Festiwal Piosenki Radzieckiej w Gazecie Polskiej

[slawek_wieczorek]

Pierwszy po 1989 roku artykuł w prasie centralnej o Festiwalu Piosenki
Radzieckiej w Zielonej Górze.

www.gazetapolska.pl/?module=content&lead_id=3237

Pełna wersja artykułu

[slawek_wieczorek]

Prawdziwa historia festiwalu w Zielonej Górze
Przystanek sierp i młot
Dlaczego radziecka korytarzowa kazała sprzątać pokój Lory Szafran? Jak to było
z wyrzuceniem z festiwalu w Zielonej Górze dyrygenta Gerarda Nowaka? Dlaczego
milicjanci, esbecy i żołnierze LWP cierpieli na bóle kręgosłupa? Przeżyjmy to
jeszcze raz, wraz z uczestnikami i naocznymi świadkami festiwalu Towarzystwa
Przyjaźni Polsko-Radzieckiej

Co łączy Czerwone Gitary, Felicjana Andrzejczaka, Michała Bajora, Małgorzatę
Ostrowską, Janusza Panasewicza, Zdzisławę Sośnicką, Izabelę Trojanowską i
Urszulę z zespołem wokalnym Technikum Budowy Fortepianów w Kaliszu oraz
zespołem wokalnym Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Bydgoszczy?
Wszyscy byli laureatami Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze.
Liczba wykonawców jest o wiele dłuższa: Trubadurzy, Filipinki, Happy End,
Wawele, Andrzej Dąbrowski, Mieczysław Fogg, Anna German, Przemysław
Gintrowski, Anna Jantar, Irena Jarocka, Maria Jeżowska, Jacek Kaczmarski, Emil
Karewicz, Krzysztof Krawczyk, Bernard Ładysz, Alicja Majewska, Irena Santor,
Urszula Sipińska, Łucja Prus, Czesław Niemen, Krystyna Prońko, Sława
Przybylska, Danuta Rinn, Maryla Rodowicz, Andrzej Rosiewicz, Andrzej i Tomasz
Stockingerowie, Grażyna Świtała, Ewa Złotowska.
Piosenka radziecka z Tobą od dziecka
„Przed 35 laty piosenka radziecka towarzyszyła nam we wspólnej walce z
wrogiem, dzielono się nią jak chlebem i machorką. Dziś towarzyszy nam w
codziennym trudzie, w chwilach odpoczynku, w zabawie” – tak podczas otwarcia
festiwalu w 1980 r. przemawiał I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej
Zjednoczonej Partii Robotniczej Józef Nowak. Festiwal miał już wtedy 25 lat,
organizowany był bowiem od 1965 r.
O klimacie propagandowym wokół niego dowiedzieć możemy się dziś z archiwalnych
numerów “Gazety Lubuskiej”, organu owego komitetu. Już na tydzień przed
rozpoczęciem imprezy, pisała o nim w każdym wydaniu na pierwszej stronie.
“Przez scenę amfiteatru w ciągu kilku festiwalowych dni przewinie się kilka
śpiewających pokoleń. Od najmłodszych uczestników festynu poczynając (w
minionych latach były to dzieci w wieku przedszkolnym) aż po
najpopularniejszych piosenkarzy”.
W kolejnym numerze w artykule zatytułowanym “Oby tylko dopisała pogoda!”
podawała: “W festynie, którego głównym akcentem będzie moskiewska Olimpiada,
wystąpi ponad 500 dzieci z dwudziestu województw.” Obawy okazały się jednak
płonne. W następnym tygodniu w radosnym artykule „Trwa wielka przygoda z
radziecką piosenką”, cieszyła się z aury: „Ładna pogoda nie opuszcza Zielonej
Góry.” Na specjalne spotkanie z koncertem przygotowywał się też Winny Gród:
“Miasto pospiesznie przywdziewa świąteczną szatę. W niemal wszystkich oknach
wystawowych pojawiły się babuszki, samowary i inne, nieodłącznie związane z
zielonogórskim festiwalem, elementy dekoracyjne. Pięknie prezentują się w
czerwcowym słońcu udekorowane ulice: flagi i transparenty, okolicznościowe
plansze, i stylizowane figurki kozaków i matrioszek”.
Sama muzyka to nie wszystko: “Jak co roku, festiwalowi towarzyszą liczne
imprezy, poświęcone kulturze Kraju Rad. W tym tygodniu zakończy się V Plener
Malarzy Polskich i Radzieckich “Drzonków 80” O zachowanie utworów w pamięci
potomnych zadbała Centralna Rada Związków Zawodowych: “Nie byłoby to możliwe,
gdyby nie starania o upowszechnienie festynowego dorobku repertuarowego
poprzez śpiewniki, kasety z nagraniami, pocztówki dźwiękowe itp.”
Gazeta Lubuska nie ukrywała swego zachwytu: “Najpierw widzowie zobaczyli
ściany (wokół sceny) z wielkimi malowidłami w stylu rysunków dziecięcych (a
może były to powiększenia autentycznych rysunków?) A potem? Potem działy się
