowek - pospadaly po trafieniu w ktorakolwiek sciane
budynku pociskiem artyleryjskim - ale mury staly), za to na zdjeciach pare dni
potem widac wyraznie dymy pozarow. Widac frontowcy Krasnoj Armii jak zwykle
zabawiali sie pladrowniem i niszczeniem zdobytego miasta. Zreszta sam dobrze
wiesz, kiedy rozebrano budynki na Brackiej,Szprotawskiej,Keplera czy Bema. Ot
wladza ludowa starala sie ukryc przykry zwyczaj Czerwonoarmistow i zaniedbania
remontowe pierwszych powojennych lat.

> a pałac ostał sie nienaruszony!

ostal sie nienaruszony, bo Sowieci od razu urzadzili w nim pilnie strzezony
magazn mienia trofiejnego! Widzisz Palac Rochbach przy Zarskiej tez byl
nienaruszony ale nie stal sie magazynem jeno miejscem pladrownia i jakiz byl
jego los?

> Uległ dopiero naszym rodakom i
> ówczesnym sojusznikom.

No coz jak co cenniejsze rzeczy wywiezono to i palac przestal byc potrzebny :-(

[croolick]

vratislavius napisał:

> Przy "wylotowej na autostradę" mieści się Muzeum Stalagu VIIIC. Niewielu wie,
> że w czasie ostatniej wojny każdy z rodzajów sił zbrojnych posiadał własne
> obozy niemieckie. Słynna great escape miała miejsce z obozu Luft III,
> podległego dowództwu Luftwaffe. Warunki w nim nie były złe. Jeńcy mogli bez
> nadzoru pracować na terenie miasta, wyjeżdżali na przepustki do rodzin dzięki
> temu, że korumpowali załogę obozu kawą, herbatą, kakao, cytrusami i markowymi
> papierosami, których smaku Niemcy już dawno nie pamiętali.

Ach ten Czerwony Krzyz i nadzieje fuhrera na kompromis ze Zjednoczonym
Krolestwem...

[vratislavius]

Mało kto z żganian wie, gdzie mieścił sie sławnyLuft III. Otóż jadąc w stronę A-
4 należy tuż przed dawnym zkładem budownictwa lekkiego skręcić w lewo w polną
drogę, przejechać ok. 150 - 200 m, gdzie po lewejstronie drogi znajduje się
osobliwy pomnik. Jest to kamienna płyta wskazująca miejsce, w którym znajdowało
się wyjsćie ze sławnego tunelu Harry. Napis na kamieniu "Exit" informuje, że to
właśnie tu! W marcu 2004 z okazji rocznicy great escape kamień pokryły kwiaty i
wieńce z szarfami pokrytymi napisami w różnych językach. Odbyła się tam nawet
maoryska modlitwa za zmarłych! Ale to tylko część pomnika. Reszta to wyznaczony
krawężnikami przebieg tunelu, któru miał 108m długości i był głeboki na 10-11m!
Imponujące,co!? Zaznaczono także rozmieszczenie dwóch mijanek, nazwanych tak
jak stacje londyńskiego metra - Picadilly i Trafalgar Sqare. Wejsćie do tunelu
oznaczono metalową płytą, gdyż faktycznie znajdowało się ono pod żelaznym
piecykiem ogrzewającym barak. Radzę także przyjrzeć się wyrwie na prawym
poboczu drogi przy wyjściu z Harrego. Niemcy po ucieczce wysadzili tunel z
użyciem materiałów wybuchowych. Wybuch był tak silny, że mimo głebokości tunelu
jego skutki dały się odczuć także na powierzchni. Paradoksalnie, to właśnie ta
wyrwa pomogła ustalić miejsce, gdzie jeńcy kopali tunel.
Dzięki garstce zapaleńców obóz odkrywa swe tajemnice. Niemal w całości
odsałonięto basen oboszowy, który zachował się w nadspodziewanie dobrym stanie.
Obecnie prowadzi sie prace nad zabezpieczeniem tego, co zostało z obozowego
teatru.

[vratislavius]

Przy łączniku łączącym ul. Świerczewskiego ze skrzyżowaniem Piłsudskiego i
Armii Krajowej zostało trochę więcej niż połowa górki. Pamiętam, że jej okolice
nazywano "doliną szwajcarską". Sama górka miała chyba symbolizować jakiś szczyt
alpejski, bo najeżona była wystającymi ostrymi kamieniami. Zjechać z niej na
sankach lub na łyżwach znaczyło tyle, co zapewnić sobie uznanie kolegów
przynajmniej z podwórka! :-) Dolina szwajcarska była osobliwa także z innych
przyczyn. Tylko tam rosło (i rośnie do dziś) osobliwe drzewo, którego nazwy nie
był w stanie podać żaden z nauczycieli. Dziś wiem, że to miłorząb chiński, a
kształt jego liścia posłużył za symbol Daewoo. W jego cieni znajdował się
osobliwy obelisk - granitowy ostrosłup, ustawiony na granitowym sześcianie.
Niestety, nie wiem kiedy i gdzie się podział.
Ale my tu o pomnikach. Otóż na owej "alpejskiej górce" staraniem jednego z
żagańskich radnych - Mariana Świątka - ustawiono tablicę pamiątkową sławiącą
pobyt w Żaganiu Joannnesa Kepllera. Niestety, Lokalizacja - ruchliwa ulica i
małe rozmiary tablicy nie pozwalają zatrzymać się przy niej, choćby po to, aby
odczytać komu jest poswięcona. :-(
Praggnę jednak zwrócić uwagę na niepozorny budyneczek, po drugiej nstronie
ulicy, dokładnie naprzeciw tablicy pamiątkowej. Obecnie służy za pomieszczenie
stacji trafo i zaczyna niszczeć. Ów budyneczek to nic innego jak replika
stojącej w tym miejscu jeszcze w XVIII w. bramy szpitalnej, będącej jedną z
czterech bram wjazdowych do miasta. To właśnie z niej prowadził obserwacje
wielki astronom. Miasto rozwijało się i podejeto decyzje o częściowej rozbiórce
fortyfikacji miejskich. Taki los spotkał także bramę szpitalną, jednak
mieszkańcy Żagania w celu upamiętnienia pobytu Kepplera w mieście wystawili
miniaturową replikę tej bramy.
Wydaje mi się, że skwer obok tej mini-bramy, o wiele bardziej nadaje się na
umiejscowienie pomnika wielkiego astronoma.

[croolick]

vratislavius napisał:

> Ów budyneczek to nic innego jak replika
> stojącej w tym miejscu jeszcze w XVIII w. bramy szpitalnej, będącej jedną z
> czterech bram wjazdowych do miasta. To właśnie z niej prowadził obserwacje
> wielki astronom. Miasto rozwijało się i podejeto decyzje o częściowej
rozbiórce
>
> fortyfikacji miejskich. Taki los spotkał także bramę szpitalną, jednak
> mieszkańcy Żagania w celu upamiętnienia pobytu Kepplera w mieście wystawili
> miniaturową replikę tej bramy.
> Wydaje mi się, że skwer obok tej mini-bramy, o wiele bardziej nadaje się na
> umiejscowienie pomnika wielkiego astronoma.

Swietny pomysl! Zwalaszcza, ze wielu zaganian uwaza, ze ten budyneczek to owa
oryginalna brama z ktorej Keppler w niebo spogladal, aby Wellensteinowi
horoskop ulozyc.

[vratislavius]

W Żaganiu są dwa pomniki o tematyce religijnej. Pierwszy z nich ustawiony na
Placu Wolności przedstawia Chrystusa Króla. Nawet niewprawne oko rozpozna, że
monument nie wyszedł z pracowni Michała Anioła. Chrystus jest przedstawiony w
pretensjoinalnej pozie, a umieszczona na jego głowie tiara sprawia wrażenie
zbyt małej o conajmniej dwa numery.
Na cokole pomnika, na czołowej ścianie umieszczono herb Żagania obowiązującego
wizerunku. Za to na ścianie lewej (widocznej od strony Rynku) "artysta"
przedstawił śląskiego (dolnośląskiego) orła w koronie. Jest to o tyle
niezrozumiałe, że dolnośląski orzeł "nosił" koronę jedynie w czasach pruskich.
Podobnie rzecz ma się z orłem górnośląskim (wyjątek stanowi ten, którym
posługiwali się pierwsi książęta opolscy). "Co autor chciał przez to
powiedzieć" - nie wiem, chwała jednak proboszczowi za to, że zlecając wykonanie
tego dzieła pamietał o symbolice miejskiej i śląskim dziedzictwie Żagania. A że
nie stać go było na wykonawcę o umiejetnościach mistrza renesansu - ot, proza
życia.