różne dziwne rzeczy. Nagle, niepostrzeżenie dla widzów zajętych akcją na
scenie, jeden z rysunków znikał, a na jego miejscu pojawiało się kolejne
kolorowe kółko olimpijskie. Kółka te sygnalizowały początek kolejnego bloku
tematycznego koncertu – w kolorze niebieskim śpiewało się o kosmosie,
przyszłości i pokoju, w żółtym – o słońcu, zabawie, radości i sporcie, w
czarnym – o ziemi, pracy, chlebie i nauce. W zielonym było miejsce na
przygodę, wędrówkę i wakacje, a w czerwonym śpiewano o przyjaźni, miłości,
domu, Ojczyźnie.”
Czwarta rano w klubie garnizonowym
Piotr Maksymczak był w drugiej połowie lat 80. młodym dziennikarzem „Gazety
Lubuskiej”. Dziś pracuje w miesięczniku Pismo Obywatelskie PULS. Jak wspomina,
wychodził z festiwalu o 23.30, by do 24.00 zdążyć z tekstem. - Potrafię
zrozumieć tęsknotę za Festiwalem Piosenki Radzieckiej. Również i ja podzielam
część tych emocji, zwłaszcza tęsknotę za bankietami do białego rana. Nawet
wiecznie pijaną cenzorkę, straszącą przed laty w redakcji nocnej Gazety
Lubuskiej, postrzegam dziś jako nieszkodliwą wariatkę - mówi. - Te wszystkie
muzealne sentymenty nie wystarczą jednak do reaktywacji festiwalu, będącego
trupem na długo przed pożegnalnym koncertem. Festiwal Piosenki Radzieckiej
służył promocji władców PRL, a nie promocji Zielonej Góry. I tylko przy okazji
wypromował kilka piosenkarskich nazwisk, bo normalnego rynku rozrywki w
tamtych czasach nie było.
Maksymczak chętnie opowiada o kulisach festiwalu: - Bujne życie towarzyskie
kwitło w klubie garnizonowym. Bractwo mieszało się – ci, co dopiero próbowali
swych sił na scenie, jak i zawodowcy. O 4 nad ranem konteksty polityczne
odpływały, bractwo dziennikarskie romansowało i o tej godzinie zaczęły też
padać pierwsze niecenzuralne słowa.
Dziś festiwal określa jak produkt tamtej epoki: - Tak jak słynna zielonogórska
Palmiarnia, spełniał funkcję zastępczą. Palmiarnia była swoistym wentylem
bezpieczeństwa. Ludzie nie mogli wyjechać za granicę, więc u siebie mieli
tropiki. To miasto kompleksów i obecny pomysł z Festiwalem Piosenki
Rosyjskiej, to właśnie wykwit prowincjonalnych kompleksów.
Donosiciel wyrzuca dyrygenta
Zielonogórski muzyk, Gerard Nowak dyrygował podczas festiwalu Orkiestrą
Rozrywkową Polskiego Radia i Telewizji w Katowicach. - Żaden z młodych
polskich piosenkarzy nie kierował się, ani miłością do ZSRR ani zachwytem
wobec narzuconego ustroju - mówi. - Starałem się proponować młodym wokalistom
repertuar między innymi Wysockiego, Okudżawy, Dolskiego, Kamburowej i innych
dobrych autorów rosyjskich, ukraińskich czy białoruskich. Wymieniałem często
młodym artystom nieprzystawalne do rzeczywistości polskiej teksty, np. „Mój
adres Sowietskij Sojuz” Tuchmanowa.
Obok autentycznej muzyki była propaganda. - Fałszem była nazwa Festiwal
Piosenki Radzieckiej: tak jak nie ma języka radzieckiego czy
jugosłowiańskiego, tak nie było piosenki ze słowami radzieckimi. Przyjeżdżali
przecież artyści z Rosji i z krajów-republik zniewolonych przez sowiecki
system. Jednak pozwalano im śpiewać w narodowych językach: gruzińskim,
estońskim, łotewskim, ukraińskim.
Nowak wspomina kariery organizatorów festiwalu. - Niektórzy szefowie tej
imprezy w dobie reglamentowanej gospodarki załatwiali kupony na akumulatory,
opony, Wartburgi, słowem towary, których nigdzie nie można było kupić.
Paradoksalnie, w zamian stwarzali jednak nam muzykom profesjonalne,
artystyczne warunki, a dla amatorów śpiewania, dziś znanych artystów estrady
polskiej, uczciwy konkurs. Ale niektórzy aparatczycy wprost d... Ruskim lizali.
Wymienia całą listę słynnych piosenkarzy, którzy debiutowali w Zielonej Górze:
- Z wielkich gwiazd nigdy nie zaśpiewała tylko Ewa Demarczyk, i był to
najprawdopodobniej jej świadomy wybór. Nie zaśpiewał również Zbigniew Wodecki,
ale tutaj powód był bardzo prozaiczny. Raz pragnął nawet zaśpiewać, ale złamał
rękę i przyjechał z kończyną w gipsie. Wstał wśród publiczności i pokazał, że
nie może grać na skrzypcach.