[vratislavius]

Ostatnim zpomników, o którym chcę opowiedzieć, jest stojący na placu
klasztornym pomnik Matki Boskiej Wniebowziętej.
www.galeria.lubsko.pl/zagan/foto/44240.jpeg
Z artystycznego punktu widzenia jest to najdoskonalszy żagański monument i aż
mi wstyd, że nie potrafię o nim nic więcej powiedzieć. Może ktoś z forumowiczów?

Re Odnalazła się - to po prostu votum

[vratislavius]

Od pewnego czasu nie ma pomnika NMP na cokole. Lubuska z 1.07 informuje, że
została zabrana do konserwacji. Fajnie, bo obiekt jest wspaniały i będzie
cieszył oczy żaganian. Oto artykuł:


"Gazeta Lubuska, 1 Lipca 2004
NA RATUNEK POMNIKOM


- Dzieła sztuki są dziedzictwem, które pozostawimy w spadku następnym
pokoleniom. Dlatego należy je jak najszybciej ratować - uważa Tomasz Filar.
fot. ZBIGNIEW JANICKI
Tomasz Filar mieszka w Olsztynie, jednak mnóstwo czasu spędza na pracach
konserwatorskich w rodzinnym mieście.



- O konserwacji dzieł sztuki usłyszałem po raz pierwszy w podstawówce od
nauczycielki plastyki Wandy Wawrzynowicz. I to jakoś tak wpłynęło na
ukierunkowanie moich planów zawodowych - wspomina Tomasz.
Skończył liceum plastyczne w Zielonej Górze, następnie konserwację i
restaurację dzieł sztuki w Toruniu. Jak sam mówi, dyplom był dopiero początkiem
drogi. Bezpośrednio po studiach trudno było o jakiekolwiek zamówienia. Dopiero
kiedy zdobył doświadczenie współpracując ze starszymi konserwatorami, rozpoczął
samodzielną pracę konserwatorską. Teraz otrzymuje zlecenia głównie od
wojewódzkiego konserwatora zabytków. - Ale współpracuję także z urzędem
miejskim, kościołem, antykwariuszami oraz prywatnymi inwestorami - mówi.

Praca w pojedynkę


Pracownię ma w żagańskim pałacu kultury. Tam przewożone są kamienne epitafia,
rzeźby czy elementy architektoniczne do odrestaurowania. - Zwykle na miejscu
decyduję, czy dany obiekt będzie transportowany do pracowni czy prace zostaną
wykonane w miejscu ekspozycji. Wszystko zależy od stanu zabytku i w pewnym
stopniu od jego ciężaru. To co uznam za możliwe do zdemontowania bez szkody dla
obiektu przewożę do pracowni, tam jestem w stanie lepiej wykonać zamierzone
prace - tłumaczy Tomasz.
Są przypadki gdy w pojedynkę nie ma możliwości realizacji danego zlecenia.
Wówczas "zbiera ekipę” i robią to razem. Z reguły jednak jest to samotna,
żmudna i czasochłonna praca.