Ciąg dalszy:

[slawek_wieczorek]

Laureaci festiwalu wyjeżdżali na tourne po Związku Radzieckim. W 1985 r., „roku
Gorbaczowa” dyrygent ostatni raz wyjechał z koncertami na trasę pagartowską do
„miast bohaterów” ZSRR. Jak wspomina, w radzieckich warunkach szokowała
religijność niektórych polskich artystów: - W radzieckim hotelu na każdym
piętrze była tak zwana etażowa, od rosyjskiego etaż czyli korytarz-piętro, po
polsku korytarzowa, najprawdopodobniej współpracowała ze służbami. Raz oburzona
przyszła powiedzieć, że artyści nie posprzątali pokoju. Wchodzimy, a pokój Lory
Szafran okazał się wyjątkowo schludny, tylko na stoliku-ołtarzyku stał posążek
Matki Bożej, a tuż obok leżał różaniec.
Gerard Nowak wspomina swoje rozstanie z festiwalem: W 1981 roku dla przyjaciół
w Leningradzie zabrałem egzemplarze wydawanego wszak legalnie w PRL tygodnika
”Polityka” z tekstami poświęconymi Porozumieniom Sierpniowym. Do ZSRR takie
wiadomości nie dochodziły. Po pięciu latach ktoś na mnie doniósł i wyrzucono
mnie z muzycznej pracy przy festiwalu.
Do tańca i do różańca
Powszechny udział w festiwalu prowadził do paradoksalnych sytuacji. W 1971 roku
na Festiwalu Pieśni Sakralnej Sacrosong w Chorzowie Izabela Trojanowska
otrzymała nagrodę imienia Maksymiliana Kolbego, którą wręczył jej kardynał Karol
Wojtyła. W tym samym roku dostała III nagrodę w... Zielonej Górze.
Gwiazdy, pytane dziś przez Gazetę Lubuską, różnie tłumaczą dziś swój udział w
Festiwalu. Maryla Rodowicz, która do trzeciego roku życia wychowała się w
Zielonej Górze, wspomina: To nie była ciekawa propozycja dla artysty, by
wystąpić na tej imprezie. Z drugiej strony trudno było odmówić, bo traktowano to
jako nasz obowiązek. Zaproponowałam więc Konie Wysockiego, wtedy zakazany tekst.
Myślałam, że powiedzą „nie”. A oni się zgodzili... Nie było odwrotu. Ale to była
piękna piosenka, a polskie tłumaczenie tekstu napisała mi Agnieszka Osiecka.
Szczery jest mieszkający w Świebodzinie, w połowie drogi między Gorzowem Wlkp. a
Zieloną Górą, Felicjan Andrzejczak: Któregoś dnia zadzwonił do mnie kolega i
zapytał: Chcesz trochę zarobić? Weź udział w eliminacjach do zielonogórskiego
festiwalu. Nie umiałem żadnych nowych piosenek, zaprezentowałem więc ,Bradziagę
i Kałakolczyk Czesława Niemena. I dostałem się do grona najlepszych.
Kayah, pytana przez GL, z czym kojarzy jej się Winny Gród, odpowiada: Pierwsze
wspomnienie mam z Festiwalu Piosenki Radzieckiej w 1988 roku, na którym musiałam
wystąpić.
Elżbieta Kuczyńska, w latach 90. dziennikarka Radia Gorzów, mówi Gazecie
Polskiej: Przygodę z piosenką rozpoczęłam od Giełdy studenckiej piosenki
turystycznej w Szklarskiej Porębie. Był to przełom lat 60. i 70. Z tych klimatów
wyrosły zespoły takie, jak Wolna Grupa Bukowina i Stare Dobre Małżeństwo oraz
ballady wolnościowe.
Jak wspomina, na festiwalu ją ocenzurowano. W 1974 roku wzięłam udział w
eliminacjach do dwóch festiwali: Piosenki Radzieckiej i Piosenki Polskiej w
Opolu. Zielonogórski tym się różnił od opolskiego, że był skierowany do
amatorów. Aż do eliminacji centralnych śpiewałam balladę Włodzimierza Wysockiego
Czudojudo, ale usłyszałam, że mam zmienić repertuar. Cóż, takie to były czasy.
Piosenka, dzięki której dostałam pierwszą nagrodę w Zielonej Górze to A ja jedu
(znana w polskim tłumaczeniu jako: A ja gonię swe marzenia autorstwa Jurija Kukina.
Milicjanci na dechach
Zwykłym zielonogórzanom festiwal kojarzy się z propagandą sztucznością. - Na
festiwal nie chodziłam. W Amfiteatrze nie było solidnych, wygodnych ławek, tylko
dechy, zwyczajne dechy - mówi Marta Konwińska, emerytowany nauczyciel i
instruktor harcerski. - Widownia miała ogromne problemy z wysiedzeniem i co
bardziej zapobiegliwi zabierali ze sobą poduszki. Sąsiedzi z bloku obok mówili,
że to było dla nich makabryczne. Festiwal mieli od rana do wieczora.
W latach 80. festiwalową propagandę kontestowała zielonogórska opozycja. -
Rozdawali darmowe bilety w zakładach pracy, szkołach i uczelniach. Miasto
zyskało miano Czerwonej Góry i wstydem było się tam pokazywać - opowiada
Jarosław Ogórek, tłumacz języka francuskiego, w latach 80. działacz podziemnej
Konfederacji Polskiej Młodzieży Walczącej. - Sztuczną publikę na widowni
tworzyli milicjanci, esbecy i żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. Podkreślam:
ludowego – bo nie chcę urazić wielu obecnych żołnierzy.
Rafał Zapadka, członek władz podziemnej Solidarności w Gorzowie Wlkp. wspomina:
Na widowni w pierwszych rzędach czerwieniło się od pezetpeerowskiej hołoty, ale
za nimi siedzieli widzowie naprawdę zainteresowanych poezją i piosenkę rosyjską
(rosyjską!). Wykonawcy na ogół nie śpiewali radzieckich agitek, lecz wartościowe
literacko utwory. Festiwal ten był z wierzchu czerwony i nabzdyczony, ale w
środku wcale autentyczny i artystyczny.
Eseldowski marszałek marzy o rosyjskich lesbijkach
O próbie reaktywacji festiwalu głośno zrobiło się przy okazji wizyty premiera
Tuska w Moskwie, ale zabiegi takie rosyjska dyplomacja czyni od dłuższego czasu.
Media warszawskie pieczołowicie zaczęły przy tej okazji poszukiwać
zielonogórzan. Do radia Tok FM zaproszono np. specjalnie Bartłomieja Jędrzejaka,
dziennikarza TVN Meteo.
Ale mało kto wspomina, że organizatorem festiwalu chce być... to samo środowisko
dawnych działaczy komunistycznych. Organizatorem ma być firma Poli Eco z Żar, a
w jej imieniu Andrzej Bocheński, obecnie pracownik tej firmy, były marszałek
województwa z ramienia SLD. Pomysłodawcy usilnie zabiegają o relacje
telewizyjne. TVN nam odmówiło, ale czekamy wciąż na odpowiedź z Polsatu i TVP -
gorączkował się ostatnio w Gazecie Lubuskiej Bocheński. Pomysłodawcy zapewniają,
że już ustalono termin festiwalu. Impreza odbędzie się od 5 do 7 czerwca. Tak
jak ustalono w umowie między miastem a organizatorami festiwalu, impreza będzie
w amfiteatrze - mówi Zygmunt Stabrowski, dawny sekretarz KW PZPR, a obecnie
urzędnik gabinetu prezydenta Zielonej Góry Janusza Kubickiego, którego ojciec
również pracował w KW. Stabrowski jest jednocześnie szef lubuskiego oddziału
stowarzyszenia Polska-Wschód, czyli dawnego... TPPR.
Firma Poli Eco, w której pracuje dziś były marszałek lubuski, dostała za jego
kadencji ponad 16 mln zł z funduszy europejskich. Z puli 46 mln zł dla
wszystkich przedsiębiorstw, przyznanych na wzrost konkurencyjności. Marszałek,
pytany o taki sposób rozdysponowania pieniędzy, odpowiada: Radni chyba
chcieliby, by Bocheński nigdzie pracy nie znalazł i z kapeluszem żebrał pod
ratuszem.
Z pomocą zielonogórskim towarzyszom pospieszył też Stefan Nawrot, szef
stowarzyszenia Polska-Wschód. Zaniosłem do kancelarii premiera pismo w tej
sprawie. A wcześniej były rozmowy z ambasadorem, ministrami i szefem rosyjskiej
agencji kultury Michaiłem Szwydkojem, który może podobno więcej niż ich minister
kultury. Liczymy na to że uda się dzięki temu pozyskać wielkie gwiazdy
rosyjskie na imprezę zapewniał w GL. Nawrot marzy o Ałłie Pugaczowej, lecz nie
wierzy w jej przyjazd. To raczej niemożliwe. To dziś wielka i droga gwiazda,
jeździ z całym pociągiem ludzi. A kiedyś mój kierowca woził ją po garnizonach w
Polsce wyznaje. Inne pragnienia ma 55-letni Bocheński. Marzy on o 23letnich
lesbijkach z Tatu.
Paszoł won!
Jarosław Ogórek tłumaczy: Środowisko społeczne aparatu PZPR-owskiego w Zielonej
Górze tworzyło specyficzną subkulturę zwaną dawniej czerwoną burżuazją. W
istocie była to wielka rodzina o hierarchicznej strukturze z systemem wzajemnego
wsparcia, pomocy, o dużym poczuciu wspólnoty. Styl życia tych ludzi oparty na
przywilejach i poczuciu bezkarności wyniesionym z okresu PRL, trwa nadal.
Charakterystyczne jest też przekazywanie z pokolenia na pokolenie odpowiedniej
pozycji społecznej sukcesorom byłej nomenklatury komunistycznej. Dzieci i wnuki
byłych aparatczyków doskonale sobie radzą w wolnej Polsce, skutecznie robiąc
kariery w demokratycznych już partiach od lewa do prawa.