Rycerze z piaskowca


Po renowacji dany obiekt powinien wrócić na pierwotne miejsce ekspozycji - taka
jest reguła w tym zawodzie. - Zdarzają się jednak wypadki, że zmienia się
miejsce. Gdy np. dotychczasowy opiekun nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej
ochrony obiektu, jest on deponowany w muzeum czy regionalnej sali pamięci -
mówi konserwator.
Niedawno do jego pracowni przywieziono wykonane w piaskowcu trzy XVI-wieczne
płyty epitafijne z przedstawieniami figuralnymi. Pochodzą one z nieczynnego
kościoła w Jeziorach Dolnych k. Brodów. Wykuto na nich płaskorzeźbione postacie
zbrojnych rycerzy, upamiętniające zmarłych członków rodziny von Maxen. Rycerze
nie wrócą na pierwotne miejsce ekspozycji, bo kościół na murach którego były
zawieszone grozi zawaleniem. - Będziemy musieli znaleźć inne miejsce w pobliżu,
gdzie uda się bezpiecznie wyeksponować płyty. Ważne, by było ono w jakimś
stopniu historycznie związane z kamiennymi płytami - wyjaśnia.
Obecnie T. Filar jest w trakcie renowacji figury z pomnika wotywnego przy
kościele p.w. WNMP w Żaganiu. - Skończyłem już cztery rzeźby boczne. Została
jeszcze główna figura NMP oraz szereg kamiennych elementów, z których zbudowano
pomnik. Figura Matki Boskiej jest połamana, ale kompletna, poza kilkoma
drobnymi ubytkami i zniszczoną aureolą z 12 złoconymi gwiazdami.
Wykonał już kilka prac konserwatorskich na terenie kraju. Najbardziej dumny
jest z ceramicznego pomnika Carla Hauptmanna w Szklarskiej Porębie oraz dwóch
figur bogiń zwycięstwa tzw. Nike, które stoją przed żagańskim pałacem. - To
była ciężka praca. Jedna rzeźba była w częściach i musiałem składać ją jak
puzzle, drugiej nie było wcale - opowiada.
Żagański konserwator podkreśla że ratowanie zabytków to praca potrzebna ze
względu na ich piękno oraz treść historyczną, pozwalającą często lepiej
rozumieć naszą przeszłość. - Na tym terenie jest mnóstwo obiektów zabytkowych,
które na szczęście nie zostały zniszczone, wywiezione czy rozkradzione. Jednak
stan większości z nich jest na tyle zły, że należy je jak najszybciej ratować -
dodaje T. Filar.


MARTA SŁONINKA
[e-mail]"

[vratislavius]

Właściwie dla porządku należy wspomnieć także o postawionych na dwóch
cmentarzach żołnierzy AR obeliskach. Jak już mówiłem czynię to dla porządku,
bowiem oba obeliski to typowe socrealne graniaste ostrosłupy z czerwoną
gwiazdą. W sumie nie ma oczym pisać...

[vratislavius]

Na zakończenie wątku (chyba, że nastąpi ożywiona dyskusja :-) ), chciałbym
napisać o tym , co moim zdaniem w dziedzinie "pomnikologii" Żaganiowi chluby
nie przynosi. Mowa o wątpliwej wartości dziełach p. Kupczyka, rozstawionych w
dwóch punktach miasta.
Pierwsze z miejsc to zachodnie porzedmoście "dużego mostu" Stoją tam aż 3
potworki. Puierwszy z nich to woj trzymający tarczę z herbem Żagania i to
jeszcze moge znieść. Nie do zniesienia jest natomiast jakiś stwór po drugiej
stronie ulicy! Ma toto olbrzymie zębiska, wyłupiaste oczy i łopaciasty ogon, a
w przednich łapach stojąc słupka trzyma koło sterowe. Pierwsze skojarzenie -
bóbr! Ale co zwierz ma do żeglugi? Jednak wszelkie granice estetyki przekracza
posąg w skali 1:1, stojący na rogu dawnej ulicy Pstrowskiego na terenie
przedszkola. Przedstawia wyjątkowo szpetną dziewoję z wydętym brzuchem. Być
może jest to objaw niechcianej ciąży, bo minę ma wyjątkowo żałosną. Podpis
głosi "ŻAGANNA".
Jeszcze jeden chochoł stoi na pl. Słowiańskim u wylotu ul. Słowackiego. Wzbudza
we mnie uczucia estetyczne podobne tym, jakie towarzyszą mi podczas
kontemplacji "Żaganny". Na szczęście "dzieło" także zostało podpisane - "HENRYK
BRODATY".
Kiedy byłem dzieckiem, dość powszechnym zabiegiem, mającym otworzyć oczy
domorosłemu artyście było pytanie "Co to?", gdy padała odpowiedź np. "koń",
wówczas pytający dodawał: "musisz podpisać, bo nikt nie będzie wiedział, że to
koń". Odnoszę wrażenie, że tak jest i w tym wypadku. "Rzeźbiarz" obawiał się (i
miał rację - przynajmniej w moim przypadku), że jego dzieła mogą zostać
niezrozumiane, dlatego je podpisał.
Nic personalnie do pana Kupczyka nie mam. Co do wspierania twórczości ludowej,
miasto wypełniło swą rolę w tym względzie pozwalająć mu na cykl "galeria
dobrego diabła". Sądzę, że z racji Jarmarku Michała i temu podobnych festynów
p. Kupczyk mógłby dawać upust swym artystycznym zapędom. Ale na Boga! Nie wolno
wystawiać ludycznych dzieł p. Kupczyaka w centralnych punktach miasta, które
mówi o sobie "mały Weimar", "perła Ziemii Lubuskiej" (tfu!) i tak dalej w tym
tonie. No możnaby "dzieła" p. Kupczyka wydrążyć w środku i podarować jakiejś
podmiejskiej pasiece. Ot, i dostrzegłem użytkowy wymiar sztuki! :-)

[vratislavius]

Na załączonym linku można zobaczyć zdjęcie dwóch posągów Nike, wykonane z okna
pałacu w ten sposób, że w tle widać dzisiejszy pl. Słowiański.

www.galeria.lubsko.pl/zagan/foto/zagan4.jpg
Oba posągi są przedstawieniem bogini zwycięstwa, skrzydlatej Nike. Powstały one
na zlecenie księcia Ludwika Napoleona, syna Doroty Talleyrand. Są niezbyt
wiekowe, bo ustawione zostały po wojnie francusko-pruskiej, czyli pod koniec
XIX w. Każdy z posągów ma w prawej ręce wieniec laurowy, a w lewj gałązkę
laurową. Jak wiadomo Talleyrand'owie sympatyzowali z Francją, dzięki czemu dziś
możemy zinterpretować wymowę obu pomników. Otórz w czasie starożytnych igrzysk
zwycięzca otrzymywał wieniec laurowy, a pozostali uczestnicy zawodów
otrzymywali gałązkę laurową, jako zapowiedź przyszłych zwycięstw. Echem tego
zwyczaju jest opinia, że najważniejsze na olimpiadzie jest udział w zawodach.
Po przegranej wojnie z Prusami wymowę tego pomnika można odczytać następująco:
wprawdzie nie zwyciężyliśmy (wieniec zwycięstwa trzyma Nike wysoko), ale
następnym razem...
Oba posągi byłu wykonane ze stopu cyny i niklu, dlatego gdzieś wpołowie lat 60.
ub. stulecia, pewnej nocy zostały skradzione i po dewastacji sprzedane na złom.
Złodziei raczących się tanim winem uzyskaneym ze sprzedarzy cennego złomu
wkrótce złapano, zniszcone pomniki odnaleziono - niestety nie nadawały się do
remontu. Przez ponad 30 lat po posągach stały tylko puste cokoły. Aż wreszcie z
nastaniem nowego stulecia, dzięki kilku zapaleńcom i chojnym sponsorom, na
podstawie odzyskanych resztek odtworzono oba posągi. Dziś nie są wykonane z
metalu, ale dzięki specjalnym zabiegom tak wyglądają. Cieszy, że żagański park
pałacowy powoli odzyskuje dawną świetność.

[vratislavius]

Wjeżdżając od strony Żar, tuż za koszarami, można podziwiać ustawiony na
postumencie czołg T-34. Jest to pomnik 1KPanc, do którego tradycji odwoływała
się żagańska dywizja, gdzieś do połowy lat 90. Niby dalej tak jest, ale...
Nad samym pomnikiem nie ma się co rozpisywać - czołg jak czołg.
Gdzieś w końcu lat 80, na skwerze przy ul. Świerczewskiego urządzono plac
1KPanc, gdzie na postumentach ustawiono aż dwa takie czołgi. Niestety, wraz ze
zmianą ustroju plac przemianowanoi na pl. gen. Maczka, a do tego T-34 już nie
pasowały. Stąd jeden wylądował przed bramą 34BKPanc, a drugi chyba wylądował na
pobliskim poligonie, jako cel dla innych czołgów :-(.