Zakończenie:

[slawek_wieczorek]

Jeśli chodzi o próbę wskrzeszenia festiwalu, to wstyd na całą Polskę. W innych
miastach śmieją się z nas, wręcz nabijają się - ubolewa Marta Konwińska.
Sławomir Wieczorek

[Gość: niestety]

A my to rękami SLD,Kubickiego i Bocheńskiego reaktywujemy:(

[slawek_wieczorek]

Tamten Festiwal organizowany był pod dyskretną obstawą radzieckich bagnetów. A
Bocheńskiego i Kubickiego społeczność z południowej części naszego województwa
wybrała demokratycznie...

[Gość: niestety]

Każdy ma gorsze dni, to tak na marginesie demokratycznych wyborów:(

[Gość: asystent]

Panie GERARDZIE N-trzeba wywiezć pana na taczce z ZIEL,GORY.I
RED.wIECZORKOWI tez sie pan sprzedał,a dyrygentem to pan nie
był.Wstyd mi za pana i pcha sie pan na liste TOCZEWSKIEG-50
WYBITNYCH ZIELONOGORZAN.

[Gość: asystent]

Panie GERARDZIE N-trzeba wywiezć pana na taczce z ZIEL,GORY.I
RED.wIECZORKOWI tez sie pan sprzedał,a dyrygentem to pan nie
był.Wstyd mi za pana i pcha sie pan na liste TOCZEWSKIEG-50
WYBITNYCH ZIELONOGORZAN.

Historia to jednak dziwka.

[Gość: Brum-brum]

Każdy może ją brać jak mu akurat pasuje.Tym razem za darmo.
No nie tak za darmo bo za wierszówke w gazecie polskiej.

[Gość: qvc]

A co na to koledzy z "podziemia" - czytaj z piaskownicy? :)

"Gazeta Polska" do wtorku do kupienia w kioskach

[slawek_wieczorek]

Polecam również wydanie gazetowe. Do wtorku do kupienia w kioskach. Z
perspektywy 28 już lat zabawne jest też załączone do artykułu zdjęcie.