[croolick]

vratislavius napisał:

> Wjeżdżając od strony Żar, tuż za koszarami, można podziwiać ustawiony na
> postumencie czołg T-34. Jest to pomnik 1KPanc, do którego tradycji odwoływała
> się żagańska dywizja, gdzieś do połowy lat 90. Niby dalej tak jest, ale...
> Nad samym pomnikiem nie ma się co rozpisywać - czołg jak czołg.

Niestety to T-34-85M polskiej powojennej produkcji (czyli wyprodukowany po 1951
r.)

> Gdzieś w końcu lat 80, na skwerze przy ul. Świerczewskiego urządzono plac
> 1KPanc, gdzie na postumentach ustawiono aż dwa takie czołgi. Niestety, wraz
ze
> zmianą ustroju plac przemianowanoi na pl. gen. Maczka, a do tego T-34 już nie
> pasowały. Stąd jeden wylądował przed bramą 34BKPanc, a drugi chyba wylądował
na
>
> pobliskim poligonie, jako cel dla innych czołgów :-(.

Oj nie! Ten przy Szosie Zarskiej ustawiono wczesniej - jakos tak ok. 1985/86
r. - te dwa na pl. Maczka 1988/89 - z tym, ze po jakims czasie byly juz
znacznie zdekompletowane - dzieciaki ogladaly Czterech Pancernych i wiedzialy,
ze od spodu jest "wlaz dla Szarika". Nie staly na postumencie, wiec
i "kolekcjonerzy" zlomu sporo osprzetu sobie przywlaszczyli.

[vratislavius]

Na zakończenie wypada napisać parę słów o osobliwej ścianie, będącej w swej
istocie pomnikiem 10BKZmot. Chodzi o fragment muru obronnego na pl. gen.
Maczka.
W okresie międzywojennym, każdy z pułków jazdu odznaczał się barwnym
proporczykiem o niepowtarzalnych barwach (wyjątek stanowiły 1 i 2pszwol, gdyż
oba miały srebrne proporczyki z amarantową żyłką). Żołnierze w jednostkach
kawalerii, w odróżnieniu od reszty wojska nie nosili na wyłogach mundurów barw
broni, ale na kołnierzach kurtek mundurowych i płaszczy sukiennych właśnie te
proporczyki pułkowe. To one są eksponowane na murze -pomniku 10BKZmot.
W wyniku przeprowadzonej w 1937 r. ostatniej reorganizacji kawalerii,
zorganizowano 11 wielkich jednostek wojskowych (związków taktycznych)
kawalerii, które nazwano nazwami od miejsca pokojowej dyslokacji: wielkopolska,
suwalska, mazowiecka itd., brygady kawalerii. Wyjątek w tym względzie stanowiła
10 Brygada Kawalerii Zotoryzowanej. W jej skład weszły: 24puł (Kraśnik), 10psk
(Łańcut), 16pamot, dappanc, drozp, szwłącz, plrr. Brygada początkowo
przeznaczona była do rozformowania, jednak waleczność jej żołnierzy i
mistrzowskie dowodzenie płk a później gen. Maczka sprawiły, że ona jedna
przetrwała zawieruchę wojenną.
Tyle informacji musi wystarczyć, bowiem wątek jest o pomnikach. Myślę, że
zaiteresowani historią 10BKZmot bez trudu znajdą więcej informacji na ten
temat.
Na koniec parę refleksji natury ogólniejszej:
1. Wbrew temu, co sam napisałem w pierwszym poście, jak na miasto wielkości
Żagania, zagadnienie "upomnikowienia" nie wygląda aż tak źle;
2. Uczciwie należy przyznać, że oprócz dzieł mogących śmiało być pokazywanymi
na "szeroki świat" mamy także pare kiczów;
3. Szkoda, że zniknęły - wprawdzie nie pomniki, ale figurki - zdobiące alejki
zamkowego parku. Mam tu na myśli figurkę kobiety w peplos nad stawem karpiowym,
czy figurkę nimfy po której nie został juz nawet postument w połudnowo -
wschodnim narożniku ogrodzenia ścisłego parku.
4. w tym wątku nie uwzhgledniłem kilku fontann, zwlaszcza tej przy wschodniej
ścianie pałacu.
I to byłby koooniec...